IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 24.5.2023

COM(2023) 600 final

KOMUNIKAZZJONI TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-BANK ĊENTRALI EWROPEW, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW, LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI U LILL-BANK TAL-INVESTIMENT EWROPEW

Is-Semestru Ewropew 2023 - Il-Pakkett tar-Rebbiegħa

{SWD(2023) 628 final} - {SWD(2023) 629 final} - {SWD(2023) 630 final} - {SWD(2023) 631 final} - {SWD(2023) 632 final} - {SWD(2023) 633 final} - {SWD(2023) 634 final} - {SWD(2023) 635 final} - {SWD(2023) 636 final} - {SWD(2023) 637 final} - {SWD(2023) 638 final} - {SWD(2023) 639 final} - {SWD(2023) 640 final} - {SWD(2023) 641 final} - {SWD(2023) 642 final} - {SWD(2023) 643 final} - {SWD(2023) 644 final}

1. INTRODUZZJONI

L-ekonomija tal-UE kompliet turi reżiljenza notevoli f’ambjent diffiċli kkaratterizzat mill-invażjoni mhux provokata tal-Ukrajna min-naħa tar-Russja. L-UE rnexxielha tnaqqas id-dipendenza tagħha fuq il-fjuwils fossili Russi, trażżan l-impatt negattiv fuq l-attività ekonomika u bdiet l-2023 fuq bażi aħjar milli mistenni. Bis-saħħa tat-tnaqqis fir-ritmu lejn l-aħħar tal-2022, matul l-2023 it-tkabbir tal-PDG mistenni jmur għall-aħjar bis-saħħa tat-tnaqqis kbir tal-prezzijiet tal-gass bl-ingrossa u l-issoktar tar-reżiljenza fis-suq tax-xogħol. Madankollu, l-inflazzjoni għolja għadha taffettwa l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi, speċjalment fost il-gruppi vulnerabbli, u dan iwassal għal riskji ogħla ta’ faqar u ta’ piż fuq il-kompetittività Ewropea, b’mod partikolari billi l-prezzijiet tal-enerġija għadhom ferm ogħla milli fil-bqija tad-dinja. Barra minn hekk, l-ambjent estern ikkaratterizzat minn żieda fil-protezzjoniżmu u l-kompetizzjoni ġeostrateġika jkompli jenfasizza l-ħtieġa ta’ salvargwardji fuq il-kompetittività u l-awtonomija strateġika miftuħa tal-ekonomija tal-UE. L-implimentazzjoni kostanti tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (Recovery and Resilience Facility, RRF) qed twassal għal riformi u investimenti maġġuri f’firxa wiesgħa ta’ oqsma ta’ politika. L-introduzzjoni tal-RRF qed tappoġġa l-espansjoni ekonomika u se tagħti spinta lir-reżiljenza tal-Istati Membri.

Is-sostenn tal-momentum tar-riformi u tal-investimenti se jkun kruċjali biex jiġu żgurati l-prosperità, il-kompetittività, il-ġustizzja u r-reżiljenza fit-tul tal-UE. Is-Semestru Ewropew, li huwa appoġġat mill-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u minn fondi oħra tal-UE, bħall-Politika ta’ Koeżjoni u l-programm InvestEU, jinsab fiċ-ċentru tal-istrateġija tal-UE dwar l-ekonomika u l-impjiegi valuda għall-futur kif indikat fil-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku tal-UE 1 u fl-istrateġija tal-kompetittività fit-tul 2 . B’mod partikolari, jenħtieġ li l-Istati Membri jkomplu jagħmlu progress fid-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomiji tagħhom, jindirizzaw in-nuqqasijiet u n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema u ħiliet, jappoġġaw il-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità, jagħtu spinta lid-diġitalizzazzjoni, lir-riċerka u lill-innovazzjoni, inaqqsu l-piżijiet amministrattivi u regolatorji, iħaffu u jissimplifikaw il-proċeduri amministrattivi u tal-għoti ta’ permessi, jipprovdu kundizzjonijiet qafas adegwati għall-investimenti fil-livelli nazzjonali u sottonazzjonali u jimmodernizzaw l-amministrazzjonijiet pubbliċi tagħhom. Is-Semestru Ewropew ikompli jipprovdi l-qafas ta’ koordinazzjoni tal-politika għal dak l-għan, billi jiggwida u jsegwi l-implimentazzjoni tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni b’mod komplementari u jikkontribwixxi għall-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-miri ewlenin tal-UE 2030 għall-impjiegi, il-ħiliet u t-tnaqqis tal-faqar. Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-2023 3 , li ġew ippubblikati llum mill-Kummissjoni, iqisu l-isfidi, inklużi dawk relatati mat-tranżizzjoni doppja, ir-reżiljenza soċjali u ekonomika u l-kompetittività, f’kull Stat Membru, u jiddeskrivu sa liema punt dawn l-isfidi qed jiġu indirizzati fil-pjanijiet nazzjonali għall-irkupru u r-reżiljenza (recovery and resilience plans, RRPs) tagħhom. Ir-reviżjonijiet li għaddejjin tal-RRPs u l-inklużjoni tal-kapitoli tar-REPowerEU 4 b’finanzjament addizzjonali fil-forma ta’ għotjiet u self jipprovdu opportunità ulterjuri biex jingħata kontribut għar-rispons għal dawn l-isfidi, b’mod partikolari fir-rigward tal-implimentazzjoni tal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku u l-Pjan REPowerEU.

Filwaqt li jibnu fuq l-analiżi tar-rapporti tal-pajjiżi, il-proposti tal-Kummissjoni għar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż (country-specific recommendations, CSRs) 5 tal-2023, jipprovdu gwida lill-Istati Membri dwar l-indirizzar tal-isfidi ekonomiċi u soċjali ewlenin li mhumiex indirizzati kompletament jew mhumiex indirizzati għalkollox mill-RRPs. L-erba’ dimensjonijiet tas-sostenibbiltà kompetittiva tal-UE - is-sostenibbiltà ambjentali, il-produttività, il-ġustizzja u l-istabbiltà makroekonomika - għadhom fil-qalba ta’ din il-gwida 6 . Ir-rakkomandazzjonijiet proposti jenfasizzaw il-ħtieġa li matul l-2023 u l-2024 tiġi żgurata politika fiskali prudenti, b’mod partikolari bl-eliminazzjoni gradwali tal-miżuri ta’ appoġġ għall-enerġija inqas immirati li huma fis-seħħ bħalissa u t-tnaqqis tad-dejn fit-terminu medju. Ir-rakkomandazzjonijiet jappellaw ukoll lill-Istati Membri biex ikomplu, jew f’diversi każijiet jaċċelleraw, l-implimentazzjoni tal-RRPs tagħhom fid-dawl tal-iskadenza tal-2026 u biex jipproċedu bl-implimentazzjoni mgħaġġla tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, f’koordinazzjoni mill-qrib mal-RRPs, inkluż billi jiżguraw kapaċitajiet amministrattivi adegwati. Il-proposti għar-rakkomandazzjonijiet jiddeskrivu wkoll ir-riformi relatati mal-enerġija u l-isfidi tal-investiment, inkluż it-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet tal-forza tax-xogħol li l-Istati Membri huma mitluba jindirizzaw skont ir-REPowerEU u l-pjanijiet nazzjonali tagħhom dwar l-enerġija u l-klima 7 . Ir-rapporti tal-pajjiżi u r-Rapport ta’ Monitoraġġ tal-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli tal-2022 tal-Eurostat jipprovdu wkoll rapportar aġġornat u konsistenti dwar il-progress lejn l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (Sustainable Development Goals, SDGs) madwar l-Istati Membri. Fil-livell tal-UE, f’dawn l-aħħar snin, ġie osservat progress fuq diversi SDGs, fejn il-progress huwa partikolarment b’saħħtu fl-iżgurar ta’ xogħol deċenti u tkabbir ekonomiku (SDG 8) u t-tnaqqis tal-faqar (SDG 1). Inkiseb ukoll progress sinifikanti dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi (SDG 5). 8 . Ir-rapporti tal-pajjiżi jinkludu wkoll it-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali, li tipprovdi ħarsa ġenerali komprensiva lejn l-impjiegi, l-ugwaljanza, il-ħiliet u l-isfidi soċjali relatati mal-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali u l-implimentazzjoni tal-istrateġiji tal-Unjoni għall-Ugwaljanza.

Id-djalogu kostruttiv mal-Istati Membri kif ukoll id-djalogu interistituzzjonali msaħħaħ fil-livell tal-UE se jkomplu matul il-proċess tas-Semestru Ewropew. Id-djalogu ta’ politika mill-qrib dwar l-RRPs ippermetta lill-Kummissjoni u lill-Istati Membri jsaħħu u japprofondixxu l-kooperazzjoni tagħhom dwar il-politiki ekonomiċi u soċjali. Dan jiżgura sjieda ġenerali u mistenni li jkompli matul l-implimentazzjoni tal-RRP li għaddejja u l-emendi tagħhom mistennija fl-2023, inkluż fil-kuntest tar-REPowerEU. Is-suġġetti koperti fir-rapporti tal-pajjiżi u s-CSRs joffru opportunità oħra biex jitwessa’ d-djalogu. Il-Kummissjoni se tkompli wkoll id-djalogu mill-qrib tagħha mal-Parlament Ewropew dwar l-iżviluppi soċjali u ekonomiċi ewlenin, u se tkompli tinvolvi ruħha magħha f’kull stadju ewlieni taċ-ċiklu ta’ koordinazzjoni annwali tas-Semestru Ewroepw.

It-twettiq b’suċċess tal-prijoritajiet tas-Semestru Ewropew u tal-RRF tirrikjedi l-involviment permanenti u strutturat tas-sħab soċjali u partijiet ikkonċernati oħra u s-sensibilizzazzjoni kemm fil-livell tal-UE kif ukoll f’dak nazzjonali. L-iskambju regolari dwar l-iżviluppi soċjali u ekonomiċi fl-Unjoni Ewropea jsir permezz tad-djalogu makroekonomiku biannwali fil-livell politiku u tekniku bejn il-Kunsill, il-Kummissjoni u l-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE) u s-sħab soċjali Ewropej. Barra minn hekk, l-involviment attiv tas-sħab soċjali u tal-partijiet ikkonċernati fil-livell tal-UE, u fil-livelli nazzjonali u sottonazzjonali kif xieraq, permezz ta’ laqgħat regolari ddedikati (pereż. l-avvenimenti annwali tal-partijiet ikkonċernati tal-RRF) matul l-istadji kollha tas-Semestru Ewropew u tal-proċess ta’ implimentazzjoni tal-RRF, jgħin fl-identifikatikazzjoni konġunta tal-isfidi, itejjeb is-soluzzjonijiet ta’ politika jittejbu u jiżgura sjieda u trasparenza usa’ tal-aġenda tal-politika ekonomika u soċjali 9 . L-azzjonijiet ta’ komunikazzjoni u informazzjoni jikkontribwixxu wkoll għas-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku u jżidu t-trasparenza dwar l-appoġġ ipprovdut permezz tal-RRF 10 .

Il-Kummissjoni ppreżentat proposti leġiżlattivi għal qafas ta’ governanza ekonomika riformat fis-26 ta’ April 2023 11 . L-objettiv ewlieni tal-proposti tiegħu huwa li tissaħħaħ is-sostenibbiltà tad-dejn pubbliku u jiġi promoss it-tkabbir sostenibbli, inklużiv u reżiljenti fl-Istati Membri kollha permezz ta’ riformi u investiment. Il-pjanijiet fiskali u strutturali fuq terminu medju li se jitfasslu u jissawru mill-Istati Membri jiffurmaw il-pedament tal-proposti. Skont il-proposti tal-Kummissjoni, fil-pjanijiet tagħhom l-Istati Membri jistabbilixxu l-miri tan-nefqa tagħhom, miżuri biex jindirizzaw l-iżbilanċi makroekonomiċi u r-riformi u l-investimenti prijoritarji fuq perjodu ta’ mill-inqas 4 snin. Il-proċess il-ġdid ta’ sorveljanza fiskali jibqa’ integrat fis-Semestru Ewropew, li għalhekk ikompli jkun il-qafas ċentrali għall-koordinazzjoni tal-politika ekonomika u tal-impjiegi filwaqt li tiġi żgurata l-komplementarjetà bejn il-pjanijiet fiskali u strutturali fuq terminu medju u l-investimenti u r-riformi inklużi fl-RRPs u l-programmi tal-Politika ta’ Koeżjoni. L-ilħuq rapidu ta’ ftehim mill-Parlament Ewropew u mill-Kunsill dwar il-proposti leġiżlattivi huwa prijorità urġenti, u l-Kummissjoni tappoġġa d-determinazzjoni tal-Kunsill li jikkonkludi l-ħidma leġiżlattiva dwar il-qafas ta’ governanza ekonomika fl-2023.

2. IL-PROSPETTI EKONOMIĊI U TAL-IMPJIEGI

Il-prestazzjoni aħjar milli mistenni tal-ekonomija tal-UE fil-bidu tal-2023 u t-tnaqqis tal-prezzijiet tal-enerġija jżidu l-prospetti ta’ tkabbir għal din is-sena u għal dik li jmiss. Barra minn hekk, l-isforzi komuni għad-diversifikazzjoni tal-provvisti tal-enerġija, għall-mili tal-faċilitajiet tal-ħżin tal-gass u t-tnaqqis tad-domanda għall-gass, flimkien ma’ temp moderat, taffew l-impatt soċjoekonomiku ta’ dawk it-tensjonijiet. Meta wieħed iħares ’il quddiem, il-prezzijiet tal-enerġija aktar baxxi, it-tiswija tal-ktajjen tal-provvista u l-qawwa tas-suq tax-xogħol mistennija jappoġġaw l-ekonomija tal-UE. Għalkemm ir-riskju tal-iskarsezza tal-gass naqas b’mod sinifikanti, għad hemm inċertezza dwar il-prezzijiet tal-gass għax-xitwa li ġejja u għal warajha. B’mod ġenerali, huwa previst li l-attività ekonomika se tespandi b’pass kemxejn aktar b’saħħtu milli kien mistenni qabel. Il-PDG tal-UE reali mistenni jiżdied b’1,0 % fl-2023 u b’1,7 % fl-2024.

L-inflazzjoni hija pprojettata li tkompli tonqos, iżda l-pressjonijiet ewlenin tal-prezzijiet huma aktar persistenti, u qed iħallu impatt fuq in-negozji u jnaqqsu l-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi. F’Ottubru 2022 l-inflazzjoni nominali fl-UE laħqet l-ogħla livell tagħha bi 11,5 % u d-diverġenzi fl-inflazzjoni madwar l-UE u l-Istati Membri taż-Żona tal-Euro laħqu l-ogħla livelli storiċi. Madankollu, il-pressjonijiet fuq il-prezzijiet kibru progressivament hekk kif l-atturi ekonomiċi domestiċi adattaw għal prezzijiet ogħla tal-input. B’riżultat ta’ dan, l-inflazzjoni ewlenija, li teskludi l-prezz tal-enerġija u tal-ikel mhux ipproċessat, uriet li hija aktar persistenti, għalkemm mistennija li tilħaq l-ogħla livell tagħha fl-ewwel trimestru tal-2023 u li tonqos gradwalment matul it-trimestri li ġejjin. Bl-istess mod, il-prezzijiet tal-ikel aċċelleraw fl-ewwel trimestru tal-2023 iżda mistennija jilħqu l-ogħla livell tagħhom fl-2023, f’konformità ma’ moderazzjoni fil-prezzijiet tal-prodotti agrikoli. B’reazzjoni għall-inflazzjoni għolja, il-kundizzjonijiet monetarji qed jissikkaw u din ix-xejra mistennija tkompli. B’riżultat ta’ dan, il-kostijiet tal-finanzjament tal-banek żdiedu u l-istandards tas-self issikkaw, u b’hekk naqqsu r-ritmu tal-fluss tal-kreditu tal-ekonomija. Filwaqt li fl-2023 l-inflazzjoni mistennija tkompli tonqos, se tibqa’ ferm ogħla mill-mira u se jibqa’ jkollha effett fuq il-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi, speċjalment fost il-gruppi b’introjtu baxx u medju baxx u n-negozji.

Is-suq tax-xogħol għadu ristrett u ż-żieda fil-pagi mistennija tissaħħaħ. Ir-rata ta’ impjieg, li laħqet l-74,8 % fl-aħħar trimestru tal-2022, qorbot lejn il-livell storiku tagħha. L-istaġnar fis-suq tax-xogħol 12 u l-qgħad niżlu għal livelli baxxi rekord. Ir-rata tal-postijiet tax-xogħol battala fl-ekonomija ġenerali hija ogħla mill-medja tagħha tal-2010-2019, minkejja tnaqqis żgħir fit-tieni nofs tal-2022,u n-nuqqas ta’ ħaddiema qed iżommu l-produzzjoni ta’ għadd dejjem jikber ta’ kumpaniji 13 . Rigward il-pagi, fl-2022 il-kumpens nominali għal kull impjegat żdied b’4,9 % fl-UE meta mqabbel mal-2021. Madankollu, dan il-pass għadu ferm taħt l-inflazzjoni, b’varjazzjonijiet kbar ħafna fost l-industriji u bejn l-Istati Membri. B’riżultat ta’ dan, fl-2022 il-pagi reali naqsu b’4 % fl-UE u dan wassal għal erożjoni sostanzjali tal-kapaċità tal-akkwist tal-ħaddiema. Iż-żidiet reċenti fil-pagi minimi statutorji f’għadd ta’ Stati Membri, flimkien ma’ żidiet wara negozjati tal-pagi, jgħinu biex jittaffa t-telf fil-kapaċità tal-akkwist esperjenzat fl-2022. Fl-2024 is-suq tax-xogħol mistenni jibqa’ b’saħħtu u t-tkabbir fil-pagi huwa mistenni jirkupra u jaqbeż l-inflazzjoni. 

Is-settur finanzjarju tal-UE wera li huwa reżiljenti fid-dawl tal-isfidi emerġenti. Is-sistema finanzjarja tal-UE saret aktar reżiljenti permezz ta’ regolamentazzjoni b’saħħitha, b’mod partikolari bis-saħħa tal-applikazzjoni ta’ standards internazzjonali għall-banek kollha, superviżjoni effettiva u qafas solidu għall-ġestjoni tal-kriżijiet, introdotti b’reazzjoni għall-kriżi finanzjarja globali, u l-progress fit-tlestija tal-Unjoni Bankarja u l-progress tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali. L-impatt tat-taqlib riċenti fis-suq fl-Istati Uniti u fl-Iżvizzera minn Marzu 2023 lil hawn ma ttiħidx barra mill-UE. Madankollu, dan l-episodju enfasizza l-interkonnettività tas-swieq finanzjarji globali u l-fraġilità tas-sentiment tal-investituri. Barra minn hekk jenfasizza r-rwol kruċjali tar-regolamentazzjoni, is-superviżjoni u l-ġestjoni tar-riskju tas-settur bankarju f’ambjent makrofinanzjarju diffiċli. L-inċertezzi ġeopolitiċi persistenti, il-pressjoni fit-tul tal-inflazzjoni u t-trasferiment gradwali ta’ politika monetarja aktar stretta tefgħu pressjoni fuq is-sistema finanzjarja. Ir-riskji għadhom għoljin minħabba l-livell għoli ħafna ta’ dejn f’xi partijiet tal-ekonomija u madwar id-dinja.

3. IL-BINI TA’ EKONOMIJA TAL-UE B’SAĦĦITHA U LI TIBQA’ VALIDA FIL-FUTUR - OBJETTIVI EWLENIN GĦAR-RAKKOMANDAZZJONIJIET SPEĊIFIĊI GĦALL-PAJJIŻI 2023

Il-politika ekonomika għandha tkompli tindirizza r-riskji marbuta mal-inflazzjoni għolja, b’mod partikolari għall-unitajiet domestiċi u l-kumpaniji vulnerabbli u tindirizza l-isfidi fit-tul. Minkejja t-tnaqqis fl-inflazzjoni tal-enerġija, il-pressjonijiet fuq il-prezzijiet mhux se jgħibu mil-lum għal għada. Il-ġlieda kontra l-inflazzjoni se tibqa’ l-prijorità politika ewlenija għaż-żmien li ġej. Dan jitlob li l-politiki monetarji u fiskali jkunu konsistenti. F’dak il-kuntest, il-miżuri fiskali li ttieħdu b’reazzjoni għax-xokk fil-prezz tal-enerġija għandhom jitneħħew fl-2023. Jekk il-prezzijiet tal-enerġija jerġgħu jibdew jiżdiedu u l-appoġġ ma jkunx jista’ jitwaqqaf kompletament aktar se jkunu kruċjali l-politiki mmirati li jappoġġaw lill-unitajiet domestiċi u lill-kumpaniji vulnerabbli milli politiki ta’ appoġġ wiesgħa u inqas effettivi. Iż-żidiet moderati fil-pagi sal-lum ma wasslux għal żidiet fl-inflazzjoni tal-prezzijiet, filwaqt li l-profittabbiltà korporattiva żdiedet. Madankollu, il-pagi nominali mistennija jkomplu jiżdiedu u l-interazzjoni mal-iżviluppi fil-prezzijiet għandha tiġi segwita mill-qrib. L-issikkar tal-kundizzjonijiet finanzjarji ta’ bħalissa poġġa l-enfasi fuq il-ħtieġa li jsir monitoraġġ tar-riskji makrofinanzjarji, isir aktar progress fir-rigward tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali u l-ikkompletar tal-Unjoni Bankarja. Lil hinn mill-prijoritajiet fuq żmien qasir, il-politika fil-livell tal-Istati Membri u tal-UE jeħtieġ li tkompli tindirizza l-isfidi fit-tul, inkluża l-ħtieġa li jissaħħu l-kompetittività, il-produttività, il-ħiliet u r-reżiljenza tal-ekonomija tal-UE, filwaqt li jitqiesu l-iżviluppi demografiċi u li jsir progress rapidu fit-tranżizzjoni diġitali u ekoloġika, f’konformità mal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku.

Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza hija essenzjali biex it-tranżizzjoni doppja ekoloġika u diġitali titħaffef u filwaqt li tissaħħaħ ir-reżiljenza tal-UE għall-isfidi tal-ġejjieni, filwaqt li tikkontribwixxi għall-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali; jenħtieġ li l-implimentazzjoni tagħha tibqa’ għaddejja mingħajr dewmien. Fit-tieni sena tal-implimentazzjoni tagħha l-RRF qed tirċievi livell ta’ appoġġ pubbliku għoli miċ-ċittadini Ewropej 14 , tat appoġġ finanzjarju konsiderevoli u għenet lill-irkupru ekonomiku tal-UE wara l-COVID u t-tisħiħ tar-reżiljenza tal-UE. L-RRPs kollha ilhom fis-seħħ minn tmiem l-2022 u jirriflettu s-CSRs rilevanti kollha jew subsett sinifikanti minnhom. Diversi Stati Membri ngħataw għajnuna mill-Istrument ta’ Appoġġ Tekniku fit-tħejjija u l-implimentazzjoni tal-pjanijiet tagħhom. Sal-lum il-Kummissjoni pproċessat 24 talba għal pagament mill-RRF, u sal-lum żborżat total ta’ aktar minn EUR 152 biljun taħt l-RRF għall-implimentazzjoni b’suċċess tar-riformi u l-investimenti. Bl-inklużjoni tal-kapitoli tar-REPowerEU, l-RRF uriet ukoll il-flessibbiltà tagħha biex tindirizza sfidi emerġenti ġodda marbuta b’mod partikolari mas-sigurtà tal-enerġija tal-UE u t-tranżizzjoni industrijali lejn ekonomija żero netti. Sabiex dawn il-benefiċċji jinkisbu bis-sħiħ, l-RRPs jeħtieġ li jiġu implimentati malajr, inkluż billi jiġu indirizzati r-riskji ta’ dewmien f’għadd ta’ każijiet. Filwaqt li sa tmiem l-2022 l-implimentazzjoni tal-RRPs kienet ġeneralment fit-triq it-tajba, xi Stati Membri qed jiffaċċjaw sfidi fl-amministrazzjoni tal-fondi, parzjalment minħabba kapaċità amministrattiva limitata jew ostakli għall-investiment. Il-proċess ta’ reviżjoni tal-RRPs li jinsab għaddej jirrappreżenta opportunità biex jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet u tiżdied il-kapaċità ta’ assorbiment tal-fondi tal-RRF. Madankollu, fl-istess ħin, huwa mistenni li r-reviżjonijiet tal-pjanijiet se jkollhom impatt ukoll fuq l-iskeda tal-iżborż tal-fondi tal-RRF fl-2023 u wara. Sabiex tiġi żgurata prevedibbiltà suffiċjenti fir-rigward tal-operazzjonijiet ta’ self tal-UE u fl-istess ħin li l-awtorità baġitarja tingħata viżibbiltà adegwata f’termini tal-ħtiġijiet ta’ finanzjament fix-xhur li ġejjin bħala parti mill-proċedura tal-Abbozz tal-Baġit 2024, huwa importanti li d-dewmien mistenni fl-ippjanar ta’ pagamenti futuri jiġi kkunsidrat kif xieraq. Fl-istess ħin, il-proċess ta’ reviżjoni b’suċċess tal-pjanijiet se jippermetti lill-Istati Membri jerġgħu jaqbdu t-triq it-tajba fl-2024 u jlaħħqu mal-iskeda tal-iżborż. Fl-istess waqt, minbarra li sa mill-bidu tal-pandemija ġew żborżati aktar minn EUR 186 biljun lill-Istati Membri mill-programmi tal-politika ta’ koeżjoni 2014-2020, il-programmi tal-politika ta’ koeżjoni 2021-2027 se jimmobilizzaw madwar EUR 505 biljun għall-Istati Membri u r-reġjuni tal-UE. Dawn il-programmi jeħtieġ ukoll li jiġu implimentati malajr, inkluż billi jiġu indirizzati kwistjonijiet ta’ kapaċità ta’ assorbiment.

Ir-rapporti tal-pajjiżi ta’ din is-sena jidentifikaw azzjoni politika meħtieġa fil-livell tal-Istati Membri biex jingħelbu l-isfidi ekonomiċi u soċjali immedjati, filwaqt li jiżdiedu l-kompetittività u l-produttività fit-tul ukoll. Ir-rapporti tal-pajjiżi jipprovdu analiżi olistika tar-reżiljenza 15 , l-iżviluppi u l-isfidi ekonomiċi u soċjali tal-Istati Membri, filwaqt li jqisu d-dimensjoni reġjonali. Dawn jinkludu valutazzjoni tal-progress fl-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali permezz tat-Tabella ta’ Valutazzjoni Soċjali, u dwar il-kisba tal-miri ewlenin u nazzjonali tal-UE tal-2030 dwar l-impjiegi, il-ħiliet u t-tnaqqis tal-faqar kif ukoll l-SDGs. Barra minn hekk, jagħtu attenzjoni partikolari lill-kompetittività u l-produttività fit-tul, filwaqt li jipprovdu analiżi aġġornata u aktar dettaljata dwar is-sigurtà u l-affordabbiltà tal-enerġija, it-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa u s-sostenibbiltà ambjentali. Ir-rapporti tal-pajjiżi jidentifikaw sfidi li huma indirizzati fuq bażi parzjali biss jew li mhuniex indirizzati fl-RRPs kif ukoll kull sfida emerġenti. Jagħtu wkoll ħarsa mill-qrib lejn il-progress fl-implimentazzjoni tal-RRP billi jipprovdu eżempji ta’ stadji importanti u miri li jintlaħqu, filwaqt li jenfasizzaw każijiet fejn jenħtieġ li jiġu indirizzati r-riskji u d-dewmien fl-implimentazzjoni.

F’konformità mal-analiżi tar-rapport tal-pajjiż, ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għas-CSRs tirrifletti l-isfidi identifikati u l-istatus ta’ implimentazzjoni tal-RRPs. Ir-rakkomandazzjonijiet huma maqsuma f’erba’ sottopartijiet:

1.rakkomandazzjoni dwar il-politika fiskali, inklużi riformi fiskali u strutturali fejn rilevanti;

2.rakkomandazzjoni biex titkompla jew titħaffef l-implimentazzjoni tal-RRP, inklużi r-reviżjonijiet tiegħu u l-integrazzjoni tal-kapitoli tar-REPowerEU, filwaqt li jitqiesu r-riskji potenzjali ta’ implimentazzjoni speċifiċi għall-pajjiż, u biex l-programmi tal-politika ta’ koeżjoni li ġew adottati jiġu implimentati mill-aktar fis possibbli;

3.rakkomandazzjoni aġġornata dwar it-tranżizzjoni lejn enerġija nadifa f’konformità mal-objettivi tar-REPowerEU;

4.fejn rilevanti, rakkomandazzjoni addizzjonali dwar sfidi strutturali pendenti u/jew emerġenti ġodda jew sfidi relatati mal-impjiegi.

Ir-rakkomandazzjoni aġġornata u aktar granulari dwar l-isfidi ta’ riforma u investiment relatati mal-enerġija tikkontribwixxi għall-finalizzazzjoni li għaddejja tal-kapitoli tar-REPowerEU u tiggwida lill-Istati Membri fir-reviżjoni tal-pjanijiet nazzjonali tagħhom dwar l-enerġija u l-klima. Il-Kapitoli tar-REPowerEU li huma parti mill-RRPs, bil-finanzjament addizzjonali li jakkumpanjahom, jenħtieġ li jindirizzaw kif xieraq l-isfidi identifikati mis-CSRs b’rilevanza għar-REPowerEU 16 . Is-CSRs se jipprovdu lill-Istati Membri bi gwida biex jindirizzaw l-isfidi ewlenin li jew indirizzati mill-RRP fuq bażi parzjali biss jew ma ġewx indirizzati għalkollox u se jgħinu fl-implimentazzjoni tal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku fil-livell nazzjonali u reġjonali.

4. IT-TISĦIĦ TAL-KOMPETITTIVITÀ U TAL-PRODUTTIVITÀ B’MOD SOĊJALMENT INKLUŻIV - ĦARSA ĠENERALI LEJN L-ISFIDI KOMUNI LI ĠEW IDENTIFIKATI

Lil hinn mill-implimentazzjoni f’waqtha tar-riformi u l-investimenti koperti fl-RRPs, l-Istati Membri qed iħabbtu wiċċhom ma’ għadd ta’ sfidi pendenti jew emerġenti komuni u speċifiċi għall-pajjiż.

4.1 Stabbiltà makroekonomika

L-impatt tal-inflazzjoni għolja jwassal għal vulnerabbiltà ġdida f’kuntest fejn id-dejn pubbliku jeħtieġ li jonqos. L-azzjoni ta’ politika kkoordinata fil-livell tal-UE u f’dak nazzjonali għenet biex jittaffa l-impatt tal-COVID-19 kif ukoll iż-żieda fil-prezzijiet tal-enerġija u l-impatt ekonomiku u soċjali tagħha, speċjalment fuq ditti u unitajiet domestiċi vulnerabbli. Madankollu, dawn il-kriżijiet wasslu għal dejn pubbliku ogħla f’diversi Stati Membri. Aktar reċentement, il-miżuri ta’ politika fiskali stabbiliti fl-2022 biex jindirizzaw il-kriżi tal-enerġija kellhom kostijiet fiskali mdaqqsa. Skont it-Tbassir Ekonomiku tar-Rebbiegħa 2023 tal-Kummissjoni, il-kost nett ta’ dawn il-miżuri jammonta għal 1,2 % tal-PDG annwali tal-UE fl-2022 u ammont simili fl-2023. Il-politika fiskali jenħtieġ li tkun prudenti sabiex tiġi żgurata s-sostenibbiltà tad-dejn, u b’hekk tappoġġa tkun ukoll ta’ appoġġ għall-politika monetarja. B’mod parallel, id-diverġenzi persistenti fir-rati tal-inflazzjoni u l-issikkar tal-kundizzjonijiet finanzjarji żiedu l-vulnerabbiltajiet makroekonomiċi.

Il-koordinazzjoni b’saħħitha tal-politika fiskali tal-UE u taż-Żona tal-Euro se tkun strumentali biex tiġi żgurata taħlita konsistenti ta’ politika fiskali u monetarja u se tiffaċilita l-kompitu tal-politika monetarja. Fl-2023 u l-2024 il-politiki fiskali jenħtieġ li jkunu prudenti sabiex tiġi żgurata enfasi fuq is-sostenibbiltà tad-dejn fuq terminu medju filwaqt li jiżdied it-tkabbir potenzjali u tiġi żgurata t-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali b’mod sostenibbli u reżiljenti. Skont xi tkun id-diffikultà tagħhom marbuta mad-dejn, l-Istati Membri jenħtieġ li jżommu d-dejn f’livelli prudenti jew jiżguraw tnaqqis tad-dejn plawżibbli u kontinwu fuq terminu medju. L-aġġustament fiskali għall-2024 jenħtieġ li jkun konsistenti mal-leġiżlazzjoni attwali skont il-Patt ta’ Stabbiltà u Tkabbir u l-Istati Membri kollha jenħtieġ li jħabirku biex iżommu jew iġibu d-defiċit tagħhom taħt il-valur ta’ referenza tat-Trattat ta’ 3 % tal-PDG. Kif inhu deskritt fil-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-gwida tal-politika fiskali għall-2024 tat-8 ta’ Marzu 2023 17 , il-komponent fiskali tar-rakkomandazzjonijiet speċifiċi għall-pajjiż proposti jinkorpora dawk l-elementi tal-proposti leġiżlattivi tas-26 ta’ April 2023 li huma konsistenti mal-leġiżlazzjoni eżistenti.

Il-miżuri fiskali li ttieħdu b’reazzjoni għax-xokk fil-prezz tal-enerġija għandhom jitneħħew. It-tnaqqis kontinwu fil-prezzijiet tal-komoditajiet tal-enerġija qed irażżan l-inflazzjoni ewlenija mill-ogħla livell tagħha f’Ottubru 2022, għalkemm l-inflazzjoni ewlenija għadha għolja u tinsab fuq xejra li tiżdied. F’dan l-isfond, appoġġ fiskali fit-tul mhux immirat għall-unitajiet domestiċi u d-ditti jsaħħaħ il-pressjonijiet inflazzjonarji. Dan iżid il-probabbiltà li l-banek ċentrali jżidu l-issikkar tal-politika monetarja, u jitfa’ pressjoni fuq l-istabbiltà finanzjarja. Jekk xi żidiet ġodda fil-prezzijiet tal-enerġija jkunu jeħtieġu miżuri ta’ appoġġ, dawn jenħtieġ li jkunu ffukati fuq il-protezzjoni ta’ unitajiet domestiċi u ditti vulnerabbli, fiskalment affordabbli u jenħtieġ li jżommu l-inċentivi għall-iffrankar tal-enerġija. Barra minn hekk, l-Istati Membri jenħtieġ li jtejbu l-kwalità u l-kompożizzjoni tal-finanzi pubbliċi tagħhom, ikomplu jipproteġu l-investiment iffinanzjat fil-livell nazzjonali u jiżguraw l-użu effettiv tal-RRF u ta’ fondi oħra tal-UE, bħall-programm InvestEU, b’mod partikolari fid-dawl tat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali u l-ħtieġa li tissaħħaħ ir-reżiljenza ekonomika u soċjali tal-UE. Fid-dawl tal-għargħar devastanti li laqat lill-Italja f’Mejju 2023, il-kost tal-appoġġ dirett ta’ emerġenza relatat ma’ dak l-għargħar se jitqies f’valutazzjonijiet sussegwenti tal-konformità u fil-prinċipju se jitqies bħala miżuri ta’ darba u temporanji.

Kif diġà indikat fil-Komunikazzjoni tagħha tat-8 ta’ Marzu 2023 dwar il-gwida tal-politika fiskali għall-2024, billi bħalissa l-inċertezza dwar il-prospettiva makroekonomika għadha għolja, il-Kummissjoni tqis li deċiżjoni dwar jekk l-Istati Membri għandhomx jitqiegħdu taħt il-proċedura ta’ defiċit eċċessiv ma għandhiex tittieħed din ir-rebbiegħa. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni se tipproponi lill-Kunsill biex jiftaħ proċeduri ta’ defiċit eċċessiv ibbażati fuq id-defiċit fir-rebbiegħa tal-2024 fuq il-bażi tad-data tal-eżitu għall-2023, f’konformità mad-dispożizzjonijiet legali eżistenti. L-Istati Membri jenħtieġ li jqisu dan meta jkunu qed jeżegwixxu l-baġits tagħhom għall-2023 u meta jkunu qed iħejju l-abbozzi tal-pjanijiet baġitarji tagħhom għall-2024 din il-ħarifa.

Taħlita tat-taxxa bbilanċjata, għodod effettivi għall-ġlieda kontra strateġiji ta’ ppjanar aggressiv tat-taxxa u konformità mtejba tat-taxxa jikkontribwixxu għat-trattament ġust tal-kontribwenti u għal finanzjament effiċjenti tas-servizzi pubbliċi. It-trasferiment ta’ parti mill-piż tat-taxxa minn fuq ix-xogħol għal tipi oħra ta’ taxxi, inkluża t-tassazzjoni ambjentali u fuq il-proprjetà immobbli, filwaqt li jitqies kif xieraq l-impatt distributtiv ta’ tali bidla, jappoġġa t-tranżizzjoni ekoloġika u jagħti spinta lit-tkabbir sostenibbli u l-ħolqien tal-impjiegi. Strateġiji ta’ ppjanar aggressiv tat-taxxa minn ditti jew individwi fi Stat Membru wieħed jista’ jkollhom effetti konsegwenzjali negattivi fuq il-bqija tal-UE. Għalhekk, dan jitlob azzjoni deċiżiva u kkoordinata. Fost il-passi kruċjali kien hemm l-adozzjoni tad-Direttiva tal-UE dwar il-Livell Minimu ta’ Tassazzjoni (Pilastru 2) dwar rata tat-taxxa effettiva minima ta’ 15 %, li għandha tiġi implimentata sa tmiem l-2023 18 . Bl-istess mod, il-modernizzazzjoni u d-diġitalizzazzjoni kontinwi tal-amministrazzjonijiet tat-taxxa jenħtieġ li jkomplu jnaqqsu l-kostijiet tal-konformità u jagħtu spinta lid-dħul mit-taxxa.

L-issikkar tal-kundizzjonijiet finanzjarji żied il-vulnerabbiltajiet u r-riskji f’xi Stati Membri, u l-inflazzjoni diverġenti madwar l-UE tista’ twassal għal pressjonijiet kompetittivi. Ir-rata għolja tal-PDG nominali għoli, li hija xprunata mill-inflazzjoni, tgħin biex jitnaqqsu l-proporzjonijiet tad-dejn għall-PDG kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat fuq medda qasira ta’ żmien, filwaqt li rati tal-imgħax ogħla jikkontribwixxu għall-kost tas-servizzjar tad-djun fuq bażi gradwali biss. Madankollu, l-issikkar tal-kundizzjonijiet ta’ finanzjament iżid ir-riskji assoċjati ma’ livelli għoljin ta’ dejn. Fl-2022 il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’mod qawwi f’diversi Stati Membri, iżda ż-żidiet bdew jimmoderaw hekk kif id-dħul beda jiġi taħt pressjoni u r-rati tal-imgħax bdew jiżdiedu. Fl-istess waqt, id-diverġenza fir-rati tal-inflazzjoni, flimkien ma’ żidiet fil-marġni tal-profitt u fil-kostijiet lavorattivi, tista’ twassal għal telf fil-kompetittività tal-kostijiet f’xi industriji u reġjuni. Id-defiċits fil-kont kurrenti kibru f’uħud mill-Istati Membri u dan jirrifletti prezzijiet ferm ogħla tal-importazzjoni tal-enerġija iżda wkoll, f’xi każijiet, domanda domestika qawwija.

Iż-żidiet reċenti fir-rati tal-imgħax qajmu tħassib dwar oqsma ta’ vulnerabbiltà fis-settur finanzjarju, u wrew li-ħtieġa ta’ monitoraġġ bir-reqqa. Il-progress li sar mill-UE fit-tisħiħ tas-superviżjoni bankarja u t-tlestija tal-Unjoni Bankarja huma passi importanti biex tiġi żgurata l-istabbiltà makrofinanzjarja 19 . Barra minn hekk, is-self li ma jrendix qed jonqos u qed ikompli jiġi indirizzat, filwaqt li ż-żieda fir-rati tal-imgħax qed ittejjeb il-profittabbiltà tas-settur bankarju. Madankollu, ir-rati tas-self ipotekarju li qed jiżdiedu u d-deterjorament fil-kapaċità tas-servizz tad-dejn minħabba tnaqqis fl-introjtu reali tal-unitajiet domestiċi qed iwasslu għal żidiet fil-prezzijiet tad-djar f’xi pajjiżi. Is-settur tal-proprjetà immobbli kummerċjali f’ċerti pajjiżi ra tnaqqis simili fost żidiet fil-kostijiet ta’ finanzjament u l-indebboliment tar-rati ta’ okkupanza. F’dan l-isfond, il-monitoraġġ tal-kwalità tal-assi, l-involviment ma’ debituri f’diffikultà b’mod f’waqtu u proattiv (b’mod partikolari dawk vijabbli), it-titjib ulterjuri tal-effiċjenza tal-oqfsa ta’ insolvenza u l-iżvilupp ulterjuri tas-swieq sekondarji għal self li ma jrendix jibqgħu importanti. B’mod aktar ġenerali, l-isfidi relatati mad-diġitalizzazzjoni għadhom jeżistu u saħansitra intensifikaw f’xi oqsma, kif muri minn inċidenti ċibernetiċi fuq skala kbira aktar frekwenti. Ir-riskji relatati mal-intermedjazzjoni finanzjarja mhux bankarja u dawk li jistgħu jitfaċċaw bl-użu akbar ta’ finanzjament deċentralizzat jeħtieġ li jiġu mmonitorjati u indirizzati kif xieraq. Il-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet superviżorji nazzjonali u Ewropej kif ukoll mal-BĊE u l-korpi regolatorji internazzjonali hija ta’ importanza kbira għal dawn il-kwistjonijiet kollha.

Il-Kummissjoni identifikat vulnerabbiltajiet relatati ma’ żbilanċi makroekonomiċi jew żbilanċi eċċessivi fi 11-il Stat Membru fil-kuntest tal-proċedura ta’ żbilanċ makroekonomiku. Fir-rigward ta’ sitt Stati Membri, jidher li l-vulnerabbiltajiet reċenti ġew mrażżna fil-preżent u huma temporanji. Il-Kaxxa 2 tiġbor fil-qosor is-sejbiet rigward l-iżbilanċi makroekonomiċi fl-Istati Membri bħalissa; L-Appendiċi 4 jagħti aktar dettalji.

4.2 Enerġija u sostenibbiltà ambjentali

Minkejja l-kisbiet dwar is-sigurtà tal-provvista f’dawn l-aħħar xhur, it-tħejjija għax-xitwa li jmiss ma tagħtix lok għal kunfidenza żejda. Matul l-aħħar sena, l-UE għamlet progress notevoli fl-iffrankar tal-enerġija, fid-diversifikazzjoni tal-provvisti tal-enerġija tagħha u fl-ottimizzazzjoni tal-infrastruttura eżistenti. Il-konsum tal-gass naturali tal-UE naqas bi 17,7 % minn Awwissu 2022 sa Marzu 2023 meta mqabbel mal-konsum medju tal-gass għall-istess xhur bejn l-2017 u l-2022 21 . F’Jannar 2023 is-sehem tal-importazzjonijiet tal-pipelines Russi fl-importazzjonijiet totali tal-gass tal-UE naqas għal 7 % minn madwar 50 % fl-imgħoddi.. Dan jirriżulta minn taħlita ta’ miżuri meħuda mill-UE u l-gvernijiet nazzjonali, bidliet strutturali fid-domanda, wkoll prezzijiet għoljin ukoll. Il-gass naturali likwifikat li jinġarr bil-baħar   (liquified natural gas, LNG) kellu rwol importanti fis-sostituzzjoni tal-volumi tal-gass Russu u kien hemm żieda qawwija minn 81 bcm fl-2021 għal madwar 135 bcm fl-2022. Proġetti ġodda tal-LNG għandhom ikomplu jżidu l-kapaċità tal-importazzjoni tal-LNG tal-UE filwaqt li jevitaw intrappolament mhux meħtieġ fil-futur. Madankollu, waqfien totali potenzjali tal-provvista tal-gass mir-Russja, inċidenti infrastrutturali, nixfiet u manutenzjoni mhux ippjanata tal-impjanti tal-enerġija jistgħu joħolqu tħassib għas-sigurtà tal-provvista tal-UE, li titlob viġilanza kontinwa. L-isforz ta’ diversifikazzjoni permezz tal-LNG se jissaħħaħ fl-2023 bl-ewwel xiri konġunt tal-gass u l-intensifikazzjoni tal-komunikazzjoni ma’ fornituri alternattivi tal-gass. Barra minn hekk, il-miżuri fil-kapitoli tar-REPowerEU tal-RRPs tal-Istati Membri flimkien mal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, id-dħul mill-Iskema tal-UE għall-Iskambju ta’ Kwoti tal-Emissjonijiet, l-appoġġ finanzjarju mill-Fondi għall-Innovazzjoni u l-Modernizzazzjoni u l-programm InvestEU mistennija jikkontribwixxu għas-sigurtà tal-enerġija billi jagħtu spinta lill-enerġija nadifa flimkien mal-effiċjenza enerġetika u jinċentivaw it-tnaqqis fid-domanda għall-enerġija, kif ukoll jindirizzaw il-faqar enerġetiku, jindirizzaw il-konġestjonijiet interni u transfruntiera fit-trażmissjoni u d-distribuzzjoni. Barra minn hekk, ir-razzjonalizzazzjoni tal-investimenti, is-simplifikazzjoni tal-proċeduri għall-għoti ta’ permessi u t-tneħħija tal-ostakli li jippermettu l-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli u l-integrazzjoni tagħhom fil-grilja għadhom ta’ importanza kruċjali. Jenħtieġ li jsiru sforzi wkoll favur l-appoġġ tal-ħżin tal-elettriku u r-reżiljenza tal-grilja biex tiġi indirizzata ż-żieda fil-varjabbiltà tal-provvista u tad-domanda.

Bl-approvazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-pakkett “Lesti għall-mira ta’ 55 %”, l-enfasi issa għandha ddur fuq l-implimentazzjoni ta’ miżuri biex jintlaħqu l-miri tal-klima u l-enerġija. Il-pakkett isib bilanċ bejn l-ipprezzar, il-miri, l-istandards u l-miżuri ta’ appoġġ biex tintlaħaq il-mira klimatika għall-2030 stabbilita fil-Liġi Ewropea dwar il-Klima. Il-miri klimatiċi u enerġetiċi ogħla għall-2030 u d-deċiżjoni tal-UE li tnaqqas id-dipendenza fuq il-fjuwils fossili Russi jimplikaw li t-tranżizzjoni ekoloġika jenħtieġ li tkompli taċċellera. L-isfida li ġejja tinvolvi l-implimentazzjoni soda tal-miżuri ppjanati u/jew miftiehma. Fl-istess waqt, id-definizzjoni ta’ miżuri ġodda ta’ politika dwar il-klima u l-enerġija hija meħtieġa biex tintlaħaq l-ambizzjoni ogħla tal-2030. L-aġġornament tal-pjanijiet nazzjonali tal-Istati Membri dwar l-enerġija u l-klima se jwassal għal dan. Il-pjanijiet, li jenħtieġ li jqisu l-aħħar CSRs 22 , jipprovdu prevedibbiltà tal-investiment fuq terminu qasir, medju u twil u huma kruċjali għall-mobilizzazzjoni tal-investimenti fuq skala kbira meħtieġa biex jintlaħqu l-objettivi klimatiċi tal-2030 u l-2050 23 . Jeħtieġ li jsiru aktar sforzi fil-biċċa l-kbira tal-oqsma bħall-adattament għat-tibdil fil-klima, inkluż għall-ġestjoni sostenibbli tal-ilma, is-sistemi tal-ikel, inkluża l-preservazzjoni tal-ħamrija u t-twaqqif tat-telf tal-bijodiversità, u setturi oħra tal-użu tal-art. B’mod parallel, l-Istati Membri jeħtieġ li jwettqu l-objettivi l-oħra tal-politika ambjentali li nqablu fil-livell tal-UE, inkluż il-kisba ta’ tniġġis żero għall-arja, l-ilma u l-ħamrija. Id-diskrepanza annwali fl-investiment biex jintlaħqu l-objettivi ambjentali tal-UE lil hinn mill-klima u l-enerġija hija stmata li tilħaq il-EUR 110 biljun 24 . L-ippjanar baġitarju għandu jqis l-obbligazzjonijiet kontinġenti marbuta mar-riskji relatati mal-klima u l-prattiki ta’ bbaġitjar ekoloġiku għandhom jiġu żviluppati aktar biex l-investiment pubbliku, il-konsum u t-tassazzjoni jiġu diretti mill-ġdid lejn prijoritajiet ekoloġiċi.

It-tisħiħ tat-tranżizzjoni ekoloġika tal-ekosistemi industrijali se jnaqqas id-dipendenza ġenerali tal-UE fuq il-fjuwils fossili u jżid ir-reżiljenza tagħna għax-xokkijiet fil-provvista tal-enerġija. Ħafna kumpaniji, b’mod partikolari l-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (small and medium-sized enterprises, SMEs) u dawk f’industriji intensivi fl-enerġija, intlaqtu b’mod gravi miż-żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija, anki wara li tqies l-appoġġ tal-gvern. Il-politiki jenħtieġ li jkomplu jiffukaw fuq il-promozzjoni tat-tranżizzjoni ekoloġika f’oqsma bħall-effiċjenza enerġetika tal-proċessi industrijali u tal-manifattura u tal-bini, id-dekarbonizzazzjoni tal-industrija u l-ekonomija ċirkolari 25 . Is-sinerġiji mat-tranżizzjoni diġitali jenħtieġ li jiġu massimizzati. L-Istati Membri, permezz tal-RRPs tagħhom, jenħtieġ li jkomplu jinvestu fl-idroġenu rinnovabbli jew ħieles mill-fjuwils fossili fl-applikazzjonijiet diffiċli sabiex jitrażżnu fl-industrija u f’ċerti setturi tat-trasport, bħat-trasport bit-triq, it-trasport marittimu u l-avjazzjoni. Barra minn hekk, it-tnaqqis ulterjuri tas-sussidji li jagħmlu ħsara lill-ambjent u l-integrazzjoni tal-prinċipju ta’ min iniġġes iħallas jgħinu fl-internalizzazzjoni tal-kostijiet tad-degradazzjoni tan-natura u jinkoraġġixxu l-effiċjenza fir-riżorsi u l-produttività. Sabiex jiġi żgurat li l-ebda persuna u l-ebda reġjun ma jitħallew jaqgħu lura, jenħtieġ li jitqiesu l-impatti distributtivi, territorjali u soċjali. Il-Fond għal Tranżizzjoni Ġusta jenħtieġ li jintuża tajjeb biex jikkontribwixxi għal tranżizzjoni ġusta għat-territorji l-aktar milquta, inkluż billi jappoġġa miżuri ta’ taħriġ mill-ġdid u ta’ titjib tal-ħiliet.

L-azzjoni tal-Istati Membri biex iqassru u jissimplifikaw il-proċeduri tal-permessi hija kritika biex jiġu aċċellerati l-manifattura u l-użu tal-enerġija rinnovabbli u soluzzjonijiet żero netti oħra. Fost l-ostakli kbar fl-użu ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jistgħu jissemmew il-proċeduri twal u kumplessi għall-għoti ta’ permessi fil-livell nazzjonali. Fl-2022, fuq il-bażi tar-rappurtar min-negozji, it-Taskforce għall-Infurzar fis-Suq Uniku 26 rrevediet madwar 170 ostaklu relatat mal-proċess biex tippermetti sorsi tal-enerġija rinnovabbli fl-Istati Membri kollha u qablet li tneħħi aktar minn 80 minnhom. Eżempji notevoli jinkludu proċeduri twal, awtoritajiet li jagħtu l-permessi b’nuqqas ta’ persunal, teħid ta’ deċiżjonijiet frammentat u nuqqas ta’ koordinazzjoni, li jwasslu għal deċiżjonijiet inkonsistenti u twaqqit fir-reġjuni kollha.

L-espansjoni u t-titjib aktar rapidi tal-infrastruttura tat-trażmissjoni u tad-distribuzzjoni tal-elettriku, inklużi l-interkonnetturi transfruntiera, huma kundizzjoni ewlenija għall-integrazzjoni ta’ sehem ferm ogħla ta’ sorsi tal-enerġija rinnovabbli u għall-elettrifikazzjoni ulterjuri tad-domanda. L-Istati Membri jenħtieġ li jiffukaw fuq faċilitajiet ġodda ta’ ħżin tal-enerġija fuq perjodu ta’ żmien twil u qasir biex jiżguraw il-flessibbiltà u s-sigurtà tal-provvista f’sistemi tal-enerġija b’sehem għoli ta’ sorsi ta’ enerġija rinnovabbli varjabbli. L-ambizzjoni tal-Istati Membri li jużaw l-enerġija rinnovabbli lil hinn mill-kosta (111 GW sal-2030) tenfasizza l-ħtieġa li l-Istati Membri jiżviluppaw grilji kruċjali lil hinn mill-kosta u jsaħħu l-grilja fuq l-art kif meħtieġ u mill-aktar fis possibbli.

It-tranżizzjoni ekoloġika se tiġi aċċellerata permezz tat-tisħiħ u l-innovazzjoni tal-kapaċità tal-manifattura fil-ktajjen tal-valur. Biex issaħħaħ ir-reżiljenza u l-kompetittività tat-teknoloġiji żero netti fl-UE u tagħmel is-sistema tal-enerġija tal-UE aktar sikura u sostenibbli, f’Marzu 2023 il-Kummissjoni pproponiet l-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti 27 . Fl-istess ħin, l-Istati Membri jeħtieġ li jkomplu jisfruttaw it-talent, l-assi intellettwali u l-kapaċitajiet industrijali tagħhom u jkomplu jħeġġu lill-investituri privati biex jipparteċipaw f’negozji ġodda bbażati fl-UE u jżidu l-innovazzjonijiet 28 . L-Istati Membri għandhom jiffukaw ukoll fuq li jegħlbu l-isfidi relatati man-nuqqas ta’ ħaddiema tas-sengħa f’diversi segmenti tat-teknoloġija tal-enerġija nadifa. It-tisħiħ tal-kompetittività tas-settur tal-enerġija nadifa huwa kruċjali biex jitwettaq il-pjan REPowerEU u l-ambizzjoni fit-tul tal-UE 29 .

Il-manifattura tat-teknoloġija nadifa jeħtieġ li tiżgura aċċess għal materja prima kritika, inkluż permezz tad-diversifikazzjoni, ir-riċiklaġġ u s-sostituzzjoni. L-ilħuq tal-objettivi ta’ tranżizzjoni ekoloġika u diġitali tal-UE jirrikjedi aċċess għal sorsi siguri, sostenibbli u diversifikati ta’ materja prima kritika, it-tnaqqis tad-dipendenza tagħna fuq fornituri uniċi u l-bini ta’ ktajjen tal-provvista siguri u sostenibbli għall-estrazzjoni, l-ipproċessar u r-raffinar u għar-riċiklaġġ. F’dan il-kuntest, il-kapitalizzazzjoni u l-espansjoni tal-kooperazzjoni mas-sħab kummerċjali tal-UE, inkluż permezz tal-involviment fi sħubijiet strateġiċi ta’ benefiċċju reċiproku ma’ swieq emerġenti u ekonomiji li qed jiżviluppaw, se jkunu kruċjali. Is-soluzzjonijiet tal-ekonomija ċirkolari u l-mudelli tan-negozju jimplikaw ukoll opportunitajiet sinifikanti biex tittieħed azzjoni dwar objettivi ta’ awtonomija strateġika filwaqt li jiġi rispettat l-ambjent. It-tfassil għar-riċiklabbiltà, ir-riċiklaġġ u l-avvanz tat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari huma prijoritajiet tal-Att dwar il-Materja Prima Kritika 30 . Dan jenħtieġ li jiġi kkomplementat mill-Istati Membri, pereżempju fir-rigward tal-kalamiti permanenti u l-użu mill-ġdid tal-iskart tal-estrazzjoni. Jenħtieġ li jiġu żviluppati strateġiji koerenti li mhux biss ineħħu l-ostakli iżda li jippromwovu l-esplorazzjoni, l-estrazzjoni, l-ipproċessar u r-riċiklaġġ tal-materjali madwar l-Ewropa wkoll. B’mod aktar ġenerali, it-tranżizzjoni tal-industriji tal-UE għaċ-ċirkolarità għad trid timmaterjalizza, billi bejn l-2012 u l-2021 il-produttività tar-riżorsi ma tantx żdiedet.

4.3 Il-Produttività

Suq uniku li jiffunzjona tajjeb inaqqas il-lakuni fil-produttività u fil-kompetittività bejn l-Istati Membri u r-reġjuni tal-UE. Minn mindu nħoloq tletin sena ilu s-suq uniku saħħaħ il-prosperità tal-Ewropa. In-negozji tal-UE jibbenefikaw minn 'suq domestiku' ta’ aktar minn 450 miljun konsumatur għall-prodotti tagħhom, aċċess aktar faċli għal firxa wiesgħa ta’ fornituri u kostijiet unitarji aktar baxxi, filwaqt li ċ-ċittadini tal-UE jibbenefikaw minn aktar innovazzjoni, prezzijiet aktar baxxi u standards ogħla ta’ sikurezza u protezzjoni ambjentali minħabba l-kompetizzjoni bejn il-kumpaniji tal-UE 31 . Barra minn hekk, iħares lill-UE minn xokkijiet kbar fid-domanda jew fil-provvista u jista’ jgħin biex jitrażżnu l-pressjonijiet fuq il-prezzijiet fi żminijiet ta’ inflazzjoni għolja. Fuq terminu medju sa twil, dan jista’ jgħin biex jiġu indirizzati l-vulnerabbiltajiet tal-katina tal-provvista u jappoġġa l-kapaċitajiet ta’ espansjoni għat-tranżizzjoni doppja u r-reżiljenza u s-sigurtà tal-UE. Għalkemm is-suq uniku huwa fundamentali għall-attraenza globali tal-UE, f’dawn l-aħħar deċennji t-tkabbir medju tal-produttività naqas u kien aktar dgħajjef milli f’ekonomiji ewlenin oħra, u b’hekk xekkel il-kompetittività tal-kumpaniji tal-UE 32 . F’diversi Stati Membri u reġjuni tal-UE, il-produttività qed tistaġna, u dan jirriżulta f’disparitajiet dejjem akbar b’mod partikolari fl-Istati Membri tal-UE. Hemm ukoll disparitajiet reġjonali sinifikanti fl-aċċess għall-edukazzjoni, ir-riċerka u l-innovazzjoni u l-mobbiltà, li jkomplu jiġu aċċentwati f’żoni rurali u ultraperiferiċi u f’żoni estremament remoti bħar-reġjuni ultraperiferiċi fejn l-aċċess għal servizzi essenzjali u ta’ appoġġ soċjali għadu ġeneralment ta’ sfida. L-implimentazzjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni u tal-RRPs sal-2026 se tikkontribwixxi b’mod sostanzjali għat-titjib tal-kompetittività tal-UE u għat-tisħiħ tal-koeżjoni tal-UE. Lil hinn mill-miżuri ta’ investiment, inkluż fil-programm InvestEU, l-RRPs jinkludu riformi mmirati lejn is-simplifikazzjoni tal-ambjent regolatorju fil-livell nazzjonali u reġjonali, it-tħaffif tal-aċċess għall-finanzi u t-titjib tat-tkabbir u r-reżiljenza tal-SMEs permezz tat-taħriġ mill-ġdid u t-titjib tal-ħiliet tal-impjegati jew it-tisħiħ tal-kapaċitajiet ta’ riċerka u żvilupp tagħhom.

Suq uniku ġenwin għas-servizzi jwassal ukoll gwadanji sostanzjali fil-produttività. Is-swieq tas-servizzi tal-UE jħabbtu wiċċhom diversi sfidi, inkluża pressjoni kompetittiva baxxa, livelli ta’ produttività aktar baxxi u rati ta’ tkabbir aktar baxxi mill-manifattura, integrazzjoni baxxa tas-servizzi transfruntiera u mobbiltà professjonali batuta. It-tnaqqis tar-restrizzjonijiet regolatorji fil-livell nazzjonali jżid il-kompetizzjoni u jiffaċilita l-mobbiltà tal-forza tax-xogħol u jżid l-offerta tas-servizzi fejn l-aktar ikun meħtieġ. Dan isaħħaħ il-kompetittività tal-industriji tal-manifattura li jiksbu ħafna servizzi professjonali u joffru dejjem aktar il-prodotti tagħhom flimkien mas-servizzi. Madankollu, il-progress fit-tnaqqis tal-ostakli regolatorji kien kajman u f’xi każijiet ir-riformi treġġgħu lura u għad hemm livell għoli ta’ restrizzjonijiet 33 . Pereżempju, l-ostakli regolatorji huma partikolarment prevalenti f’servizzi kummerċjali ewlenin (legali, ta’ kontabbiltà u għall-periti) f’ħafna Stati Membri. Is-settur tal-kostruzzjoni, li huwa kruċjali għat-tranżizzjoni ekoloġika, ta’ sikwit jintlaqat minn rekwiżiti ta’ awtorizzazzjoni u kwalifiki li huma ta’ piż bla bżonn. Ir-responsabbiltajiet u l-attivitajiet frammentati riżervati għal diversi professjonijiet u speċjalizzazzjonijiet (b’mod partikolari l-periti u l-inġiniera ċivili) iħallu impatt ulterjuri fuq il-moviment liberu tal-professjonisti. Meta mqabbel mal-2018, fl-2022 is-servizzi bl-imnut, il-livell ta’ restrizzjonijiet baqa’ l-istess jew saħansitra ogħla għal ħafna Stati Membri 34 .

It-tneħħija tal-ostakli regolatorji, filwaqt li jiġu żgurati l-governanza tajba u r-rispett għall-istat tad-dritt, iżidu r-reżiljenza istituzzjonali u jtejbu l-ambjent tan-negozju. Illum, 60 % tal-ostakli li qed iħabbtu wiċċhom magħhom u jiġu rrapportati min-negozji tal-UE huma tal-istess tip bħal dawk irrapportati 20 sena ilu. Il-biċċa l-kbira ta’ dawn huma relatati mar-regolamentazzjoni nazzjonali u l-prattiki amministrattivi u jistgħu jiġu indirizzati direttament mill-Istati Membri. Il-benefiċċji tat-tneħħija tal-ostakli fil-livell tal-Istati Membri għas-Suq Uniku għall-oġġetti u s-servizzi fiha nnifisha tista’ żżid EUR 713-il biljun fl-ekonomija kollha kemm hi sa tmiem l-2029 35 . Ir-riformi taħt l-RFF jappoġġaw l-indirizzar tal-ostakli leġiżlattivi u amministrattivi u l-Kummissjoni stiednet lill-Istati Membri biex ikomplu jsaħħu r-riformi f’dan il-qasam bħala parti mir-reviżjonijiet li għaddejjin tagħhom. Dan jikkomplementa l-ħidma tat-Taskforce għall-Infurzar tas-Suq Uniku, kif issemma hawn fuq. L-użu tas-SOLVIT 36 biex jiġu indirizzati l-problemi relatati mal-applikazzjoni tal-leġiżlazzjoni tas-suq uniku qed jiżdied ukoll, speċjalment fost il-partijiet ikkonċernati tan-negozju. Il-governanza tajba u r-rispett għall-istat tad-dritt, b’mod partikolari sistemi ġudizzjarji indipendenti 37 , ta’ kwalità u effiċjenti, sistemi tat-taxxa li jiffunzjonaw u effettivi, kif ukoll l-insolvenza effettiva u oqfsa robusti kontra l-korruzzjoni u kontra l-frodi huma determinanti ewlenin ta’ ekonomija li taħdem għan-nies u li tgħin it-titjib tal-ambjent tan-negozju. Barra minn hekk, il-Kummissjoni se tagħmel sforz ġdid biex tirrazzjonalizza u tissimplifika r-rekwiżiti ta’ rappurtar għall-kumpaniji u l-amministrazzjonijiet, bil-għan li tnaqqas dawk il-piżijiet b’25 %, mingħajr ma timmina l-objettivi ta’ politika relatati.

Swieq kapitali li jiffunzjonaw tajjeb huma kruċjali għall-finanzjament tat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali u għall-appoġġ tar-reżiljenza makroekonomika tal-UE u l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE. Il-finanzjament pubbliku, flimkien mal-aċċellerazzjoni tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali, jistgħu jilliberaw l-ammonti sinifikanti ta’ finanzjament privat meħtieġ għat-tranżizzjoni doppja. Filwaqt li sar progress minn meta tnediet l-inizjattiva tal-Unjoni tas-Swieq Kapitali fl-2015, is-swieq kapitali tal-UE għadhom frammentati u sottożviluppati, u dan juri l-ħtieġa għal aktar azzjoni konkreta. Fi klima ta’ rati tal-imgħax li qed jiżdiedu, ħafna negozji, b’mod partikolari l-SMEs, għandhom diffikultajiet biex jaċċessaw il-finanzjament. Aggravati mill-prezzijiet għoljin tal-enerġija, il-ħlasijiet tard jikkostitwixxu wkoll ostaklu għar-reżiljenza tan-negozji, b’mod partikolari għall-SMEs. Dan jitlob li jiżdiedu l-isforzi kollettivi biex isir progress, bl-involviment ta’ dawk li jfasslu l-politika u l-parteċipanti fis-suq madwar l-UE 38 . Aktar kisbiet fil-produttività u l-kompetittività tal-UE se jiġu minn sistemi ta’ pagament aktar innovattivi u sikuri u minn qafas ta’ finanzjament miftuħ li se jippermettilna naħsdu l-benefiċċji tad-diġitalizzazzjoni.

Id-diġitalizzazzjoni għandha rwol importanti fiż-żieda tal-kompetittività u teħtieġ forza tax-xogħol b’ħiliet diġitali aktar b’saħħithom, inkluż għall-SMEs, u diġitalizzazzjoni ulterjuri tas-servizzi pubbliċi. Popolazzjoni b’ħiliet diġitali żżid il-progress teknoloġiku u tixpruna l-produttività. Id-diġitalizzazzjoni tal-SMEs hija indispensabbli biex jiżdiedu l-potenzjal tal-innovazzjoni u l-kompetittività tagħhom. Dan jista’ jissaħħaħ permezz ta’ azzjoni komprensiva, kif issuġġerit miż-żewġ proposti reċenti għal rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill dwar l-edukazzjoni u l-ħiliet diġitali proposti 39 , li t-triq għalihom tħejjiet permezz tad-djalogu strutturat dwar l-edukazzjoni u l-ħiliet diġitali. It-trasformazzjoni diġitali tal-gvernijiet, li tinkludi t-twessigħ tal-firxa tas-servizzi pubbliċi disponibbli online u d-disponibbiltà ta’ data miftuħa, ittejjeb l-effiċjenza tan-negozju. Barra minn hekk, it-tranżizzjoni diġitali ssaħħaħ it-tranżizzjoni ekoloġika, billi t-teknoloġiji diġitali bħad-data u s-servizzi spazjali għandhom rwol sinifikanti fl-azzjoni klimatika 40 . Il-programm ta’ politika dwar id-Deċennju Diġitali joffri pjan direzzjonali biex jiġi sfruttat il-potenzjal ta’ trasformazzjoni diġitali tal-UE, li jwitti t-triq għal Ewropa aktar kompetittiva. 

Is-swieq tal-akkwist pubbliku jiddependu fuq il-kompetizzjoni miftuħa biex jagħtu l-aħjar valur għall-flus tas-settur pubbliku. F’dawn l-aħħar snin l-għadd ta’ offerti pubbliċi b’offerta waħda biss żdied. Fl-2022 dan laħaq l-ogħla sehem fil-livell tal-UE (37 %) mill-adozzjoni tad-Direttiva dwar l-Akkwist Pubbliku fl-2014 41 . L-isforzi tal-Istati Membri biex inaqqsu dan is-sehem huma bżonnjużi biex jinħolqu kundizzjonijiet ekwi. L-akkwist pubbliku jista’ jistimula l-ktajjen tal-provvista permezz tad-diversifikazzjoni tad-domanda. Meta jintuża strateġikament b’enfasi li ma ddurx biss fuq il-prezz, dan jista’ jtejjeb ukoll il-kwalità, ir-reżiljenza u s-sostenibbiltà. Permezz tal-Att dwar l-Industrija b’Emissjonijiet Żero Netti jenħtieġ li jkun aktar faċli biex SMEs innovattivi u sostenibbli, jew konsorzji inklużi SMEs, jipparteċipaw fl-akkwist 42 . Fejn possibbli, l-offerti għandhom jitfasslu b’tali mod li l-SMEs ikunu jistgħu jipparteċipaw.

L-innovazzjoni hija waħda mill-muturi ewlenin ta’ tkabbir aktar b’saħħtu fil-produttività, iżda qed tiffaċċja diversi ostakli. In-nuqqas ta’ persunal b’ħiliet għolja fix-xjenza, fit-teknoloġija, fl-inġinerija u fil-matematika (science, technology, engineering and mathematics, STEM) sar sfida komuni għall-biċċa l-kbira tal-Istati Membri, u dan idgħajjef il-potenzjal tat-tkabbir tad-ditti, inkluż f’setturi ta’ innovazzjoni għolja u ta’ teknoloġija għolja. L-innovazzjoni hija kkonċentrata ħafna f’xi Stati Membri u reġjuni tal-UE, b’mod partikolari fir-reġjuni kapitali u reġjuni metropolitani oħra, u għadha ħafna ogħla fit-Tramuntana u l-Punent tal-Ewropa. Is-saħħa tal-prestazzjoni tal-innovazzjoni qed tinżamm lura minn sensiela ta’ nuqqasijiet bħal investiment pubbliku insuffiċjenti u/jew irregolari fir-RuŻ, konessejonijiet dgħajfa bejn l-akkademja u n-negozju fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri jew appoġġ pubbliku ineffettiv għall-innovazzjoni tan-negozju. Pereżempju, ċerti innovazzjonijiet rivoluzzjonarji jintlaqtu minn nuqqas ta’ impriżi li qed jespandu, diffikultajiet fl-aċċess għall-kapital, piżijiet regolatorji u ostakli fis-suq uniku. Bosta miżuri qed jiġu implimentati fl-RRPs. L-investimenti tal-politika ta’ koeżjoni u inizjattivi oħra bħall-Widien tal-Innovazzjoni Reġjonali se jgħinu wkoll biex dawn l-isfidi jiġu indirizzati. 

4.4 L-Ekwità

Filwaqt li sal-lum is-suq tax-xogħol tal-UE wera li huwa reżiljenti, inflazzjoni għolja u inċertezza jistgħu jaffettwaw il-prospetti tas-suq tax-xogħol u qed jaffettwaw lill-unitajiet domestiċi. Is-suq tax-xogħol fl-UE kiseb rata rekord ta’ impjieg ta’ [74,8 %] fir- [raba’ trimestru] tal-2022, li jimmarka progress sostanzjali lejn il-mira tar-rata ta’ impjieg tal-2030 ta’ mill-anqas 78 %. In-nuqqas ta’ ħaddiema u ħiliet għadu għoli u ogħla mil-livelli tal-2019, iżda beda jonqos fit-tieni nofs tal-2022 hekk kif issuktat il-prestazzjoni ġeneralment pożittiva tas-suq tax-xogħol. Madankollu, it-tnaqqis fl-attività ekonomika mistenni li jissarraf fi żviluppi aktar dgħajfa fis-suq tax-xogħol fl-2023 u l-2024, filwaqt li f’xi reġjuni d-disparitajiet reġjonali fis-suq tax-xogħol għadhom għoljin b’rati ta’ impjieg baxxi sa 50 %. Fl-istess ħin, għad hemm diskrepanzi mdaqqsa fl-impjiegi għal xi gruppi tal-popolazzjoni, inklużi n-nisa u ż-żgħażagħ. Il-kapaċità tal-akkwist tal-unitajiet domestiċi b’introjtu baxx u medju inferjuri, b’mod partikolari, intlaqtet miż-żidiet kbar fil-prezzijiet, speċjalment fl-ikel, fl-enerġija u fit-trasport. Dawn l-oġġetti jirrappreżentaw ishma ogħla fil-basktijiet tal-konsum tagħhom, u jitolbu miżuri ta’ politika soċjali mmirati tajjeb. F’dan il-kuntest, politiki dwar il-pagi reattivi, u negozjar kollettiv effettiv huma kruċjali għall-promozzjoni ta’ żviluppi adegwati fil-pagi reali, speċjalment għall-ħaddiema b’introjtu baxx. F’dan ir-rigward, l-aġġornamenti regolari tal-pagi minimi għandhom rwol importanti. L-adozzjoni tad-direttiva tal-UE dwar il-pagi minimi 43 toħloq momentum pożittiv għal dawk il-miżuri li jiżguraw pagi minimi adegwati.

Sabiex jittaffa t-telf fil-kapaċità tal-akkwist u tiġi evitata żieda fir-riskji tal-faqar, is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali jeħtieġ li jiġu salvagwardjati u msaħħa, inklużi l-adegwatezza u s-sostenibbiltà tagħhom. Biex jiġi evitat li l-persuni jaqgħu fil-faqar jew l-esklużjoni soċjali, inkluż il-faqar enerġetiku, u biex l-inugwaljanzi eżistenti ma jiġux aggravati, irid isir monitoraġġ kontinwu tas-sitwazzjoni soċjali u huma meħtieġa reazzjonijiet politiċi fil-pront. Fil-kuntest taż-żieda fl-għoli tal-ħajja, it-tnaqqis tad-differenzi fl-aċċess għal protezzjoni soċjali u sistemi ta’ inklużjoni soċjali adegwati u sostenibbli għandu rwol ewlieni fit-tnaqqis tal-impatt ta’ inflazzjoni għolja fuq persuni vulnerabbli, flimkien ma’ żviluppi fil-pagi li jtaffu t-telf fil-kapaċità tal-akkwist b’mod partikolari għal dawk bi dħul baxx. Huwa importanti li l-mekkaniżmi strutturali jew ad hoc għall-aġġustament tal-benefiċċji soċjali b’reazzjoni għal inflazzjoni għolja biex tinżamm l-adegwatezza tagħhom, filwaqt li jiġi żgurat li l-kostijiet rispettivi jibqgħu fiskalment sostenibbli. Fl-istess ħin, is-sistemi ta’ protezzjoni soċjali u s-sistemi ta’ inklużjoni jeħtieġ li jħarsu l-inċentivi tax-xogħol u jippromwovu b’mod attiv il-parteċipazzjoni u l-integrazzjoni fis-suq tax-xogħol, inkluż permezz ta’ servizzi integrati ta’ kwalità. It-tixjiħ tal-popolazzjoni, il-piż tal-mard kroniku, id-domandi ġodda tas-saħħa u t-teknoloġiji l-ġodda se jirrikjedu wkoll il-ħolqien ta’ aktar impjiegi fis-setturi tas-saħħa u dawk soċjali, u dan b’settijiet ta’ ħiliet li qed jinbidlu, Irid jittejjeb l-aċċess għal kura tas-saħħa u kura fit-tul affordabbli, ta’ kwalità u sostenibbli. Is-servizzi elettroniċi tas-saħħa jkomplu jittrasformaw il-mod kif in-nies jaċċessaw u jirċievu l-kura tas-saħħa, u dan jirrikjedi livell dejjem akbar ta’ ħiliet diġitali kif ukoll versatilità ogħla mill-forza tax-xogħol fil-qasam tas-saħħa.

Is-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ huma kruċjali biex jiġu indirizzati u evitati n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema u ħiliet. L-akbar nuqqas ta’ ħaddiema bħalissa jinsab fil-kura tas-saħħa u l-kura fit-tul, fl-ospitalità, fil-kostruzzjoni, fl-ICT u f’okkupazzjonijiet relatati, u f’setturi ewlenin għat-tranżizzjoni ekoloġika bħas-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli jew l-effiċjenza enerġetika. Lil hinn mill-iżviluppi ċikliċi, in-nuqqas ta’ ħiliet jirrifletti l-bidliet strutturali fl-ekonomija tal-UE, inkluż it-tixjiħ tal-popolazzjoni u t-trasformazzjonijiet ekoloġiċi u diġitali li għaddejjin bħalissa, li jwassal għal tibdil fir-rekwiżiti tal-ħiliet. Fl-istess ħin jesponu d-dgħufijiet eżistenti fis-sistemi tal-edukazzjoni u tat-taħriġ. Għalkemm qed imur għall-aħjar, is-sehem ta’ żgħażagħ barra mill-edukazzjoni, impjieg jew taħriġ għadu għoli f’xi Stati Membri. Fl-2018, wieħed minn kull ħames persuni ta’ 15-il sena ma kellux ħiliet bażiċi, u ż-żgħażagħ minn sfondi żvantaġġati kienu kważi sitt darbiet aktar probabbli li ma jiksbux livell akkademiku. F’dawn l-aħħar ftit snin, il-pressjoni fuq is-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ żdiedet hekk kif kellhom ilaħħqu mal-impatt tal-pandemija, in-nuqqas ta’ infrastruttura diġitali xierqa u n-nuqqas dejjem jikber ta’ għalliema fil-livelli kollha tal-edukazzjoni, b’mod partikolari fis-suġġetti l-aktar rilevanti għat-tranżizzjoni doppja. Filwaqt li l-kisba tal-edukazzjoni terzjarja qed tiżdied, is-sehem tal-gradwati STEM (xjenza, teknoloġija, inġinerija u matematika) ma jilħaqx id-domanda tas-suq tax-xogħol fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri. It-tisħiħ tal-kwalità, l-inklużività u r-rilevanza tas-suq tax-xogħol tas-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ fil-livelli kollha madwar l-Unjoni huwa kruċjali għal swieq tax-xogħol b’saħħithom u tranżizzjoni ġusta. Bl-istess mod, iż-żieda fil-parteċipazzjoni fis-suq tax-xogħol tan-nisa, taż-żgħażagħ u tal-gruppi sottorappreżentati u vulnerabbli, bħall-persuni b’diżabilità, il-persuni bi sfond ta’ migrazzjoni u r-Rom, tibqa’ opportunità kbira għal tkabbir inklużiv u ekwu.

B’mod partikolari, l-iżvilupp u l-akkwist ta’ ħiliet u kompetenzi rilevanti għat-tranżizzjoni ekoloġika qed isiru aktar urġenti. Qed isir dejjem aktar importanti li jiġi żgurat li l-ħaddiema kollha, b’mod partikolari dawk f’setturi aktar affettwati mit-tranżizzjoni ekoloġika, ikunu jistgħu jibbenefikaw mill-kisbiet fl-impjiegi ta’ ekonomija żero netti. Il-profili vokazzjonali u tekniċi se jiġu mfittxija b’mod partikolari fid-dawl tat-tranżizzjoni aċċellerata tal-enerġija u t-trasformazzjoni teknoloġika fil-kuntest tal-Pjan Industrijali tal-Patt Ekoloġiku tal-UE. L-Istati Membri jiffaċċjaw nuqqas ta’ ħaddiema sinifikanti u li qed jikber, filwaqt li l-provvista baxxa ta’ taħriġ f’setturi ewlenin tista’ toħloq ostakli fit-tranżizzjoni lejn ekonomija newtrali f’termini ta’ emissjonijiet netti. L-isfida hija saħansitra aktar b’saħħitha f’xi reġjuni periferiċi jew staġnati ekonomikament. F’dan il-kuntest, huwa kruċjali li l-Istati Membri jappoġġaw l-antiċipazzjoni, l-akkwist u l-għoti ta’ ħiliet għall-ekonomija ekoloġika, kif enfasizzat fis-CSRs lill-Istati Membri kollha u f’konformità mar-Rakkomandazzjoni tal-Kunsill dwar l-iżgurar ta’ tranżizzjoni ġusta lejn in-newtralità klimatika, biex jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet tas-suq tax-xogħol u jinħolqu opportunitajiet indaqs għal kulħadd. Il-promozzjoni tat-titjib tal-ħiliet u t-taħriġ mill-ġdid għall-ħaddiema tas-settur pubbliku fil-livelli kollha (inkluża l-amministrazzjoni lokali) taċċellera wkoll l-investimenti u r-riformi meħtieġa għat-tranżizzjoni ekoloġika. 44  

Il-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u l-fondi tal-politika ta’ koeżjoni, b’mod partikolari l-Fond Soċjali Ewropew Plus, jokkontribwixxu biex jiġu indirizzati l-isfidi fis-sistemi tal-edukazzjoni u t-taħriġ fil-livelli kollha. Il-miżuri appoġġati jinkludu t-titjib tal-aċċess għall-edukazzjoni u l-kura bikrija tat-tfal, ir-riformi tal-kurrikulu, l-immodernizzar tal-edukazzjoni għolja, l-iffaċilitar tat-tranżizzjoni mis-sistema edukattiva għas-suq tax-xogħol, il-ħolqien ta’ opportunitajiet ta’ titjib tal-ħiliet u taħriġ mill-ġdid - b’mod partikolari għall-ħiliet rilevanti għat-tranżizzjoni ekoloġika - kif ukoll ir-riforma u l-immodernizzar tal-politiki attivi tas-suq tax-xogħol. Bl-appoġġ tar-rikwalifikazzjoni aċċellerata tal-forza tax-xogħol lejn ħiliet rilevanti għat-tranżizzjoni ekoloġika, il-kapitoli ddedikati tar-REPowerEU li għandhom jiġu inklużi fl-RRPs eżistenti se jiżguraw finanzjament addizzjonali għar-riformi u l-investimenti f’dan il-qasam. Flimkien ma’ dawn l-investimenti miżjuda, inkluż taħt il-programm InvestEU, il-politika ambizzjuża u sostenibbli dwar il-migrazzjoni legali proposta mill-Kummissjoni fil-pakkett tagħha dwar il-Ħiliet u t-Talent 45 tista’ tgħin ukoll biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet ta’ ħaddiema u ħiliet u jiġi sfruttat il-potenzjal sħiħ tal-forza tax-xogħol Ewropea. Is-Sena Ewropea tal-Ħiliet 2023 se tipprovdi impetu ġdid biex jiġu involuti l-partijiet ikkonċernati u jiġi mobilizzat il-finanzjament pubbliku u privat sabiex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet ta’ ħiliet u n-nuqqas ta’ ħaddiema fuq terminu medju sa twil b’mod partikolari fil-ħiliet diġitali u ekoloġiċi 46 .

Mill-bidu tal-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna, kważi 4 miljun persuna spostata ntlaqgħu fl-UE skont id-Direttiva dwar il-Protezzjoni Temporanja. L-inklużjoni fis-suq tax-xogħol hija fundamentali biex in-nies spostati jkunu indipendenti finanzjarjament biex jappoġġaw lill-familji tagħhom u biex jikkontribwixxu fil-komunità li tilqagħhom 47 . Skont l-istimi disponibbli 48 , bejn 600 000 u 1 miljun benefiċjarju ta’ protezzjoni temporanja sabu impjieg madwar l-UE, filwaqt li aktar minn 350 000 irreġistraw bħala persuni li qed ifittxu impjieg. L-ostakli lingwistiċi huma ostaklu kbir biex dawn in-nies jibdew jaħdmu, u dan juri l-importanza tat-taħriġ lingwistiku. Il-validazzjoni rapida tal-ħiliet u r-rikonoxximent tal-kwalifiki, inkluż f’setturi li hemm domanda għalihom bħall-kura tas-saħħa, huma importanti wkoll biex jiġi żgurat li n-nies ikunu jistgħu jaċċessaw xogħol li jaqbel mal-ħiliet u l-esperjenza tagħhom. Bosta Stati Membri diġà ħadu passi importanti biex jiffaċilitaw dan il-proċess, f’konformità mal-gwida tal-Kummissjoni 49 , fost l-oħrajn permezz tal-użu wkoll tal-flessibbiltajiet ta’ finanzjament ipprovduti mill-CARE (Cohesion Action for Refugees in Europe, Azzjoni ta’ Koeżjoni għar-Refuġjati fl-Ewropa). Billi ħafna benefiċjarji ta’ protezzjoni temporanja huma nisa bit-tfal, id-disponibbiltà ta’ servizzi ta’ edukazzjoni u kura bikrija tat-tfal hija prekundizzjoni partikolarment kritika għall-parteċipazzjoni tagħhom fis-suq tax-xogħol.

L-implimentazzjoni tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali tkompli tiggwida l-konverġenza soċjali ’l fuq fl-UE. Sentejn wara s-Summit Soċjali ta’ Porto u l-impenji li saru dwar il-miri ewlenin tal-2030 dwar l-impjiegi, il-ħiliet u t-tnaqqis tal-faqar, l-implimentazzjoni tar-riformi u l-investimenti meħtieġa biex isir progress lejn il-miri nazzjonali għadha prijorità għall-Istati Membri. Dan huwa essenzjali għall-appoġġ tal-konverġenza soċjali ’l fuq u l-koeżjoni soċjali fl-UE. Bħala parti mill-Pakkett tar-Rebbiegħa, il-Kummissjoni tipproponi wkoll li l-Linji Gwida dwar l-Impjiegi jiġu riportati għaċ-ċiklu annwali li jmiss. Dan isegwi bidla kbira fl-2022 biex jiġu riflessi aħjar l-ambjent ta’ wara l-COVID u l-aktar inizjattivi ta’ politika reċenti, kif ukoll diskussjonijiet dejjem jikbru dwar l-importanza li jiġi żgurat benesseri sostenibbli u inklużiv.

5. Konklużjoni

Fid-dawl tar-realtà ġeopolitika attwali u tal-isfidi ekonomiċi u soċjali kumplessi, l-UE qed tħabrek biex tibni ekonomija robusta u valida għall-futur li tiżgura prosperità u kompetittività fit-tul għal kulħadd. Dan jitlob approċċ integrat fl-oqsma kollha ta’ politika biex jiżdiedu l-produttività, ir-reżiljenza, il-ġustizzja u t-tkabbir sostenibbli tul il-bażi ekonomika kollha. Is-Semestru Ewropew jipprovdi l-qafas ta’ koordinazzjoni tal-politika t-tajjeb għal dak l-għan, filwaqt li jinkorpora wkoll l-implimentazzjoni tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza u tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni. Filwaqt li l-implimentazzjoni tal-RRP miexja sew f’xi Stati Membri, f’oħrajn hemm ir-riskju ta’ dewmien fir-rigward tal-kalendarji indikattivi ta’ implimentazzjoni li ġew maqbula fid-Deċiżjonijiet ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill. Filwaqt li l-implimentazzjoni tal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni 2014-2020 se tintemm fl-2023, il-programmi 2021-2027 li ġew adottati dan l-aħħar joffru opportunità biex tingħata spinta lill-investiment f’komplementarjetà sħiħa mal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza. Sabiex jiġi żgurat progress dejjiemi, l-Istati Membri għandhom ikomplu jiffukaw fuq l-implimentazzjoni sħiħa u f’waqtha tal-RRPs sal-2026 u jipproċedu malajr biex jimplimentaw il-programmi tal-politika ta’ koeżjoni maqbula reċentement. Ir-reviżjonijiet previsti tal-RRPs, inklużi l-kapitoli tar-REPowerEU b’finanzjament addizzjonali flimkien mal-programmi tal-politika ta’ koeżjoni, huma opportunità biex jiġu indirizzati l-isfidi persistenti identifikati fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, inkluż fil-qasam tal-klima u l-enerġija.

Ir-rapporti tal-pajjiżi tal-2023 jipprovdu stampa tal-iżviluppi u l-isfidi ekonomiċi, soċjali u dawk marbuta mas-suq tax-xogħol li qed jiġu ffaċċjati bħalissa mill-Istati Membri. L-analiżi tal-isfidi tirfed is-CSRs 2023. Is-Semestru Ewropew ta’ din is-sena jagħti attenzjoni partikolari lis-suġġett tal-kompetittività u l-produttività fit-tul, filwaqt li jipprovdi wkoll analiżi aġġornata u aktar dettaljata tas-sigurtà u l-affordabbiltà tal-enerġija. Il-Kummissjoni tappella għal azzjoni ambizzjuża mill-Istati Membri biex jindirizzaw il-vulnerabbiltajiet li ġew esposti minn kriżijiet reċenti u li ġew identifikati fir-rapporti tal-pajjiżi fil-livell nazzjonali u reġjonali. Dan jinkludi t-tisħiħ tar-reżiljenza u tal-produttività, l-iffaċilitar tal-aċċess għall-finanzjament, il-provvista ta’ enerġija affordabbli, it-tnaqqis tad-dipendenzi strateġiċi, l-aċċellerazzjoni tat-tranżizzjoni tal-ekonomija ċirkolari, l-iżgurar tal-ħiliet għall-futur, l-appoġġ għall-ħolqien ta’ impjiegi ta’ kwalità u li l-bażi ekonomika, xjentifika, industrijali u teknoloġika ssir adatta għat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali filwaqt li ħadd ma jitħalla jaqa’ lura.

Il-Kummissjoni tappella lill-Kunsill Ewropew biex jappoġġa u lill-Kunsill biex jadotta l-proposti tal-Kummissjoni għas-CSRs 2023. Tappella wkoll lill-Istati Membri tal-UE biex jimplimentaw ir-rakkomandazzjonijiet b’mod sħiħ u f’waqtu, fi djalogu mill-qrib mas-sħab soċjali tagħhom, l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili u partijiet ikkonċernati oħra.

APPENDIĊI 1 - ĦARSA ĠENERALI LEJN L-OQSMA TEMATIĊI KOPERTI FI-RAKKOMANDAZZJONIJIET SPEĊIFIĊI GĦALL-PAJJIŻI

Kategorija Ġenerali

It-tranżizzjoni ekoloġika

It-tranżizzjoni diġitali, il-produttività u s-suq uniku

L-Impjiegi, il-politiki soċjali u l-ekwità

Stabbiltà makroekonomika

Ir-reżiljenza istituzzjonali

Oqsma ta’ politika

L-infrastruttura tal-enerġija rinnovabbli

L-effiċjenza tal-enerġija

L-adattament għat-tibdil fil-klima

Il-ġestjoni ambjentali u tar-riżorsi

It-trasport

Il-konnettività diġitali, l-infrastruttura u l-funzjonament tas-suq

Id-diġitalizzazzjoni tan-negozji

Id-diġitalizzazzjoni tal-amministrazzjoni pubblika

L-ambjent tan-negozju (inklużi l-politiki tal-SMEs)

Is-suq uniku, il-kompetizzjoni u l-għajnuna mill-Istat

L-intrapriżi li huma proprjetà tal-Istat

L-akkwist pubbliku u l-konċessjonijiet

Ir-riċerka u l-innovazzjoni

Is-suq tax-xogħol

Il-politiki attivi tas-suq tax-xogħol

L-opportunitajiet indaqs

L-iffissar tal-pagi u l-pagi

Il-Ħiliet, l-ETV kontinwu u t-tagħlim għall-adulti

L-edukazzjoni u l-kura bikrija tat-tfal

L-edukazzjoni (ġenerali, ETV inizjali u edukazzjoni għolja)

Is-sistemi tal-pensjonijiet u t-tixjiħ attiv

Il-faqar, l-inklużjoni soċjali u l-protezzjoni soċjali

L-iżvilupp reġjonali u s-servizzi pubbliċi lokali

Il-kura tas-saħħa

Il-kura fit-tul

Il-qafas baġitarju u l-governanza fiskali

Il-politika tat-tassazzjoni

L-amministrazzjoni tat-taxxa, l-evażjoni tat-taxxa u l-evitar tat-taxxa

Is-servizzi finanzjarji u l-istabbiltà finanzjarja

L-aċċess għall-finanzi u l-finanzjament tat-tkabbir

Il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus

L-akkomodazzjoni

Id-dejn tas-settur privat u l-qafas tal-insolvenza

L-amministrazzjoni pubblika

Il-Korruzzjoni

Il-kwalità tat-Tfassil tal-Liġi

Is-Sistema Ġudizzjarja

01 BE

02 BG

03 CZ

04 DK

05 DE

06 EE

07 IE

08 EL

09 ES

10 FR

11 HR

12 IT

13 CY

14 LV

15 LT

16 LU

17 HU

18 MT

19 NL

20 AT

21 PL

22 PT

23 RO

24 SI

25 SK

26 FI

27 SE

APPENDIĊI 2 - PROGRESS FL-IMPLIMENTAZZJONI TAR-RAKKOMANDAZZJONIJIET SPEĊIFIĊI GĦALL-PAJJIŻI

Is-Semestru Ewropew 2023 jieħu kont tal-azzjoni ta’ politika tal-Istati Membri biex jiġu indirizzati l-isfidi strutturali identifikati fis-CSRs adottati mill-2019. Wara l-istabbiliment tal-RRF bħala għodda ċentrali biex jitwettqu l-prijoritajiet ta’ politika tal-UE u dawk nazzjonali, il-valutazzjoni tas-CSR tal-2023 tqis l-azzjoni ta’ politika meħuda mill-Istati Membri sal-lum 50 , kif ukoll l-impenji meħuda fil-pjanijiet għall-RRPs, skont il-grad ta’ implimentazzjoni tagħhom. Għaldaqstant, il-valutazzjoni tirrifletti l-istadji, li għadhom relattivament bikrin, ta’ bħalissa fl-implimentazzjoni tal-RRPs, aktar milli l-livell ta’ progress li jista’ jinkiseb jekk wieħed jassumi implimentazzjoni sħiħa tal-pjanijiet sal-2026 51 .

Grafika 1: Il-livell attwali ta’ implimentazzjoni tas-CSRs tal-2019-2020

Grafika 2: Implimentazzjoni tas-CSRs tal-2019-2022: valutazzjoni annwali f’kull sena konsekuttiva fil-konfront tal-implimentazzjoni sa issa

Nota: Il-valutazzjoni pluriennali fil-Grafika 1 tħares lejn l-implimentazzjoni tas-CSRs tal-2019-2020 miż-żmien li fih ir-CSR ġew adottati l-ewwel darba sal-pubblikazzjoni ta’ din il-Komunikazzjoni. Fil-Grafika 2, il-valutazzjoni annwali turi l-progress li ġie rreġistrat fl-ewwel sena wara l-adozzjoni tas-CSRs filwaqt li l-valutazzjoni pluriennali turi l-valutazzjoni ta’ din is-sena tas-CSRs li għaddew. Ta’ min jinnota li s-CSRs tal-2021 huma relatati biss mal-politika fiskali.

Minn perspettiva pluriennali, tal-anqas inkiseb xi progress fir-rigward ta’ 68 % tas-CSRs tal-2019-2020 (ara l-Grafika 1). Meta mqabbel mal-valutazzjoni tas-sena l-oħra, inkiseb progress addizzjonali kemm fir-rigward tas-CSRs tal-2019 ta’ natura struttrali u tas-CSRs tal-2020 orjentati aktar lejn il-kriżi. Il-perċentwal ta’ dawn is-CSRs li tal-anqas għamlu xi progress fl-implimentazzjoni għalhekk żdied b’mod kostanti minn 59 % fl-2021, għal 63 % fl-2022, u issa laħaq it-68 %. Dan juri b’mod ċar l-inċentivi tal-RRF mill-2021, u l-approċċ ibbażat fuq il-prestazzjoni mistenni jkompli jsaħħaħ l-implimentazzjoni tas-CSR fis-snin li ġejjin. F'dawn l-aħħar snin l-akbar progress tal-Istati Membri sar fl-aċċess għall-finanzi u s-servizzi finanzjarji, segwiti mill-funzjonament tas-suq tax-xogħol, il-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-ambjent tan-negozju. Fl-istess ħin il-progress kien inqas viżibbli fl-oqsma tas-suq uniku, il-kompetizzjoni u l-għajnuna mill-Istat, l-akkomodazzjoni, il-kura fit-tul u s-sistemi tal-pensjonijiet.

Il-progress fl-implimentazzjoni tar-rakkomandazzjonijiet adottati fl-2022 kien sostanzjali wkoll. L-Istati Membri għamlu almenu “xi progress” fi kważi 52 % tar-rakkomandazzjonijiet indirizzati lilhom f’Lulju 2022 (Grafika 2). Meta jitqiesu dawk l-oqsma li fihom għadd sinifikanti ta’ Stati Membri rċevew rakkomandazzjoni fl-2022, il-biċċa l-kbira tal-progress ġenerali nkiseb fil-qafas baġitarju u l-governanza fiskali, segwiti mit-trasport, l-ambjent tan-negozju u l-effiċjenza enerġetika. B’kuntrast ma’ dan, sar inqas progress fl-indirizzar tar-rakkomandazzjonijiet dwar il-politika tat-tassazzjoni.

Ir-riżultati tal-valutazzjoni tas-CSR tal-2023, flimkien ma’ dawk tas-snin li għaddew se jkunu disponibbli fuq is-sit web tal-Kummissjoni.

APPENDIĊI 3 - IL-PROGRESS MADWAR L-UE TAL-IMPLIMENTAZZJONI TAL-SDGs

 

 Nota: Iċ-ċifra ta’ hawn fuq turi l-pass li bih l-UE għamlet progress lejn kull wieħed mis-17-il għan matul l-aktar perjodu reċenti ta’ ħames snin skont l-indikaturi magħżula. Il-metodu għall-valutazzjoni tat-tendenzi tal-indikaturi u l-aggregazzjoni tagħhom fil-livell tal-objettivi, kif ukoll analiżijiet aktar dettaljati huma disponibbli fuq is-sit web tal-Eurostat: Ħarsa ġenerali - Indikaturi tal-iżvilupp sostenibbli - Eurostat (europa.eu) .

Matul l-aħħar perjodu ta’ ħames snin li ġie vvalutat l-UE għamlet progress sinifikanti lejn l-iżgurar ta’ xogħol deċenti u tkabbir ekonomiku (SDG 8) u t-tnaqqis tal-faqar (SDG 1). Inkiseb ukoll progress sinifikanti dwar l-ugwaljanza bejn il-ġeneri (SDG 5). Inkiseb progress tajjeb iżda aktar moderat lejn l-għanijiet dwar it-tnaqqis tal-inugwaljanzi (SDG 10), l-iżgurar ta’ edukazzjoni ta’ kwalità (SDG 4), it-trawwim tal-paċi u s-sigurtà personali fit-territorju tal-UE u t-titjib tal-aċċess għall-ġustizzja u l-fiduċja fl-istituzzjonijiet (SDG 16), is-saħħa u l-benesseri (SDG 3), minkejja l-ostakli kkawżati mill-pandemija tal-COVID-19, u dwar l-innovazzjoni u l-infrastruttura (SDG 9). Il-progress lejn l-għanijiet li fadal dwar il-qerda tal-ġuħ (SDG 2), ilma nadif u sanità (SDG 6) u enerġija affordabbli u nadifa (SDG 7) - kien anqas sinifikanti.

Mistenni aktar progress fi tliet għanijiet - l-azzjoni klimatika (SDG 13), il-ħajja fuq l-art (SDG 15) u s-sħubijiet globali (SDG 17) - billi l-Istati Membri tal-UE mistennija jimplimentaw il-livell ogħla ta’ ambizzjoni fil-miri ambjentali stabbiliti fil-livell tal-UE. Fir-rigward tal-azzjoni klimatika (SDG 13), għall-2030 l-UE stabbiliet miri klimatiċi ambizzjużi ħafna u mingħajr paragun u, meta mqabbla max-xejriet tal-passat, dawn se jeħtieġu aktar sforzi. L-UE diġà stabbiliet il-miżuri ta’ politika biex twettaq dawn l-isforzi addizzjonali, b’mod partikolari permezz tal-pakkett “Lesti għall-mira ta’ 55 %”, b’reviżjoni tal-iskema tal-UE għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet (emissions trading system, ETS), u r-Regolament dwar il-Kondiviżjoni tal-Isforzi li jistabbilixxi miri annwali vinkolanti għall-emissjonijiet ta’ gassijiet serra għall-Istati Membri. Fil-qasam tal-enerġija, l-UE stabbiliet ukoll miri aktar ambizzjużi għall-2030. Dan jimplika li fis-snin li ġejjin mistenni li jsir progress viżibbli aktar b’saħħtu fil-qasam tal-effiċjenza enerġetika u l-enerġiji rinnovabbli fl-UE wkoll. 52 . Fir-rigward tal-ħajja fuq l-art (SDG 15), għalkemm iż-żoni terrestri protetti żdiedu mill-2013, l-UE għadha qed tiffaċċja tnaqqis kostanti fil-popolazzjonijiet komuni tal-għasafar u tal-friefet tal-artijiet bil-ħaxix. Huwa meħtieġa sforzi addizzjonali biex titreġġa’ lura d-degradazzjoni tal-ekosistemi, u dan huma previsti fl-Istrateġija tal-UE għall-Bijodiversità għall-2030, fl-istrateġija tal-UE għall-foresti għall-2030 imnedija din is-sena u fl-Istrateġija tal-UE dwar il-Ħamrija, li tistabbilixxi objettiv għall-2030 dwar ir-restawr tal-art u l-ħamrija degradati u l-ġlieda kontra d-deżertifikazzjoni. Fir-rigward tas-sħubijiet għall-għanijiet (SDG 17), ix-xejra tirrifletti parzjalment l-effetti ċikliċi u b’mod partikolari ż-żieda fid-dejn pubbliku li tirriżulta mill-kriżi tal-COVID-19.  

APPENDIĊI 4 - SEJBIET TAR-RIEŻAMIJIET FIL-FOND TAL-IŻBILANĊI MAKROEKONOMIĊI FIL-PAJJIŻI TAL-UE

Ġew identifikati żbilanċi jew żbilanċi eċċessivi fi 11 mis-17-il Stat Membru li għalihom twettaq rieżami fil-fond. Ir-rieżami fil-fond (in-depth review, IDR) iħares lejn il-gravità tal-iżbilanċi, l-evoluzzjoni riċenti u prospettiva tagħhom u r-reazzjonijiet ta’ politika relatati. L-effetti konsegwenzjali rilevanti u l-implikazzjonijiet transfruntieri sistemiċi tal-iżbilanċi huma kkunsidrati wkoll. L-IDRs ġew infurmati mis-sejbiet ta’ tliet noti tematiċi, dwar i) is-sostenibbiltà esterna, ii) id-differenzjali tal-inflazzjoni u l-implikazzjonijiet tagħhom għall-kompetittività, u (iii) id-dinamika tas-suq tad-djar, li ffukat fuq għadd ta’ Stati Membri magħżula għal IDR fiċ-ċiklu attwali. 53

Is-sitwazzjoni ta’ inflazzjoni għolja hija l-isfond fejn qed jevolvu l-iżbilanċi. L-inflazzjoni persistentement għolja tista’ taffettwa l-kompetittività b’mod negattiv jekk ma tkunx akkumpanjata minn żidiet fil-produttività, u tista’ twassal għall-iżvilupp jew l-aggravar ta’ żbilanċi makroekonomiċi, fil-preżenza ta’ vulnerabbiltajiet oħra. Dan jista’ jseħħ jekk l-inflazzjoni tiġi stabbilita, b’mod partikolari fil-preżenza ta’ spirali ta’ prezzijiet u pagi, possibbilment aggravati minn marġni ta’ profitt miżjuda, li jinfirxu fil-prezzijiet ta’ oġġetti u servizzi negozjabbli. Dan huwa aktar probabbli li jkun il-każ aktar ma jkun għoli l-valur domestiku miżjud fl-esportazzjonijiet. Dan imbagħad jista’ jkollu impatt negattiv fuq il-kompetittività, li possibbilment jirriżulta f’żieda fid-dejn estern. L-inflazzjoni ġġib magħha wkoll sfidi għall-unitajiet domestiċi li l-introjtu tagħhom bħalissa għadu ferm aktar baxx mill-prezzijiet, li jirriżulta f’telf tal-kapaċità tal-akkwist u jkollu konsegwenzi distributtivi negattivi. Fir-rigward ta’ dawk id-ditti li ma jistgħux jgħaddu l-kostijiet miżjuda tagħhom fil-prezzijiet, l-inflazzjoni persistenti xxekkel is-servizzi tad-dejn, u possibbilment tħalli impatt fuq is-settur finanzjarju u tnaqqas ir-ritmu tat-tkabbir ekonomiku permezz ta’ tnaqqis fil-konsum u l-investiment. It-tnaqqis tal-inflazzjoni jeħtieġ sforzi ta’ politika, inkluż billi titnaqqas id-domanda, li min-naħa tagħha tista’ taffettwa t-tkabbir tal-PDG fuq terminu qasir. Dan huwa ta’ tħassib partikolari fejn l-inflazzjoni bażika hija ferm ogħla mill-medji u r-riskji tal-UE jew taż-Żona tal-Euro għadhom preżenti; f’dawk il-każijiet it-tnaqqis tal-inflazzjoni ma jistax jiddependi fuq il-politika monetarja biss.

Id-diverġenza fl-inflazzjoni madwar l-Istati Membri tinsab f’livelli storikament għoljin. Parti mid-diverġenza fl-inflazzjoni hija relatata mal-impatt differenzjat tal-prezzijiet ogħla tal-enerġija u tal-ikel fuq id-diversi pajjiżi, li jirrifletti s-sorsi differenti tagħhom tal-enerġija, id-diversi strutturi ekonomiċi u d-domanda għall-enerġija relatata, kif ukoll is-sehem tal-enerġija u l-ikel fil-konsum. Madankollu, fir-rigward ta’ diversi pajjiżi din hija akkumpanjata minn sorsi oħra ta’ pressjonijiet inflazzjonarji, inklużi żidiet fil-kostijiet ta’ unità lavorattiva u marġnijiet kummerċjali u profitti korporattivi. Barra minn hekk, l-infiq tal-gvern, inklużi miżuri ta’ appoġġ, f’xi każijiet ikkontribwixxa għad-differenzjali tal-inflazzjoni fost il-pajjiżi tal-UE u taż-Żona tal-Euro. F’pajjiżi fejn l-inflazzjoni tirriżulta fil-biċċa l-kbira mit-trasferiment tal-prezzijiet tal-enerġija, in-normalizzazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija jenħtieġ li tkun biżżejjed biex tnaqqas id-differenzjali tal-inflazzjoni, fin-nuqqas ta’ effetti oħra li jimmaterjalizzaw u sakemm il-prezzijiet jaġġustaw fejn meħtieġ. Madankollu, fil-każi meta l-inflazzjoni tirriżulta l-aktar minn pressjonijiet fuq il-prezzijiet domestiċi, relatati mad-dinamika tal-pagi u tal-profitti, jista’ jkun aktar diffiċli li d-dinamiċi tal-inflazzjoni jinħallu malajr, b’mod partikolari jekk dawk id-dinamiċi tal-prezzijiet ikunu aktar dejjiema jew imsejsa fuq fatturi aktar permanenti u b’hekk jistgħu jkunu meħtieġa miżuri strutturali biex iwasslu għal aktar kompetizzjoni f’ċerti swieq.

Id-differenzjali tal-inflazzjoni joħloq tħassib akbar fi ħdan unjoni monetarja u dan jitlob attenzjoni speċjali. F’unjoni monetarja, l-effetti inflazzjonarji diverġenti jagħmlu l-kompitu tal-awtorità monetarja partikolarment diffiċli, billi tista’ tfixkel it-trażmissjoni uniformi ta’ bidliet fil-pożizzjoni monetarja għall-partijiet kollha tal-unjoni. Billi l-allinjament mill-ġdid tal-kostijiet u l-prezzijiet domestiċi permezz ta’ bidliet fir-rata tal-kambju nominali mhuwiex alternattiva vijabbli, id-differenzjali persistenti tal-inflazzjoni jistgħu jsaħħu t-telf tal-kompetittività dejjiemi u l-bidliet strutturali li jistgħu jkunu diffiċli u għaljin biex jingħelbu; dawn jistgħu jeħtieġu ssikkar addizzjonali tal-politika fiskali biex itaffu kwalunkwe domanda eċċessiva, inaqqsu l-akkumulazzjoni ta’ vulnerabbiltajiet u jevitaw il-ħtieġa għal korrezzjonijiet li jagħmlu aktar ħsara fil-futur.

Ir-rata tal-kambju nominali tal-pajjiżi li mhumiex fiż-Żona tal-Euro tista’ tiġi aġġustata biex tpatti għal kwalunkwe pressjoni fuq il-kompetittività, iżda dan ukoll jista’ jkun ta’ riskju. B’mod partikolari, l-iżvalutazzjoni u d-deprezzament jistgħu jwasslu għal aktar pressjonijiet inflazzjonarji hekk kif l-oġġetti u s-servizzi importati jsiru aktar għaljin. Fl-istess ħin, il-kost tad-dejn denominat f’munita barranija jiżdied u jista’ jwassal għal primjum tar-riskju ogħla fuq il-ħruġ ta’ dejn sovran u fuq is-self minn barra l-pajjiż.

Fl-2022 il-proporzjonijiet għoljin tad-dejn privat u tal-gvern komplew jonqsu, xi drabi anki b’pass mgħaġġel, iżda għad hemm vulnerabbiltajiet. Wara l-waqfa fid-diżingranaġġ ikkawżat mill-kriżi tal-COVID-19, il-proporzjonijiet tad-dejn għall-PDG minn dak iż-żmien ’l hawn naqsu bi tkabbir nominali ogħla tal-PDG. Dan jimmarka ritorn għax-xejra li ilha teżisti ta’ tnaqqis fl-ingranaġġ, li matul is-snin rat tnaqqis sinifikanti fil-proporzjonijiet tad-dejn għal ħafna pajjiżi. F’xi każijiet ta’ dejn għoli, il-proporzjonijiet tad-dejn għall-PDG naqsu aktar fl-2022 milli fis-snin preċedenti, minħabba l-effett qawwi tad-denominatur. Madankollu, il-proporzjonijiet tad-dejn għadhom għoljin u, b’mod partikolari għad-dejn tal-gvern, xi drabi għadhom viżibbilment ogħla mil-livelli tagħhom ta’ qabel il-kriżi tal-COVID-19. F’xi każijiet, it-tnaqqis fil-proporzjonijiet tad-dejn tal-gvern kien limitat mill-miżuri ta’ appoġġ promulgati biex jittaffa l-impatt tal-prezzijiet ogħla tal-enerġija.

It-tkabbir nominali kontinwu tal-PDG huwa pprojettat li jappoġġa żieda fid-diżingranaġġ, iżda f’kuntest ta’ kundizzjonijiet ta’ finanzjament anqas favorevoli. It-tisħiħ tat-tkabbir potenzjali tal-PDG, b’mod partikolari bl-implimentazzjoni effettiva tal-RRPs, se jkompli jappoġġa tnaqqis fil-proporzjonijiet tad-dejn għall-PDG. Filwaqt li l-inflazzjoni għolja bħalissa żżid il-PDG nominali u tnaqqas id-dejn bħala sehem mill-produzzjoni ekonomika, l-inflazzjoni mistennija tonqos filwaqt li kundizzjonijiet ta’ finanzjament aktar stretti jistgħu jkunu ta’ piż fuq is-servizzjar ta’ djun għoljin. Dan joħloq aktar tħassib fil-każijiet ta’ rati tal-imgħax varjabbli jew li jinbidlu aktar malajr jew fejn il-ħtiġijiet ta’ finanzjament ikunu ogħla; id-dejn u s-self f’muniti barranin jistgħu jaggravaw dan it-tħassib fir-rigward ta’ xi pajjiżi. F’dawk il-każijiet, ma jistgħux jiġu esklużi bidliet fil-perċezzjonijiet jew fl-aptit għar-riskju tas-swieq finanzjarji, li jeħtieġu politiki ekonomiċi u fiskali sodi.

Il-pożizzjonijiet esterni iddgħajfu tipikament minħabba xokk għall-prezzijiet tal-importazzjoni tal-enerġija, b’żieda fid-domanda domestika f’xi każijiet. Il-bilanċi kummerċjali naqsu b’mod sinifikanti madwar l-UE hekk kif żdiedu l-kostijiet tal-importazzjoni tal-enerġija. Madankollu, xi pajjiżi kienu affettwati aktar minn oħrajn minħabba d-dipendenza tagħhom fuq l-enerġija mill-fjuwils fossili u l-akkwist ġeografiku ta’ dik l-enerġija. Barra minn hekk, f’xi każijiet, id-deterjorament fil-kontijiet kurrenti kiber minħabba tnaqqis fil-bilanċi mhux tal-enerġija fejn it-tkabbir fid-domanda domestika kien b’saħħtu ħafna. Min-naħa l-oħra, irkupru ulterjuri tat-turiżmu transfruntier għen biex jitrażżan id-deterjorament fil-kontijiet kurrenti ta’ xi pajjiżi debituri netti kbar b’setturi tat-turiżmu sinifikanti, iżda f’xi każijiet dan ma kienx biżżejjed biex jiġu evitati defiċits sinifikanti fil-kont kurrenti. Is-surpluses kbar fil-kont kurrenti naqsu wkoll, iżda għadhom sinifikanti.

Għall-ġejjieni, il-prezzijiet aktar baxxi tal-importazzjoni tal-enerġija huma mistennija li jżidu l-kontijiet kurrenti ta’ kważi l-Istati Membri kollha fl-2023, id-defiċits u s-surpluses ħafna bl-istess mod. Il-pożizzjonijiet ta’ investiment internazzjonali netti negattivi kbar (net international investment positions, PIINs) komplew jitjiebu fl-2022 appoġġati minn tkabbir nominali tal-PDG u minkejja li l-kontijiet kurrenti sejrin għall-agħar; din is-sena u ta’ wara mistennija li jkomplu jitjiebu, għalkemm b’pass aktar baxx, li jirrifletti t-tkabbir nominali tal-PDG aktar baxx u f’xi każijiet il-persistenza ta’ ħtiġijiet kbar ta’ self estern. Minkejja ż-żieda fil-kontijiet kurrenti li għandha tirriżulta mit-tnaqqis fil-prezzijiet tal-enerġija, f’għadd ta’ każijiet, id-defiċits fil-kontijiet kurrenti jistgħu jkomplu jkunu aktar dgħajfa milli fis-snin reċenti u l-evoluzzjoni tagħhom għandha tiġi segwita mill-qrib. Is-surpluses fil-kont kurrenti, li naqsu fl-2022, huma mbassra li jiżdiedu fl-2023 hekk kif l-effett tal-prezz tal-enerġija jitreġġa’ lura, iżda għal livelli aktar moderati. L-istabbilizzazzjoni tal-prezzijiet tal-enerġija f’livell ogħla jew inflazzjoni persistentement ogħla huma fatturi ta’ riskju li jistgħu jwasslu għal deterjorament fit-tul fil-bilanċi esterni. L-influss tal-fondi tal-RRF se jappoġġa l-pożizzjoni esterna f’għadd ta’ każijiet matul is-snin li ġejjin.

Il-prezzijiet tad-djar komplew jikbru b’mod qawwi għall-biċċa l-kbira tal-2022 iżda t-tnaqqis fis-swieq tad-djar kien evidenti fix-xhur ta’ wara. Il-prezzijiet nominali tad-djar komplew jaċċelleraw fil-biċċa l-kbira tal-Istati Membri matul l-2022, u dan żied il-proporzjonijiet bejn il-prezz u l-introjtu. Ix-xejra nbidlet matul is-sena hekk kif iż-żieda fil-prezzijiet tad-djar beda jonqos u għadd ta’ pajjiżi rreġistraw tnaqqis fil-prezzijiet nominali fit-tieni nofs tal-2022. Id-domanda għall-akkomodazzjoni naqset naqset minħabba l-kundizzjonijiet ta’ finanzjament aktar stretti flimkien ma’ tnaqqis fl-introjtu reali tal-unitajiet domestiċi, li min-naħa tagħhom bdew korrezzjoni fil-prezzijiet tad-djar.

Fil-ġejjieni l-prezzijiet tad-djar huma mistennija li jkomplu jimmoderaw fost kundizzjonijiet finanzjarji u dħul aktar stretti li jinsabu taħt pressjoni, filwaqt li l-provvista tad-djar trażżnet miż-żieda fil-kostijiet tal-kostruzzjoni. Meta jkun jidher li l-prezzijiet tad-djar kienu sopravalutati u meta ż-żidiet fil-prezzijiet seħħew flimkien ma’ dejn għoli - u li qed jiżdied - tal-unitajiet domestiċi, l-unitajiet domestiċi u s-selliefa jistgħu juru vulnerabbiltà akbar għal korrezzjonijiet ’l isfel tal-prezzijiet tad-djar. B’mod partikolari, dawk il-pajjiżi fejn jipprevalu rati tal-imgħax varjabbli jistgħu jiġu affettwati aktar hekk kif l-obbligi tas-servizz tad-dejn jiżdiedu malajr, b’mod partikolari fejn it-termini tas-self ipotekarju huma twal u l-imgħax jifforma parti mdaqqsa mill-pagamenti ta’ kull xahar, u possibbilment jolqtu l-konsum u l-PDG. Fl-istess ħin, xi Stati Membri huma kkaratterizzati minn tħassib addizzjonali dwar is-setturi tal-proprjetà immobbli kummerċjali tagħhom, li f’xi każijiet intlaqtu b’mod partikolari mill-kostijiet ogħla ta’ finanzjament. Lil hinn mill-futur immedjat, ir-restrizzjonijiet fuq il-provvista li kienu diġà preżenti qabel il-pandemija jistgħu jkunu mistennija li jippersistu fis-snin li ġejjin, li flimkien jistgħu jrażżnu t-tnaqqis fil-prezzijiet iżda jibqgħu ostaklu għaż-żidiet fl-istokk tad-djar; dan l-aħħar l-attività tal-kostruzzjoni naqset f’xi pajjiżi. Jekk ma jiġux indirizzati, dawk ir-restrizzjonijiet fuq il-provvista jistgħu jwasslu għal pressjonijiet imġedda ’l fuq fuq il-prezzijiet u deterjorament fl-affordabbiltà fuq terminu medju.

Is-settur bankarju wera żieda fis-saħħa, filwaqt li bbenefika minn riformi tal-passat, iżda l-vulnerabbiltajiet jistgħu jiżdiedu fil-kuntest makroekonomiku attwali. L-Istati Membri b’self li ma jrendix ta’ legat għoli komplew inaqqsuh, xi drabi b’mod sostanzjali. Madankollu, jekk jimmaterjalizzaw riskji negattivi bħal deterjorament tal-prospettiva ekonomika, u volatilità akbar fis-swieq finanzjarji, dan jista’ joħloq problemi għall-karti tal-bilanċ tal-banek. Ir-rati ogħla tal-imgħax għandhom jgħinu l-marġni ta’ profitt tal-banek iżda jistgħu joħolqu diffikultajiet jekk l-unitajiet domestiċi u l-korporazzjonijiet mhux finanzjarji jsibuha diffiċli biex iħallsu d-djun tagħhom. Fi Stati Membri b’rabta b’saħħitha bejn il-banek u l-gvern, żieda fil-kostijiet ta’ finanzjament għas-sovran tista’ wkoll toħloq riskju għall-banek. L-esponiment għas-setturi tal-akkomodazzjoni u speċjalment tal-proprjetà immobbli kummerċjali jista’ jsir sors ta’ tħassib f’xi pajjiżi.

Tabella 1: KLASSIFIKAZZJONI TAL-ISTATI MEMBRI FIL-MIP

	Eżiti tal-IDRs 2022	Eżiti tal-IDRs 2023
L-ebda żbilanċ	HR, IE	CZ, EE, LV, LT, LU, SK
Żbilanċi	DE, ES, FR, NL, PT, RO, SE	CY, DE, ES, FR, HU, NL, PT, RO, SE
Żbilanċi Eċċessivi	CY, EL, IT	EL, IT
p.m.: L-ebda IDR	AT, BE, BG, CZ, DK, EE, FI, HU, LV, LT, LU, MT, PL, SK, SI	AT, BE, BG, DK, HR, FI, IE, MT, PL, SI

Nota: L-Istati Membri li nbidlitilhom il-klassifikazzjoni 2022 u 2023 huma mmarkati b’tipa grassa fiż-żewġ kolonni.

Stati Membri oħrajn li qed jesperjenzaw żbilanċi 

Instab li ċ-Ċekja mhijiex tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet huma relatati mal-kompetittività tal-prezzijiet u l-prezzijiet tad-djar, iżda fil-ġejjieni qarib jidhru limitati billi d-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa mrażżan u l-inflazzjoni hija mistennija li tonqos b’mod sinifikanti aktar malajr mill-medja tal-UE. L-ekonomija kienet affettwata b’mod qawwi mix-xokk tal-prezz tal-enerġija bl-inflazzjoni tiżdied b’rata mgħaġġla. Il-pożizzjoni fiskali laxka mill-pandemija ’l hawn ikkontribwiet ukoll għall-aċċellerazzjoni tal-inflazzjoni. Filwaqt li l-pressjonijiet ġenerali fuq il-prezzijiet għadhom għoljin, il-kompetittività tal-kostijiet hija pproġettata li tirkupra parzjalment 'l quddiem fost it-tnaqqis fil-prezzijiet tal-enerġija, mingħajr ma jkun hemm sfidi immedjati ta’ sostenibbiltà esterna. L-inflazzjoni mistennija tonqos b’rata aktar mgħaġġla mill-medja tal-UE. Madankollu, jekk l-inflazzjoni tippersisti, dan jista’ joħloq xi riskji għall-kompetittività taċ-Ċekja. Id-deterjorament reċenti tal-kont kurrenti jeħtieġ monitoraġġ mill-qrib fil-futur. F’dawn l-aħħar snin, id-domanda għall-akkomodazzjoni żdiedet b’mod qawwi, xprunata minn rati tal-imgħax baxxi, tkabbir fl-introjtu għoli u miżuri makroprudenzjali laxki, u l-provvista tad-djar ma laħħqitx mad-domanda. Il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’mod aktar qawwi matul il-pandemija iżda bdew jimmoderaw f’nofs l-2022 hekk kif ir-rati tal-imgħax għolew u l-kundizzjonijiet tas-self huma aktar stretti. Madankollu, ir-riskji ta’ korrezzjoni sinifikanti tal-prezzijiet tad-djar jidhru li huma baxxi, id-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa kkontrollat, u s-settur bankarju huwa sod; madankollu, rispons limitat kontinwu għall-provvista fuq terminu medju jkompli jgħolli l-prezzijiet. Huma meħtieġa sforzi kontinwi biex titrażżan l-inflazzjoni. It-tnaqqis rapidu tal-inflazzjoni jeħtieġ tnaqqis qawwi fit-tkabbir tad-domanda, li min-naħa tiegħu jista’ jinkiseb permezz ta’ politika monetarja u fiskali stretta biżżejjed..

Instab li l-Estonja mhijiex tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mal-kompetittività u l-iżviluppi fil-prezzijiet tad-djar dan l-aħħar żdiedu iżda b’mod ġenerali jidhru li huma kkontrollati fil-preżent. Il-pagi u speċjalment il-prezzijiet żdiedu b’mod qawwi fl-2022, iżda t-telf fil-kompetittività jidher limitat, filwaqt li l-kont kurrenti rreġistra biss defiċit żgħir u huwa mbassar li joqrob lejn il-bilanċ din is-sena u dik li jmiss. Madankollu, jekk jippersistu l-pressjonijiet fuq l-inflazzjoni u l-pagi jirriskjaw li jdgħajfu l-kompetittività tal-Estonja, b’mod partikolari billi l-inflazzjoni bażika hija ferm ogħla mill-medja taż-Żona tal-Euro. Il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’mod qawwi mill-pandemija, iżda ma jurux sinjali ta’ sopravalutazzjoni. Il-prezzijiet tad-djar x’aktarx li jimmoderaw, minħabba ż-żieda fir-rata tal-imgħax u r-riċessjoni ekonomika reċenti. Barra minn hekk, id-dejn u s-self tal-unitajiet domestiċi huma relattivament moderati u s-settur finanzjarju huwa sod. Ġeneralment it-tfassil tal-politika huwa favorevoli, għalkemm xi sforzi addizzjonali jistgħu jgħinu biex jiġu indirizzati r-riskji mill-vulnerabbiltajiet li ġew identifikati. Il-politiki fiskali u makroprudenzjali kontroċikliċi kontinwi, imsaħħa meta jkun meħtieġ, ikunu importanti f’dak ir-rigward. It-trawwim tal-kompetizzjoni fis-suq domestiku jista’ jgħin fil-ġestjoni tal-pressjonijiet fuq il-prezzijiet.

Instab li l-Latvja mhijiex tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mas-self estern u l-akkomodazzjoni jibqgħu moderati; ir-riskji għall-kompetittività huma pertinenti, iżda b’mod ġenerali jidhru kontenuti fil-futur qrib. It-twessigħ riċenti tad-defiċit tal-kont kurrenti kien sinifikanti, iżda d-defiċit mistenni jonqos sostanzjalment din is-sena u aktar fl-2024. Il-pożizzjoni ta’ investiment internazzjonali netta tal-Latvja, li tjiebet b’mod sinifikanti f’dawn l-aħħar għaxar snin, hija mistennija li tibqa’ ġeneralment stabbli. Madankollu, jekk jippersistu l-pressjonijiet fuq l-inflazzjoni u l-pagi jirriskjaw li jdgħajfu l-kompetittività tal-Latvja, b’mod partikolari billi l-inflazzjoni bażika hija ferm ogħla mill-medja taż-Żona tal-Euro. Filwaqt li t-tkabbir fil-prezzijiet tad-djar żdied reċentement, is-sopravalutazzjoni tal-prezzijiet tad-djar ma tidhirx li hija sostanzjali. Barra minn hekk, it-tkabbir fil-prezzijiet tad-djar naqas lejn l-aħħar tal-2022, is-self ipotekarju kien dgħajjef, u d-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa limitat u qed jonqos f’termini ta’ introjtu tal-unitajiet domestiċi. Il-Latvja qed tħabbat wiċċha ma’ sfidi ekomomiċi strutturali relatati mal-provvista tal-ħaddiema, li kkontribwixxiet żiediet mgħaġġla fl-unitajiet tal-kost lavorattiv u jirriskja li jolqot jolqot lill-kompetittività ħażin fit-terminu medju. Ġeneralment, it-tfassil tal-politika huwa favorevoli, għalkemm xi sforzi addizzjonali jistgħu jgħinu biex jiġu indirizzati r-riskji mill-vulnerabbiltajiet li ġew identifikati. Il-politiki li jissalvagwardjaw il-kompetittività, inklużi miżuri biex tiżdied il-kwalità u l-kwantità tal-provvista tax-xogħol, ikunu importanti f’dak ir-rigward. It-tqassir tal-proċess tal-permessi għall-kostruzzjoni jgħin biex jappoġġa l-provvista tad-djar u jtejjeb is-sitwazzjoni tas-suq tad-djar.

Instab li l-Litwanja mhijiex tesperjenza żbilanċi. Bħalissa l-vulnerabbiltajiet relatati mal-kompetittività u l-iżviluppi fil-prezzijiet tad-djar dan l-aħħar żdiedu iżda b’mod ġenerali jidhru li huma kkontrollati. L-ekonomija kienet affettwata b’mod qawwi mix-xokk tal-prezz tal-enerġija bl-inflazzjoni tiżdied b’rata mgħaġġla. madankollu, il-kompetittività tal-Litwanja hija pprojettata li tirkupra bil-mod hekk kif il-prezzijiet tal-enerġija qed jonqsu. Fl-2022 il-kont kurrenti mar lura b’mod sinifikanti minħabba ż-żieda fil-prezzijiet tal-importazzjoni tal-enerġija iżda huwa mbassar li jersaq qrib il-bilanċ din is-sena. Fil-ġejjieni defiċits żgħar fil-kont kurrenti mhux se jikkompromettu s-sostenibbiltà esterna minħabba l-pożizzjoni soda tal-istokk tagħha.. Madankollu, jekk jippersistu l-pressjonijiet fuq l-inflazzjoni u l-pagi jirriskjaw li jdgħajfu l-kompetittività tal-Litwanja, b’mod partikolari billi l-inflazzjoni bażika hija ferm ogħla mill-medja taż-Żona tal-Euro. Mill-pandemija lil hawn il-prezzijiet tad-djar żdiedu b’mod qawwi, iżda ma hemm l-ebda evidenza ta’ sopravalutazzjoni u issa l-prezzijiet qed jimmoderaw minħabba ż-żidiet fir-rati tal-imgħax u r-reċessjoni ekonomika li għaddejin bħalissa. Barra minn hekk, id-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa baxx, u s-settur bankarju huwa kapitalizzat sew, profittabbli ħafna u jirreġistra self li ma jrendix baxx. Ġeneralment, it-tfassil tal-politika huwa wieħed favorevoli, għalkemm jistgħu jsiru sforzi oħra biex jiġu indirizzati r-riskji mill-vulnerabbiltajiet li ġew identifikati. L-issuktar tal-politiki fiskali u makroprudenzjali kontroċikliċi, imsaħħa meta jkun meħtieġ, ikunu importanti f’dak ir-rigward. Fl-istess ħin, jekk issir aktar enfasi fuq it-trawwim tal-kompetizzjoni fis-suq domestiku u l-politiki li jtejbu l-kwalità u l-kwantità tal-provvista tax-xogħol dan ikun jista’ jgħin fil-ġestjoni tal-pressjonijiet fuq il-prezzjiet u l-kost tal-unità lavorattiva.

Instab li l-Lussemburgu mhuwiex jesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mal-prezzijiet tad-djar għoljin u d-dejn għoli tal-unitajiet domestiċi reċentement żdiedu iżda b’mod ġenerali sa issa jidhru li huma kkontrollati u mistennija jonqsu fuq terminu medju. Tkabbir qawwi fil-popolazzjoni flimkien ma’ żieda fil-kreditu ipotekarju, inċentivat minn appoġġ fiskali, żied id-domanda għall-akkomodazzjoni, filwaqt li l-provvista ġiet ristretta permezz ta’ limitu fuq l-art limitata disponibbli għall-kostruzzjoni u fuq l-ikkapparrar tal-art. Id-distakk dejjem jikber bejn id-domanda u l-provvista tad-djar irriżulta f’żidiet qawwija fil-prezzijiet tad-djar b’riskji dejjem akbar ta’ sopravalutazzjoni tal-prezzijiet tad-djar u deterjorament tal-affordabbiltà. Il-prezzijiet tad-djar qawfu jiżdiedu b’mod ċar lejn l-aħħar tal-2022, u l-għadd ta’ tranżazzjonijiet tad-djar naqas drastikament, hekk kif iż-żieda fir-rati tal-imgħax wasslet għal bidla fis-suq. Madankollu, mhijiex mistennija korrezzjoni qawwija fil-prezzijiet tad-djar billi d-dħul qed iżomm tajjeb u n-nuqqas ta’ provvista mistenni jissokta. Id-dejn tal-unitajiet domestiċi huwa għoli ħafna f’termini ta’ introjtu disponibbli u qed jiżdied filwaqt li lejn l-aħħar tal-2022 is-self naqas. L-assi finanzjarji tal-unitajiet domestiċi huma sostanzjali wkoll, id-dejn jiżdied lejn il-livelli ogħla ta’ introjtu u ġid, u s-settur bankarju huwa sod, li b’mod ġenerali jtaffi r-riskji makrofinanzjarji. Jistgħu jittieħdu sforzi ta’ politika addizzjonali, inkluż billi jżidu u jipprijoritizzaw l-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ miżuri reċenti, inklużi taxxi rikorrenti biex tiżdied il-provvista ta’ art li tista’ tinbena, flimkien mar-riforma li għaddejja tal-ippjanar tal-użu tal-art, biex tingħata spinta lill-provvista tal-akkomodazzjoni, inkluż permezz tal-provvista ta’ akkomodazzjoni affordabbli u soċjali mmirata lejn dawk l-aktar fil-bżonn. L-effiċjenza tas-suq tal-kiri tista’ tittejjeb ukoll. Barra minn hekk, it-tnaqqis tad-deduċibbiltà tal-imgħax ipotekarju, li dan l-aħħar żdied b’mod sinifikanti, inaqqas l-inċentivi fiskali għas-self li jappoġġa l-prezzijiet għoljin tad-djar.

Instab li s-Slovakkja mhijiex jesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mal-kompetittività, l-akkomodazzjoni, id-dejn tal-unitajiet domestiċi u l-bilanċ estern qed jiżdiedu, iżda, b’mod ġenerali, sal-futur qrib jidhru taħt kontroll u mistennija jonqsu hekk kif il-kundizzjonijiet ekonomiċi jinnormalizzaw. L-ekonomija ntlaqtet b’mod qawwi mix-xokk tal-prezzjiet tal-enerġija hekk kif l-inflazzjoni qed tiżdied b’rata mgħaġġla. L-inflazzjoni bażika u t-tkabbir tal-kost ta’ unità lavorattiva huma ferm ogħla mill-medja taż-Żona tal-Euro. Filwaqt li huma mbassra li jinnormalizzaw, hemm ir-riskju li l-pressjoni fuq il-kompetittività tal-kostijiet ma tonqosx mil-lum għal għada, u li domanda domestika qawwija se tkompli tpoġġi pressjonijiet fuq il-kontijiet esterni. Fl-2022 il-kont kurrenti ddeterjora b’mod sinifikanti minħabba prezzijiet ogħla tal-importazzjoni tal-enerġija kif ukoll tnaqqis sinifikanti fl-esportazzjonijiet netti ta’ prodotti mhux relatati mal-enerġija. Id-defiċit tal-kont kurrenti mbassar jitjieb ftit iżda li jibqa’ għoli fl-2023 u l-2024, minkejja t-tnaqqis fil-prezzijiet tal-enerġija. Madankollu, ir-riskji esterni għas-sostenibbiltà huma vvalutati bħala limitati fil-futur qrib. Id-defiċits tal-gvern huma mbassra li jkunu sinifikanti din is-sena u li jmiss u li se jikkoreġu mill-2024. Il-prezzijiet tad-djar jidhru li huma kemxejn sopravalutati wara bosta snin ta’ tkabbir qawwi. Dan seħħ flimkien ma’ self għoli, li issa qed jonqos, u żieda qawwija fid-dejn tal-unitajiet domestiċi, li flimkien jippreżentaw xi riskju għall-istabbiltà finanzjarja. Madankollu, is-settur bankarju għadu kapitalizzat sew, profittabbli ħafna u jirreġistra self li ma jrendix baxx. Iridu jissuktaw l-isforzi biex jiġu indirizzati l-vulnerabbiltajiet ekonomiċi tas-Slovakkja. B’mod partikolari, id-domanda eċċessiva għandha tiġi riformulata biex tappoġġa l-korrezzjoni tad-defiċit tal-kont kurrenti u d-differenzjali tal-inflazzjoni ewlenija fil-konfront tal-bqija taż-Żona tal-Euro. Dan jista’ jinkiseb billi jiġu żgurati konsolidazzjoni fiskali adegwata u miżuri biex jiġi indirizzat id-dejn tal-unitajiet domestiċi, filwaqt li tinżamm l-affordabbiltà tal-akkomodazzjoni permezz ta’ tassazzjoni fuq il-proprjetà u miżuri li jappoġġaw il-provvista tal-akkomodazzjoni.

L-Istati Membri li qed jesperjenzaw żbilanċi 

Ċipru qed jesperjenza żbilanċi li ilu għaddej bihom mill-2022. Il-vulnerabbiltajiet relatati mad-dejn privat, tal-gvern u estern naqsu b’mod ġenerali iżda għadhom inkwetanti. B’mod partikolari, djun għoljin inkluż is-self li ma jrendix naqsu b’mod sinifikanti u mistennija jkomplu jagħmlu dan, filwaqt li d-defiċits fil-kont kurrenti għadhom problema. Id-dejn privat ilu jonqos mill-2015, ħlief fl-2020 matul il-kriżi tal-COVID-19, u mistenni jkompli jonqos din is-sena u li jmiss appoġġat minn tkabbir nominali tal-PDG. Madankollu, rati tal-imgħax ogħla jistgħu jitfgħu pressjoni fuq is-servizjar tad-dejn, billi għadu jipprevali s-self b’rata tal-imgħax varjabbli. L-istokks tad-dejn privat u estern huma affettwati mill-preżenza ta’ entitajiet bi skop speċjali f’Ċipru, li jgħollu l-livelli iżda joħolqu riskji limitati fuq l-ekonomija. Is-self li ma jrendix f’idejn il-banek naqas b’mod sinifikanti ħafna matul dawn l-aħħar snin bis-saħħa ta’ bejgħ ta’ self li ma jrendix, tħassir, ripagamenti fi flus kontanti, riabilitazzjoni u tpartit ta’ dejn ma’ assi. Id-dejn tal-gvern qed jonqos b’mod kostanti; dan naqas taħt il-livell ta’ qabel il-pandemija u mistenni jkompli jonqos fl-2023 u fl-2024. Minkejja l-irkupru fit-turiżmu, fl-2022 id-defiċit kbir fil-kont kurrenti kiber, u dan jirrifletti domanda domestika robusta kif ukoll prezzijiet tal-enerġija għoljin; mistenni li jonqos xi ftit din is-sena u li jmiss iżda li jibqa’ għoli. Ir-rispons ta’ politika kien favorevoli. Diversi miżuri inklużi fl-RRP mistennija jgħinu fid-diversifikazzjoni tal-ekonomija, jappoġġaw it-tkabbir tal-esportazzjoni, u jtaffu d-dipendenza żejda fuq l-importazzjonijiet taż-żejt. Bħala parti mill-RRP, f’nofs l-2022 ġie adottat pakkett ta’ liġijiet emendatorji dwar il-kumpaniji li jakkwistaw kreditu u s-servizzjanti tal-kreditu, li jtejjeb l-ambjent tax-xogħol tagħhom u jappoġġa t-tnaqqis tas-self li ma jrendix. Wara diversi estensjonijiet, is-sospensjoni tal-esklużjonijiet ġiet fi tmiemha fi Frar ta’ din is-sena: qafas effettiv ta’ esklużjoni huwa essenzjali biex jinkoraġġixxi lill-mutwatarji jipparteċipaw fir-ristrutturar tas-self, ikompli jnaqqas is-self improduttiv fl-ekonomija, jgħin biex jitnaqqas id-dejn privat, u jsaħħaħ id-dixxiplina tal-pagamenti..

Spanja għadha tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mad-dejn privat, tal-gvern u estern għoli b’rilevanza transfruntiera qed jonqsu iżda għadhom preżenti. Id-dejn estern u speċjalment il-proporzjonijiet tad-dejn privat naqsu matul id-deċennju tal-2010 u, wara interruzzjoni temporanja fl-2020, reġgħu bdew jonqsu fl-2021 u mistennija jkomplu grazzi għat-tkabbir ekonomiku. Madankollu, għadhom f’livelli għoljin. Il-pożizzjoni esterna bbenefikat minn kont kurrenti li ilu f’surplus għal għaxar snin anki jekk naqas aktar reċentement u dan jirrifletti l-impatt tal-pandemija fuq l-esportazzjonijiet tat-turiżmu u tal-prezzijiet ogħla tal-enerġija fl-2022. Id-dejn tal-gvern għadu għoli. Fl-2022, reġgħet bdiet it-trajettorja ’l isfel li wasslet għal titjib qabel il-pandemija xprunat minn tkabbir nominali tal-PDG b’saħħtu, iżda għadha ogħla mil-livelli ta’ qabel il-pandemija. Fl-2023 u fl-2024 l-prospetti huma għal kontinwazzjoni ta’ dan it-tnaqqis b’mod aktar moderat, mirfuda minn miżuri ta’ politika fl-RRP. Is-sistema finanzjarja wriet reżiljenza fid-dawl tax-xokkijiet reċenti kkawżati mill-pandemija u l-kriżi tal-enerġija. Il-qgħad reġa’ qed jonqos, iżda għadu għoli u għad hemm oqsma ta’ vulnerabbiltà, inkluż qgħad għoli ħafna fit-tul u fost iż-żgħażagħ. Ir-riskji potenzjali li jaffettwaw it-tnaqqis ulterjuri tal-vulnerabbiltajiet huma relatati prinċipalment mal-impatt tal-issikkar tal-kundizzjonijiet finanzjarji fuq l-unitajiet domestiċi u l-pożizzjonijiet finanzjarji tad-ditti kif ukoll fuq is-sostenibbiltà fuq terminu medju sa twil tad-dejn tal-gvern fid-dawl tal-kundizzjonijiet attwali tas-suq u t-tixjiħ tal-popolazzjoni. Il-progress tal-politika kien favorevoli u t-tkomplija tal-implimentazzjoni tal-RRP għandha twassal għal aktar titjib.

Franza għadha tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mad-dejn għoli tal-gvern, u l-kompetittività u t-tkabbir baxx tal-produttività, li għandhom rilevanza transfruntiera, għadhom preżenti iżda wrew sinjali ta’ tnaqqis. Id-dejn tal-gvern ilu jonqos minn żmien l-irkupru fil-PDG fl-2021, wara li żdied matul il-pandemija. Fl-2022, diversi miżuri fiskali taffew b’mod sinifikanti l-impatt tal-kriżi tal-enerġija iżda naqqsu r-ritmu tat-tnaqqis tad-dejn. Id-dejn huwa mbassar li jkompli jonqos din is-sena u dik li jmiss, iżda huwa pprojettat li jerġa’ jidħol f’xejra ’l fuq minn hemm ’il quddiem fin-nuqqas ta’ azzjoni politika, filwaqt li jibqa’ għoli u ogħla mil-livelli ta’ qabel il-pandemija, u l-isfidi tas-sostenibbiltà fiskali fuq terminu medju jibqgħu għoljin. Il-miżuri ta’ politika meħuda f’dawn l-aħħar snin bil-għan li jsaħħu t-tkabbir potenzjali jistgħu jgħinu biex jikkoreġu ż-żieda mbassra fid-dejn pubbliku fit-terminu medju. Ġew adottati diversi riformi biex tingħata spinta lill-kompetittività tal-kostijiet. Diġà jidher effett pożittiv żgħir fuq il-kompetittività, u l-impatt sħiħ tagħhom huwa mistenni li jimmaterjalizza matul is-snin li ġejjin. Bl-istess mod, il-produttività tax-xogħol mistennija tibbenefika mill-implimentazzjoni effettiva tal-investimenti u r-riformi ppjanati. L-ekonomija Franċiża wriet reżiljenza matul l-aħħar sena, billi l-kompetittività tal-kostijiet kienet inqas affettwata minn żidiet fil-prezzijiet tal-enerġija milli fil-bqija taż-Żona tal-Euro. L-esportazzjonijiet qed jitjiebu minħabba l-irkupru ulterjuri tat-turiżmu transfruntier u tal-industrija tal-inġenji tal-ajru, li kienu affettwati ħafna mill-pandemija. Filwaqt li d-dejn tas-settur privat żdied matul l-agħar tal-pandemija, self korporattiv ogħla mar id f’id ma’ żidiet fl-ekwità u akkumulazzjoni ta’ riżervi ta’ likwidità. Rati tal-imgħax ogħla jistgħu jagħmlu d-diżingranaġġ pubbliku u privat aktar diffiċli. Ir-rispons ta’ politika kien favorevoli, iżda għad hemm sfidi ċċentrati fuq il-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi. Implimentazzjoni effettiva tar-riformi adottati dan l-aħħar tibqa’ ċentrali biex ikomplu jitnaqqsu l-vulnerabbiltajiet, jiġifieri r-riforma tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u l-mekkaniżmu l-ġdid biex jitwettqu evalwazzjonijiet annwali tal-infiq pubbliku. Iż-żewġ azzjonijiet huma kruċjali biex inkomplu nrażżnu l-infiq u nżommu d-dejn pubbliku fuq xejra sostnuta ta’ tnaqqis. Barra minn hekk, il-gvern adotta riforma tas-sistema tal-pensjonijiet pubbliċi li hija mistennija tgħin is-sostenibbiltà tad-dejn pubbliku.

Il-Ġermanja għadha tesperjenza żbilanċi. Is-surplus kbir li qed jippersisti fil-kont kurrenti, u li jirrifletti wkoll investiment imrażżan meta mqabbel mat-tfaddil, u li għandu rilevanza transfruntiera, tnaqqas gradwalment, l-aktar reċentement matul il-kriżi tal-enerġija, iżda huwa mistenni li jiżdied b’mod sinifikanti. Sal-2019 is-surplus fil-kont kurrenti naqas bil-mod bi proporzjon tal-investiment domestiku li qed jiżdied bil-mod u bilanċ kummerċjali li qed jonqos u minn dak iż-żmien kien ikkaratterizzat minn ċirkostanzi ekonomiċi mhux tas-soltu. Dan naqas b’mod sinifikanti fl-2022 minħabba prezzijiet ogħla ta’ importazzjoni tal-enerġija, flimkien ma’ tnaqqis fis-surplus kummerċjali mhux tal-enerġija u rkupru fl-importazzjonijiet tat-turiżmu. Fl-2022 is-surplus baqa’ ogħla mil-livelli ssuġġeriti mill-elementi fundamentali tal-pajjiż u mistenni jirpilja b’mod sinifikanti fl-2023 u jibqa’ kważi l-istess fl-2024, għalkemm huwa pprojettat li jibqa’ taħt il-limitu tal-MIP. Il-pagi huma mbassra li jikbru b’mod qawwi, filwaqt li jappoġġaw id-domanda domestika, filwaqt li l-kostijiet ta’ unità lavorattiva jistgħu jikbru b’rata aktar mgħaġġla milli fil-bqija taż-Żona tal-Euro. Madankollu, il-konsum u l-investiment huma temporanjament imnaqqsa minħabba inflazzjoni għolja. F’dawn l-aħħar snin, il-prezzijiet tad-djar urew żidiet qawwija, anki jekk naqsu xi ftit minn nofs l-2022. Il-provvista tad-djar ma tistax tlaħħaq mad-domanda minħabba investiment residenzjali dgħajjef, li jista’ jwassal għal riskji kontinwi ta’ sopravalutazzjoni. It-tnaqqis ulterjuri tal-vulnerabbiltajiet jibbenefika mill-implimentazzjoni f’waqtha u effettiva tal-inizjattivi ta’ investiment pubbliku u t-tneħħija ta’ tfixkil minn fuq l-investiment.

L-Ungerija qed tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati ma’ pressjonijiet qawwija ħafna fuq il-prezzijiet u l-ħtiġijiet ta’ finanzjament estern u tal-gvern żdiedu u huma sinifikanti.. L-inflazzjoni żdiedet b’mod sinifikanti u għadha ma bdietx timmodera b’mod viżibbli. Jekk l-inflazzjoni tibqa’ għolja għal perjodu estiż, din tkompli timmina l-kompetittività tal-kostijiet u tista’ tħalli l-kostijiet ta’ finanzjament għoljin. Id-defiċit kbir fil-kont kurrenti żdied b’mod qawwi mill-prezzijiet ogħla tal-enerġija fl-2022, u d-dejn estern fuq terminu qasir żdied. It-titjib fil-kont kurrenti din is-sena u li jmiss jiddependi fuq il-moderazzjoni ulterjuri mistennija tal-prezzijiet tal-enerġija, iżda d-defiċit tal-kont kurrenti huwa mbassar li jibqa’ mhux negliġibbli fl-2023 u l-2024. L-intensità għolja tal-enerġija tal-ekonomija hija importanti għad-dinamika tal-kont kurrenti. Id-defiċit tal-gvern kien kbir, xprunat parzjalment biss mir-risponsi ta’ politika għall-pandemija u l-kriżijiet tal-enerġija, u jirrappreżenta ħafna mis-self estern tal-ekonomija. Il-proporzjon tad-dejn tal-gvern naqas bis-saħħa tat-tkabbir nominali tal-PDG, iżda dan jista’ jiġi sfidat minn tnaqqis fl-attività u l-persistenza ta’ defiċits għoljin. Il-kostijiet tas-self sovran żdiedu mill-2021, u l-gvern qed jiffaċċja piż tal-imgħax dejjem akbar, filwaqt li l-maturità tad-dejn għadha relattivament baxxa. Il-prezzijiet tad-djar irduppjaw fuq ħames snin iżda ż-żidiet fil-prezzijiet waqfu lejn l-aħħar tal-2022. Madankollu, il-probabbiltà ta’ tnaqqis sostanzjali fil-prezz nominali tidher limitata fost id-dejn baxx tal-unitajiet domestiċi, kif ukoll fid-dawl tal-ambjent ta’ inflazzjoni għolja ta’ bħalissa. L-inkonsistenzi fil-politika aggravaw il-vulnerabbiltajiet li ġew identifikati. Il-koordinazzjoni effettiva u d-demarkazzjoni ċara tal-politiki makroekonomiċi, mirfuda minn qafas ta’ politika istituzzjonali b’saħħtu, huma strumentali biex tiġi ssalvagwardjata s-sostenibbiltà fiskali u esterna kif ukoll biex jiġu ankrati l-aspettattivi. L-implimentazzjoni f’waqtha u sħiħa tar-riformi strutturali inklużi fil-Pjan għall-Irkupru u r-Reżiljenza tal-Ungerija hija mistennija li tgħin biex jitnaqqsu l-vulnerabbiltajiet makroekonomiċi u tappoġġa t-tkabbir u l-aġġustament fit-terminu medju.

In-Netherlands għadhom jesperjenzaw żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet li huma relatati ma’ dejn privat għoli u surplus kbir fil-kont kurrenti, li għandhom rilevanza transfruntiera, għadhom qed jippersistu minkejja xi sinjali ta’ tnaqqis. Is-surplus fil-kont kurrenti, minkejja r-reviżjonijiet riċenti tad-data, u d-dejn privat huma kbar skont l-istandards internazzjonali kif ukoll ogħla mill-elementi fundamentali tal-ekonomija. Fl-2022 is-surplus kbir fil-kont kurrenti naqas hekk kif kien xprunat minn termini ta’ kummerċ li sejrin għall-agħar, bil-kont kurrenti jiżdied bi prezzijiet kostanti, u bit-twessigħ tad-defiċit fl-introjti primarji. Bit-titjib fit-termini tal-kummerċ, is-surplus huwa mistenni li jirpilja b’mod sinifikanti fl-2023 u jistabbilizza ruħu fl-2024. Sar progress limitat fil-politika iżda jeħtieġ li jsir aktar biex jitnaqqsu l-ostakli għall-investiment. Id-dejn tal-korporazzjonijiet mhux finanzjarji u tal-unitajiet domestiċi għadu għoli: dan tal-aħħar huwa aktar ta’ tħassib billi jagħmel lill-unitajiet domestiċi vulnerabbli għax-xokkijiet, b’dawk ir-riskji aggravati mis-sopravalutazzjoni għolja u li qed tiżdied tal-prezzijiet tad-djar. Fil-ġejjieni d-dejn mistenni li jkompli jonqos b’mod moderat. Minkejja t-tnaqqis moderat fil-prezzijiet tad-djar, għad hemm pressjoni fuq is-suq tad-djar, b’mod partikolari billi l-kostruzzjoni ta’ djar ġodda għadha ferm anqas mill-miri li ġew stabbiliti mill-gvern. Fl-istess waqt, is-sjieda tad-djar iffinanzjata mid-dejn għadha ssussidjata minn tassazzjoni favorevoli, filwaqt li l-politiki dwar is-suq tal-kiri privat jirriskjaw li jimminaw l-iżvilupp tiegħu..

Il-Portugall għadu jesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati mad-dejn privat, tal-gvern u estern qed jonqsu iżda għadhom preżenti. Wara interruzzjoni temporanja minħabba t-tifqigħa tal-pandemija, il-proporzjonijiet tad-dejn tas-settur privat u tal-gvern reġgħu lura għal perkorsi ta’ tnaqqis fl-2021 u huma mistennija li jkomplu jonqsu, iffavoriti mit-tkabbir ekonomiku. Filwaqt li issa huma taħt il-livelli ta’ qabel il-pandemija, għadhom f’livelli għoljin. Il-PIIN ċarament negattiva tjiebet ukoll, kemm qabel kif ukoll wara l-pandemija, u d-dejn estern previst li jkompli jonqos, appoġġat minn tkabbir ekonomiku kontinwu minkejja xi tnaqqis fir-ritmu fl-2023. Id-defiċit żgħir fil-kont kurrenti mar għall-agħar marġinalment fl-2022 u dan jirrifletti prezzijiet ogħla tal-enerġija iżda dak id-deterjorament ġie mmitigat mill-irkupru sinifikanti ulterjuri fl-esportazzjonijiet, speċjalment tat-turiżmu. Fil-ġejjieni it-taffija kontinwa preżunta tal-prezzijiet tal-enerġija u żieda ulterjuri fl-esportazzjonijiet tat-turiżmu, kif ukoll il-politiki li għaddejjin bħalissa b’appoġġ għall-effiċjenza enerġetika u s-sorsi ta’ enerġija rinnovabbli, huma pproġettati li jibbilanċjaw il-kont kurrenti u jkomplu jappoġġaw l-aġġustament fil-PIIN. Il-prezzijiet tad-djar kibru b’mod qawwi għal diversi snin, filwaqt li s-self improduttiv kompla jonqos minn livelli li diġà kienu moderati. Ir-riskji ewlenin għat-tnaqqis ulterjuri tal-vulnerabbiltajiet huma relatati mal-impatt tal-issikkar tal-kundizzjonijiet finanzjarji u ma’ ambjent estern inċert, u l-impatt potenzjali tagħhom fuq it-tkabbir ekonomiku. Il-progress tal-politika kien favorevoli, b’enfasi partikolari fuq l-RRP, u t-tkomplija tal-implimentazzjoni tal-RRP għandha twassal għal aktar titjib.

Ir-Rumanija għadha tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet huma relatati mal-kontijiet esterni, marbuta ma’ defiċits kbar tal-gvern, filwaqt li żdiedu l-pressjonijiet ta’ sovrażbilanċ.. Wara r-reċessjoni kkawżata mill-pandemija d-defiċit kbir fil-kont kurrenti mar għall-agħar b’mod konsiderevoli u jagħmel l-ekonomija vulnerabbli għal xokkijiet ta’ finanzjament estern. Il-kontinwazzjoni ta’ defiċit kbir fil-kont kurrenti tirriskja li tkompli tixħet lill-PIIN f’territorju negattiv. Sinjali ta’ tisħin żejjed huma viżibbli b’mod ċar, hekk kif l-inflazzjoni bażika tinsab għolja aktar min-normal, it-tkabbir fil-pagi laħaq żewġ ċifri u r-rata ta’ qgħad hija relattivament baxxa. L-indikaturi tal-kompetittività tal-kostijiet mistennija jistabbilizzaw, iżda għad hemm kwistjonijiet strutturali. Ir-rata tal-kambju tidher li hija ogħla mil-livell issuġġerit mill-elementi fundamentali u għadha ġestita b’mod qawwi ħafna. Id-defiċit tal-gvern ilu kbir għal diversi snin u kien responsabbli għal ħafna mill-eċċess tad-domanda u tad-defiċits esterni sussegwenti; anki jekk jitjieb, id-defiċit tal-gvern huwa mbassar li jibqa’ sinifikanti din is-sena u dik li jmiss. It-tnaqqis tad-defiċit tal-gvern fl-2022 kien xprunat l-aktar minn tkabbir nominali tal-PDG, li min-naħa tiegħu jiddependi ħafna fuq id-domanda domestika li qed tiżdied ħafna. Il-primjums tar-riskju u l-kostijiet tas-self sovran huma ferm ogħla milli fis-snin ta’ qabel il-pandemija. Minħabba l-issikkar kontinwu fil-kundizzjonijiet globali tal-likwidità, se jkun importanti li x-xejriet li għaddejjin bħalissa jitreġġgħu lura. Fil-ġejjieni l-aġġustament fiskali għandu jkun il-mod preferut biex id-domanda tinġieb aktar konformi mal-provvista u biex jitrażżnu d-defiċits domestiċi u esterni. L-implimentazzjoni sħiħa tar-riformi tat-taxxa u tal-pensjonijiet inklużi fl-RRP kif ukoll l-aderenza mal-miri fiskali skont il-proċedura ta’ defiċit eċċessiv imorru ħafna biex irażżnu d-dinamika attwali.

L-Iżvezja għadha tesperjenza żbilanċi. Għad hemm vulnerabbiltajiet relatati mas-suq tal-proprjetà immobbli u d-dejn privat għoli tagħha. Il-prezzijiet tal-proprjetà immobbli huma għoljin, u sa dan l-aħħar kienu qed jogħlew. Iż-żidiet fil-prezzijiet tad-djar marru id f’id maż-żieda fid-dejn privat. Fl-2022, f’kuntest ta’ ssikkar sinifikanti fil-kundizzjonijiet monetarji u ta’ finanzjament, il-prezzijiet tal-proprjetà immobbli bdew jonqsu b’mod viżibbli f’dak li jidher li huwa l-bidu ta’ xoljiment tal-vulnerabbiltajiet li ġew akkumulati. Il-prezzijiet għadhom sopravalutati b’mod sinifikanti u mistennija li jonqsu aktar. Il-fatturat fis-settur tal-proprjetà immobbli dan l-aħħar naqas b’mod sinifikanti, u, b’riżultat ta’ dan, id-domanda għal abitazzjonijiet mibnija ġodda naqset ukoll. Sa issa l-iżviluppi negattivi kienu limitati għas-setturi tal-kostruzzjoni u tal-proprjetà immobbli, li issa qed jonqsu drastikament wara snin ta’ tkabbir għoli. B’mod ġenerali, Fl-2023 l-ekonomija Żvediża mistennija tiċkien hekk kif il-bidliet tal-kundizzjonijiet monetarji qed jaffettwaw il-karti tal-bilanċ tal-unitajiet domestiċi u tal-kumpaniji tal-proprjetà immobbli kummerċjali u l-possibbiltà tagħhom li jikkunsmaw u jinvestu. L-impatt tar-rati tal-imgħax miżjuda fuq il-pagamenti tal-ipoteki huwa sostanzjali, minħabba l-prevalenza ta’ rati tal-imgħax varjabbli u ipoteki b’durata twila ħafna. L-impatt tal-kundizzjonijiet li qed jinbidlu fuq is-settur finanzjarju kien limitat; is-settur huwa b’saħħtu u jirreġistra marġnijiet ta’ profitt għoljin u proporzjonijiet kapitali ponderati għar-riskju, li x’aktarx iservu bħala murata kontra l-propagazzjoni tal-problemi tas-settur tal-proprjetà immobbli għall-ekonomija usa’ permezz tas-settur finanzjarju, għalkemm huwa espost ħafna għall-proprjetà immobbli. Il-progress fil-politika kien limitat. B’mod partikolari, is-sistema tat-taxxa tkompli tiffavorixxi s-sjieda tad-djar permezz ta’ tassazzjoni fuq il-proprjetà rikorrenti baxxa u tippromwovi l-akkwist ta’ akkomodazzjoni ffinanzjata mid-dejn permezz ta’ tnaqqis sinifikanti mit-taxxa tal-pagamenti tal-imgħax fuq l-ipoteki. Barra minn hekk, is-suq ineffiċjenti tal-kiri ma ġiex riformat biżżejjed.

L-Istati Membri li qed jesperjenzaw żbilanċi eċċessivi 

Il-Greċja għadha tesperjenza żbilanċi. Il-vulnerabbiltajiet relatati ma’ dejn għoli tal-gvern u stokk għoli ta’ self improduttiv fil-kuntest ta’ qgħad għoli qed jonqsu, iżda l-pożizzjoni esterna tagħha marret għall-agħar. Fost it-tħassib ewlieni hemm li d-defiċit tal-kont kurrenti kiber b’mod sinifikanti fl-2022, minkejja l-irkupru fid-dħul mit-turiżmu. Għalkemm huwa mbassar li se jonqos xi ftit din is-sena u s-sena d-dieħla, id-defiċit estern mistenni jibqa’ ferm ogħla mil-livell li huwa meħtieġ biex jiġi żgurat titjib dejjiemi fil-pożizzjoni ta’ investiment internazzjonali netta. Filwaqt li l-proporzjon tad-dejn għall-PDG tal-gvern għadu l-ogħla fl-UE, dan tjieb b’mod sinifikanti fl-2022, l-aktar bis-saħħa ta’ tkabbir nominali b’saħħtu tal-PDG, u mistenni li jonqos aktar fl-2023 u fl-2024. Is-self improduttiv irreġistra tnaqqis qawwi s-sena l-oħra li jibni fuq tnaqqis kbir fis-snin preċedenti, iżda għadu għoli u jkompli jkun ta’ piż fuq il-profittabbiltà u l-kapaċità ta’ self tal-banek, li min-naħa tiegħu jaffettwa l-approfondiment tal-kapital u t-tkabbir tal-produttività tal-ekonomija. Ir-rispons ta’ politika kkontribwixxa għat-tnaqqis tal-iżbilanċi u l-implimentazzjoni tal-RRP tirrappreżenta opportunità kbira biex jiġu indirizzati d-dgħufijiet strutturali li fadal. Madankollu, huma meħtieġa aktar sforzi, b’mod partikolari biex jiġi żgurat li l-bilanċi esterni jitqiegħdu fuq perkors ta’ titjib sod, u li s-self improduttiv ikompli jonqos inkluż permezz ta’ żieda fl-effettività tal-infurzar tad-dejn u t-titjib tas-suq sekondarju tas-self li ma jrendix.

L-Italja għadha tesperjenza żbilanċi. Filwaqt li sar xi titjib, il-vulnerabbiltajiet relatati ma’ dejn għoli tal-gvern u tkabbir dgħajjef fil-produttività, f’kuntest ta’ fraġilitajiet fis-suq tax-xogħol u xi dgħufijiet fis-swieq finanzjarji, li għandhom rilevanza transfruntiera, għadhom jippersistu. Il-vulnerabbiltajiet fit-tul tal-Italja naqsu kemxejn matul dawn l-aħħar snin iżda għadhom sinifikanti u mhumiex mistennija jitilqu malajr. It-tkabbir baxx persistenti tal-produttività kien fattur ewlieni wara t-tkabbir dgħajjef fit-tul tal-PDG tal-Italja, li naqqas id-diżingranaġġ tad-dejn tal-gvern, xekkel l-opportunitajiet ta’ impjieg u kellu impatt fuq il-karti tal-bilanċ tal-banek. Il-proporzjon tad-dejn tal-gvern kompla jonqos fl-2022 flimkien mal-irkupru ekonomiku. Madankollu, din għadha għolja u tikkostitwixxi sfida sostanzjali għas-sostenibbiltà fiskali. Il-proporzjon tad-dejn pubbliku huwa mbassar li jkompli jonqos sal-2024 iżda li jiżdied fit-terminu medju fin-nuqqas ta’ miżuri ta’ konsolidazzjoni. Il-Gvern implimenta aktar miżuri biex jappoġġa r-reżiljenza tas-settur finanzjarju u s-self improduttiv naqas b’mod sinifikanti, iżda l-banek għadhom esposti b’mod sinifikanti għas-sovran. Sar xi progress bil-politiki biex jiġu indirizzati l-iżbilanċi, iżda huma meħtieġa sforzi sostnuti u l-implimentazzjoni tal-RRP tibqa’ l-prijorità politika ewlenija billi tinkludi riformi komprensivi u investimenti sinifikanti. It-tqegħid tad-dejn għoli tal-gvern fuq perkors sod ta’ tnaqqis, f’kuntest ta’ żieda fil-kostijiet tas-servizz tad-dejn u żieda fil-kostijiet relatati mal-età, jeħtieġ approċċ multidimensjonali li jiddependi fuq politiki fiskali prudenti b’bilanċi favorevoli primarji adegwati, investimenti u riformi li jsaħħu t-tkabbir, konformità fiskali akbar kif ukoll użu effiċjenti tar-riżorsi nazzjonali u Ewropej. L-Italja qed tiffaċċja sfidi li, flimkien ma’ implimentazzjoni b’saħħitha kontinwa tal-RRP, jibbenefikaw minn sforzi ta’ politika addizzjonali, b’mod partikolari fl-oqsma tat-tassazzjoni, il-qafas fiskali u s-sistemi tal-pensjonijiet kif ukoll fl-oqsma tad-demografija, is-suq tax-xogħol, u l-enerġija.

 

(1) COM(2023) 62 final.

(2) COM(2023) 168 final.

(3) SWD(2023) 601 - 627

(4) Ir-Regolament (UE) 2023/435 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-27 ta’ Frar 2023 li jemenda r-Regolament (UE) 2021/241 fir-rigward tal-kapitoli REPowerEU fil-pjanijiet għall-irkupru u r-reżiljenza u li jemenda r-Regolamenti (UE) Nru 1303/2013, (UE) 2021/1060 u (UE) 2021/1755, u d-Direttiva 2003/87/KE (ĠU L 63, 28.2.2023, p. 1).

(5) COM(2023) 601 - 627

(6) Ara l-Istħarriġ Annwali dwar it-Tkabbir Sostenibbli tal-2023: COM(2022) 780 final.

(7) Ara L-Avviż tal-Kummissjoni: Gwida lill-Istati Membri għall-aġġornament tal-t tal-pjanijiet nazzjonali għall-enerġija u l-klima (NECPs) tal-2021-2030 (C/2022/9264 final) .

(8)  Ara l-Appendiċi 3. Fil-15 ta’ Mejju l-Kummissjoni ppubblikat ukoll l-ewwel Rieżami Volontarju fil-livell tal-UE tagħha tal-implimentazzjoni tal-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli (COM (2023) 700 final), li għandha tippreżenta fil-Forum Politiku ta’ Livell Għoli tan-Nazzjonijiet Uniti tal-2023 dwar l-Iżvilupp Sostenibbli. Ir-Rieżami jafferma mill-ġdid l-impenn tal-UE għall-Aġenda 2030 għall-Iżvilupp Sostenibbli f’approċċ ta’ gvern sħiħ, li jlaqqa’ d-dimensjonijiet interni u esterni.

(9) Fil-25 ta’ Jannar 2023, il-Kummissjoni pproponiet Rakkomandazzjoni tal-Kunsill (COM (2023) 38 final), li tistabbilixxi kif l-Istati Membri tal-UE jistgħu jkomplu jsaħħu d-djalogu soċjali fil-livell nazzjonali, kif ukoll Komunikazzjoni dwar it-tisħiħ u l-promozzjoni tad-djalogu soċjali fil-livell tal-UE. Barra minn hekk, il-Kummissjoni se tuża l-fora eżistenti fil-kuntest tas-Semestru Ewropew biex tinforma u tinvolvi lis-sħab soċjali wkoll dwar l-implimentazzjoni tal-RRF.

(10) Il-Kummissjoni Ewropea nediet mappa interattiva b’eżempji reali tal-bidla pożittiva li jġibu magħhom il-proġetti ffinanzjati: Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza (europa.eu)

(11) COM(2023) 240 - 242 final.

(12)      L-istaġnar tas-suq tax-xogħol iqis il-persuni qiegħda, il-ħaddiema part-time li jixtiequ jaħdmu aktar, il-persuni li huma disponibbli biex jaħdmu iżda li ma jfittxux xogħol, u l-persuni li qed ifittxu xogħol iżda li mhumiex disponibbli minnufih. Din id-definizzjoni usa’ tirrifletti aħjar il-ħtieġa mhux issodisfata għall-impjiegi.

(13)      Il-Kummissjoni Ewropea (2022), “European Business Cycle Indicators - A clother look to labour lack across the EU”, European Economy-Technical Paper, 59.

(14)    Tliet kwarti tar-rispondenti tal-UE (74 %) jaħsbu li l-prinċipju tas-solidarjetà fil-qalba tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza huwa approċċ tajjeb biex l-UE toħroġ aktar b’saħħitha mill-pandemija tal-COVID-19, filwaqt li żewġ terzi tar-rispondenti tal-UE jemmnu li se jkollu impatt pożittiv fuq il-ġenerazzjonijiet futuri (ara l-istħarriġ tal-Ewrobarometru Flash 515 dwar il-“Pjan ta’ Rkupru tal-UE NextGeneration EU”, f’Jannar 2023).

(15) Id-dashboards tar-reżiljenza li ġew żviluppati mill-Kummissjoni għandhom l-għan li jipprovdu valutazzjoni olistika tar-reżiljenza fl-UE u fl-Istati Membri tagħha. Dan jivvalutaw ir-reżiljenza bħala l-kapaċità li jsir progress lejn l-objettivi ta’ politika fost l-isfidi.

(16)      Tista’ ssib aktar informazzjoni dwar il-kapitoli tar-REPowerEU u l-link tagħhom għas-CSRs fil-“Gwida dwar il-Pjanijiet għall-Irkupru u r-Reżiljenza fil-kuntest tar-REPowerEU” (ĠU C 80, 3.3.2023, p. 1).

(17)      COM(2023) 141 final.

(18)      Id-Direttiva tal-Kunsill (UE) 2022/2523 tal-14 ta’ Diċembru 2022 dwar l-iżgurar ta’ livell minimu globali ta’ tassazzjoni għal gruppi ta’ intrapriżi multinazzjonali u gruppi domestiċi fuq skala kbira fl-Unjoni (ĠU L 328, 22.12.2022, p. 1). Il-Kummissjoni qed taħdem ukoll fuq inizjattivi speċifiċi, inklużi l-BEFIT u l-FASTER, u pproponiet sensiela ta’ miżuri biex timmodernizza s-Sistema tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud tal-UE (COM(2022) 701, COM(2022) 703 u COM(2022) 704) biex tissimplifika r-regoli tat-taxxa, tnaqqas il-burokrazija, u trażżan l-ippjanar aggressiv tat-taxxa u l-prattiki tal-evitar tat-taxxa. 

(19)      L-UE qed tiffinalizza wkoll lin-negozjati dwar il-Pakkett Bankarju, u dan l-aħħar l-Kummissjoni adottat proposta biex ittejjeb l-applikabbiltà tal-ġestjoni tal-kriżijiet u l-qafas ta’ assigurazzjoni tad-depożiti tagħha għal banek iżgħar u ta’ daqs medju (COM(2023) 225 final).

(20) [1] "External Sustainability Analysis", European Economy-Institutional Papers 196; "Housing Market Developments", European Economy-Institutional Papers 197; "Inflation Differentials in Europe and Implications for Competitiveness", European Economy-Institutional Papers 198.

(21) Eurostat, 19 ta’ April 2023.

(22) Avviż tal-Kummissjoni: Gwida lill-Istati Membri għall-aġġornament tal-pjanijiet nazzjonali
għall-enerġija u l-klima (NECPs) tal-2021-2030 (C/2022/9264 final).

(23) Ara wkoll COM/2022/83 final u SWD(2022) 230 final.

(24) COM(2022) 438 final.

(25) L-aċċellerazzjoni tat-tranżizzjoni lejn ekonomija ċirkolari tista’ żżid l-awtonomija strateġika miftuħa tal-UE u tikkontribwixxi b’mod sinifikanti għall-iffrankar tal-enerġija primarja.

(26)   Single Market Enforcement Taskforce (2022), ‘Report 2021-2022’  

(27) COM(2023) 62 final.

(28) Ara wkoll COM(2022) 332 final.

(29) COM(2022) 643 final.

(30)

COM(2023) 160 final.

(31) COM(2023) 162 final

(32) COM(2023) 168 final.

(33)  COM(2021) 385 final.

(34) Il-Kummissjoni Ewropea, aġġornament tal-2022 tal-Indikatur tar-Restrizzjoni fuq il-Bejgħ bl-Imnut, għadu jrid jiġi ppubblikat.

(35) COM (2023) 162 final,16.3.2023.

(36) SWD(2022) 325 final.

(37) Minbarra s-Semestru Ewropew, ir-Rapport tal-Kummissjoni dwar l-Istat tad-Dritt ikopri wkoll, f’wieħed mill-pilastri tiegħu, il-funzjonament tas-sistemi ġudizzjarji.

(38) F’Ġunju 2023 il-Kummissjoni Ewropea se tippubblika Pakkett ta’ Għajnuna għall-SMEs u dan l-aħħar ippreżentat proposti biex is-servizzi tal-ikklerjar tal-UE jsiru aktar attraenti u reżiljenti, għall-armonizzazzjoni ta’ ċerti regoli dwar l-insolvenza korporattiva madwar l-UE, u għat-taffija tal-piż amministrattiv għall-kumpaniji ta’ kull daqs, b’mod partikolari għall-SMEs, għall-elenkar u ż-żamma tagħhom fil-lista. COM(2022) 696 final.

(39) COM(2023) 205 final COM(2023) 206 final.

(40) Ara, pereżempju, il-pjan ta’ azzjoni tal-UE għad-diġitalizzazzjoni tas-sistema tal-enerġija: COM(2022) 552.

(41) Id-Direttiva 2014/24/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-26 ta’ Frar 2014 dwar l-akkwist pubbliku u li tħassar id-Direttiva 2004/18/KE Test b’rilevanza għaż-ŻEE (ĠU L 94, 28.3.2014, p. 65).

(42) Ara wkoll l-Aġenda Ewropea l-Ġdida għall-Innovazzjoni: COM(2022) 332 final.

(43) Id-Direttiva (UE) 2022/2041 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Ottubru 2022 dwar pagi minimi adegwati fl-Unjoni Ewropea, (ĠU L 275, 25.10.2022, p. 33).

(44) L-istrument ta’ Appoġġ Tekniku (Technical Support Instrument, TSI) tal-UE se jiffaċilita l-iskambji bejn uffiċjali minn amministrazzjonijiet nazzjonali u/jew reġjonali permezz tal-inizjattiva ewlenija PACE (Public Administration Cooperation Exchange, Skambju ta’ Kooperazzjoni fl-Amministrazzjoni Pubblika) bħala mod li jsaħħaħ il-kapaċità amministrattiva u jrawwem l-aħjar prattiki (ir-Regolament (UE) 2021/240 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-10 ta’ Frar 2021 li jistabbilixxi Strument ta’ Appoġġ Tekniku, ĠU L 57, 18.2.2021, p. 1).

(45)   COM(2022) 657 final.

(46) Is-sena Ewropea tal-Ħiliet 2023 għandha l-għan li tindirizza n-nuqqas ta’ ħiliet u n-nuqqas ta’ ħaddiema fuq terminu medju sa twil billi titħarreġ mill-ġdid u ttejjeb il-ħiliet tal-forza tax-xogħol Ewropea u billi tiżgura tlaqqigħ aħjar bejn il-provvista u d-domanda fis-suq tax-xogħol.

(47) COM(2023) 140 final.

(48) Huwa diffiċli ssir stima tal-għadd reali ta’ benefiċjarji ta’ protezzjoni temporanja li huma impjegati madwar l-UE minħabba n-nuqqas ta’ disponibbiltà ta’ data f’uħud mill-Istati Membri u d-differenzi fit-tip ta’ sorsi amministrattivi li jintużaw. B’mod partikolari, xi pajjiżi jirrapportaw l-għadd kumulattiv ta’ “notifiki ta’ impjieg” (jiġifieri d-dikjarazzjonijiet ippreżentati mill-impjegaturi meta jimpjegaw ċittadini Ukreni), li jikkorrispondi għall-għadd ta’ impjiegi li jkunu nħalqu aktar milli għall-għadd ta’ persuni impjegati fi żmien partikolari.

(49)   Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar Gwida għall-aċċess għas-suq tax-xogħol, għall-edukazzjoni u għat-taħriġ vokazzjonali, u għall-apprendiment għall-adulti fil-każ ta’ persuni li qed jaħarbu mill-gwerra ta’ aggressjoni Russa kontra l-Ukrajna (ĠU C 233, 16.6.2022, p. 1).

(50) Bl-inklużjoni ta’ azzjoni ta’ politika rrapportata fil-programmi nazzjonali ta’ riforma kif ukoll fl-RRF (rapportar biannwali dwar il-progress fl-implimentazzjoni tal-istadji importanti u l-miri u li jirriżulta mill-valutazzjoni tat-talba għall-pagament).

(51) L-Istati Membri ntalbu jindirizzaw b’mod effettiv fl-RRPs tagħhom ir-rakkomandazzjonijiet rilevanti speċifiċi għall-pajjiżi kollha jew subsett sinifikanti tas-CSRs rilevanti, partikolarment dawk tal-2019 u tal-2020. Il-valutazzjoni tas-CSR ippreżentata hawnhekk tqis il-grad ta’ implimentazzjoni tal-miżuri inklużi fl-RRPs u ta’ dawk li saru barra mill-RRPs fiż-żmien tal-valutazzjoni. Il-miżuri previsti fl-annessi tad-Deċiżjonijiet ta’ Implimentazzjoni tal-Kunsill adottati dwar l-approvazzjoni tal-valutazzjoni tal-RRPs li għadhom ma ġewx adottati jew implimentati iżda li huma meqjusa bħala mħabbra b’mod kredibbli, f’konformità mal-metodoloġija ta’ valutazzjoni tas-CSR, jiġġustifikaw “progress limitat”. Ladarba jiġu implimentati, dawn il-miżuri jistgħu jwasslu għal “xi progress/progress sostanzjali” jew “implimentazzjoni sħiħa”, skont ir-rilevanza tagħhom.

(52)    Barra minn hekk, id-data għall-2021 kienet affettwata ħafna mill-għargħar sever fil-Ġermanja, fil-Lussemburgu u fil-Belġju u fl-2021, l-emissjonijiet netti ta’ gassijiet serra, anki jekk kienu għadhom taħt il-livelli ta’ qabel il-pandemija, parzjalment żdiedu mil-livelli baxxi ta’ matul il-pandemija.

(53) Dawn in-noti ġew ippubblikati fil-5 ta’ April 2023 bħala dokumenti istituzzjonali tal-ECFIN .