1.Riżorsi Proprji Ġodda: evalwazzjoni tal-progress

Fl-2020, il-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni qablu dwar pjan direzzjonali għall-introduzzjoni ta’ riżorsi proprji ġodda li jqisu n-NextGenerationEU 1 . Skont dan il-ftehim, “jenħtieġ li n-nefqa mill-baġit tal-Unjoni relatata mal-ħlas lura tal-Istrument tal-Unjoni Ewropea għall-Irkupru ma twassalx għal tnaqqis mhux dovut fin-nefqa tal-programm jew fl-istrumenti ta’ investiment taħt il-QFP. Huwa mixtieq ukoll li jittaffew iż-żidiet fir-riżorsa proprja bbażata fuq l-ING għall-Istati Membri”. Għalhekk “l-Istituzzjonijiet ser jaħdmu biex jintroduċu biżżejjed riżorsi proprji ġodda bil-ħsieb li jkopru ammont li jikkorrispondi għan-nefqa mistennija relatata mal-ħlas lura. F’konformità mal-prinċipju tal-universalità, dan ma jimplikax allokazzjoni jew assenjazzjoni ta’ kwalunkwe riżorsa proprja partikolari biex tkopri tip speċifiku ta’ nefqa”.

F’Diċembru 2021, il-Kummissjoni pproponiet tliet sorsi ġodda ta’ dħul għall-baġit tal-UE 2 b’kontribuzzjonijiet mill-Iskema għall-Iskambju ta’ Kwoti tal-Emissjonijiet (ETS), mill-Mekkaniżmu tal-UE ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri (CBAM) u minn sehem tal-profitti residwi tal-akbar intrapriżi multinazzjonali li jiġu riallokati lill-UE skont il-ftehim tal-Pilastru 1 tal-OECD/G20. Dan il-basket ta’ riżorsi proprji kien konsistenti mal-leġiżlazzjoni settorjali proposta kemm dwar id-Direttiva riveduta dwar l-ETS kif ukoll dwar il-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri propost aktar kmieni fl-istess sena.

Il-Kummissjoni impenjat ruħha li tressaq aktar proposti għal riżorsi proprji ġodda sa tmiem l-2023. Id-diskussjonijiet leġiżlattivi dwar il-proposta li saret f’Diċembru 2021 għamlu progress limitat. Illum, il-Kummissjoni tipproponi li taġġusta l-ewwel basket ta’ riżorsi proprji ġodda filwaqt li tqis il-ftehim dwar Lesti għall-mira ta’ 55 % u l-iżviluppi minn dak iż-żmien ’l hawn, u tipproponi li tiżdied riżorsa proprja ġdida bbażata fuq l-istatistika. B’din il-proposta, il-Kummissjoni tqis li l-Istati Membri għandhom l-elementi kollha meħtieġa biex jagħmlu progress fin-negozjati tagħhom, fil-qafas tal-pjan direzzjonali maqbul. Il-Kummissjoni tappella lill-Kunsill biex jaċċellera dawn in-negozjati.

2.Lesti għall-mira ta’ 55 % u Riżorsi Proprji Ġodda – pakkett aġġustat

F’Diċembru 2022, l-UE qablet dwar firxa wiesgħa ta’ proposti, li huma parti mill-pakkett “Lesti għall-mira ta’ 55 %”, bl-objettiv li tintlaħaq il-mira klimatika tal-UE għall-2030 li jitnaqqsu l-emissjonijiet ta’ gassijiet serra b’mill-inqas 55 % meta mqabbla mal-livelli tal-1990 u n-newtralità klimatika sal-2050. Bil-ftehim, l-UE żiedet – l-ewwel – l-ambizzjoni tal-ETS eżistenti. It-tieni, hija estendiet il-kamp ta’ applikazzjoni tal-ETS għall-emissjonijiet mit-trasport marittimu u telimina gradwalment il-kwoti bla ħlas għas-settur tal-avjazzjoni. It-tielet, l-UE stabbiliet sistema ġdida għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet għall-bini, it-trasport bit-triq u setturi addizzjonali. Ir-raba’, se jiġi stabbilit Fond Soċjali għall-Klima minn Jannar 2026 biex jgħin lill-Istati Membri jindirizzaw l-impatti tal-iskema l-ġdida għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet fuq l-unitajiet domestiċi vulnerabbli, l-utenti tat-trasport u l-mikrointrapriżi. Fl-aħħar nett, Mekkaniżmu ġdid ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntiera se jibda fil-fażi tranżitorja tiegħu minn Ottubru 2023. Ladarba s-sistema definittiva tidħol fis-seħħ minn Jannar 2026, din se ssaħħaħ l-ambizzjonijiet klimatiċi tal-UE u tipprevjeni r-rilokazzjoni tal-emissjonijiet tal-karbonju.

Il-basket ta’ riżorsi proprji ġodda jeħtieġ li jiġi aġġustat biex jirrifletti l-ftehim Lesti għall-mira ta’ 55 % u l-bidliet miftiehma mill-koleġiżlaturi. B’mod partikolari, il-Fond Soċjali għall-Klima, mill-2026, inizjalment se jiġi ffinanzjat bi dħul assenjat estern u mhux, kif propost mill-Kummissjoni fil-proposta tagħha ta’ Diċembru 2021, mid-dħul ġenerali taħt il-baġit tal-Unjoni. Il-Kummissjoni tipproponi li tipposponi l-introduzzjoni tar-riżorsa proprja mis-sistema l-ġdida għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet – li se tiġi stabbilita fl-2027 – għall-2028. Għas-sistema eżistenti għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet, ir-riżorsa proprja diġà tista’ tiġi introdotta. Il-Kummissjoni tipproponi wkoll li jiġu riflessi aspetti oħra tal-ftehim fil-leġiżlazzjoni proposta dwar ir-riżorsi proprji, bħall-possibbiltà li jiġu kkanċellati l-kwoti f’każ ta’ taxxi nazzjonali fuq il-karbonju.

Minn Lulju tal-2021, il-prezz tal-karbonju żdied b’mod sinifikanti. Meta l-Kummissjoni ppreżentat il-proposti leġiżlattivi “Lesti għall-mira ta’ 55 %”, is-suppożizzjoni tal-prezz tal-karbonju għal kull tunnellata ta’ CO2 kienet ta’ EUR 55 għall-perjodu 2026-2030 (fi prezzijiet tal-2020) 3 . Fl-2022 il-prezz tal-karbonju fl-ETS eżistenti żdied għal EUR 80. Id-dħul annwali tal-Istati Membri mill-kwoti tal-irkant irdoppja minn madwar EUR 15-il biljun fl-2020 għal livell bla preċedent ta’ kważi EUR 30 biljun fl-2022. Il-Kummissjoni tipproponi rata ta’ sejħa kemxejn ogħla għar-riżorsa proprja bbażata fuq l-ETS: 30 % mid-dħul kollu ġġenerat mill-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet tal-UE jakkumula għall-baġit tal-UE. B’tali rata ta’ ġbir, l-ammonti miżmuma mill-Istati Membri xorta se jkunu ogħla milli mistenni meta tiġi proposta l-leġiżlazzjoni Lesti għall-Mira ta’ 55 %. Id-dħul totali ġġenerat mir-riżorsa proprja tal-ETS jilħaq madwar 19-il biljun fis-sena mill-2028 ’il quddiem. Bħala medja, jakkumulaw EUR 46 biljun fis-sena għall-Istati Membri 4 . Il-Kummissjoni tipproponi li żżomm il-mekkaniżmu ta’ aġġustament tas-solidarjetà. Dan il-mekkaniżmu għandu l-għan li jiżgura kontribuzzjoni ġusta mill-Istati Membri kollha, filwaqt li jevita li xi Stati Membri jikkontribwixxu b’mod sproporzjonat għall-baġit tal-UE meta mqabbel mad-daqs tal-ekonomija tagħhom.

Fir-rigward tar-riżorsa proprja bbażata fuq il-Mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri, il-Kummissjoni tqis li r-rata ta’ ġbir proposta għadha adegwata. Il-mekkaniżmu ta’ Aġġustament tal-Karbonju fil-Fruntieri huwa mistenni li jiġġenera madwar 1.5 biljun għall-baġit tal-UE mill-2028. Wara l-ftehim dwar mudell ġdid ta’ governanza, li żied iċ-ċentralizzazzjoni tal-għadd ta’ kompiti fil-livell tal-UE, il-Kummissjoni għaldaqstant tipproponi xi aġġustamenti tekniċi għall-qafas ta’ kontroll.

3.Basket ikkumplimentat b’riżorsa proprja temporanja bbażata fuq l-istatistika fuq il-profitti tal-kumpaniji

L-implimentazzjoni tal-ftehim dwar il-Pilastru 1 tal-OECD/G20 tibqa’ prijorità essenzjali fil-qasam tat-tassazzjoni korporattiva għall-UE u l-Istati Membri tagħha. F’Diċembru 2021, il-Kummissjoni pproponiet riżorsa proprja bbażata fuq sehem tal-profitti residwi minn kumpaniji multinazzjonali li se jiġu riallokati lill-Istati Membri tal-UE skont il-ftehim tal-OECD/G20 dwar l-hekk imsejjaħ “Pilastru Wieħed”. Dan il-ftehim jindirizza l-isfidi tat-taxxa li jirriżultaw mid-diġitalizzazzjoni tal-ekonomija u se jirriforma b’mod sinifikanti s-sistema tat-taxxa korporattiva internazzjonali. Sar progress sostantiv wara l-ftehim ta’ Ottubru 2021 u l-Kummissjoni se tkompli tippromwovi sforzi bħal dawn. Madankollu, il-konvenzjoni multilaterali għadha ma ġietx iffirmata u ratifikata, li jfisser li għadha ma tistax tidħol fis-seħħ.

Kif imħabbar fil-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni 5 , il-Kummissjoni biħsiebha tipproponi n-Negozju tagħha fl-Ewropa: Qafas għat-Tassazzjoni fuq l-Introjtu (BEFIT) fit-tielet kwart tal-2023. Din l-inizjattiva se ttejjeb il-funzjonament tas-Suq Uniku billi tissimplifika r-regoli tat-taxxa korporattiva u l-konformità mat-taxxa, u toħloq kundizzjonijiet ekwi għan-negozji. Il-BEFIT għandu l-għan li jindirizza l-kumplessità u t-tassazzjoni doppja, u li jnaqqas il-kostijiet tal-konformità mat-taxxa li n-negozji, prinċipalment dawk b’attività transfruntiera, attwalment jiffaċċjaw fis-Suq Uniku. Dan se jikkontribwixxi biex l-UE ssir aktar attraenti għall-investiment transfruntier u jappoġġa t-tkabbir. Il-BEFIT se jkun obbligatorju għal gruppi kbar bi dħul annwali globali kkombinat ta’ EUR 750 miljun jew aktar. Id-diskussjonijiet fil-Kunsill huma mistennija li jibdew fir-raba’ kwart tal-2023.

Sakemm possibbilment tiġi stabbilita riżorsa proprja bbażata fuq taxxa sottostanti, il-Kummissjoni qed tipproponi riżorsa proprja statistika. Din ir-riżorsa proprja mhijiex taxxa fuq il-kumpaniji, u lanqas ma żżid il-kostijiet tal-konformità tal-kumpaniji: din tkun kontribuzzjoni nazzjonali kkalkulata abbażi tal-istatistika mill-kontijiet nazzjonali skont is-sistema Ewropea tal-kontijiet (ESA). Dan jgħin biex jibbilanċja l-basket ta’ riżorsi proprji u jkompli jiddiversifika s-sorsi ta’ dħul għall-baġit tal-UE.

Il-bażi statistika li fuqha tiġi kkalkulata l-kontribuzzjoni tar-riżorsi proprji tiġi definita bl-użu ta’ indikatur armonizzat li bejn wieħed u ieħor japprossima l-profitti tal-kumpanija: surplus operattiv gross. Din il-bażi ta’ profitt nozzjonali tal-kumpaniji tal-UE tiġi kkalkulata bl-użu ta’ kontijiet nazzjonali settorjali għal korporazzjonijiet finanzjarji u mhux finanzjarji skont is-sistema Ewropea tal-kontijiet 2010, li għandha l-vantaġġ ta’ kontabbiltà armonizzata madwar l-Istati Membri. Dan se jiġi kkalkulat billi tiġi mmultiplikata rata ta’ prelevazzjoni fuq is-surplus operatorju gross għas-setturi tal-korporazzjonijiet finanzjarji u mhux finanzjarji. Id-dħul mistenni jkun ta’ madwar 16-il biljun fis-sena bħala medja.

4.Pakkett aġġustat biex jitħaffu n-negozjati

B’din il-proposta aġġustata li mistennija twassal dħul annwali sa medja ta’ EUR 36 biljun matul il-perjodu 2028-2030 6 , il-Kummissjoni tagħti prijorità lil pakkett ta’ riżorsi proprji ġodda li jistgħu jiġu nnegozjati immedjatament, u tappella lill-Kunsill biex jaċċellera n-negozjati. Bil-proposta għal riżorsa proprja temporanja bbażata fuq l-istatistika dwar il-profitti tal-kumpaniji, l-Istati Membri fil-Kunsill issa għandhom l-elementi kollha fuq il-mejda biex jipproċedu bin-negozjazzjonijiet, lejn ftehim rapidu.