IL-KUMMISSJONI EWROPEA

Brussell, 1.3.2019

COM(2019) 120 final

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

Strateġija għall-Ewropa dwar l-Avjazzjoni: Iż-żamma u l-promozzjoni ta’ standards soċjali għoljin

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

Strateġija għall-Ewropa dwar l-Avjazzjoni: Iż-żamma u l-promozzjoni ta’ standards soċjali għoljin

Ġew armonizzati regoli dwar it-trasport bl-ajru fl-UE, li jiggarantixxu li l-operaturi kollha, jinsabu fejn jinsabu fl-UE, ikollhom l-istess aċċess għas-suq tat-trasport bl-ajru. Madankollu, il-protezzjoni soċjali u l-liġi tax-xogħol għadhom primarjament responsabbiltà tal-Istati Membri. 6 . Dan ifisser li filwaqt li l-persunal kollu tal-avjazzjoni jibbenefika mill-protezzjoni offruta mil-liġi tal-UE, dan jista’ jgawdi minn drittijiet u livelli ta’ protezzjoni differenti skont il-liġi nazzjonali li tapplika għalih. Din is-sitwazzjoni tista’ tkun partikolarment ta’ sfida għall-ekwipaġġ tal-ajru (jiġifieri l-ekwipaġġ tal-kabina u l-bdoti) 7 minħabba n-natura transkonfinali tal-impjiegi tagħhom.

Il-pressjoni li saret sabiex jitnaqqsu l-kostijiet f’suq kompetittiv ħafna stimulat l-innovazzjoni. Din kienet tirrikjedi wkoll li l-forza tax-xogħol tadatta għal ambjent li qed jiżviluppa malajr. Xi linji tal-ajru introduċew prattiki (bħall-impjegar ta’ ekwipaġġi tal-ajru permezz ta’ intermedjarji jew bħala ħaddiema għal rashom jew l-hekk imsejjaħ “pay-to-fly”) li jħallu impatt fuq il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-impjiegi tal-ekwipaġġ tal-ajru u jaf jagħti lok għal xi inċertazza legali. Matul dawn l-aħħar snin saru serje ta’ strajkijiet fost l-ekwipaġġ tal-ajru f’numru ta’ Stati Membri, li huma espressjoni tal-iskuntentizza ta’ xi membri tal-ekwipaġġ tal-ajru bit-tibdil fil-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-impjiegi tagħhom. 

Hemm leġiżlazzjoni sostanzjali tal-UE li tistabbilixxi standards minimi, u leġiżlazzjoni nazzjonali li tipproteġi lill-ħaddiema, inkluż l-ekwipaġġi tal-ajru. Ġabra speċifika ta’ regoli tal-UE għandha l-għan ukoll li tipproteġihom fl-attivitajiet transkonfinali tagħhom u tiżgura li l-membri tal-ekwipaġġ tal-ajru jkunu jistgħu jaħtfu l-opportunitajiet ta’ xogħol u jkunu protetti meta jeżerċitaw il-libertà ta’ moviment tagħhom fis-suq intern. Madankollu, il-Parlament Ewropew, il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew, l-Istati Membri, il-linji tal-ajru u s-sħab soċjali esprimew tħassib dwar l-impatt negattiv li xi prattiki minn ċerti linji tal-ajru kellhom fuq il-kundizzjonijiet tal-impjieg u tax-xogħol ta’ xi ekwipaġġi tal-ajru. Huma mħassba li dan wassal għal inċertezza legali, livelli differenti ta’ protezzjoni tal-ħaddiema u kundizzjonijiet mhux ekwivalenti ta’ kompetizzjoni għat-trasportaturi tal-ajru. Il-Kummissjoni rċeviet talbiet għal kjarifiki dwar dawn il-kwistjonijiet.

Fl-2015, il-Kummissjoni ppreżentat Strateġija tal-Avjazzjoni għall-Ewropa 8 , li enfasizzat l-aġenda soċjali fl-avjazzjoni bħala prijorità. Minn dak iż-żmien ’l hawn ħadet azzjoni fuq dawn l-impenji kollha tagħha. Il-Kummissjoni qed tappoġġja b’mod attiv id-djalogu soċjali fl-avjazzjoni, b’mod partikolari permezz tal-kumitat settorjali tad-djalogu soċjali dwar l-avjazzjoni ċivili. Fl-2016, il-Kummissjoni ppubblikat gwida prattika dwar il-liġi tax-xogħol applikabbli u l-qrati kompetenti 9 . Sabiex tikseb aktar għarfien dwar is-sitwazzjoni tal-ekwipaġġi tal-ajru u l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-impjiegi tagħhom fis-suq tal-avjazzjoni tal-UE tal-lum il-ġurnata, il-Kummissjoni kkummissjonat studju dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-impjiegi tal-ekwipaġġi tal-ajru fis-suq intern tal-avjazzjoni tal-UE (l-“istudju Ricardo”) 10 . Hija bbenifikat ukoll minn studji esterni 11 , skambji regolari mal-partijiet ikkonċernati u mill-kontribut tagħhom. Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tar-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru 12 , il-Kummissjoni qed tivvaluta wkoll l-impatti soċjali mhux intenzjonati ta’ din il-leġiżlazzjoni, notevolment fuq il-kundizzjonijiet tax-xogħol.

Fl-2017, il-Parlament Ewropew talab lill-Istati Membri u lill-Kummissjoni sabiex jaġixxu fuq kwistjonijiet soċjali fl-avjazzjoni, b’mod partikolari fil-każ ta’ ekwipaġġi tal-ajru mobbli ħafna 13 . Il-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew ħeġġeġ ukoll lill-Kummissjoni biex tieħu aktar miżuri prattiċi biex tipprevjeni l-effetti negattivi fuq l-impjiegi, filwaqt li toħloq impjiegi ta’ kwalità tajba 14 filwaqt li l-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni enfasizza li settur tal-avjazzjoni Ewropew kompetittiv u sostenibbli fit-tul huwa essenzjali għall-iżvilupp fil-livell lokali u reġjonali. Il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali ġie pproklamat f’Novembru 2017 mill-Parlament Ewropew, il-Kunsill u l-Kummissjoni Ewropea. Dan jesprimi l-prinċipji u d-drittijiet essenzjali għal swieq tax-xogħol u sistemi ta’ protezzjoni soċjali ġusti u li jiffunzjonaw tajjeb fl-Ewropa tas-seklu 21.

Aktar riċenti, u fil-kuntest deskritt hawn fuq, kien hemm numru ta’ Stati Membri li talbu għal azzjoni fil-livell nazzjonali u tal-UE sabiex tiġi żviluppata u implimentata aġenda soċjali ambizzjuża u sinifikanti fl-avjazzjoni. Huma enfasizzaw l-importanza li tiġi żgurata kompetizzjoni ġusta u b’saħħitha u kundizzjonijiet tax-xogħol ġusti għas-settur u talbu lill-Kummissjoni sabiex tkompli taħdem fuq “miżuri konkreti u effettivi sabiex tindirizza l-kwistjonijiet mhux riżolti ewlenin” 15 . Organizzazzjoni tal-linji tal-ajru li tirrappreżenta kważi kwart tas-suq tal-avjazzjoni tal-UE u żewġ assoċjazzjonijiet tat-trejdjunjins li jirrappreżentaw lill-ekwipaġġ tal-ajru Ewropew għamlu wkoll appell urġenti 16 lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet fil-livell nazzjonali u tal-UE “sabiex jiżguraw standards soċjali xierqa u kundizzjonijiet ekwivalenti u ġusti ta’ kompetizzjoni” fis-suq tal-avjazzjoni tal-UE, b’enfasi fuq l-ekwipaġġ tal-ajru.

B’dan ir-rapport, il-Kummissjoni tqis il-progress li sar fuq l-aġenda soċjali fl-avjazzjoni, li ġiet stabbilita fl-istrateġija tal-avjazzjoni tal-2015. Billi jiffoka fuq l-ekwipaġġi tal-ajru, u skont il-prijoritajiet politiċi tal-Kummissjoni fuq l-impjiegi, it-tkabbir u l-ġustizzja, ir-rapport janalizza l-opportunitajiet u l-isfidi ewlenin għall-ekwipaġġi tal-ajru llum il-ġurnata, billi jibni fuq is-sejbiet tal-istudju Ricardo, li analizza l-kwistjonijiet ewlenin identifikati mill-organizzazzjonijiet Ewropej tal-ekwipaġġ tal-ajru, filwaqt li jimmira li jtejjeb iċ-ċertezza legali għall-ekwipaġġi tal-ajru mobbli. Huwa jidentifika wkoll xi azzjonijiet konkreti għal aġenda soċjali aktar b’saħħitha fl-avjazzjoni fuq perjodu ta’ żmien qasir.

L-avjazzjoni hija sors ta’ impjieg importanti. Fl-2016, kien stmat li s-settur tal-avjazzjoni fl-Unjoni kien iġġenera direttament 2 miljun impjieg, li 18.8 % minnhom kienu impjiegi fil-linji tal-ajru u, b’mod ġenerali, appoġġja 9.4 miljun impjieg 17 .  It-trasport bl-ajru 18 fl-UE jammonta direttament għal 437,000 ħaddiem (193,000 mara u 244,000 raġel) 19 . Huwa mistenni li l-avjazzjoni tkompli tiġġenera aktar impjiegi 20 . Ma hemm ebda ċifra disponibbli speċifikament rigward l-ekwipaġġ tal-ajru.

Tradizzjonalment, it-trasportaturi tal-ajru kellhom il-flotta u l-ekwipaġġ tal-ajru tagħhom f’pajjiż wieħed, jiġifieri fil-pajjiż fejn kellhom il-post tan-negozju prinċipali tagħhom 21 . Dan kien jikkorrispondi wkoll għall-post fejn ħadmu l-ekwipaġġi tal-ajru, il-post fejn applikat il-leġiżlazzjoni soċjali u l-post li kellu l-ġuriżdizzjoni. F’suq liberalizzat u kompetittiv li jeħtieġ flessibbiltà u kost-effettività akbar, il-mudell kummerċjali tal-linji tal-ajru evolvew b’mod sinifikanti. F’dan il-kuntest, fis-settur ġew żviluppati diversi arranġamenti u prattiki tax-xogħol, bħalma ġara f’ħafna setturi oħrajn tal-ekonomija. It-titjiriet bi prezz baxx, li ġeneralment joperaw minn punt għal punt, kibru b’61 % mill-2007 sal-2016 22 , u ħadu kważi 50 % tas-suq intra-UE f’termini tas-siġġijiet disponibbli 23 . Biż-żieda fir-rotot minn punt għal punt, in-numru ta’ bażijiet operattivi kiber b’mod stabbli mill-2008, u l-inġenji tal-ajru u l-ekwipaġġi tal-ajru tal-istess linja tal-ajru qegħdin ikunu dejjem aktar ibbażati barra l-post tan-negozju prinċipali tal-linja tal-ajru, fit-territorju ta’ Stati Membri oħrajn jew xi drabi saħansitra f’pajjiżi terzi. Kif ġie enfasizzat mill-istudju Ricardo, l-użu ta’ aktar minn bażi operattiva barranija waħda kien karatteristika partikolari tat-trasportaturi bi prezz baxx. Madankollu, xi trasportaturi tradizzjonali bdew jiżviluppaw ukoll, b’mod limitat, bażijiet operattivi addizzjonali.

Din ix-xejra intensifikat in-natura transkonfinali tal-attivitajiet tal-ekwipaġġ tal-ajru u żiedet il-kumplessità fl-istatus ġuridiku tagħhom skont il-liġi nazzjonali u tal-UE. B’mod partikolari, hija ħolqot inċertezza dwar kif jiġi ddeterminat liema qorti għandha l-ġuriżdizzjoni u liema liġi tax-xogħol tapplika għall-kuntratt tal-impjieg tal-ekwipaġġi tal-ajru assenjati lil bażi residenzjali barra mill-post prinċipali tan-negozju tal-linja tal-ajru.

Ir-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru, li huwa l-qafas legali tal-UE għas-suq intern fl-avjazzjoni tal-UE jirrikonoxxi “l-importanza dejjem akbar ta’ trasportaturi tal-ajru b’bażijiet operattivi f’bosta Stati Membri” (il-Premessa 4) u jistabbilixxi li “Fir-rigward tal-impjegati ta’ trasportatur tal-ajru Komunitarju li jħaddem servizzi tal-ajru minn bażi operattiva barra t-territorju tal-Istat Membru fejn dak it-trasportatur tal-ajru Komunitarju jkollu l-post prinċipali tan-negozju tiegħu, l-Istati Membri għandhom jiżguraw l-applikazzjoni korretta tal-leġislazzjoni soċjali Komunitarja u nazzjonali”(il-Premessa 9). Għalhekk, ir-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru japplika mingħajr preġudizzju għall-applikazzjoni tal-liġi tal-UE rilevanti u tal-liġi nazzjonali li tipproteġi lill-impjegati, bħal regoli dwar is-sigurtà soċjali. Dan ir-rapport jiffoka fuq ir-regoli li huma rilevanti għall-ekwipaġġi tal-ajru fil-kuntest tal-iżviluppi attwali fis-suq.

L-impatt potenzjali li jista’ jkollhom il-kundizzjonijiet tax-xogħol differenti fuq is-sikurezza jittieħed b’serjetà kbira u huwa soġġett għal analiżi kontinwa mill-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għas-Sikurezza tal-Avjazzjoni (EASA) u mill-Kummissjoni. Żewġ żviluppi riċenti jkomplu jinkorporaw id-dimensjoni soċjali fil-valutazzjonijiet tas-sikurezza tal-linji tal-ajru.

F’Awwissu 2017, l-Aġenzija tal-Unjoni Ewropea għas-Sikurezza tal-Avjazzjoni ħarġet rakkomandazzjonijiet dwar mudelli kummerċjali ġodda ta’ operaturi tat-trasport kummerċjali bl-ajru 25 . Minħabba l-arranġamenti kuntrattwali differenti fost l-ekwipaġġi tal-ajru (eż. mudelli ta’ xogħol temporanju, impjieg permezz ta’ intermedjarji jew impjieg indipendenti), ir-rapport irrakkomanda li l-operaturi jiffokaw fuq il-monitoraġġ skont it-tip ta’ kuntratt jew kategorija ta’ persunal fid-dawl ta’ numru ta’ indikaturi bħala parti minn sistema ta ’ġestjoni tas-sikurezza ta’ operatur.

Barra minn hekk, skont ir-Regolament Bażiku Ġdid dwar is-Sikurezza tal-Avjazzjoni, li daħal fis-seħħ fil-11 ta’ Settembru 2018 26 , jitqiesu l-fatturi soċjoekonomiċi sabiex jiġu indirizzati r-riskji soċjoekonomiċi għas-sikurezza tal-avjazzjoni. Minbarra dan, meta l-EASA tabbozza regoli li jista’ jkollhom implikazzjonijiet soċjali importanti, hija trid tikkonsulta b’mod xieraq lill-partijiet ikkonċernati, inklużi l-imsieħba soċjali tal-UE.

Il-partijiet ikkonċernati, b’mod partikolari t-trejdjunjins u xi linji tal-ajru, kif ukoll il-Parlament Ewropew, huma mħassba li l-bdoti ser ikollhom iħallsu għal skopijiet ta’ taħriġ, bħal pereżempju għal-line training tagħhom waqt li joperaw bħala bdot regolari fuq inġenju tal-ajru f’servizz kummerċjali.

Huwa meħtieġ taħriġ li jieħu fit-tul u jiswa l-flus sabiex issir bdot. B’mod ġenerali, l-aċċess għall-professjoni jinkludi tliet stadji ewlenin: taħriġ bażiku sabiex tinkiseb il-liċenzja ta’ bdot tat-trasport b’linja tal-ajru (‘airline transport pilot licence’ - ATPL) 28 ; klassifikazzjoni tat-tip sabiex ittajjar tip speċifiku ta’ inġenju tal-ajru; 'line training' fejn il-bdot jikseb l-esperjenza meħtieġa fit-titjir sabiex jopera bħala bdot regolari billi jtir fuq titjira kummerċjali tal-passiġġieri bħala bdot regolari (bħala t-tieni jew l-ewwel uffiċjal), flimkien ma’ kaptan tal-'line training'.

Il-prattiki tat-taħriġ tal-bdoti nbidlu b’mod sinifikanti matul l-aħħar deċennji. Il-linji tal-ajru ġeneralment kienu jħallsu għat-taħriġ tal-bdoti tagħhom, li mbagħad ħafna drabi kienu jkunu marbuta ma’ min iħaddimhom għal numru ta’ snin. Kien hemm ukoll numru kbir ta’ bdoti li kienu ġejjin mill-militar. L-istudju Ricardo jenfasizza li, illum il-ġurnata, il-maġġoranza tal-bdoti jridu jikkontribwixxu għall-finanzjament tat-taħriġ tagħhom (sa ċertu punt) fil-livelli kollha. Il-maġġoranza tagħhom ikollhom iħallsu għat-taħriġ bażiku u l-klassifikazzjoni tat-tip tagħhom. Dawn il-kostijiet ġeneralment jikkostitwixxu kostijiet tal-edukazzjoni (simili għal professjonijiet oħrajn), li fil-każ tal-avjazzjoni huma partikolarment għoljin: it-taħriġ bażiku jista’ jiswa sa EUR 100,000; il-klassifikazzjoni tat-tip tiswa madwar EUR 30,000.

Il-pay-to-fly mhuwiex irregolat jew ipprojbit speċifikament fil-livell nazzjonali jew tal-UE. Madankollu, xi pajjiżi bħal Franza jew il-Ġermanja huma tal-fehma li prattiki bħal dawn huma potenzjalment parti minn relazzjoni tax-xogħol u, għalhekk, ma għandhomx jitħallsu mill-bdot 33 . F’dan il-kuntest, jista’ jiġi nnotat ukoll li l-proposta tal-Kummissjoni għal Direttiva dwar kundizzjonijiet tax-xogħol trasparenti u prevedibbli fl-Unjoni Ewropea 34 tobbliga lil min iħaddem sabiex jipprovdi taħriġ bla ħlas lill-impjegati meta dan it-taħriġ ikun meħtieġ mil-leġiżlazzjoni nazzjonali jew tal-UE jew mill-ftehimiet kollettivi rilevanti.

Barra minn hekk, l-iżvilupp ta’ awtomatizzazzjoni u teknoloġiji ġodda, bħalma huma d-drones, ser ikollu impatt fuq il-ħaddiema fl-avjazzjoni ċivili, inkluż l-ekwipaġġ tal-ajru. Il-konferenza organizzata mill-Kummissjoni fl-20 ta’ Novembru 2018 dwar l-Awtomatizzazzjoni fit-trasport u kif din taffettwa l-forza tax-xogħol identifikat il-ħtieġa li takkumpanjata t-tranżizzjoni billi tindirizza l-qasma diġitali u l-inugwaljanzi, timla l-diskrepanza fil-ħiliet u tkun lesta sabiex tindirizza l-konsegwenzi taċ-ċaqliq b’mod aktar faċli tal-impjiegi lejn partijiet oħrajn tad-dinja 36 .

4.2.Iż-żamma u l-promozzjoni ta’ standards soċjali għoljin tal-UE għall-ekwipaġġi tal-ajru: xejriet u sfidi

Minħabba l-mobbiltà għolja tal-ekwipaġġi tal-ajru, l-identifikazzjoni ta’ liema leġiżlazzjoni tas-sigurtà soċjali u liema liġi tax-xogħol huma intitolati għaliha, u f’liema qorti jistgħu jitolbu d-drittijiet tagħhom, tista’ tkun ta’ sfida.

Ir-Regolament dwar il-Koordinazzjoni tas-Sistemi tas-Sigurtà Soċjali 38 jipprovdi regoli ta’ koordinazzjoni maħsuba sabiex jipproteġu d-drittijiet tas-sigurtà soċjali tal-ħaddiema li jiċċaqilqu fl-Ewropa. Bħala regola, il-persuni huma soġġetti għal-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru. Fil-każ speċifiku tal-ekwipaġġi tal-ajru, il-leġiżlazzjoni tal-Istat Membru fejn tinsab il-bażi tas-servizz tal-ekwipaġġ tal-ajru kif definita taħt il-leġiżlazzjoni dwar is-sikurezza tal-avjazzjoni 39 hija dik applikabbli. L-introduzzjoni ta’ dan il-fattur ta’ konnessjoni kkontribwixxiet għal aktar ċertezza legali fir-rigward tal-kopertura tas-sigurtà soċjali tal-ekwipaġġi tal-ajru.

Il-Gwida prattika li tħejjiet fl-2016 min-Netwerk Ġudizzjarju Ewropew fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali 40 tipprovdi gwida li hija rilevanti ħafna għall-ekwipaġġ tal-ajru mobbli. Il-partijiet għal kuntratt ta’ impjieg individwali jistgħu jagħżlu l-liġi nazzjonali applikabbli u l-ġuriżdizzjoni kompetenti għall-iskop tal-kuntratt tagħhom. Sabiex l-impjegat jiġi protett bħala l-aktar parti dgħajfa fil-kuntratt, għażla ta’ ġuriżdizzjoni hija valida biss taħt il-kundizzjonijiet stretti stabbiliti fir-Regolament Brussell I 41 li jittratta sitwazzjonijiet transkonfinali. Safejn hija kkonċernata l-liġi applikabbli, ir-regoli tar-Regolament Ruma I 42 jiggarantixxu li, irrispettivament minn kwalunkwe għażla magħmula, l-impjegati huma intitolati għall-protezzjoni skont ir-regoli mandatorji tal-liġi tal-pajjiż li japplikaw fin-nuqqas ta’ tali għażla. Din il-liġi tikkorrispondi l-ewwel għal-liġi tal-post fejn, jew minn fejn, l-impjegati abitwalment iwettqu x-xogħol tagħhom. Il-kliem “jew minn fejn” ġew miżjuda mill-koleġiżlaturi biex jaġixxew fuq proposta mill-Kummissjoni 43 ħalli jagħmluha possibbli li tiġi applikata r-regola għal persunal li jaħdem fuq inġenji tal-ajru.

F’sentenza importanti, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE ċċarat kif għandu jiġi ddeterminat il-post fejn, jew minn fejn, l-impjegati abitwalment jaħdmu f’tilwima li tinvolvi speċifikament l-ekwipaġġi tal-ajru 44 . Il-Qorti ddeċidiet li l-“bażi tas-servizz” tal-ekwipaġġ tal-ajru, skont it-tifsira tar-regoli tal-UE dwar is-sikurezza tal-ajru, għandha rwol sinifikanti fost l-indizji rilevanti f’dak li għandu x’jaqsam mad-determinazzjoni ta’ dak il-post. Ir-rilevanza tagħha għal dan l-iskop tista’ tiġi kkontestata biss jekk ikunu jeżistu konnessjonijiet eqreb ma’ post ieħor għajr il-bażi tas-servizz 45 , li jirrikjedu valutazzjoni każ b’każ. Il-Qorti ddeċidiet ukoll li l-post tax-xogħol abitwali ma jistax jitqabbel man-‘nazzjonalità’ tal-inġenju tal-ajru 46 . Il-każ kien jikkonċerna l-applikazzjoni tar-Regolament Brussell I, iżda l-istess kunsiderazzjonijiet japplikaw bl-istess mod għad-determinazzjoni tal-liġi applikabbli li ma tistax tiġi dderogata skont ir-Regolament Ruma I. F’dan ir-rigward, Ruma I jirreferi għall-istess kunċett ta’ post tax-xogħol abitwali. Il-Qorti ddikjarat speċifikament li ż-żewġ strumenti għandhom jiġu interpretati u applikati b’mod konsistenti.

Il-Kummissjoni rreferiet għal dan l-iżvilupp fil-każistika riċenti tagħha mal-Istati Membri, il-Parlament Ewropew u l-imsieħba soċjali. Hija esprimiet l-aspettattiva tagħha li l-kumpaniji li joperaw fis-suq intern tal-avjazzjoni tal-UE jirrispettaw il-liġijiet Ewropej u nazzjonali applikabbli kollha.

Fil-kuntest tal-evalwazzjoni tagħha tar-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru, li jkopri l-aktar aspetti ċentrali tas-suq intern tal-avjazzjoni, il-Kummissjoni qed tivvaluta, fost l-oħrajn, l-impatti soċjali mhux intenzjonati ta’ din il-leġiżlazzjoni, notevolment fuq il-kundizzjonijiet tax-xogħol. B’mod parallel, hija kkummissjonat studju bħala parti mit-tħejjija għal valutazzjoni tal-impatt fil-futur fid-dawl ta’ reviżjoni possibbli tar-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru dwar l-aspetti kollha tiegħu.

Storikament, is-settur tal-avjazzjoni kien joffri impjiegi bi kwalifiki għoljin u, fil-biċċa l-kbira, kundizzjonijiet tax-xogħol u limpjiegi aħjar millmedja għall-ekwipaġġ tal-ajru 47 . Dan għadu jgħodd fil-maġġoranza kbira tal-każijiet, kif muri mill-istudju Ricardo: kuntratt ta’ impjieg permanenti u dirett ma’ trasportatur ta’ linja tal-ajru għadu l-forma predominanti ta’ impjieg għal 80 % tal-ekwipaġġ tal-kabina u 82 % tal-bdoti li jaħdmu fl-UE 48 . L-isfida tal-lum hija li jiġi żgurat li dawk li jħaddmu jkollhom il-flessibbiltà meħtieġa sabiex jadattaw għall-bidliet fil-kuntest ekonomiku, filwaqt li jiżguraw kundizzjonijiet tax-xogħol ta’ kwalità u kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni, f’konformità mar-regoli u l-prinċipji rilevanti tal-liġi tal-UE 49 .

Impjieg permezz ta’ intermedjarji jinkludi diversi arranġamenti li xi drabi jistgħu jinvolvu ktajjen kumplessi ta’ relazzjonijiet tax-xogħol. Kultant dan jagħmilha diffiċli għall-membri tal-ekwipaġġ tal-ajru sabiex jidentifikaw l-impjegatur proprju tagħhom. Xi wħud jista’ jkollhom kuntratt ta’ impjieg jew ikollhom relazzjoni tax-xogħol ma’ aġenzija tax-xogħol temporanju u jkunu assenjati b’mod temporanju sabiex jaħdmu għal trasportatur tal-ajru taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni tal-linja tal-ajru. It-tali ħaddiema mill-aġenziji temporanji huma protetti wkoll bid-Direttiva dwar l-Aġenziji tax-Xogħol Temporanju 53 li tistabbilixxi li l-ħaddiema impjegati minn aġenzija tax-xogħol temporanju, li jaħdmu temporanjament taħt is-superviżjoni u d-direzzjoni ta’ impriża tal-utenti, għandhom jiġu pprovduti mill-inqas bl-istess kundizzjonijiet tax-xogħol u l-impjiegi bażiċi daqs li kieku kienu ġew impjegati direttament mill-azjenda sabiex jokkupaw l-istess impjieg. Dan japplika għat-tul ta’ żmien tal-assenjazzjoni tagħhom fl-impriża tal-utenti.

L-ekwipaġġ tal-ajru jista’ jkun impjegat ukoll minn xi forma oħra ta’ aġenzija intermedjarja jew sussidjarja tat-trasportatur tal-ajru (aġenzija tar-riżorsi umani). Dawn il-prattiki huma ferm aktar prevalenti fost ftit trasportaturi tal-ajru u aktar komuni fost il-membri żgħażagħ tal-ekwipaġġ tal-ajru li jidħlu fis-suq.

Il-kundizzjonijiet li taħthom il-kumpaniji jistgħu jużaw impjiegi permezz ta’ intermedjarji, inklużi l-aġenziji tax-xogħol temporanju jvarjaw skont il-leġiżlazzjonijiet tal-Istati Membri. Iżda fl-Istati Membri kollha, l-allegazzjonijiet ta’ abbuż għandhom jiġu mmonitorjati u vvalutati fuq bażi ta’ każ b’każ mill-awtoritajiet kompetenti, notevolment l-ispettorati tax-xogħol, u mill-qrati nazzjonali kompetenti, b’kont meħud tar-regoli nazzjonali u tal-UE rilevanti. Jeħtieġ ukoll li tittejjeb iċ-ċertezza legali. F’dan il-kuntest, huwa importanti li ssir distinzjoni bejn sitwazzjonijiet illegali u sitwazzjonijiet kumplessi ħafna iżda legali. Barra minn hekk, l-intermedjarji/aġenziji tar-reklutaġġ jistgħu jkunu bbażati fi Stat Membru differenti minn dak li fih ikunu bbażati t-trasportatur tal-ajru u/jew il-ħaddiem (ara t-taqsima 4.2.3). Il-kooperazzjoni akbar bejn l-ispettorati tax-xogħol għandha tiġi promossa aktar madwar l-UE.

Fil-livell tal-UE, ir-regoli dwar is-sikurezza tal-avjazzjoni jistgħu jħallu impatt fuq l-użu tal-ħaddiema tas-servizzi fuq l-art esterni għall-kumpanija. Mill-inqas nofs il-membri tal-persunal li jwettqu manutenzjoni f’kull workshop, ħangar jew linja tat-titjira fuq kwalunkwe xift għandhom jiġu impjegati sabiex jiżguraw l-istabbiltà organizzazzjonali 54 . Għall-ekwipaġġi tal-ajru, ir-regoli tal-UE dwar is-sikurezza japplikaw bl-istess mod għall-ekwipaġġ kollu, irrispettivament mill-istatus tagħhom bħala impjegati jew persuni li jaħdmu għal rashom, u l-linji tal-ajru huma rrakkomandati li jidentifikaw u jtaffu kwalunkwe riskju speċifiku fis-sistema tal-ġestjoni tas-sikurezza tagħhom 55 .

Issuġġerixxa wkoll li l-użu tal-ekwipaġġ fuq bażi temporanja barra mill-bażi tas-servizz tagħhom huwa relattivament mhux frekwenti fl-avjazzjoni. 6 % tal-ekwipaġġ tal-kabina u 12 % tal-bdoti indikaw li kienu f’xi forma ta’ kollokament temporanju fi Stat Membru ieħor. 18 minn fost 24 trasportatur tal-ajru qalu li ma kinux qegħdin jikkollokaw ekwipaġġ barra l-bażi tas-servizz tagħhom. Barra minn hekk, l-istudju jikkonferma li l-kirjiet bl-ekwipaġġ mhumiex okkorrenza komuni. Erba’ (4) biss minn fost 23 trasportatur tal-ajru rrapportaw li jagħmlu użu minn ħaddiema li temporanjament jaħdmu minn bażi differenti mill-bażi tas-servizz tagħhom bħala parti minn ftehim ta’ lokazzjoni 58 .

L-intervisti mal-partijiet ikkonċernati jikkonfermaw ukoll li d-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema ġeneralment ma tiġix applikata fil-każ tal-ekwipaġġ tal-ajru. Fl-istess ħin, uħud minn dawk li wieġbu għall-istudju indikaw nuqqas ta’ għarfien fost il-partijiet ikkonċernati, inklużi l-awtoritajiet nazzjonali tad-drittijiet applikabbli fl-Istat Membru fejn ġew assenjati temporanjament u nuqqas ta’ informazzjoni minn min iħaddem dwar dawn id-drittijiet. Il-partijiet ikkonċernati indikaw ukoll kwistjonijiet bl-infurzar tar-regoli, billi bdew minn min huwa responsabbli għall-infurzar tar-regoli.

L-operazzjonijiet ta’ kiri bl-ekwipaġġ iżidu saff ieħor ta’ kumplessità legali għall-ekwipaġġi tal-ajru, minħabba li jikkonsistu fil-kiri ta’ inġenju tal-ajru mħaddem f’isem trasportatur tal-ajru ieħor (il-lokatarju). Dawn l-operazzjonijiet jistgħu jinvolvu inġenji tal-ajru u ekwipaġġ tal-ajru minn pajjiżi terzi. Ir-riċerka fuq il-post imwettqa fl-istudju Ricardo tirreferi għat-tħassib tar-rappreżentanti tal-ħaddiema dwar l-użu possibbli ta’ arranġamenti ta’ kiri bl-ekwipaġġ sabiex jiġu evitati strajkijiet jew ir-regoli tal-liġi tax-xogħol u soċjali applikabbli 59 .

Id-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema tapplika għal-linji tal-ajru, għall-aġenziji tax-xogħol temporanju u għal tipi oħrajn ta’ intermedjarji li jpoġġu l-ħaddiema f’pożizzjonijiet temporanji (“ħaddiema stazzjonati”) fi Stat Membru ieħor fil-kuntest tal-forniment ta’ servizzi transkonfinali f’dak l-Istat Membru.

Ekwipaġġ tal-ajru li jiġi effettivament assenjat sabiex jaħdem temporanjament fi Stat Membru ieħor, li jista’ jkun il-każ fil-kuntest ta’ kuntratt ta’ kiri bl-ekwipaġġ, minnu nnifsu jikkwalifika bħala ħaddiem stazzjonat jekk ikun hemm relazzjoni tax-xogħol bejn l-ekwipaġġ tal-ajru u l-lokatur matul il-perjodu kollu tal-lokazzjoni. Dan għandu jiġi vvalutat każ b’każ. L-ekwipaġġi tal-ajru li jiġu ttrasferiti lejn bażi oħra (jiġifieri li jiġu assenjati f’bażi tas-servizz ġdida) ma jitqisux bħala stazzjonati, sakemm ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet speċifiċi stabbiliti fid-Direttiva dwar il-Ħaddiema Stazzjonati għal dan il-għan.

L-emendi riċenti għad-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema 60 li tistabbilixxi l-prinċipju ta’ paga ugwali għal xogħol ugwali fuq l-istess post, jeħtieġ li jiġu trasposti mill-Istati Membri sat-30 ta’ Lulju 2020 u applikati minn dik id-data. Dan se jiffaċilita l-forniment transnazzjonali ta’ servizzi, filwaqt li jiżgura kompetizzjoni ġusta u rispett għad-drittijiet tal-ħaddiema stazzjonati. Ġabra ta’ emendi importanti tikkonsisti fit-twessigħ tal-prinċipju tat-trattament indaqs kif deskritt fit-taqsima 4.2.2 61 għall-ħaddiema temporanji jew stazzjonati permezz ta’ aġenzija, inkluż l-ekwipaġġ tal-ajru, filwaqt li żżomm il-possibbiltà li l-Istati Membri ospitanti jiddeċiedu li japplikaw ukoll termini u kundizzjonijiet oħrajn tax-xogħol li japplikaw għall-ħaddiema temporanji minn aġenzija f’dak l-Istat.

Applikazzjoni u eżekuzzjoni aktar effettivi tad-Direttiva dwar l-Istazzjonar tal-Ħaddiema mill-awtoritajiet nazzjonali rilevanti għal sitwazzjonijiet li jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva se jgħinu sabiex jittejbu l-kundizzjonijiet tax-xogħol u ċ-ċertezza legali tal-ekwipaġġi tal-ajru filwaqt li jiżguraw kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni fiż-Żona Ekonomika Ewropea. Id-Direttiva dwar l-Infurzar għandha l-għan li tiżgura li r-regoli dwar l-istazzjonar tal-ħaddiema jiġu infurzati u rrispettati b’mod adegwat mill-impriżi kollha. Sabiex jiġu identifikati sitwazzjonijiet ġenwini ta’ stazzjonar u jiġu evitati l-abbuż u ċ-ċirkomvenzjoni tar-regoli, l-Artikolu 4 ta’ dik id-Direttiva jelenka elementi fattwali li jistgħu jitqiesu fil-valutazzjoni kumplessiva ta’ kull każ speċifiku.

Il-ħolqien tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol 62 se jgħin ukoll biex jiġi żgurat li r-regoli tal-UE dwar il-mobilità tal-forza tax-xogħol jiġu infurzati b’mod ġust, sempliċi u effettiv. L-Awtorità hija mistennija li tibda topera fl-2019 u tilħaq il-kapaċità operattiva sħiħa tagħha sal-2023. Il-Kummissjoni tipproponi li r-rwol tal-Awtorità jkun li tappoġġa l-kooperazzjoni bejn il-pajjiżi tal-UE fl-infurzar transfruntier tal-liġi rilevanti tal-UE, inkluż fl-indirizzar tax-xogħol mhux iddikjarat, u b’hekk tagħti kontinwità lill-ħidma tal-Pjattaforma Ewropea attwali li tindirizza x-Xogħol mhux Iddikjarat . Dan jinkludi l-iffaċilitar ta’ spezzjonijiet konġunti. L-Awtorità għandha timmedja u tiffaċilita soluzzjoni f’każijiet ta’ tilwim transkonfinali bejn l-awtoritajiet nazzjonali. Hija għandha tagħmilha wkoll aktar faċli għall-individwi u għal dawk li jħaddmu sabiex ikollhom aċċess għal informazzjoni dwar id-drittijiet u l-obbligi tagħhom u sabiex ikollhom aċċess għas-servizzi rilevanti.

B’mod ġenerali, l-arranġamenti ta’ impjieg indipendenti jistgħu joffru lit-trasportaturi tal-ajru flessibbiltà akbar, li tagħtihom iċ-ċans li jirrispondu għall-bidliet f’suq kompetittiv ħafna. Analiżi tat-tweġibiet għall-istħarriġ tissuġġerixxi li proporzjon sinifikanti tal-bdoti li identifikaw lilhom infushom bħala li jaħdmu għal rashom jaħdmu biss għal trasportatur tal-ajru wieħed. Huma qegħdin iwettqu attività professjonali taħt l-awtorità u s-subordinazzjoni tat-trasportatur u, b’hekk, mhuwiex probabbli li jitqiesu bħala li ġenwinament jaħdmu għal rashom 64 .

Il-punt safejn il-membri tal-ekwipaġġ tal-ajru jkunu ġenwinament jaħdmu għal rashom, jew de facto f’relazzjoni tax-xogħol (jiġifieri impjieg indipendenti fittizju), kien is-suġġett ta’ bosta studji 65 . Hija primarjament ir-responsabbiltà tal-awtoritajiet nazzjonali kompetenti li jissorveljaw u jivvalutaw, fuq bażi ta’ każ b’każ, jekk prattiki bħal dawn jistgħux jitqiesu bħala impjieg indipendenti ġenwin jew moħbi, skont il-liġi nazzjonali u tal-UE rilevanti. L-approċċi għall-impjieg indipendenti jvarjaw minn Stat Membru għal ieħor, kemm f’termini ta’ definizzjoni kif ukoll f’termini tad-drittijiet u l-obbligi tal-persuni li jaħdmu għal rashom.

Madankollu, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, sabiex jiġi stabbilit jekk il-parti ta’ kuntratt ta’ impjieg hijiex impjegata għall-finijiet tar-Regolament Brussell I u r-Regolament Ruma I (u li b’hekk tista’ tibbenifika mir-regoli protettivi tagħhom fir-rigward ta’ kuntratt ta ’impjieg individwali), il-fatturi rilevanti huma: il-ħolqien ta’ rabta dejjiema li, sa ċertu punt, iġġib lill-ħaddiem fil-qafas organizzazzjonali tan-negozju ta’ min iħaddem 66 u relazzjoni ta’ subordinazzjoni tal-impjegat ma’ min iħaddem 67 .

Fir-rigward tal-moviment ħieles tal-ħaddiema, ġurisprudenza stabbilita sewwa tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE tiddefinixxi l-kunċetti ta’ “ħaddiem” u “servizz” (jiġifieri attività transkonfinali mwettqa barra minn relazzjoni tax-xogħol). Is-sempliċi fatt li persuna twettaq attivitajiet barra r-rabtiet ta’ kuntratt ta’ impjieg ma jfissirx li l-persuna ma tikkostitwixxix ħaddiem skont it-tifsira tal-Artikolu 45 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-UE. Dan irid jiġi vvalutat fuq bażi ta’ każ b’każ. Fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE stabbilixxiet il-kunċett Ewropew awtonomu li ġej ta’ ħaddiem: “Persuna fiżika li, għal ċertu perjodu ta’ żmien, twettaq servizzi għal persuna oħra u taħt id-direzzjoni tagħha għal remunerazzjoni.” Persuna li de facto hija ħaddiem għall-finijiet tal-liġi tax-xogħol tal-UE għandha tkun ikkwalifikata bħala ħaddiem u tkun soġġetta għal-liġi tax-xogħol rilevanti tal-UE. Min-naħa l-oħra, persuni li jaħdmu għal rashom ġenwinament illi jipprovdu servizzi b’mod indipendenti, taħt ir-responsabbiltà tagħhom stess u li jġorru r-riskju tan-negozju tagħhom, ma għandhomx jitqiesu bħala ħaddiema minħabba li ma jissodisfawx il-kriterji żviluppati mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE 68 .

Sabiex tgħin tindirizza wħud mill-kwistjonijiet identifikati hawn fuq, b’mod partikolari l-impjieg indipendenti falz, il-Kummissjoni ressqet għadd ta’ inizjattivi. Minbarra l-ħolqien tal-Awtorità Ewropea tax-Xogħol (ara t-Taqsima 4.2.3), il-proposta tal-Kummissjoni għal Direttiva dwar Kundizzjonijiet tax-Xogħol Trasparenti u Prevedibbli tipprovdi lill-ħaddiema kollha, inklużi dawk f’forom flessibbli u ġodda ta’ xogħol, protezzjoni addizzjonali (eż. aċċess għal informazzjoni trasparenti dwar ir-relazzjoni tagħhom, drittijiet materjali ġodda u miżuri ta’ infurzar). L-ekwipaġġ tal-ajru, kategorizzat b’mod falz bħala persuna li taħdem għal rasha jew indipendenti, jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-Direttiva.

Barra minn hekk, il-Pjattaforma Ewropea dwar ix-Xogħol Mhux Iddikjarat, li ġiet stabbilita f’Mejju 2016 sabiex issaħħaħ il-kooperazzjoni fil-livell Ewropew fl-indirizzar tax-xogħol mhux iddikjarat, diġà indirizzat il-kwistjoni tal-impjieg indipendenti fittizju permezz ta’ seminar iddedikat dwar it-trasport bit-triq (Ġunju 2018) u studju dwar l-impjieg indipendenti fittizju 69 Ir-rappreżentanti jiskambjaw informazzjoni u prattiki tajba, u qed jiżviluppaw kooperazzjoni aktar mill-qrib bejn il-fruntieri, anke bil-ħsieb li jipprevjenu l-frodi transfruntiera. F’kull pajjiż, l-għan huwa li jinħolqu rabtiet aktar mill-qrib bejn l-awtoritajiet li għandhom x’jaqsmu ma’ xogħol mhux iddikjarat, bħall-ispettorati tax-xogħol, l-awtoritajiet tat-taxxa u l-korpi tal-assigurazzjoni soċjali.

Skont il-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, il-Kummissjoni tappoġġja wkoll l-aċċess effettiv għall-protezzjoni soċjali għall-ħaddiema u għall-persuni li jaħdmu għal rashom 70 u adottat proposta intiża għal dan 71 . Il-persuni li jaħdmu għal rashom u l-persuni b’kuntratti ta’ impjiegi atipiċi mhux dejjem ikunu koperti sewwa f’termini tas-sigurtà soċjali, assigurazzjoni tal-qgħad insuffiċjenti jew l-aċċess għad-drittijiet għall-pensjoni.

Il-Kodiċi tal-Fruntieri ta’ Schengen 74 fih regoli speċifiċi għat-tranżitu jew għall-mistrieħ tal-ekwipaġġ tal-ajru f’pajjiż li jinsab fiż-żona Schengen. Id-detenturi ta’ liċenzja ta’ bdot jew ta’ ċertifikat ta’ membru tal-ekwipaġġ jistgħu jimbarkaw jew jiżbarkaw fl-ajruport tal-waqfa jew tal-wasla mingħajr ma jkollhom bżonn jissodisfaw il-kundizzjonijiet għal soġġorn ta’ żmien qasir fi Stat Membru (sa massimu ta’ tliet xhur).

Madankollu, jistgħu japplikaw regoli nazzjonali jew tal-UE oħrajn li jirregolaw il-kundizzjonijiet tas-soġġorn u tax-xogħol fil-pajjiż ikkonċernat. Skont il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-migrazzjoni legali, ekwipaġġi tal-ajru mhux mill-UE li huma bbażati fi Stat Membru u li għandhom permess tax-xogħol u tar-residenza għandhom jiġu garantiti trattament indaqs maċ-ċittadini ta’ dak l-Istat f’termini, pereżempju, tal-kundizzjonijiet tax-xogħol u s-sigurtà soċjali. Dan iservi bħala salvagwardja sabiex titnaqqas il-kompetizzjoni inġusta li tirriżulta mill-esplojtazzjoni possibbli ta’ ċittadini mhux tal-UE.

Madankollu, in-nuqqas ta’ standards tax-xogħol globali għall-avjazzjoni ċivili jaffettwa l-effettività tal-leġiżlazzjoni tax-xogħol tal-Istati Membri u tal-UE kemm għar-rotot intra-UE kif ukoll għal dawk barra mill-UE. Il-konvenzjoni tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol dwar ix-xogħol marittimu, li ġiet trasposta mil-liġi tal-UE, irnexxielha bil-kbir tirregola l-kundizzjonijiet tax-xogħol u l-eżekuzzjoni tagħhom għall-industrija globali tat-trasport marittimu. Madankollu, kuntrarju għas-settur marittimu, ma hemm l-ebda kunsens fi ħdan l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol sabiex tiġi kkunsidrata d-diskussjoni ta’ konvenzjoni internazzjonali tax-xogħol għall-avjazzjoni ċivili.

Tradizzjonalment, il-ftehimiet bilaterali dwar it-trasport bl-ajru ma jkunx fihom dispożizzjonijiet dwar aspetti soċjali u tax-xogħol. L-UE fittxet li tinkludi klawżoli tax-xogħol u soċjali ambizzjużi fil-ftehimiet tagħha dwar l-avjazzjoni ma’ pajjiżi terzi u ser tkompli tagħmel dan.

Fl-2017, il-Kummissjoni nediet In-Nisa fit-Trasport - Pjattaforma tal-UE għall-Bidla 79 sabiex issaħħaħ l-impjieg tan-nisa u l-opportunitajiet indaqs għan-nisa u l-irġiel fis-settur tat-trasport. Fl-2019, il-Kummissjoni ppubblikat Każ tan-negozju biex tiżdied ir-rata ta’ impjiegi fost in-nisa fit-Trasport 80 li jinkludi eżempji tajbin mis-settur tal-avjazzjoni dwar kif jiġi stimulat ir-reklutaġġ tan-nisa. L-isterjotipi tas-sessi fil-fatt għadhom rilevanti ħafna f’dak li għandu x’jaqsam mal-professjoni ta’ bdot.

F’termini ta’ arranġamenti tal-impjieg, l-istudju Ricardo juri li l-ekwipaġġ tal-ajru femminili huwa ftit aktar probabbli li jiġi impjegat direttament milli permezz ta’ intermedjarju. Id-differenza hija madankollu pjuttost marbuta ma’ fatturi oħra barra l-ġeneru, bħalma huma l-esperjenza, l-età u r-rwol tal-impjieg tal-impjegat fil-kumpanija.

Għalkemm, fil-prinċipju, l-impjieg indipendenti għandu jipprovdi kontroll akbar fuq is-sigħat maħduma, il-bdoti fuq dan l-arranġament spjegaw li r-realtà kienet l-oppost u li xogħol inqas minn full-time ipoġġihom f’riskju li jitilfu aktar xogħol. Dan irriżulta fi tnaqqis sinifikanti fin-numru ta’ membri tal-ekwipaġġ li jaħdmu għal rashom li rrapportaw sodisfazzjon bl-ammont ta’ ħin li jqattgħu d-dar.

Kondiviżjoni aħjar tar-responsabbiltajiet ta’ indukrar bejn in-nisa u l-irġiel se tattira aktar nisa lejn is-suq tax-xogħol, inkluż fis-settur tat-trasport bl-ajru. Id-Direttiva proposta dwar il-Bilanċ bejn ix-Xogħol u l-Ħajja Privata 81 għandha l-għan li żżid l-użu tal-liv tal-familja mill-irġiel, u b’hekk tikkontribwixxi lejn dan l-objettiv. Barra minn hekk, arranġamenti ta’ ħinijiet tax-xogħol flessibbli li jippermettu kemm lill-irġiel kif ukoll lin-nisa li jibbilanċjaw aħjar id-dmirijiet professjonali ma’ obbligi familjari jżidu s-sodisfazzjon fix-xogħol u jikkontribwixxu għall-attrattività tal-professjoni.

Id-data dwar il-benefiċċji tal-maternità u tal-paternità miġbura fl-istudju Ricardo tikkonferma li n-nisa u l-irġiel f’forom alternattivi ta’ impjieg 82 mhux probabbli li jirċievu l-istess ħlas ta’ maternità / paternità u liv bħall-kollegi tagħhom f’impjieg dirett. 83 . Inqas minn nofs il-bdoti impjegati permezz ta’ intermedjarju għandhom aċċess għal-liv tal-maternità/paternità. Għall-ħaddiema temporanji nisa permezz ta’ aġenzija, l-aktar kwistjoni sinifikanti hija r-riskju li jitilfu l-impjieg tagħhom, billi l-kuntratti temporanji xi kultant ma jistgħux jiġġeddu wara t-tqala. Skont l-istudju Ricardo, dawn ir-riskji huma ogħla għall-persuni li jaħdmu għal xi trasportaturi tal-ajru low-cost milli għal trasportaturi storiċi.

L-isfidi ewlenin li identifika dan il-Kumitat jinkludu n-nuqqas ta’ kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni globali, l-ambjent dejjem aktar kompetittiv u l-bidliet strutturali fil-forom ta’ impjiegi u l-iżvilupp tal-inizjattiva tal-Ajru Uniku Ewropew 88 .

F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi enfasizzat li, sabiex jinstabu soluzzjonijiet miftiehma għat-talbiet u l-interessi industrijali, id-djalogu soċjali fil-livell Ewropew jeħtieġ rappreżentattività, ir-rikonoxximent reċiproku tal-imsieħba soċjali u r-rieda li jidħlu f’negozjati vinkolanti b’mod reċiproku. In-nuqqas ta’ rappreżentattività tal-linji tal-ajru mill-2017 89 dgħajjef il-possibbiltà li jkun hemm djalogu soċjali Ewropew sinifikanti.

Jistgħu jissemmew sinjali pożittivi oħrajn ta’ konsultazzjoni akbar tal-imsieħba soċjali Ewropej. L-Artikolu 115 tar-Regolament Bażiku Ġdid dwar is-Sikurezza li jirrigwardja l-proċedura tat-tfassil tar-regoli u l-mekkaniżmu ta’ konsultazzjoni jirrikjedi l-involviment tal-imsieħba soċjali tal-UE u ta’ partijiet ikkonċernati rilevanti oħrajn meta ssir konsultazzjoni dwar l-impatt soċjali possibbli tal-proposti regolatorji tal-Aġenzija.

Is-settur tat-trasport bl-ajru għadu impjegatur ewlieni u ġeneralment attraenti għall-ekwipaġġ tal-ajru, iżda għadda u għadu għaddej minn bidliet strutturali profondi. Filwaqt li r-regoli soċjali u tax-xogħol għadhom fil-biċċa l-kbira tagħhom irregolati fil-livell nazzjonali, illum il-ġurnata jeżistu proċeduri u leġiżlazzjoni tal-UE maħsuba sabiex jipproteġu lill-ekwipaġġi tal-ajru, filwaqt li jiżguraw il-libertà tagħhom li jiċċaqilqu u jaħdmu fl-UE.

Dan ir-rapport juri l-ħtieġa li tinżamm aġenda soċjali b’saħħitha sabiex tappoġġja t-trasport bl-ajru. Huwa fl-interess komuni tal-partijiet kollha involuti, inklużi l-linji tal-ajru u l-persunal u l-passiġġieri tagħhom, kif ukoll fl-interess tal-konnettività li l-avjazzjoni tal-UE tibqa’ kompetittiva u soċjalment responsabbli.

It-twettiq ta’ din l-aġenda mhuwiex xi ħaġa li l-Kummissjoni għandha tagħmel weħidha. L-Istati Membri, il-Kummissjoni, l-Istituzzjonijiet l-oħrajn tal-UE, linji tal-ajru individwali, l-organizzazzjonijiet ta’ min iħaddem u tal-ekwipaġġi tal-ajru, kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll f’dak tal-UE, għandhom jaħdmu flimkien, skont il-prinċipji tal-Pilastru Ewropew tad-Drittijiet Soċjali, sabiex jiksbu trasport bl-ajru li jkun soċjalment responsabbli fejn is-sikurezza, it-tkabbir sostenibbli u l-kompetittività jittejbu, filwaqt li d-drittijiet soċjali jiġu salvagwardjati.

Infurzar aħjar tar-regoli tal-UE u dawk nazzjonali huwa essenzjali għall-forom kollha tal-impjieg tal-ekwipaġġi. Din hija primarjament kwistjoni għall-Istati Membri, l-awtoritajiet rilevanti tagħhom u l-qrati nazzjonali tagħhom. L-infurzar xieraq huwa kruċjali sabiex jiġu evitati impjieg indipendenti fittizju u prattiki oħrajn li jikkostitwixxu abbuż jew ċirkomvenzjoni tal-liġi applikabbli, u sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwivalenti ta’ kompetizzjoni. Il-Kummissjoni tibqa’ impenjata li tappoġġja lill-Istati Membri fil-ħidma tagħhom.

(1)

  https://ec.europa.eu/transport/modes/air/25years-eu-aviation_en  

(2)

https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/social-summit-european-pillar-social-rights-booklet_en.pdf.

(3)

Eurocontrol.

(4)

OAG.

(5)

Eurostat, 2018.

(6)

Ara l-Artikolu 153 tat-Trattat dwar il-funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

(7)

Fir-rigward tal-ground handlers, l-impatti soċjali mhux intenzjonati tal-leġiżlazzjoni tal-UE fuq il-ground handling, b’mod partikolari fuq il-kundizzjonijiet tax-xogħol, se jkunu parti mill-analiżi fl-evalwazzjoni li jmiss tal-2019. Fir-rigward tal-kontrolluri tat-traffiku tal-ajru, ara COM(2017) 286 final u SWD(2017) 207 final.

(8)

COM(2015) 598 finali.

(9)

https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/41547fa8-20a8-11e6-86d0-01aa75ed71a1

(10)

Studju dwar l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ekwipaġġi tal-ajru fis-suq intern tal-avjazzjoni tal-UE, [għad irid jiġi ppubblikat].

(11)

Studji dwar l-effetti tal-implimentazzjoni tas-suq komuni tal-avjazzjoni tal-UE fuq l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol fis-Settur tat-Trasport bl-Ajru matul il-perjodu 1997/2010, Lulju 2012 u fuq l-impjiegi u l-kundizzjonijiet tax-xogħol fit-trasport bl-ajru u l-ajruporti, Ottubru 2015 (l-‘istudju Stear Davies Gleave’).

(12)

Regolament (KE) Nru 1008/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-24 ta’ Settembru 2008 dwar regoli komuni għall-operat ta’ servizzi tal-ajru fil-Komunità, ĠU L 293, 31.10.2008, p. 3.

(13)

Ir-Riżoluzzjoni tas-16.02.2017 dwar l-Istrateġija tal-Avjazzjoni għall-Ewropa tal-2015.

(14)

L-Opinjoni TEN/581 dwar l-Istrateġija tal-Avjazzjoni għall-Ewropa, 14 ta’ Lulju 2016, li tirreferi għall-Opinjoni TEN/565 dwar id-dumping soċjali fis-settur Ewropew tal-avjazzjoni ċivili, 16.09.2015.

(15)

Dikjarazzjoni konġunta dwar aġenda soċjali fl-avjazzjoni mill-Belġju, id-Danimarka, Franza, il-Ġermanja, il-Lussemburgu u n-Netherlands, 2.10.2018.

(16)

“Aġenda soċjali għall-Avjazzjoni Ewropea”, il-Pjattaforma ta’ Koordinazzjoni tal-Linji tal-Ajru, l-Assoċjazzjoni Ewropea tal-Kabini tal-Piloti u l-Federazzjoni Ewropea tal-Ħaddiema tat-Trasport, 2.10.2018.

(17)

  https://aviationbenefits.org/media/166344/abbb18_full-report_web.pdf.

(18)

L-operazzjonijiet fl-ajruporti u t-tiswijiet u l-manutenzjoni tal-inġenji tal-ajru jew tal-magni tal-inġenji tal-ajru mhumiex inklużi.

(19)

Eurostat, Q2 2018.

(20)

Skont il-previżjonijiet ta’ Airbus, bejn l-2017 u l-2037 ser ikun hemm domanda dinjija għal 538,000 bdot addizzjonali (219,000 fir-reġjun tal-Asja-Paċifiku, 68,000 fl-Amerika ta’ Fuq, 94,000 fl-Ewropa, 57,000 fil-Lvant Nofsani, 52,000 fl-Amerika Latina, 25,000 fl-Afrika u 23,000 fir-Russja/fl-Asja Ċentrali).

(21)

Ara Artikolu 2(26) tar-Regolament dwar is-Servizzi tal-Ajru.

(22)

Eurocontrol.

(23)

Skedi tas-sajf tal-OAG.

(24)

Ara n-nota 29 f’qiegħ il-paġna.

(25)

Gwida Prattika tal-EASA, Il-ġestjoni ta’ perikli relatati ma’ mudelli kummerċjali ġodda ta’ operaturi tat-trasport kummerċjali bl-ajru.

(26)

Regolament (UE) 2018/1139 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-4 ta’ Lulju 2018 dwar regoli komuni fil-qasam tal-avjazzjoni ċivili u li jistabbilixxi Aġenzija tas-Sikurezza tal-Avjazzjoni tal-Unjoni Ewropea, ĠU L 212, 22.8.2018, p. 1.

(27)

Ara n-nota 20 f’qiegħ il-paġna.

(28)

Il-liċenzja tiġi “ffriżata” sakemm il-bdot ikun kiseb il-'line training' meħtieġ. Il-bdot jista’ jtir bħala t-tieni jew l-ewwel uffiċjal.

(29)

Fl-istudju u f’dan ir-rapport, ‘pay-to-fly’ ġeneralment tirreferi għal sitwazzjoni fejn, fil-kuntest ta’ ‘line training’, bdot iħaddem inġenju tal-ajru f’servizz kummerċjali (eż. titjira li tagħmel il-qligħ) u jħallas lit-trasportatur tal-ajru għat-taħriġ. Il-bdot jista’ jkollu jew ma jkollux kuntratt mat-trasportatur tal-ajru. Għandu jiġi nnotat li l-‘line training’ jista’ jkun, u ta’ spiss ikun, ipprovdut flimkien ma’ klassifikazzjoni tat-tip, xi ħaġa li ma kinitx meqjusa li tikkostitwixxi ‘pay-to-fly’.

(30)

Skont jekk il-klassifikazzjoni tat-tip kinitx inkluża fir-rispons.

(31)

Fost it-8 linji tal-ajru li qalu li użaw skemi bħal dawn, erbgħa kienu trasportaturi tal-ajru tradizzjonali skedati, waħda bi prezzijiet baxxi, waħda ‘oħra’ u tnejn mhux speċifikati.

(32)

Il-maġġoranza tal-bdoti mistħarrġa fl-istudju Ricardo (62.5 %) ipparteċipaw bl-aspettattiva li jiksbu pożizzjoni permanenti. Kien sostnut ukoll li l-parteċipazzjoni fi skemi bħal dawn tista’ tkun l-uniku mod kif persuna tiġi rreklutata minn linja tal-ajru waħda. L-istudju Ricardo ma jipprovdix aktar evidenza dwar dan, u lanqas data dwar il-qasma bejn (1) u (2).

(33)

Elementi bħal dipendenza jew relazzjoni itwal mat-trasportatur tal-ajru jistgħu jkunu indikaturi ta’ relazzjoni tax-xogħol de facto.

(34)

COM(2017)797.

(35)

Li jassisti lill-EASA billi joffri pariri dwar kwistjonijiet ta’ taħriġ għall-bdoti kummerċjali.

(36)

  https://ec.europa.eu/transport/themes/social/automation_en

(37)

Ara wkoll l-azzjonijiet orizzontali fil-konklużjoni ta’ dan ir-Rapport.

(38)

Ir-Regolament (KE) Nru 883/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-29 ta’ April 2004 dwar il-koordinazzjoni ta’ sistemi ta’ sigurtà soċjali, kif emendat mir-Regolament (UE) Nru 465/2012.

(39)

Subparti FTL, ORO.FTL.105 (14), Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 83/2014 tad-29 ta’ Jannar 2014 li jemenda r-Regolament (UE) Nru 965/2012 li jistabbilixxi rekwiżiti tekniċi u proċeduri amministrattivi relatati mal-operazzjonijiet bl-ajru skont ir-Regolament (KE) Nru 216/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill.

(40)

  https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/41547fa8-20a8-11e6-86d0-01aa75ed71a1  

(41)

Regolament (UE) Nru 1215/2012 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Diċembru 2012 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-eżekuzzjoni ta’ sentenzi fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali ĠU L 351, 20.12.2012, p. 1.

(42)

Regolament (KE) Nru 593/2008 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-17 ta’ Ġunju 2008 dwar il-liġi applikabbli għall-obbligazzjonijiet kuntrattwali (Ruma I), ĠU L 177, 4.7.2008, p. 6.

(43)

COM(2005)650 finali.

(44)

Sentenza tal-14 ta’ Settembru 2017 fil-kawżi konġunti C-168/16 u C-169/16, Nogueira u Oħrajn.

(45)

Ara l-paragrafu 73 tas-sentenza.

(46)

Ara l-paragrafi 75 u 76 tas-sentenza.

(47)

Pereżempju, filwaqt li x-xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija u l-impjieg indipendenti żdiedu, il-livelli baqgħu ferm aktar baxxi minn f’setturi oħrajn tal-ekonomija b’mod ġenerali (ara SWD(2015)261).

(48)

Madankollu, iċ-ċifri jvarjaw b’mod sinifikanti, skont it-tip ta’ trasportatur tal-ajru u l-età tal-membru tal-ekwipaġġ tal-ajru.

(49)

Ara SWD(2018) 67, li tfakkar il-qafas legali għal kull wieħed mill-prinċipji ewlenin tal-Pilastru u l-mod kif qed jiġi implimentat.

(50)

Ħafna minn dawk li wieġbu għall-istħarriġ ma setgħux jidentifikaw b’liema forma ta’ organizzazzjoni intermedjarja ġew impjegati. Lanqas ma setgħu jidentifikaw dejjem min kien l-impjegatur proprju tagħhom.

(51)

19 % tal-membri tal-ekwipaġġ tal-kabina li wieġbu għall-istħarriġ qalu li għandhom kuntratt ta’ impjieg ma’ aġenzija tal-persunal intermedjarja, filwaqt li t-trasportaturi tal-ajru li wieġbu għall-istħarriġ indikaw li huma jimpjegaw 9 % tal-ekwipaġġ tal-kabina permezz ta’ kuntratti bħal dawn.

(52)

Is-sehem huwa ogħla fil-grupp ta’ età ta’ bejn 18 u 29 sena (34 %) u ta’ bejn 30 u 39 sena (27 %), meta mqabbel ma’ 11 % għall-grupp ta’ età ta’ bejn 40 u 49 sena u dak ta’ bejn 50 u 59 sena (3 %). Is-sehem ta’ bdoti b’kuntratti bħal dawn huwa relattivament żgħir għall-gruppi ta’ etajiet kollha.

(53)

Id-Direttiva 2008/104/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-19 ta’ Novembru 2008 dwar xogħol temporanju permezz ta’ aġenzija, ĠU L 327, 5.12.2008.

(54)

Il-Mezzi Aċċettabbli ta’ Konformità (AMC 145.A.30(d) Rekwiżiti tal-persunal) maħruġa mill-EASA skont ir-Regolament tal-Kummissjoni (UE) Nru 1321/2014 dwar il-kontinwità tal-ajrunavigabbiltà ta’ inġenji tal-ajru u prodotti, partijiet u tagħmir ajrunawtiċi, u dwar l-approvazzjoni ta’ organizzazzjonijiet u persunal involut f’dan ix-xogħol, ĠU L 362, 17.12.2014, p. 1.

(55)

Ara wkoll it-taqsima 3.

(56)

Id-Direttiva 96/71/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tas-16 ta’ Diċembru 1996 dwar l-impjieg ta’ ħaddiema fil-qafas ta’ prestazzjoni ta’ servizzi, ĠU L 18, 21.1.1997, p. 1 (u d-Direttiva 2014/67/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-15 ta’ Mejju 2014 dwar l-infurzar tad-Direttiva 96/71/KE, ĠU L 159, 28.5.2014, p. 11, ‘id-Direttiva dwar l-Infurzar’).

(57)

Numri li għandhom jiġu interpretati b’attenzjoni minħabba li l-kirjiet bl-ekwipaġġ ġeneralment jintużaw biss temporanjament, xi drabi għal titjira waħda biss.

(58)

Minħabba d-daqs żgħir tal-kampjun ta’ dawk li wieġbu, ma kienx possibbli li dawn il-pretensjonijiet jiġu ttestjati u vverifikati kif indikat fl-istudju Ricardo.

(59)

Emendi introdotti permezz tad-Direttiva (UE) 2018/957 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-28 ta’ Ġunju 2018 li temenda d-Direttiva 96/71/KE dwar l-istazzjonar ta’ ħaddiema, ĠU L 173, 9.7.2018, p. 16.

(60)

L-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/104/KE.

(61)

COM(2018)131.

(62)

8 % qalu li kienu ġew impjegati permezz ta’ aġenziji intermedjarji u 1 % direttament mit-trasportatur tal-ajru.

(63)

90 % tal-bdoti li jaħdmu għal rashom mistħarrġa qalu li ma kinux liberi li jaħdmu għal aktar minn trasportatur tal-ajru wieħed b’mod parallel u 93 % qalu li ma setgħux jagħżlu meta, fejn u għal min iridu jaħdmu - żewġ indikaturi b’saħħithom ta’ impjieg indipendenti.

(64)

Ara l-istudju Ricardo.

(65)

Is-sentenza tal-15 ta’ Jannar 1987 fil-Kawża 266/85, Shenavai; Ara wkoll is-sentenza tal-15 ta’ Frar 1989 fil-Kawża 32/88, Six Constructions.

(66)

Is-sentenza tal-10 ta’ Settembru 2015 fil-Kawża 47/14.

(67)

Sentenzi tat-3 ta’ Lulju 1986 fil-Kawża 66/85, Deborah Lawrie-Blum; tal-14 ta’ Ottubru 2010 fil-Kawża C-428/09, Union Syndicale Solidaires Isère; tad-9 ta’ Lulju 2015 fil-Kawża C-229/14, Balkaya; tal-4 ta’ Diċembru 2014 fil-Kawża C-413/13, FNV Kunsten; U tas-17 ta’ Novembru 2016 fil-Kawża C-216/15, Ruhrlandklinik.

(68)

“Practices of Enforcement Bodies in Detecting and Preventing Bogus Self-Employment” (Heyes & Hastings, 2017)

(69)

IP 18-1624.

(70)

COM(2018) 132.

(71)

Intlaħaq ftehim politiku fis-6.12.2018.

(72)

Il-Programm ta’ Ħidma 2019-2020 adottat fid-19.10.2018.

(73)

Regolament (UE) 2016/399 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tad-9 ta’ Marzu 2016 dwar Kodiċi tal-Unjoni dwar ir-regoli li jirregolaw il-moviment ta’ persuni min-naħa għall-oħra tal-fruntiera (Kodiċi tal-Fruntieri ta’ Schengen), ĠU L 77, 23.3.2016, p. 1.

(74)

Ser jitnieda proċess ta’ konsultazzjoni ta’ livell għoli abbażi tas-sejbiet tagħha (ara COM(2018) 635).

(75)

  https://ec.europa.eu/transport/themes/social/studies/social_en .

(76)

Billi 22 % biss tan-nisa jaħdmu fis-settur tat-trasport b’mod ġenerali ( Stħarriġ tal-Eurostat dwar il-Forza tax-Xogħol) .

(77)

https://sesarju.eu/sites/default/files/documents/SESAR%20women%20in%20aviation.pdf.

(78)

  https://ec.europa.eu/transport/themes/social/women-transport-eu-platform-change_en .  Prattiki tajbin jistgħu jiġu kondiviżi wkoll fuq dik il-paġna web u d-Dikjarazzjoni dwar l-opportunitajiet indaqs għan-nisa u l-irġiel fis-settur tat-trasport tista’ tiġi ffirmata online (din ġabret madwar 1000 firma sa issa).

(79)

Disponibbli fuq il-paġna web tal-Pjattaforma.

(80)

COM(2017) 253 final.

(81)

Alternattiva għall-kuntratti permanenti u diretti.

(82)

Skont l-istħarriġ, 59 % tal-ekwipaġġ tal-kabina u 69 % tal-bdoti impjegati direttament ma’ trasportatur tal-ajru ddikjaraw li huma kellhom aċċess għal ħlas ta’ maternità / paternità f’konformità mal-liġi applikabbli. 48 % tal-ekwipaġġ tal-kabina u 48 % tal-bdoti impjegati permezz ta’ intermedjarju kkonfermaw li huma kellhom aċċess għal ħlas ta’ maternità / paternità f’konformità mal-liġi applikabbli.

(83)

Proposta fis-26 ta’ April 2017

(84)

https://ec.europa.eu/commission/priorities/deeper-and-fairer-economic-and-monetary-union/european-pillar-social-rights/european-pillar-social-rights-20-principles_mt

(85)

ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=16099&langId=en

(86)

  http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=480&langId=mt&intPageId=1829  

(87)

Il-ħidma tal-SSDCs hija appoġġjata permezz tal-organizzazzjoni ta’ laqgħat u l-finanzjament tal-proġetti wara sejħiet għal proposti Ewropej.

(88)

Sal-2017, il-linji tal-ajru kienu rrappreżentati minn tliet organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw segmenti differenti tas-suq, jiġifieri l-linji tal-ajru tradizzjonali, ta’ rikreazzjoni u reġjonali. Minn mindu l-organizzazzjoni tal-linji tal-ajru tradizzjonali (AEA) waqqfet l-attivitajiet tagħha, hija ma ġietx sostitwita fil-kumitat tad-djalogu soċjali. Xi linji tal-ajru, inklużi trasportaturi bi prezzijiet baxxi, riċentament talbu sabiex isiru membri tal-kumitat tad-djalogu soċjali, iżda fil-mument li qed jinkiteb dan ir-rapport, is-sħubija tagħhom għadha ma ġietx ikkonfermata mill-kumitat.

(89)

https://ec.europa.eu/transport/media/events/event/high-level-conference-2015-social-agenda-transport_en