Għal kważi nofs seklu, l-Unjoni Ewropea u l-Marokk żviluppaw sħubija rikka u multidimensjonali kkonkretizzata li setgħet isseħħ primarjament minħabba l-Ftehim Ewro-Mediterranju li jistabbilixxi assoċjazzjoni bejn il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, min-naħa l-waħda, u r-Renju tal-Marokk, min-naħa l-oħra 1 (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk” jew il-“Ftehim ta’ Assoċjazzjoni”), li daħal fis-seħħ fl-2000. Fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ddaħħlu miżuri ta’ liberalizzazzjoni fuq il-prodotti agrikoli, il-prodotti agrikoli pproċessati, il-ħut u l-prodotti tas-sajd, permezz ta’ ftehim fil-forma ta’ skambju ta’ ittri bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju tal-Marokk 2 (minn hawn ’il quddiem imsejjaħ “il-Ftehim ta’ Liberalizzazzjoni”), li daħal fis-seħħ fl-2012.

Huwa wkoll bis-saħħa ta’ din is-sħubija privileġġjata li l-Marokk ingħata “status avvanzat” fl-2008, li jistabbilixxi s-sodezza tar-relazzjonijiet bilaterali, kif ukoll tal-ambizzjonijiet u l-impenji kondiviżi miż-żewġ partijiet biex imexxu ’l quddiem l-inizjattivi komuni tagħhom, bħall-governanza tajba u r-riformi politiċi u soċjoekonomiċi.

Fl-istess ħin, l-Unjoni tenniet ripetutament l-impenn tagħha fis-soluzzjoni għat-tilwima fis-Saħara tal-Punent. Hija ma rrikonoxxietx is-sovranità tal-Marokk għas-Saħara tal-Punent, iżda tappoġġa bis-sħiħ l-isforzi tas-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti u tal-Emissarju Personali tiegħu biex jgħinu lill-partijiet jaslu għal soluzzjoni politika ġusta, dejjiema u reċiprokament aċċettabbli, li tkun tipprevedi l-awtodeterminazzjoni tal-poplu tas-Saħara tal-Punent fil-kuntest ta’ arranġamenti konsistenti mal-prinċipji u l-għanijiet tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti kif stabbiliti fir-riżoluzzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-Nazzjonijiet Uniti, b’mod partikolari r-Riżoluzzjoni 2152 (2014) u r-Riżoluzzjoni 2218 (2015).

Permezz tas-sentenza tagħha tal-21 ta’ Diċembru 2016 fil-Kawża C-104/16 P 3 , il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea ddeċidiet li l-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u l-Ftehim ta’ Liberalizzazzjoni bejn l-Unjoni u l-Marokk ma japplikawx għas-Saħara tal-Punent.

Wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, il-prattika li l-preferenzi kummerċjali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u tal-Protokolli tiegħu jiġu applikati de facto għall-prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent, territorju mhux awtonomu, ma setgħetx titkompla, sakemm il-protokolli Nru 1 (aċċess għas-suq għall-Unjoni ta’ prodotti agrikoli, prodotti agrikoli pproċessati, ħut u prodotti tas-sajd Marokkini) u Nru 4 (dwar ir-Regoli ta’ Oriġini) ma jiġux emendati b'tali mod li jiġi stabbilit li l-prodotti li joriġinaw fis-Saħara tal-Punent jiġu trattati bl-istess mod bħal dawk fil-Marokk.

Fid-29 ta’ Mejju 2017, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni tiftaħ negozjati bil-għan li jipprovdi bażi legali biex jingħataw preferenzi għall-prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent, u adotta direttivi ta’ negozjar. Seħħew żewġ ċikli ta’ negozjati. L-ewwel ċiklu sar fil-15 u s-16 ta’ Ġunju 2017, it-tieni fit-18 ta’ Lulju 2017. In-negozjaturi ewlenin inizjalaw l-abbozz tal-Ftehim fil-31 ta’ Jannar 2018.

Din il-proposta tintroduċi emendi għall-Protokoll 4 u għall-Protokoll Nru 1 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk sabiex jikkonforma mar-rekwiżiti tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016 u jipprovdi l-bażi legali għall-għoti ta’ preferenzi lill-prodotti mis-Saħara tal-Punent.

Il-proposta għandha l-għan li tevita l-interruzzjoni tal-kummerċ mas-Saħara tal-Punent billi żżomm l-aċċess għas-suq tal-Unjoni f’livell stabbli, mingħajr ma tingħata ebda preferenza. Hija timmira, b’mod partikolari, li tiffaċilita l-iżvilupp ekonomiku tas-Saħara tal-Punent filwaqt li tagħti l-istess trattament lill-esportazzjoni tiegħu lejn l-Unjoni Ewropea, bħal dak mogħti lill-esportazzjoni ta’ prodotti ta’ oriġini Marokkina. Għalhekk, tali miżuri għandhom jevitaw li s-Saħara tal-Punent jiġi f’sitwazzjoni kompetittiva mhux favorevoli, u b’hekk jitlef opportunitajiet ta’ investiment meta mqabbel mal-pajjiżi ġirien, li min-naħa tagħhom jibbenefikaw minn preferenzi tariffarji differenti (Ftehimiet ta’ Assoċjazzjoni jew fis-Sistema ta’ Preferenzi Ġeneralizzati).

Fl-aħħar nett, għandu jiġi enfasizzat li s-sentenza mogħtija fis-27 ta’ Frar 2018 mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea fil-Kawża C-266/16 tikkonċerna l-ftehim ta’ sħubija fis-settur tas-sajd bejn l-Unjoni u l-Marokk, li hija kwistjoni separata mill-kwistjoni ta’ aċċess għas-swieq kif imsemmi fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni u għalhekk ta’ din il-proposta.

Huwa mifhum li kull ftehim ser ikun biss provviżorju, sa meta tissolva t-tilwima fil-kuntest tan-Nazzjonijiet Uniti u f’konformità mar-riżoluzzjonijiet rilevanti tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU. F’dan il-kuntest, huwa nnotat li l-ftehim jistipula li ma għandux jippreġudika l-pożizzjonijiet rispettivi tal-Unjoni Ewropea dwar l-istatus tas-Saħara tal-Punent u tal-Marokk fuq l-imsemmi reġjun.

Din il-proposta hija konformi mal-politika kummerċjali attwali. Ta’ min jinnota li l-awtoritajiet doganali għandhom sal-21 ta’ Diċembru 2016, id-data tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C-104/16 P, applikata de facto, dwar il-preferenzi għall-prodotti mis-Saħara tal-Punent iċċertifikati ta’ oriġini Marokkina. Ebda preferenza kummerċjali ġdida mhi se tingħata la lill-Marokk u lanqas lis-Saħara tal-Punent, fil-kuntest ta’ dawk il-preferenzi li kien jibbenefika minnhom qabel il-21 ta’ Diċembru 2016, hekk kif il-mira hi li tiġi estiża ż-żona ġeografika koperta mill-preferenzi u mhux li jiġi emendat il-volum jew il-prodotti koperti mill-preferenzi.

Il-proposta hija konformi mal-għanijiet ġenerali tal-Politika Ewropea tal-Viċinat sa fejn hija tikkontribwixxi għat-titjib tar-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi fil-Viċinat tan-Nofsinhar fi spirtu ta’ kooperazzjoni mill-qrib. Hija konformi wkoll mal-politika globali tal-Unjoni fir-rigward tal-Marokk, li għandha l-għan li ssaħħaħ sħubija privileġġata ma’ dak il-pajjiż, mingħajr preġudizzju għall-eżitu tal-proċedura mibdija mill-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fir-rigward tas-Saħara tal-Punent.

Il-fatt li l-preferenzi kummerċjali jista’ jkollhom portata iktar wiesgħa fit-territorji tal-partijiet kontraenti mhijiex sitwazzjoni ġdida, peress li l-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk jinkludi żewġ dikjarazzjonijiet konġunti li jindikaw li l-prodotti oriġinarji mir-Repubblika ta’ San Marino u Andorra “huma aċċettati mill-Marokk bħala li joriġinaw fil-Komunità fis-sens tal-Ftehim”.

Il-preferenzi tariffarji skont il-Protokolli Nru 1 u Nru 4 fil-Marokk jistgħu jiġu estiżi għall-prodotti tas-Saħara tal-Punent taħt ċerti kundizzjonijiet, dment li teżisti bażi legali xierqa. L-istabbiliment tal-bażi legali huwa preċiżament is-suġġett tal-abbozz tal-ftehim mehmuż. L-emenda tal-Protokolli rilevanti tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni tippermetti wkoll li l-għoti tal-preferenzi tariffarji tal-Unjoni jiġi bbażat fuq evalwazzjoni tal-benefiċċji għall-popolazzjonijiet lokali u r-rispett lejn id-drittijiet tal-bniedem.

Il-bażi ġuridika għall-iffirmar tal-Ftehim huwa l-Artikolu 207, flimkien mal-Artikolu 218(5) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea (TFUE), minħabba li din hija kwistjoni li taqa’ taħt il-politika kummerċjali komuni.

Il-politika kummerċjali komuni hija kompetenza esklużiva tal-Unjoni (l-Artikolu 3(1) TFUE) u, skont l-Artikolu 5(3) tat-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea (TUE), il-prinċipju tas-sussidjarjetà ma japplikax f’oqsma ta’ kompetenza esklużiva.

Il-proposta tikkostitwixxi risposta proporzjonali għall-kwistjoni mqajma. Il-Ftehim mhux se jbiddel il-livell ta’ aċċess għas-suq tal-Unjoni għall-prodotti ta’ oriġini mis-Saħara li kien jeżisti qabel is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-21 ta’ Diċembru 2016. Ir-regoli tal-oriġini huma stabbiliti fil-Protokoll Nru 4 tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni; għandhom isiru emendi għal dan sabiex jintlaħaq l-għan imfittex u jkun hemm rispons fi żmien raġonevoli għall-inċertezzi kummerċjali attwali li jaffettwaw l-esportazzjoni lejn l-Unjoni tal-prodotti tas-Saħara tal-Punent, mingħajr preġudizzju għall-proċedura mmexxija mill-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar is-Saħara tal-Punent u mingħajr preġudizzju għall-eżitu finali tat-tilwima.

Għaldaqstant, din il-proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar l-iffirmar, f’isem l-Unjoni Ewropea, tal-Ftehim fil-forma ta’ skambju ta’ ittri bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju tal-Marokk dwar l-emenda tal-Protokolli Nru 1 u Nru 4 tal-Ftehim Ewro-Mediterranju li jistabbilixxi Assoċjazzjoni bejn il-Komunitajiet Ewropej u l-Istati Membri tagħhom, min-naħa l-waħda, u r-Renju tal-Marokk, min-naħa l-oħra ma tmurx lil hinn minn dak li hu xieraq jew meħtieġ biex jinkisbu l-għanijiet stabbiliti.

Il-protokolli kkonċernati jistgħu jiġu emendati biss permezz ta’ ftehim bejn il-partijiet. Dan jikkonċerna wkoll il-kooperazzjoni meħtieġa bejn l-awtoritajiet sabiex jimplimentaw il-preferenzi kummerċjali.

Il-Ftehim jieħu l-forma ta’ skambju ta’ ittri bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju tal-Marokk. Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u r-Renju tal-Marokk huwa l-uniku mezz li jiżgura li l-importazzjoni ta’ prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent ikunu jistgħu jibbenefikaw minn oriġini preferenzjali, peress li l-awtoritajiet Marokkini biss huma kapaċi jiżguraw konformità mar-regoli meħtieġa għall-għoti ta’ dawn il-preferenzi.

L-abbozz tal-Ftehim jipprevedi l-possibbiltà li japplikaw il-Ftehim provviżorjament qabel il-konklużjoni tiegħu. Madankollu, mhuwiex ikkunsidrat meħtieġ li tkun proposta applikazzjoni provviżorja.

Kif mitlub mill-Kunsill, il-Kummissjoni evalwat l-effetti potenzjali tal-ftehim fuq l-iżvilupp sostenibbli, b’mod partikolari fir-rigward tal-vantaġġi u l-iżvantaġġi li jirriżultaw mill-preferenzi tariffarji mogħtija lill-prodotti tas-Saħara tal-Punent għall-popolazzjonijiet ikkonċernati.

Il-kriterji tal-evalwazzjoni huma msejsa fuq il-parametri rilevanti fil-kuntest tal-Artikolu 73 tal-Karta tan-Nazzjonijiet Uniti, li tipprevedi li “dawk li jassumu r-responsabbiltà sabiex jamministraw territorji li l-popolazzjonijiet tagħhom għadhom ma jamministrawx lilhom infushom kompletament għandhom jirrikonoxxu l-prinċipju ta’ supremazija tal-interessi tal-abitanti ta’ dawn it-territorji”, u li dawn “għandhom jaċċettaw bħala missjoni sagra l-obbligu li jiffavorixxu b’kull mod possibbli l-prosperità tagħhom”.

B’hekk, l-evalwazzjoni tiffoka fuq il-flussi kummerċjali li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent, u b’mod partikolari fuq il-prodotti tas-sajd, il-prodotti agrikoli u l-fosfati kif ukoll l-effetti tagħhom fuq ir-riżorsi naturali, l-impjiegi u d-drittijiet tal-bniedem. Hija bbażata mhux biss fuq analiżi ta’ data eżistenti, iżda wkoll fuq eżerċizzju ta’ previżjoni. B’kont meħud tas-sitwazzjoni partikolari tas-Saħara tal-Punent u tas-sitwazzjoni diffiċli għall-Unjoni bħala parti terza li trid tagħmel investigazzjonijiet fit-territorju tas-Saħara tal-Punent, il-Kummissjoni fittxet li tikseb data oġġettiva u affidabbli, speċjalment permezz ta’ skambji mal-Marokk, mas-soċjetà ċivili u mal-Front Polisario u billi rreferiet għall-informazzjoni disponibbli fid-dominju pubbliku. Il-Kummissjoni qieset ukoll kwalunkwe informazzjoni oħra disponibbli. F’ċerti każijiet, l-informazzjoni tibqa’ mhux konklużiva u limitata.

Is-servizzi tal-Kummissjoni Ewropea u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna wettqu eżerċizzju wiesa’ ta’ konsultazzjoni tal-popolazzjonijiet tas-Saħara tal-Punent.

Dawn il-konsultazzjonijiet urew opinjoni favur l-emenda tal-Ftehim ta’ Liberalizzazzjoni li jestendi l-preferenzi tariffarji għall-prodotti tas-Saħara tal-Punent. Maġġoranza ta’ interlokuturi rrappurtat impatt pożittiv fuq il-popolazzjoni kollha kemm hi, b’enfasi partikolari fuq l-effett ta’ ingranaġġ deċiżiv li jkollhom tali preferenzi kummerċjali fir-rigward tal-investiment privat. Dawn indikaw li aċċess privileġġat għas-swieq Ewropej jista’ jtejjeb l-ambjent tan-negozju kif ukoll l-investimenti diretti Ewropej, u b’hekk jagħti spazju lill-mudell il-ġdid ta’ żvilupp inklużiv u sostenibbli tas-Saħara tal-Punent. Għall-kuntrarju, dejjem skont din il-fehma tal-maġġoranza, il-persistenza ta’ inċertezza legali fuq il-flussi kummerċjali mas-Saħara tal-Punent jipperikola l-iżvilupp soċjoekonomiku, kif jidher diġà mit-tnaqqis tar-relazzjonijiet kummerċjali tas-Saħara tal-Punent ma’ ċerti Stati Membri jew f’ċerti setturi. Skont dawn l-interlokuturi, ir-restrizzjoni fl-aċċess tas-Saħara tal-Punent għas-swieq u għall-investiment barrani mhi se tkun xejn ħlief tfixkil għall-iżvilupp ta’ attivitajiet ekonomiċi endoġeni u tikkomprometti ċerti żviluppi soċjoekonomiċi u politiċi fiż-żmien meta l-iżvilupp tas-Saħara tal-Punent fl-aħħar jidher li qabad triqtu.

Il-Front Polisario li ġie kkonsultat ukoll u ċerti organizzazzjonijiet nongovernattivi esprimew opinjonijiet negattivi. Madankollu, dawn tal-aħħar ma kinux ġejjin minħabba effetti negattivi speċifiċi fuq il-popolazzjonijiet tas-Saħara tal-Punent permezz tal-applikazzjoni tal-preferenzi tariffarji previsti, iżda pjuttost minħabba l-biża’ li l-preferenzi jżommu l-istatus quo tas-Saħara tal-Punent li fil-fehma tagħhom jinsab taħt okkupazzjoni Marokkina.

Mill-evalwazzjoni nstab li l-għoti tal-preferenzi tariffarji previsti mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk iħalli impatt pożittiv fuq l-ekonomija tas-Saħara tal-Punent u li dan jaf iżomm dan l-effett u potenzjalment ikabbru fil-futur. Il-biża’ li l-estensjoni tal-preferenzi tariffarji ma timplikax rikonoxximent tal-istatus quo mhix fondata, peress li l-ebda element fil-ftehim ma għandu jimplika li tiġi rikonoxxuta s-sovranità tal-Marokk fuq is-Saħara tal-Punent.

Drittijiet tal-bniedem

Fir-rigward tas-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fis-Saħara tal-Punent, din tikkorrispondi b’mod ġenerali għas-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-Marokk. Il-mekkaniżmi u l-liġijiet li jirregolaw il-protezzjoni huma l-istess. Madankollu, hemm xi speċifiċitajiet fis-Saħara tal-Punent b'rabta mat-tilwima politika, b’mod partikolari fir-rigward tal-libertajiet tal-espressjoni, tad-dimostrazzjoni u ta’ assoċjazzjoni. Fil-fatt, kull “dannu għall-integrità territorjali”, li jinkludi wkoll l-indipendentiżmu pro-Polisario, huwa pprojbit taħt piena ta’ multa jew ta’ ħabs.

B’mod ġenerali, fir-rigward tal-impatt mistenni b’estensjoni tal-preferenzi tariffarji għall-prodotti tas-Saħara tal-Punent fuq is-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem f’dak it-territorju, jaqbel li jsir raġunament b’analoġija mal-effett tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk dwar is-sitwazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem fil-Marokk. Sakemm il-Ftehim jippromwovi konverġenza regolatorja lejn l-istandards tal-UE f’diversi oqsma, hemm effett indirett pożittiv, partikolarment fir-rigward tal-kundizzjonijiet tax-xogħol (eż. miżuri ta’ sigurtà), tal-leġiżlazzjoni tax-xogħol (pereżempju l-protezzjoni tat-tfal), tal-miżuri fitosanitarji jew tal-protezzjoni tal-konsumatur.

Impatt ekonomiku u kummerċjali

F’dak li għandu x’jaqsam mal-oqsma differenti ta’ attività ekonomika, il-konklużjonijiet huma dawn li ġejjin.

Hemm produzzjoni agrikola fis-Saħara tal-Punent, speċjalment ta’ frott bikri (tadam u bettieħ), li għalih jeżisti suq fl-Unjoni Ewropea. Din il-produzzjoni hija stmata għal 64.000 tunnellata u tirrappreżenta madwar 14.000 impjieg dirett. Il-valur tal-importazzjoni jammonta għal madwar EUR 65 miljun. Fin-nuqqas ta’ preferenzi tariffarji, tali esportazzjoni tkun soġġetta għall-ħlas ta’ EUR 6,6 miljun f’dazji doganali.

Dawn il-benefiċċji ekonomiċi jistgħu jiġu estiżi fil-futur, jekk is-Saħara tal-Punent jiżviluppa aktar il-produzzjoni u l-esportazzjoni tiegħu lejn l-Unjoni Ewropea fil-qafas tal-proġetti li qegħdin jitqiesu bħalissa. Dan ikollu wkoll impatt fuq l-għadd ta’ impjiegi li jistgħu jimmultiplikaw b’ħames darbiet, skont ċertu tbassir. F’dak li jorbot mal-allegazzjonijiet li l-iżvilupp tal-attivitajiet agrikoli mħeġġeġ mill-Ftehim se jħalli impatt fuq l-użu ta’ riżorsi naturali, b’mod partikolari l-ilma, stimi mill-Marokk dwar l-użu ta’ ilma ta’ taħt l-art, minkejja li tpoġġew fid-dubju minn xi wħud, huma xhieda ta’ impatt minimu fuq ir-riżervi tal-akwifers mhux rinnovabbli. Fl-istess ħin għandhom jittieħdu miżuri biex jitnaqqas l-użu tal-ilma ta’ taħt l-art (tisqija lokalizzata, id-desalinazzjoni tal-ilma baħar). B’mod ġenerali, minn banda, jidher li hemm ftit alternattivi kredibbli llum li jippermettu l-iżvilupp ekonomiku tat-territorju kkonċernat u, min-naħa l-oħra, l-inkonvenjenzi li jirriżultaw mill-użu tar-riżorsi tal-ilma għandu jikkumpensa għalihom l-impatt ekonomiku pożittiv għas-Saħara tal-Punent.

Fir-rigward tas-settur tal-prodotti tas-sajd, fis-Saħara tal-Punent teżisti industrija importanti tal-ipproċessar tal-prodotti tas-sajd, li tinkludi 141 stabbiliment awtorizzat li jesporta lejn l-Unjoni Ewropea. L-esportazzjoni ta’ prodotti tas-sajd mit-territorju fl-2015 u 2016 ammontat għal bejn EUR 100 miljun u EUR 200 miljun. L-għadd ta’ impjiegi li jiddependu fuq din l-esportazzjoni lejn l-Unjoni Ewropea, direttament jew indirettament, kien ta’ madwar 45.000. L-estensjoni tal-preferenzi tariffarji għal din l-importazzjoni għandu jkollha impatt sinifikanti fuq l-ekonomija tat-territorju u b’hekk fuq l-impjiegi. Tkun ukoll konsistenti mal-kontribuzzjoni tal-Unjoni Ewropea għas-sostenn u l-iżvilupp fis-Saħara tal-Punent permezz tal-appoġġ finanzjarju tagħha għall-kompetittività tas-settur, l-impjiegi u l-kwalità tal-ħajja tas-sajjieda kif ukoll l-isfruttament sostenibbli tar-riżorsi naturali. Għall-kuntrarju, ir-rifjut tal-għoti ta’ dawn il-preferenzi jikkomprometti l-esportazzjoni, iżda wkoll l-impjiegi u jiffaċilita t-trasferiment ta’ dawn l-attivitajiet ta’ pproċessar lejn postijiet oħra u probabbilment lejn il-Marokk. Dan imur ukoll kontra l-għanijiet tal-Unjoni Ewropea li tappoġġja l-iżvilupp ta’ dan is-settur fis-Saħara tal-Punent.

L-importaturi Ewropej ta’ prodotti tas-sajd tas-Saħara tal-Punent indikaw li, minħabba l-livell għoli tat-tariffa esterna komuni (mingħajr preferenza — rata mhux preferenzjali), ix-xiri ta’ dawn il-prodotti jkun ferm inqas vantaġġuż jekk ma jingħata l-ebda trattament preferenzjali.

Finalment, dak li jikkonċerna l-industrija tal-fosfat, fid-dawl tal-istat attwali tagħha, din mhijiex immedjatament u direttament affettwata mill-esklużjoni tas-Saħara tal-Punent mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni. Jistgħu jiġu identifikati tliet raġunijiet ewlenin għal dan: 1. ċerti prodotti (fosfati mill-blat) huma soġġetti għal dazju żero (klawżola tal-pajjiż l-aktar iffavorit), 2 - ma hemm l-ebda produzzjoni ta’ fosfati li għalihom jeżisti suq fl-Unjoni, 3 - l-ipproċessar fil-Marokk (jew kwalunkwe pajjiż ieħor li miegħu l-Unjoni Ewropea kkonkludiet ftehim preferenzjali) ta’ ċerti fosfati prodotti fis-Saħara tal-Punent huwa biżżejjed sabiex tagħti lil dawn il-prodotti oriġini preferenzjali daqslikieku ġejjin mill-Marokk, għalhekk il-benefiċċju tal-preferenzi għal dawk il-prodotti pproċessati ma jiddependix fuq l-oriġini tal-minerali.

Fl-istess ħin, jidher li l-għoti ta’ preferenzi għall-prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent ikollu impatt fuq l-iżvilupp ulterjuri tal-produzzjoni ta’ ċerti fosfati. Fil-fatt, l-investimenti sostanzjali mħabbra (aktar minn USD 2 biljun) fil-produzzjoni ta’ prodotti derivati mill-fosfat fis-Saħara tal-Punent (notevolment l-aċidu fosforiku u l-fertilizzanti), jkunu kompromessi jekk l-esportazzjoni ta’ dawn il-prodotti fosfatiċi lejn l-Unjoni ma tkunx tibbenefika minn trattament preferenzjali. Fin-nuqqas ta’ preferenzi, l-investimenti f’postijiet oħra fejn il-produzzjoni tibbenefika minn preferenzi (pereżempju l-Marokk) jkunu aktar attraenti milli fis-Saħara tal-Punent. Il-qtugħ tal-investimenti fis-Saħara tal-Punent jkollu impatt fuq il-kapaċità tal-produzzjoni, id-diversità tal-prodotti u għalhekk fuq l-impjiegi fis-settur tal-fosfati fir-reġjun.

B’mod ġenerali, l-għoti ta’ preferenzi tariffarji għandu għalhekk ikollu impatt importanti għall-iżvilupp ekonomiku tat-territorju. Madankollu, sabiex jiġi żgurat segwitu għal dawn l-effetti, il-ftehim jipprevedi espliċitament qafas u proċedura xierqa li jippermettu lill-partijiet li, permezz ta’ skambji ta’ informazzjoni regolari, jevalwaw l-impatt tagħhom matul l-implimentazzjoni tiegħu.

Minkejja d-diffikultà biex tinkiseb data dejjem preċiża, dan l-istudju jista’ jasal għall-konklużjoni li l-attivitajiet ekonomiċi u ta’ produzzjoni fis-Saħara tal-Punent għandhom l-ikbar interess li jibbenefikaw mill-istess preferenzi tariffarji bħal dawk mogħtija lir-Renju tal-Marokk. Fil-fatt, uħud minn dawn il-produzzjonijiet ibbenefikaw sal-21 ta’ Diċembru 2016 minn tali preferenzi, u kien dan li ppermetta li l-attività ekonomika tiżviluppa, u li jinħolqu l-impjiegi fis-Saħara tal-Punent: dan huwa l-każ partikolarment fis-setturi tal-prodotti tas-sajd u ta’ ċerti prodotti agrikoli. Estensjoni tal-preferenzi tariffarji tal-Unjoni għal dawn il-prodotti tassigura l-kontinwazzjoni tal-esportazzjoni tagħhom.

Id-diversifikazzjoni li l-potenzjal ekonomiku tas-Saħara tal-Punent jeħtieġ tistrieħ fuq spinta minn investiment estern, li jirrikjedi minn qabel ċertezza legali akbar u konsegwentement kjarifika tal-kundizzjonijiet tariffarji li japplikaw għall-esportazzjoni attwali jew futura tas-Saħara tal-Punent lejn l-Unjoni. L-estensjoni tal-benefiċċju ta’ preferenzi tariffarji għall-prodotti tas-Saħara tal-Punent tiżgura l-kundizzjonijiet tal-investiment u, minħabba l-potenzjal ekonomiku mhux sfruttat tat-territorju u l-livell baxx attwali ta’ investiment barrani dirett, tiffaċilita l-iżvilupp rapidu u sinifikanti favur l-impjiegi lokali.

Bil-kuntrarju, jekk ma jingħatawx preferenzi tariffarji l-esportazzjoni mis-Saħara tal-Punent tkun qed tiġi kompromessa b’mod sinifikanti, b’mod partikolari dik tal-prodotti tas-sajd u l-prodotti agrikoli, u għalhekk huwa probabbli li d-daqs tal-produzzjoni tagħhom - diġà limitat - jonqos aktar, l-istess bħal meta jinħoloq żvantaġġ addizzjonali għall-iżvilupp tat-territorju. Fil-fatt, fin-nuqqas ta’ estensjoni tal-preferenzi għall-prodotti mis-Saħara tal-Punent, dawn il-prodotti jiġu suġġetti għad-dazji doganali applikabbli fl-Unjoni taħt ir-reġim tan-nazzjon l-aktar iffavorit u għalhekk ma jkollhomx aċċess privileġġat għas-suq tal-Unjoni. Dan jaffettwa biss b’mod limitat ħafna l-esportazzjoni tal-prodotti industrijali (fosfati), iżda jkollu impatt negattiv ħafna fuq l-esportazzjoni ta’ prodotti tas-sajd u prodotti agrikoli lejn l-Unjoni.

B’mod aktar ġenerali, l-għoti ta’ preferenzi tariffarji għandu jkollu impatt qawwi fuq l-iżvilupp tal-ekonomija tas-Saħara tal-Punent, billi jistimula l-investiment f’dawn is-setturi. Dan huwa pereżempju l-każ għal ċerti fosfati (jiġifieri għall-aċidu fosforiku u l-fertilizzanti), li għalihom diġà kienu previsti xi investimenti, għall-agrikultura fejn jeżistu wkoll proġetti ta’ żvilupp, bħalma jeżistu fis-settur tas-sajd. Għall-kuntrarju, kieku tali preferenzi ma ngħatawx, l-investiment, l-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi, kif ukoll l-impjiegi, setgħu ġew ostakolati.

Jirriżulta mid-dritt internazzjonali u b’mod partikolari mill-Artikolu 36 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna li l-għoti tal-preferenzi fih innifsu mhuwa xejn għajr dazju addizzjonali fuq it-territorju tas-Saħara tal-Punent, li ma jinvolvi ebda obbligu bħala korrispettiv u li għalhekk jista’ jiġi preżunt li huwa ta’ benefiċċju għal dan tal-aħħar. Fil-fatt, l-effetti potenzjalment negattivi allegati huma biss effetti purament indiretti fil-każ tal-użu tar-riżorsi tal-ilma jew fuq l-impjiegi. Fil-każ tad-drittijiet tal-bniedem, l-ebda effett negattiv ma jista jiġi attribwit fir-rigward tal-preferenzi tariffarji.

Il-proposta mhijiex marbuta mar-REFIT.

Fir-rigward tad-dħul doganali tal-Unjoni, ma għandha tiġi rreġistrata l-ebda implikazzjoni baġitarja sinifikanti. F’dan ir-rigward, huwa mfakkar li l-prodotti li joriġinaw mis-Saħara tal-Punent għandhom sal-21 ta’ Diċembru 2016 fejn jibbenefikaw de facto mill-eżenzjoni mid-dazji doganali mad-dħul tagħhom fl-Unjoni.

Sabiex jiġi żgurat segwitu għall-effetti tal-ftehim fuq il-popolazzjonijiet ikkonċernati u l-isfruttar tar-riżorsi naturali tat-territorji kkonċernati, il-ftehim jipprevedi espliċitament qafas u proċedura xierqa li jippermettu lill-partijiet li, permezz ta’ skambji ta’ informazzjoni regolari, jevalwaw l-impatt tagħhom matul l-implimentazzjoni tiegħu. L-Unjoni Ewropea u l-Marokk qablu b’mod reċiproku li jiskambjaw informazzjoni fil-qafas tal-Kumitat ta’ Assoċjazzjoni mwaqqaf bil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni UE-Marokk mill-inqas darba fis-sena. Il-modalitajiet speċifiċi ta’ dan l-eżerċizzju ta’ evalwazzjoni jiġu determinati sussegwentement bil-ħsieb li jiġu adottati mill-Kumitat ta’ Assoċjazzjoni.

Barra minn hekk, is-soċjetà ċivili se tinżamm infurmata mis-servizzi tal-Kummissjoni u s-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna bl-implimentazzjoni tal-Ftehim.