MEMORANDUM TA’ SPJEGAZZJONI

Ftehim ta' Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova (minn hawn 'il quddiem il-Moldova), min-naħa l-oħra, (“il-Ftehim”) kien iffirmat fit-28 ta' Novembru 1994 u daħal fis-seħħ fl-1 ta' Lulju 1998. Huwa bbażata fuq impenn għal valuri kondiviżi u l-implimentazzjoni effettiva ta’ riformi politiċi, ekonomiċi u istituzzjonali.

Pjan ta’ Azzjoni konġunt tal-Politika Ewropea tal-Viċinat bejn l-UE u l-Moldova, ibbażat fuq il-Ftehim ta’ Sħubija u Koperazzjoni, jistabbilixxi għanijiet strateġiċi u jħeġġeġ u jappoġġja l-objettiv tal-Moldova li tintegra aktar fl-istrutturi ekonomiċi u soċjali Ewropej.

Il-Moldova huwa pajjiż sieħeb fil-Politika Ewropea tal-Viċinat. Dan bidel il-kuntest tar-relazzjonijiet bejnha u l-Unjoni Ewropea b'mod sinifikanti u pożittiv. L-UE u l-Moldova issa ffinalizzaw in-negozjati għal Ftehim ta’ Assoċjazzjoni li se jieħu post il-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni. Dawn in-negozjati kienu sostantivament lesti fil-25 ta’ Ġunju 2013, u l-Ftehim ġie inizjalat fid-29 ta’ Novembru 2013 matul s-Samit tas-Sħubija tal-Lvant f’Vilnius, il-Litwanja.

Il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni se japprofondixxi b’mod sinifikanti l-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika tal-Moldova mal-UE. Huwa jinkludi l-implimentazzjoni gradwali ta’ żona ta’ kummerċ ħieles approfondita u komprensiva.

L-implimentazzjoni b’suċċess ta' pjan ta’ azzjoni dwar il-liberalizzazzjoni tal-viża rriżultat fi vjaġġar mingħajr viża bejn l-UE u l-Moldova, u hija element fundamentali li jsejjes l-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika tar-Repubblika tal-Moldova mal-UE. Dan it-tisħiħ sostanzjali fil-mobbiltà u kuntatti diretti bejn in-nies kien previst fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

Il-Kapijiet ta’ Stat u Gvern tal-UE inizjalment ippjanaw li jiffirmaw il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni fil-ħarifa tal-2014. Minħabba l-iżviluppi inkwetanti fl-Ukraina, li jistgħu wkoll ikollhom impatt fuq pajjiżi oħra fir-reġjun, il-firma tal-ftehim tresseqt għal Awwissu u mbagħad għal Ġunju. L-istituzzjonijiet qed jaħdmu qatigħ biex iqassru ż-żmien li hemm bżonn biex jiffinalizzaw it-testi tal-Ftehim, u biex jiżguraw li dan l-objettiv jintlaħaq.

Il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni jista’ jidħol fis-seħħ biss ladarba jkun ġie rratifikat mill-partijiet kollha (jiġifieri l-UE, l-Istati Membri tagħha u l-Moldova). Dan x'aktarx li jkun proċess twil, li possibbilment idum is-snin. Għalhekk, il-Ftehim jipprevedi l-applikazzjoni provviżorja ta’ ċerti partijiet minnu hekk malli l-Moldova tkun lestiet il-proċeduri meħtieġa (ta' min jinnota li l-Kostituzzjoni tal-Moldova tippermetti l-applikazzjoni provviżorja direttament, mingħajr ratifika) u ladarba l-UE tkun innotifikat li tkun lesta biex tibda l-applikazzjoni provviżorja.

L-għan tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni huwa li titħejja u tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni. Hija toħloq qafas prattiku li permezz tiegħu jistgħu jintlaħqu l-objettivi primarji tal-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika. Hija tieħu post il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Politika Ewropea tal-Viċinat bejn l-UE u l-Moldova.

Abbażi tal-istruttura tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tistabbilixxi lista ta’ prijoritajiet għal ħidma konġunta fil-perjodu 2014-16. Il-fatt li l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tiffoka fuq għadd limitat ta’ prijoritajiet ma jeffettwax l-ambitu jew il-mandat tad-djalogu attwali li qed isir skont il-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni jew ftehimiet oħra. Lanqas ma jippreġudika l-implimentazzjoni tal-impenji li saru skont il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni ladarba dan jidħol fis-seħħ jew jiġi applikat provviżorjament. B’differenza mill-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni mhijiex strument legalment vinkolanti skont il-liġi internazzjonali.

Il-proposta għal Deċiżjoni tal-Kunsill dwar il-pożizzjoni tal-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni UE-Moldova fir-rigward tal-adozzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tinsab hawn taħt.

Il-Kummissjoni titlob li l-Kunsill jadotta dan l-abbozz ta’ Deċiżjoni tal-Kunsill.

2014/0181 (NLE)

Proposta għal

DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL

dwar il-pożizzjoni tal-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit mill-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-adozzjoni ta’ Rakkomandazzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova

IL-KUNSILL TAL-UNJONI EWROPEA,

Wara li kkunsidra t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea, u b’mod partikolari l-Artikoli 217, flimkien mal-Artikolu 218(9) tiegħu,

Wara li kkunsidra l-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra, (“il-FSK”) u b’mod partikolari l-Artikolu 82 tiegħu,

Wara li kkunsidra l-proposta mill-Kummissjoni Ewropea,

Billi:

(1)       Il-FSK ġie ffirmat fit-28 ta’ Novembru 1994 u daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Lulju 1998.

(2)       Il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra (“il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni”), ġie inizjalat fid-29 ta’ Novembru 2013 matul s-Samit tas-Sħubija tal-Lvant f’Vilnius, il-Litwanja.

(3)       Sakemm jidħol fis-seħħ, il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni jiġi applikat b’mod provviżorju hekk malli jkun possibbli għall-partijiet involuti.

(4)       B'sostenn għall-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, il-partijiet qablu li jinnegozjaw Aġenda ta' Assoċjazzjoni li se tinkludi lista ta’ prijoritajiet għal ħidma konġunta fil-perjodu 2014-16.

(5)       Il-Partijiet qablu dwar Aġenda ta’ Assoċjazzjoni li se tiġi adottata mill-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit skont il-FSK, sakemm jiġi stabbilit il-qafas istituzzjonali tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

(6)       Il-pożizzjoni tal-Unjoni li għandha titqies fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni dwar l-adozzjoni tar-rakkomandazzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova trid tiġi adottata mill-Kunsill,

ADOTTA DIN ID-DEĊIŻJONI:

Artikolu 1

Il-pożizzjoni tal-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit mill-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova, min-naħa l-oħra, rigward l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tkun ibbażata fuq l-abbozz ta' Rakkomandazzjoni tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni anness ma’ din id-Deċiżjoni.

Artikolu 2

Din id-Deċiżjoni tidħol fis-seħħ fil-jum tal-adozzjoni tagħha.

Magħmul fi Brussell,

                                                                       Għall-Kunsill

                                                                       Il-President

ANNESSI

tal-

Proposta tal-Kummissjoni għal DEĊIŻJONI TAL-KUNSILL dwar il-pożizzjoni tal-Unjoni fil-Kunsill ta’ Kooperazzjoni stabbilit mill-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-adozzjoni ta’ Rakkomandazzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova

ANNESS 1

Abbozz

RAKKOMANDAZZJONI

Dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova

IL-KUNSILL TA’ KOOPERAZZJONI BEJN L-UE U L-MOLDOVA,

Wara li kkunsidra l-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni bejn l-UE u l-Moldova li jistabbilixxi sħubija bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova min-naħa l-oħra, (minn hawn 'il quddiem “il-Ftehim”) u b’mod partikolari l-Artikolu 82 tiegħu,

Billi:

Skont l-Artikolu 82 tal-Ftehim, il-Kunsill ta’ Kooperazzjoni ġie stabbilit biex jwettaq superviżjoni tal-implimentazzjoni tal-Ftehim, u jista’ jagħmel rakkomandazzjonijiet xierqa, bi qbil bejn iż-żewġ partijiet.

Il-partijiet għall-Ftehim qablu dwar it-test tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni, li għandu l-għan iħejji u jiffaċilita l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur billi joħloq qafas prattiku li jgħin biex jintlaħqu l-miri prevalenti ta’ assoċjazzjoni politika u integrazzjoni ekonomika.

L-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni għandha skop doppju: li tistabbilixxi passi speċifiċi biex jiġi żgurat li l-partijiet jissodisfaw l-obbligi tagħhom skont il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, u li tipprovdi qafas usa’ għal aktar tisħiħ tar-relazzjonijiet bejn l-UE u l-Moldova, u speċifikament li tiffaċilita integrazzjoni ekonomika u kooperazzjoni politika aktar approfonditi, skont l-objettivi kumplessivi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

ADOTTA R-RAKKOMANDAZZJONI LI ĠEJJA:

Artikolu Uniku

Il-Kunsill ta' Assoċjazzjoni jirrakkomanda li l-partijiet jimplimentaw l-Aġenda tal-Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova stabbilita fl-Anness, sakemm din l-implimentazzjoni jkollha l-għan li jintlaħqu l-għanijiet tal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Moldova, li stabbilixxa Assoċjazzjoni bejn il-Komunità Ewropea u l-Istati Membri tagħha, minn naħa, u r-Repubblika tal-Moldova min-naħa l-oħra.

Magħmul fi […]

Għall-Kunsill ta’ Kooperazzjoni

Il-President

ANNESS 2

Aġenda ta’ Assoċjazzjoni

bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova

L-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova (“il-partijiet”) jirrikonoxxu li l-kuntest tar-relazzjonijiet tagħhom inbidel b’mod sinifikanti u pożittiv minn meta daħlu fis-Sħubija tal-Lvant. Il-partijiet bdew negozjati dwar Ftehim ta’ Assoċjazzjoni fl-2010, u dwar żona ta’ kummerċ ħieles approfondita u komprensiva li tkun parti integrali minn dak il-Ftehim, fl-2012. Huma żviluppaw u niedew ukoll pjan ta’ azzjoni għal-liberalizzazzjoni tal-viża, li l-implimentazzjoni b’suċċess tiegħu hija element fundamentali li jsejjes l-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika tar-Repubblika tal-Moldova mal-Unjoni Ewropea. Dan it-tisħiħ sostanzjali fil-mobbiltà u kuntatti diretti bejn in-nies kien previst fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

In-negozjati dwar il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni tlestew fil-25 ta’ Ġunju 2013, u l-Ftehim ġie inizjalat fid-29 ta’ Novembru 2013. Qabel ma l-Ftehim sħiħ jidħol fis-seħħ, iridu jittieħdu miżuri li jiżguraw li l-partijiet ikunu jistgħu jgawdu l-benefiċċji kollha tiegħu; l-applikazzjoni provviżorja parzjali tal-Ftehim hija l-ewwel waħda minn dawn il-miżuri. L-għan tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni huwa li titħejja u tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, billi jinħoloq qafas prattiku li permezz tiegħu jkunu jistgħu jinkisbu l-objettivi primarji tal-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika. Hija tieħu post il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Politika Ewropea tal-Viċinat bejn l-UE u l-Moldova.

L-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tistabbilixxi lista ta’ prijoritajiet għal ħidma konġunta fil-perjodu 2014-16, ibbażata fuq l-istruttura tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

Il-fatt li l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tiffoka fuq għadd limitat ta’ prijoritajiet ma jeffettwax l-ambitu jew il-mandat tad-djalogu attwali li jsir skont il-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni jew ftehimiet rilevanti oħra jew il-perkors multilaterali tas-Sħubija tal-Lvant. Huwa ma jippreġudikax l-implimentazzjoni tal-impenji li ssir skont il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni meta dan jidħol fis-seħħ jew jiġi applikat provviżorjament.

1.         Prinċipji, strumenti u riżorsi għall-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni

L-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni se tiġi ggwidata mill-prinċipji komuni li ġejjin:

Azzjonijiet imwettqa bħala parti mill-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni għandhom jiġu implimentati fl-ispirtu tal-objettivi kumplessivi tal-assoċjazzjoni politika u l-integrazzjoni ekonomika;

Il-prijoritajiet tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni jirriflettu r-responsabbiltà tal-UE u r-Repubblika tal-Moldova biex jimplimentaw kompletament id-dispożizzjonijiet tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni tagħhom, meta dan jidħol fis-seħħ;

L-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni għandha tiġi implimentata b’rispett sħiħ tal-prinċipji tat-trasparenza, ir-responsabbiltà u l-inklużjoni;

Iż-żewġ partijiet iridu jkunu involuti fl-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni;

L-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni għandha l-għan li tikseb riżultati tanġibbli u definiti permezz tal-implimentazzjoni progressiva ta’ miżuri prattiċi;

Il-partijiet jirrikonoxxu l-importanza li jsostnu l-prijoritajiet miftiehma permezz ta’ mezzi politiċi, tekniċi u finanzjarji xierqa u suffiċjenti; u

L-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni ser tkun soġġetta għal rappurtar, monitoraġġ u valutazzjoni annwali. Il-progress li sar se jiġi rieżaminat, inkluż skont il-Ftehim ta’ Sħubija u Kooperazzjoni u ftehimiet rilevanti oħrajn.

L-Unjoni Ewropea se tappoġġa lir-Repubblika tal-Moldova fl-implimentazzjoni tal-objettivi u l-prijoritajiet stabbiliti fl-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni. Biex tagħmel hekk, ser: tuża s-sorsi kollha disponibbli ta' għajnuna mill-UE; tipprovdi għarfien espert u konsulenza; tiffaċilita l-kondiviżjoni tal-aħjar prassi, għarfien u informazzjoni; u tappoġġja l-bini tal-kapaċità u t-tisħiħ istituzzjonali. Se tinkoraġġixxi wkoll u tfittex il-koordinazzjoni tal-appoġġ mis-sħab l-oħra tar-Repubblika tal-Moldova. Se tuża l-istrumenti finanzjarji rilevanti tagħha biex tgħin fl-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni. Madankollu, l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni mhijiex dokument tal-ipprogrammar finanzjarju u mhijiex sostitut għall-ipprogrammar finanzjarju mwettaq mill-partijiet.

L-UE se tipprovdi appoġġ fil-kuntest tal-prijoritajiet kumplessivi għall-għajnuna lir-Repubblika tal-Moldova, kif spjegat fil-qafas ta’ appoġġ uniku (SSF) tal-Istrument Ewropew ta’ Viċinat (ENI) u l-ipprogrammar multinazzjonali ppreparati għar-Repubblika tal-Moldova permezz tal-ENI.  Hija se tagħmel dan f’konformità sħiħa mar-regoli tal-implementazzjoni u l-proċeduri li jirregolaw l-għajnuna esterna tal-UE.

L-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni se tkun applikabbli mill-mument tal-adozzjoni tagħha, għal perjodu inizjali ta’ tliet snin, li jista’ jiġi estiż bi ftehim reċiproku. Ladarba tiġi adottata, hija se tissostitwixxi l-Pjan ta’ Azzjoni tal-Politika Ewropea tal-Viċinat (PEV) bħala mod ta’ monitoraġġ tal-progress tar-Repubblika tal-Moldova fil-qafas tal-PEV. Is-soċjetà ċivili se tkun imħeġġa wkoll biex torjenta l-ħidma tagħha ta’ monitoraġġ fuq l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni. L-UE se tkun responsabbli għar-rappurtar dwar l-implimentazzjoni tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni; hija se tkun appoġġjata mis-sistemi ta' rappurtar tar-Repubblika tal-Moldova stess.

Jekk meħtieġ, l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni tista' tiġi emendata jew aġġornata fi kwalunkwe ħin, bil-qbil tal-Kunsill ta’ Kooperazzjoni (Kunsill ta' Assoċjazzjoni) tal-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova, b’mod partikolari meta l-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni jidħol fis-seħħ.

2.         Prijoritajiet tal-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni

2.1       Djalogu u riforma politiċi

Id-djalogu u l-kooperazzjoni politiċi dwar ir-riformi li għandhom jitwettqu fil-qafas ta’ din l-Aġenda ta’ Assoċjazzjoni għandhom l-għan li jsaħħu r-rispett għall-prinċipji demokratiċi, l-istat tad-dritt u l-governanza tajba, id-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali, inklużi d-drittijiet ta’ persuni li jagħmlu parti minn minoranzi kif imħaddna mill-Konvenzjonijiet tan-NU u tal-Kunsill tal-Ewropa u l-protokolli relatati. Il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa għandu jitqies waqt id-djalogu politiku u fl-implimentazzjoni tar-riformi fl-oqsma li ġejjin:[1]

(i)         It-tisħiħ tal-istabbilità, l-indipendenza u l-effettività tal-istituzzjonijiet li jiggarantixxu d-demokrazija u l-istat tad-dritt fir-Repubblika tal-Moldova, u b’mod partikolari:

il-kjarifika tal-kompetenzi tal-qorti kostituzzjonali u l-proċeduri tal-ħatra tal-membri tagħha, b’kooperazzjoni mill-qrib mal-Kummissjoni ta’ Venezja;

ir-rieżami tal-proċess li bih jiġi elett il-President (l-Artikolu 78 tal-Kostituzzjoni), biex jiġi żgurat li jkun inklużiv u jiggarantixxi s-separazzjoni tal-poteri. Għadha meħtieġa reviżjoni aktar komprensiva tal-kostituzzjoni fuq terminu twil, biex ma jerġax ikun hemm impass istituzzjonali;

jiġi żgurat li l-elezzjonijiet parlamentari u lokali jitwettqu b’mod demokratiku, f’konformità mal-istandards Ewropej, u li dawn jindirizzaw kull nuqqas identifikat mill-Organizzazzjoni għas-Sigurtà u l-Kooperazzjoni fl-Ewropa/Uffiċċju għall-Istituzzjonijiet Demokratiċi u d-Drittijiet tal-Bniedem (OSCE/ODIHR);

titkompla l-implimentazzjoni tal-istrateġija ta’ deċentralizzazzjoni, skont il-Karta Ewropea dwar l-Awtonomija Lokali tal-Kunsill tal-Ewropa (it-Trattat tal-Kunsill tal-Ewropa Serje Nru 122);

jitjieb il-qafas legali għall-finanzjament tal-partiti politiċi u l-kampanji elettorali fid-dawl tal-opinjonijiet konġunti tal-OSKE/ODIHR u l-Kummissjoni ta’ Venezja u r-rakkomandazzjoni li saret mill-Grupp ta’ Stati kontra l-Korruzzjoni (GRECO) dwar it-trasparenza tal-finanzjament tal-partiti.

(ii)     Ikompli jiġi riformat is-settur tal-ġustizzja, b’mod partikolari tiġi żgurata l-indipendenza, l-imparzjalità, il-professjonaliżmu u l-effiċjenza tal-ġudikatura, tal-prosekuzzjoni, u l-aġenziji tal-infurzar tal-liġi, li għandhom ikunu ħielsa minn indħil politiku jew minn kwalunkwe interferenza mhux dovuta oħra, u tiġi intensifikata l-prevenzjoni tal-korruzzjoni fil-forom u l-livelli kollha tagħha u l-ġlieda kontrihom. Xi elementi tar-riforma komprensiva tas-settur tal-ġustizzja jistgħu jeħtieġu emendi kostituzzjonali:

jiġi żgurat il-funzjonament sħiħ taċ-Ċentru Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, inkluż billi jiġi żgurat baġit u persunal suffiċjenti, u l-parteċipazzjoni fil-kooperazzjoni internazzjonali kontra l-korruzzjoni;

tiġi żgurata l-indipendenza taċ-Ċentru Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni, inkluż il-ħatra u t-tkeċċija tad-direttur u l-viċi diretturi tiegħu permezz ta’ proċedura miftuħa, trasparenti u msejsa fuq il-mertu, definita b’mod ċar mil-liġi, u s-sorveljanza u r-responsabbiltà fl-operazzjonijiet tiegħu;

isir rieżami tal-leġiżlazzjoni attwali li tikkunsidra l-ħatra permanenti tal-imħallfin bħala estensjoni tal-ewwel ħatra, li għaliha l-imħallfin għandhom jissodisfaw kriterji stabbiliti minn qabel;

issir ħidma lejn it-tisħiħ tal-indipendenza tal-istituzzjonijiet tas-settur tal-ġustizzja, ħalli ma jkunux soġġetti għal pressjoni politika jew ta' kwalunkwe forma oħra mill-amministrazzjoni, il-gvern jew il-parlament; tiġi implimentata sistema ġdida ta’ responsabbiltà dixxiplinari għall-imħallfin, biex jiġi żgurat li dawn jissodisfaw ir-responsabbiltajiet tagħhom lejn is-soċjetà;

isir rieżami tal-leġiżlazzjoni attwali dwar l-imħallfin, il-prosekuturi, l-avukati u professjonisti legali oħrajn, biex tiġi promossa tolleranza żero għall-korruzzjoni u l-prevenzjoni ta’ kull tip ta’ imġiba korrotta;

isir progress fil-ħidma biex ir-responsabbiltà taċ-ċentri ta’ detenzjoni preventiva tiġi ttrasferita mill-Ministeru tal-Intern għall-Ministeru tal-Ġustizzja;

isir rieżami tal-leġiżlazzjoni attwali biex il-Kunsill Superjuri tal-Maġistrati jingħatalu rwol ewlieni fit-teħid ta’ deċiżjonijiet dwar l-allokazzjoni ta’ riżorsi lill-qrati;

isir progress lejn riforma komprensiva tal-prosekuzzjoni;

isir rieżami tal-qafas legali dwar l-Istitut Nazzjonali tal-Ġustizzja, biex tiġi modernizzata s-sistema fis-seħħ ta’ taħriġ għall-imħallfin u l-prosekuturi u titjieb l-effiċjenza tal-attivitajiet tagħha;

tiġi implimentata riforma tal-istituzzjoni tal-Ombudsman, skont il-Liġi dwar l-Ombudsman approvata mill-gvern fl-4 ta’ Settembru 2013.

(iii)    Jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali permezz ta’ kooperazzjoni komprensiva dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma fl-oqsma li ġejjin:

Drittijiet tal-bniedem u libertajiet fundamentali

Jiġi implimentat il-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (2011-14), b’enfasi fuq l-aktar gruppi vulnerabbli, u l-koordinazzjoni tal-ippjanar u l-proċessi baġitarji biex jiġu allokati biżżejjed riżorsi għal implimentazzjoni effettiva;

Tiġi żgurata l-applikazzjoni sħiħa tal-liġijiet u r-regolamenti kontra d-diskriminazzjoni fuq kwalunkwe bażi, inkluż il-Liġi dwar l-Iżgurar tal-Ugwaljanza, u t-tisħiħ tal-kapaċità tal-Kunsill għall-Prevenzjoni u l-Eliminazzjoni tad-Diskriminazzjoni (“il-Kunsill għall-Ugwaljanza”);

Jitqiesu r-rakkomandazzjonijiet li saru mill-istrutturi tal-Kunsill tal-Ewropa u l-esperti dwar il-konformità mal-Konvenzjoni Qafas għall-Ħarsien tal-Minoranzi Nazzjonali, u l-implimentazzjoni tagħhom bi qbil ma’ dawn l-istrutturi u l-esperti;

Tiġi żgurata l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tan-NU dwar id-Drittijiet tal-Persuni b'Diżabilità;

Tiġi żgurata l-eżekuzzjoni effettiva tas-sentenzi mogħtija mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem;

Jinżammu mekkaniżmi effettiv preġudizzjali u nonġudizzjali għas-soluzzjoni tat-tilwim, inkluż fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali;

Ikompli jingħata aċċess għal informazzjoni dwar id-drittijiet taċ-ċittadini u soluzzjonijiet legali adegwati;

Jiġu promossi u tinħoloq sensibilizzazzjoni dwar id-drittijiet tal-bniedem u kontra d-diskriminazzjoni fil-ġudikatura, l-infurzar tal-liġi u l-amministrazzjoni.

Libertà tal-espressjoni

Titkompla l-ħidma fuq l-iżgurar tal-libertà tal-espressjoni u l-indipendenza tal-midja, skont ir-rakkomandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ewropa;

Jiġi stabbilit djalogu regolari biex jiġu skambjati l-aħjar prattiki fil-libertà tal-midja, il-pluraliżmu tal-midja, id-dekriminalizzazzjoni tal-malafama, il-protezzjoni tas-sorsi tal-ġurnalisti, u d-diversità kulturali fil-midja.

Kooperazzjoni mas-soċjetà ċivili

Jiġu involuti l-organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, b’mod partikolari organizzazzjonijiet rappreżentattivi ta’ min iħaddem u t-trejdjunjins, fil-ġbir ta’ informazzjoni u l-politika tal-monitoraġġ.

Traffikar tal-bnedmin

Jiġi approvat u implimentat il-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali dwar il-prevenzjoni u l-ġlieda kontra t-traffikar tal-bnedmin (2014-16);

Isir approfondiment tal-kooperazzjoni dwar it-traffikar, fil-qafas ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali rilevanti (OSCE, UN).

Trattament ħażin u tortura

Tiġi stabbilita politika komprensiva għall-prevenzjoni tal-impunità u biex din tiġi miġġielda, abbażi tal-linji gwida biex tinqered l-impunità għal ksur serju tad-drittijiet tal-bniedem (il-Kunsill tal-Ewropa, 2011);

Jiġi indirizzat b'mod effettiv kull rapport ta’ trattament ħażin tad-detenuti minn uffiċjali tal-infurzar tal-liġi, b’mod partikolari fid-detenzjoni preventiva.

Drittijiet tat-tfal

Jiġu implimentati d-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Pjan ta’ Azzjoni Nazzjonali għad-Drittijiet tal-Bniedem, inkluż ħidma biex id-drittijiet tat-tfal jiġi infurzati u biex jinqered il-faqar tat-tfal.

Vjolenza domestika

Tiġi żgurata l-implimentazzjoni sħiħa tal-qafas leġiżlattiv eżistenti dwar il-vjolenza domestika.

Trattament ugwali

Titjieb l-ugwaljanza bejn il-ġeneri, jiġi żgurat trattament ugwali bejn in-nisa u l-irġiel fil-ħajja soċjali u ekonomika, inkluż fis-settur tal-infurzar tal-liġi, u l-introduzzjoni ta' miżuri prattiċi sabiex tiġi indirizzata d-differenza fil-ħlas bejn il-ġeneri;

Tiġi żgurata l-armonizzazzjoni mal-istandards Ewropej fir-rigward tar-regoli tas-saħħa u s-sigurtà, ir-regoli dwar il-liv tal-maternità, u r-regoli dwar ir-rikonċiljazzjoni tar-responsabbiltajiet tal-ġenituri u dawk professjonali;

Tiġi promossa l-parteċipazzjoni tan-nisa fit-teħid tad-deċiżjonijiet u fil-ħajja pubblika u politika, u jitwettqu attivitajiet speċifiċi f’dawn l-oqsma.

Drittijiet tat-trejdjunjins u l-istandards ewlenin tax-xogħol

Tkompli l-ħidma biex jiġi żgurat li d-drittijiet tat-trejdjunjins u l-istandards ewlenin tax-xogħol jiġu rispettati skont l-istandards Ewropej u l-konvenzjonijiet tal-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO).

Riforma kontra l-korruzzjoni u amministrattiva

Tiġi indirizzata l-ġlieda kontra l-korruzzjoni fil-livelli kollha tas-soċjetà, b’mod speċjali l-korruzzjoni f’livell għoli, u jiġu implimentati r-rakkomandazzjonijiet rilevanti tal-Grupp ta’ Stati kontra l-Korruzzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa (GRECO);

Tiġi implimentata l-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni 2011-15 u l-Pjan ta’ Azzjoni għall-2014-15, f’kooperazzjoni mill-qrib mas-soċjetà ċivili u l-organizzazzjonijiet internazzjonali;

Tkompli r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika, bil-ħsieb li jinbena servizz ċivili responsabbli, effiċjenti, trasparenti u professjonali;

Tissaħħaħ il-koordinazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni bejn l-awtoritajiet responsabbli għall-ġlieda kontra l-korruzzjoni, inkluż billi jiġu stabbiliti arranġamenti ta’ ħidma ċari bejn iċ-Ċentru Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni u l-Kummissjoni Nazzjonali għall-Integrità;

Jitwaqqfu unitajiet speċjalizzati taċ-Ċentru Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni biex jiġu indirizzati każijiet li jinvolvu uffiċjali ta’ livell għoli jew ħsara fuq skala kbira, bil-għan li l-korruzzjoni f’livell għoli tiġi affrontata aħjar;

Tissaħħaħ il-kapaċità operattiva tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Integrità. Jitwaqqaf qafas funzjonali għat-twettiq effiċjenti ta’ investigazzjonijiet finanzjarji u rkupru tal-assi;

Tiġi implimentata sistema operazzjonali u affidabbli għat-trasparenza u l-verifika tal-ġid u l-interessi tal-uffiċjali pubbliċi, għall-prevenzjoni u biex tiġi indirizzata l-kwistjoni ta’ ġid mhux ġustifikat u kunflitti ta’ interess potenzjali, billi jissaħħaħ ir-rwol tal-Kummissjoni Nazzjonali għall-Integrità;

Issir ħidma biex jissaħħaħ l-istatus tal-istituzzjonijiet  kontra l-korruzzjoni permezz tal-involviment tas-soċjetà ċivili u hotlines reklamati u sservizzjati sew għall-ilmenti taċ-ċittadini.

2.2       Politika estera u ta’ sigurtà

Id-djalogu u l-kooperazzjoni fil-qasam tal-Politika Estera u ta’ Sigurtà Komuni (PESK) jimmiraw lejn konverġenza gradwali, inkluż fil-politika ta’ Sigurtà u ta’ Difiża Komuni (PSDK). B’mod partikolari, huma se jindirizzaw kwistjonijiet ta' sigurtà, prevenzjoni tal-kunflitti u l-ġestjoni tal-kriżijiet, l-istabilità reġjonali, id-diżarm, in-nonproliferazzjoni, il-kontroll tal-armi u l-kontroll tal-esportazzjoni. Il-kooperazzjoni f'dan il-qasam se tkun ibbażata fuq valuri komuni u interessi reċiproċi, u se timmirali żżid l-armonizzazzjoni u l-effikaċja politika, bl-użu ta' fora bilaterali, internazzjonali u reġjonali. Hija se tinkludi ħidma biex:

tippromwovi r-riżoluzzjoni paċifika tal-kunflitti u l-istabbiltà u s-sigurtà internazzjonali abbażi ta' multilateraliżmu effettiv;

tiżviluppa kooperazzjoni dwar is-sanzjonijiet tal-UE;

tippromwovi r-rispett għall-prinċipji tas-sovranità u l-integrità territorjali, l-invjolabilità tal-fruntieri, u l-indipendenza, kif stipulati fil-Karta tan-NU u l-Att Finali ta’ Ħelsinki tal-OSKE;

issaħħaħ il-kooperazzjoni prattika fil-prevenzjoni tal-kunflitti u l-ġestjoni tal-kriżijiet, billi tiġi ffaċilitata l-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fl-operazzjonijiet ta’ ġestjoni ta’ kriżi ċivili u militari mmexxija mill-UE, u tingħata konsulenza u attivitajiet ta’ taħriġ fil-qasam tal-PSDK (fuq il-bażi tal-Qafas ta’ Ftehim ta’ Parteċipazzjoni li daħal fis-seħħ mill-1 ta’ Lulju 2013 u l-qafas multilaterali tal-Panil tas-Sħubija tal-Lvant dwar PSDK);

jitnedew u jitlestew negozjati dwar il-Ftehim bejn l-Unjoni Ewropea u r-Repubblika tal-Moldova dwar il-proċeduri ta’ sigurtà għall-iskambju ta’ informazzjoni klassifikata dwar kwistjonijiet relatati mal-PSDK, bħala segwitu għall-Ftehim bejn ir-Repubblika tal-Moldova u l-Unjoni Ewropea li jistabbilixxi qafas għall-partiċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova f’operazzjonijiet ta’ ġestjoni tal-kriżijiet tal-UE, fis-seħħ mill-1 ta’ Lulju 2013.   

It-terroriżmu, in-nonproliferazzjoni tal-armi ta’ qerda massiva (AQM) u l-esportazzjonijiet illegali tal-armi

jissaħħaħ il-kunsens internazzjonali dwar il-ġlieda kontra t-terroriżmu bbażata fuq id-drittijiet tal-bniedem, inkluż dwar id-definizzjoni legali ta’ atti terroristiċi, billi jiġi promoss ftehim dwar il-Konvenzjoni Komprensiva dwar it-Terroriżmu Internazzjonali, u jkompli jittejjeb il-qafas nazzjonali leġiżlattiv u regolatorju fil-qasam tal-ġlieda kontra t-terroriżmu;

isir skambju ta' informazzjoni dwar organizzazzjonijiet u gruppi terroristiċi, l-attivitajiet tagħhom u n-netwerks ta’ appoġġ tagħhom, skont il-liġi internazzjonali u leġiżlazzjoni adottata mill-partijiet;

jiġu implimentati l-istandards stabbiliti fir-rakkomandazzjonijiet dwar il-finanzjament tat-terroristi ippreparat mit-Task Force ta’ Azzjoni Finanzjarja (FATF);

jiġu żviluppati modi ta' kif issir ħidma flimkien fil-ġlieda kontra t-traffikar tal-armi u l-qerda tal-ħażniet;

jiġu żviluppati modi kif issir ħidma flimkien u tiġi skambjata informazzjoni dwar id-detezzjoni u l-ittraċċar tal-armi illegali;

ikun hemm kooperazzjoni u kontribut għall-ġlieda kontra l-proliferazzjoni tal-AQM u materjali relatati, kif ukoll il-mezzi tal-kunsinna tagħhom permezz ta’ konformità sħiħa mal-obbligi eżistenti tal-partijiet u l-implimentazzjoni nazzjonali tagħhomskont trattati u ftehimiet internazzjonali dwar id-diżarm u n-nonproliferazzjoni u skont obbligi internazzjonali rilevanti oħra;

titwaqqaf sistema effettiva ta’ kontroll nazzjonali tal-esportazzjoni u t-tranżitu ta’ oġġetti relatati mal-AQM, inkluż il-kontroll tal-użu aħħari tal-AQM fir-rigward ta' teknoloġiji b'użu doppju, b’penali effettivi għall-ksur tal-kontrolli tal-esportazzjoni;

issir kooperazzjoni fir-rigward ta' kontrolli doganali abbażi tar-riskju li jiżguraw is-sikurezza u s-sigurtà tal-oġġetti importati, esportati, jew fi tranżitu;

jiġi indirizzat il-kummerċ illegali ta’ armi żgħar u armamenti ħfief, inkluż il-munizzjon tagħhom, skont il-ftehimiet internazzjonali attwali u r-riżoluzzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurtà tan-NU, u l-impenji skont strumenti internazzjonali oħrajn applikabbli f’dan il-qasam;

tkompli tissaħħaħ il-kapaċità istituzzjonali billi jiġu adottati l-aħjar prattiki u esperjenzi internazzjonali fil-qasam tal-ġlieda kontra t-terroriżmu;

tkompli l-kooperazzjoni fil-qasam tal-kontroll tal-esportazzjoni tal-armi konvenzjonali, fid-dawl tal-pożizzjoni komuni tal-UE dwar il-kontroll ta’ esportazzjonijiet ta’ teknoloġija u tagħmir militari.

Il-kunflitt Transnistrijan

tinżamm il-parteċipazzjoni kostruttiva tal-partijiet fil-proċess tan-negozjati mmexxi mill-OSCE mmirat lejn is-soluzzjoni tal-kunflitt tat-Transnistrija;

tinżamm il-kooperazzjoni effettiva bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova dwar is-soluzzjoni tal-kunflitt tat-Transnistrija, fil-format miftiehem '5+2', inklużi konsultazzjonijiet dwar arranġamenti ta' wara s-soluzzjoni;

jissaħħaħ id-djalogu, bil-għan li jiġu spjegati l-benefiċċji tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, u tiġi żgurata l-applikabbiltà tiegħu fit-territorju kollu tar-Repubblika tal-Moldova;

jitkompla d-djalogu kostruttiv mal-kontropartijiet rilevanti kollha dwar il-kwistjonijiet tal-fruntiera fil-konflitt tat-Transnistrija.

Il-Qorti Kriminali Internazzjonali

jiġi implimentat l-Istatut ta’ Ruma tal-Qorti Kriminali Internazzjonali u l-istrumenti relatati tiegħu, b’kunsiderazzjoni xierqa sabiex tinżamm l-integrità tiegħu.

2.3       Kooperazzjoni dwar il-ġustizzja, il-libertà u s-sigurtà

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fl-oqsma li ġejjin:

Protezzjoni tad-dejta personali

ikomplu jimplimentaw il-qafas leġiżlattiv u jiżguraw livell għoli ta’ protezzjoni tad-dejta personali, f’konformità ma’ strumenti u standards Ewropej;

ikomplu jsaħħu l-bini tal-kapaċità tal-awtorità għall-protezzjoni tad-dejta (iċ-Ċentru Nazzjonali għall-Protezzjoni tad-Dejta Personali) u jsegwu l-applikazzjoni tal-istandards tal-protezzjoni tad-dejta fis-setturi kollha, speċjalment rigward l-infurzar tal-liġi.

Kooperazzjoni dwar il-migrazzjoni, l-ażil u l-ġestjoni tal-fruntieri

Migrazzjoni

ikomplu jiġu implimentati b’mod effettiv il-ftehim ta’ riammissjoni bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova, u l-miżuri għar-riintegrazzjoni ta’ ċittadini tal-Moldova;

tissaħħa l-infrastruttura eżistenti (inklużi ċ-ċentri ta’ detenzjoni) u l-persunal ta’ korpi responsabbli biex jiġi żgurat ir-ritorn effettiv ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi li jkunu qed jgħixu u/jew fi tranżitu illegali fit-territorju tar-Repubblika tal-Moldova, jiġi żgurat ir-rispett tad-drittijiet tal-bniedem tal-immigranti fid-detenzjoni amministrattiva, u jiġi żviluppat il-qafas tal-integrazzjoni;

ikompli jissaħħaħ l-Uffiċċju għall-Migrazzjoni u l-Ażil (BMA) bħala koordinatur għal ġestjoni tajba tal-flussi migratorji, u għat-titjib tal-kondizzjonijiet ta’ akkoljenza u għar-reġistrazzjoni tal-barranin, b’mod speċjali l-ħidma ta’ one-stop-shops responsabbli għar-reġistrazzjoni ta’ barranin fuq livell ċentrali u lokali;

ikomplu jissaħħu s-servizzi reġjonali tad-Direttorat tal-Migrazzjoni Illegali tal-BMA, tiġi żgurata l-preżenza tal-BMA fil-livell reġjonali, u jitwaqqfu stabbilimenti fil-livell lokali li jkunu distinti mill-pulizija nazzjonali;

ikompli jiġi aġġornat il-Profil Migratorju Estiż wara l-pubblikazzjoni inizjali b’suċċess tiegħu, u fejn possibbli jiġi integrat fit-tieħed tad-deċiżjonijiet tal-politika migratorja;

tibda l-organizzazzjoni ta’ kampanji ta’ informazzjoni kontinwi u mmirati bl-għan li jiġu ċċarati d-drittijiet u l-obbligi tal-ivjaġġar mingħajr viża, inkluż informazzjoni dwar ir-regoli li jirregolaw l-aċċess għas-suq tax-xogħol fl-UE (inkluż permezz tal-Portal tal-immigrazzjoni tal-UE) u r-responsabbiltà għal kwalunkwe abbuż tad-drittijiet taħt ir-reġim ħieles mill-viża.

Ażil

tkompli tiġi implimentata l-liġi tal-2009 dwar l-ażil, li tipprovdi qafas solidu għall-protezzjoni ta' dawk fil-bżonn ta’ protezzjoni internazzjonali, u  l-emendar ta' din il-liġi biex tkompli tiġi allinjata mal-istandards internazzjonali u Ewropej;

tinżamm proċedura tad-Determinazzjoni tal-Istatus ta’ Refuġjat effiċjenti; 

jitkompla t-tħariġ tal-imħallfin u l-maġistrati dwar kwistjonijiet ta’ ażil u migrazzjoni u b’mod aktar speċifiku dwar kif jiġu ttrattati l-proċeduri ta’ appell legali f’dawn l-oqsma;

jitkompla l-iżvilupp qafas ta’ integrazzjoni;

jiġu attivati dokumenti tal-identità bijometriċi u jibdew jinħarġu dokumenti tal-ivvjaġġar lir-refuġjati.

Ġestjoni tal-fruntieri

tkompli tissaħħaħ il-ġestjoni tal-fruntieri u jinżamm il-livell għoli ta’ verifiki fuq il-fruntieri u ta' sorveljanza mal-fruntieri, u jiġu estiżi u mtejba l-faċilitajiet ta’ sorveljanza bil-vidjow, fissi u mobbli;

titjieb l-istampa tas-sitwazzjoni fil-livell nazzjonali u lokali billi jiġu rfinuti aktar l-analiżi tar-riskji, l-intelligence u l-ġestjoni tal-fluss tad-dejta;

tkompli tiġi pprovduta infrastruttura adegwata, tagħmir tekniku, sistemi tal-IT, u riżorsi finanzjarji u umani, skont l-istrateġija u l-pjanijiet ta’ azzjoni għal Ġestjoni Integrata tal-Fruntieri (IBM) tar-Repubblika tal-Moldova;

jinżammu u jiġu estiżi l-programmi ta’ taħriġ u l-miżuri kontra l-korruzzjoni;

tkompli tittieħed l-opportunità biex jitwettqu proġetti konġunti, taħriġ u pariri esperti mill-Missjoni ta’ Assistenza tal-Fruntiera tal-UE lill-Ukraina u lir-Repubblika tal-Moldova (EUBAM), il-Frontex u l-Istati Membri tal-UE;

tintuża l-opportunità pprovduta mill-preżenza tal-EUBAM biex tiżdied u tiġi żviluppata kooperazzjoni mas-Servizz tal-Gwardja tal-Fruntiera tal-Ukraina, inkluż dwar l-iskambju awtomatiku ta' dejta nominali;  

jiġu esplorati opportunitajiet mas-sħab Ukreni għal aktar Punti ta' Qsim tal-Fruntiera (BCPs) kondiviżi u sorveljanza konġunta tal-fruntieri, inkluż fil-parti ċentrali tal-fruntiera komuni bejn ir-Repubblika tal-Moldova u l-Ukraina.

Ir-riforma tal-pulizija, il-prevenzjoni tal-kriminalità u l-ġlieda kontra l-kriminalità organizzata

tiġi żgurata l-konformità mal-istat tad-dritt u l-protezzjoni tad-drittijiet tal-bniedem billi tiġi żviluppata forza tal-pulizija aċċessibbli, responsabbli, effikaċi, trasparenti u professjonali, jiġi introdott approċċ tal-pulizija bbażat fuq id-drittijiet, l-użu ta’ ħidma tal-pulizija abbażi tal-intelligence, u l-ġlieda kontra l-kriminalità, inkluża l-kriminalità ċibernetika;

tissaħħaħ il-kooperazzjoni operazzjonali internazzjonali tal-pulizija, inkluż bl-istabbiliment u l-użu ta’ timijiet konġunti ta’ investigazzjoni, u t-tisħiħ tal-kooperazzjoni transfruntiera billi jwettqu operazzjonijiet konġunti;

tiġi stabbilita kooperazzjoni iktar mill-qrib mal-Europol, inkluż permezz tal-konklużjoni ta’ ftehim ta’ kooperazzjoni operazzjonali.

Indirizzar tad-drogi illegali

tkompli l-implimentazzjoni tal-istrateġija u l-pjanijiet ta’ azzjoni rilevanti, u jsir abbozz ta’ pjan ta’ azzjoni ġdid;

ikompli jiġi żgurat approċċ bilanċjat u integrat lejn il-kwistjonijiet tad-droga, sabiex ikunu maniġġati l-konsegwenzi fuq is-saħħa u soċjali tal-abbuż mid-drogi, tiġi żgurata prevenzjoni aktar effettiva, u ssir ħidma biex titnaqqas il-provvista, it-traffikar u d-domanda għad-drogi illegali;

jissaħħu l-istrutturi istituzzjonali biex jiġu indirizzati d-drogi illegali;

ikompli d-djalogu regolari fil-qafas tad-Djalogu tas-Sħubija tal-Lvant dwar id-Drogi; 

tiġi żviluppata aktar il-kooperazzjoni u l-iskambju ta’ informazzjoni, u tkompli l-ħidma maċ-Ċentru Ewropew għall-Monitoraġġ tad-Droga u d-Dipendenza fuq id-Droga (EMCDDA) u fil-Grupp ta’ Pompidou tal-Kunsill tal-Ewropa.

Kooperazzjoni legali

titkompla tissaħħaħ il-koperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ċivili u kummerċjali billi:

taderixxi u timplimenta konvenzjonijiet multilaterali dwar il-kooperazzjoni ġudizzjarja ċivili u, b'mod partikolari, il-Konvenzjonijiet tal-Konferenza tal-Aja dwar il-Liġi Internazzjonali Privata fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja,

taderixxi u timplimenta konvenzjonijiet multilaterali dwar il-protezzjoni tat-tfal, speċjalment il-Konvenzjoni tal-1970 dwar it-Teħid ta’ Evidenza Barra mill-Pajjiż f’Materji Ċivili jew Kummerċjali, u

tħejji t-triq għall-adeżjoni u l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tal-1996 dwar il-Ġurisdizzjoni, il-Liġi Applikabbli, ir-Rikonoxximent, l-Infurzar u l-Kooperazzjoni fir-Rigward tar-Responsabbiltà tal-Ġenituri u Miżuri għall-Protezzjoni tat-Tfal, b’mod partikolari billi tivvaluta l-kapaċitajiet u r-riżorsi nazzjonali;

issaħħaħ il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji kriminali billi taderixxi mal-konvenzjonijiet rilevanti u timplimenthom i, speċjalment dawk tal-Kunsill tal-Ewropa;

tistabbilixxi kooperazzjoni eqreb mal-Europol, inkluż billi tiffirma u timplimenta ftehim ta’ kooperazzjoni operazzjonali.

2.4       Kooperazzjoni ekonomika

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex jappoġġaw lir-Repubblika tal-Moldova biex tistabbilixxi ekonomija tas-suq li taħdem kompletament u biex b'mod gradwali ġġib il-politiki tagħha aktar konformi mal-politiki tal-UE, f’konformità mal-prinċipji gwida tal-istabbiltà makroekonomika, finanzi pubbliċi sodi, sistema finanzjarja b’saħħitha u bilanċ tal-pagamenti sostenibbli. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

tiżviluppa l-kapaċità tar-Repubblika tal-Moldova, fit-tbassir makroekonomiku, inkluż bit-titjib tal-metodoloġija użata biex jinbnew xenarji tal-iżvilupp, il-monitoraġġ tal-proċessi ekonomiċi, u t-titjib tal-kwalità tal-analiżi mwettqa fuq fatturi ta’ impatt billi jsir skambju ta' informazzjoni dwar l-aħjar prattiki;

tissaħħaħ l-indipendenza u s-setgħat regolatorji u ta’ superviżjoni tal-Bank Nazzjonali tal-Moldova (NBM), inkluż billi tiġi rieżaminata l-leġiżlazzjoni tal-bank ċentrali biex jiġi żgurat li ssegwi l-aħjar prassi tal-UE, bl-appoġġ tal-għarfien espert tal-UE, inkluż mill-Bank Ċentrali Ewropew (BĊE);

issir kondiviżjoni tal-esperjenza tal-UE, inkluż mill-BĊE, fuq ir-rati tal-kambju monetarju u l-politika ta' regolamentazzjoni u superviżjoni tas-settur finanzjarja u bankarju u tingħata għajnuna biex jiġu żviluppati u msaħħa l-kapaċitajiet tar-Repubblika tal-Moldova f’dawn l-oqsma;

tissaħħaħ is-sostenibbiltà u l-governanza tal-finanzi pubbliċi, bl-implimentazzjoni ta' riformi fiskali u fl-infiq;

jiġu żviluppati regoli u proċeduri tal-privatizzazzjoni miftuħa, kompetittivi u trasparenti u jiġu implimentati skont l-aħjar prassi tal-UE.

Liġi tal-kumpaniji, kontabbiltà u awditjar u governanza korporattiva

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju lir-Repubblika tal-Moldova għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE u l-istrumenti internazzjonali msemmija fl-anness tal-abbozz ta’ Ftehim ta’ Assoċjazzjoni, b’mod partikolari biex:

tiġi żviluppata l-kapaċità amministrattiva tal-istituzzjonijiet tal-istat tar-Repubblika tal-Moldova;

jiġu ssimplifikati aktar ir-regoli u l-proċeduri għar-reġistrazzjoni ta’ persuni legali, inklużi l-kumpaniji, u ta' persuni naturali, inklużi imprendituri, biex jistabbilixxu u jillikwidaw negozji;

tiġi żviluppata l-politika tagħha tal-governanza korporattiva u tiġi promossa l-konformità mal-kodiċi tal-governanza korporattiva f’konformità mal-istandards internazzjonali u r-regoli tal-UE u rakkomandazzjonijiet f’dan il-qasam;

isir skambju f’waqtu, rilevanti u preċiż ta' informazzjoni dwar is-sitwazzjoni attwali tal-leġiżlazzjoni eżistenti u l-konformità tagħha mal-liġi tal-UE, abbażi ta' format miftiehem bejn il-partijiet, u jiġi ppreżentat pjan ta’ azzjoni aktar dettaljat għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE skont l-iskeda miftiehma;

jiġu identifikati l-oqsma fejn għandhom jingħataw taħriġ, bini tal-kapaċità u għarfien espert.

Impjiegi, politika soċjali u opportunitajiet indaqs

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fl-oqsma li ġejjin biex:

iħejju għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE fil-qasam tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, il-liġijiet tax-xogħol u l-kundizzjonijiet tax-xogħol, kif imsemmija fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur, u b’mod partikolari biex:

tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva u tal-infurzar fl-oqsma tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u l-liġi tax-xogħol, notevolment l-ispettorat tax-xogħol u l-korpi ġudizzjarji rilevanti,

tinbena l-kapaċità tas-sħab soċjali (pereżempju taħriġ dwar il-leġiżlazzjoni u l-istandards tal-UE dwar is-saħħa u s-sigurtà, u dwar il-liġi tax-xogħol);

jiġi żviluppat approċċ strateġiku għall-impjiegi, li jimmira għal aktar impjiegi u aħjar, b’kundizzjonijiet tax-xogħol diċenti, it-tlaqqigħ aħjar tal-ħiliet u l-impjiegi fis-suq tax-xogħol u l-promozzjoni ta’ appoġġ attiv u servizzi tal-impjieg effiċjenti; jiġu implimentati programmi nazzjonali għal xogħol deċenti miftiehma bejn l-Organizzazzjoni Internazzjonali tax-Xogħol (ILO) u r-Repubblika tal-Moldova;

tissaħħaħ il-kapaċità tal-amministrazzjoni inkarigata mill-iżvilupp u l-implimentazzjoni tal-politiki tal-impjieg u soċjali, notevolment is-servizzi tal-impjiegi u s-servizzi soċjali;

jitjieb il-livell ta’ protezzjoni soċjali u jiġu żgurati l-effiċjenza u s-sostenibbiltà finanzjarja tas-sistemi tal-protezzjoni soċjali;

ikompli jiġi promoss id-djalogu soċjali, inkluż permezz tal-bini tal-kapaċità tas-sħab soċjali.

Protezzjoni tal-konsumaturi

Biex iħejju għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE u l-istrumenti internazzjonali msemmija fl-anness tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur, il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

issaħħu l-kapaċità amministrattiva għall-infurzar tal-protezzjoni tal-konsumatur fir-Repubblika tal-Moldova, b’mod partikolari permezz ta’ taħriġ għall-uffiċjali tal-gvern u rappreżentanti oħra tal-interessi tal-konsumatur dwar it-traspożizzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE u l-implimentazzjoni u l-infurzar sussegwenti tagħha.

Statistika

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex iġibu l-leġiżlazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova aktar konformi mal-liġi tal-UE fil-qasam tal-istatistika. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jitwettaq ċensiment tal-popolazzjoni, jitqassmu r-riżultati fil-qosor u dettaljati tiegħu, u l-iżvilupp ta' strateġija biex titjieb l-istatistikta tal-istima tal-migrazzjoni;

tiġi rivedita l-liġi tal-istatistika skont ir-rakkomandazzjonijiet tal-valutazzjoni globali (jiġifieri tissaħħaħ il-pożizzjoni u l-indipendenza tad-Direttur Ġenerali tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika billi jiġi introdott terminu fiss u kriterji ta’ reklutaġġ u tkeċċija ċari), tissaħħaħ il-protezzjoni tal-kunfidenzjalità tal-istatistika fil-proċessi tal-produzzjoni u d-disseminazzjoni, u jerġa’ jiddaħħal il-Kunsill tal-Istatistika;

titjieb il-kwalità tar-Reġistru tal-Istatistika tal-Kummerċ billi jiġu żviluppati u implimentati proċeduri ċari għall-aġġornament tal-unitajiet ekonomiċi, inklużi s-sorsi amministrattivi disponibbli kollha, titjieb il-kopertura tal-unitajiet lokali u intraprendituri individwali, u r-ristrutturar tal-istħarriġ relatat man-negozju f’konformità mal-istandards tal-UE;

tiġi implimentata l-Klassifikazzjoni tal-2008 tal-Prodotti skont l-attività (CPA), il-Lista tal-Prodotti tal-2010 tal-Komunità Ewropea (PRODCOM) u s-Sistema tal-Kontijiet Nazzjonali tal-2008 (SNA), u t-tħejjija għall-implimentazzjoni tas-Sistema Ewropea tal-Kontijiet Nazzjonali u Reġjonali tal-2010 (ESA);

jiġi żviluppat qafas kumplessiv ta’ garanzija tal-kwalità, inkluż il-politika tar-riżorsi umani u t-taħriġ.

Ir-riforma tal-amministrazzjoni pubblika u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex jiżguraw l-iżvilupp ta’ settur tal-amministrazzjoni pubblika li jiffunzjona tajjeb, politiki sodi tal-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi u kontroll finanzjarju intern u awditjar estern. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

tissaħħaħ il-kapaċità istituzzjonali u tar-riżorsi umani tal-amministrazzjonijiet pubbliċi ċentrali u lokali, biex titjieb u tiġi implimentata l-politika u jiġi żgurat l-għoti ta’ servizzi pubbliċi ta’ kwalità għolja, effiċjenti u effikaċi;

tissaħħaħ it-trasparenza, is-sorveljanza u r-responsabbiltà tal-politika u l-ġestjoni tal-finanzi pubbliċi;

titjieb il-ġestjoni finanzjarja pubblika (PFM) u tiġi implimentata l-istrateġija tal-PFM tar-Repubblika tal-Moldova għall-2013-20;

titjieb is-sistema ta’ kontroll intern taħt responsabbiltà maniġerjali deċentralizzata, inklużi awditi interni funzjonalment indipendenti fl-awtoritajiet tal-Istat billi tiġi żgurata l-armonizzazzjoni ma’ standards internazzjonali ġeneralment aċċettati u metodoloġiji u l-aħjar prassi tal-UE;

jiġi żgurat aktar żvilupp tal-funzjoni tal-awditjar estern tal-Qorti tal-Kontijiet, f’konformità ma’ standards internazzjonali ġeneralment aċċettati (INTOSAI);

jiġu żgurati kooperazzjoni effettiva ma’ u assistenza lill-istituzzjonijiet u l-korpi rilevanti tal-UE, inkluż l-Uffiċċju Ewropew kontra l-Frodi għal kontrolli u spezzjonijiet fuq il-post relatati mal-ġestjoni u l-kontroll tal-fondi mill-UE, li għandhom jingħataw f’konformità mar-regoli u l-proċeduri applikabbli.

Tassazzjoni

Il-partijiet għandhom isaħħu l-kooperazzjoni bil-għan li jtejbu u jiżviluppaw is-sistema u l-amministrazzjoni tat-taxxa tar-Repubblika tal-Moldova fuq il-bażi tal-istandards tal-UE u dawk internazzjonali. Dan se jinkludu t-tħejjija biex gradwalment il-leġiżlazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova tinġieb aktar konformi mal-liġi tal-UE u l-istrumenti internazzjonali msemmija fl-anness tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur, u b’mod partikolari ħidma biex:

titjieb u tiġi ssimplifikata l-leġiżlazzjoni tat-taxxa;

titjieb il-kooperazzjoni internazzjonali dwar it-taxxa biex titjieb il-governanza tajba fil-qasam tat-taxxa, jiġifieri billi jiġu implimentati l-prinċipji tat-trasparenza, l-iskambju tal-informazzjoni u l-kompetizzjoni ġusta fit-tassazzjoni;

titjieb il-kapaċità tal-amministrazzjoni tat-taxxa, b’mod partikolari billi jsir progress lejn sistema aktar iffukata, abbażi tar-riskji, għal kontroll u l-awditi tat-taxxa;

jittieħdu miżuri biex tiġi armonizzata l-politika għall-ġlieda kontra l-frodi u l-kuntrabandu ta’ prodotti soġġetti għas-sisa;

tiġi żviluppata kooperazzjoni mal-amministrazzjonijiet tat-taxxa tal-Istati Membri tal-UE billi jiġu skambjati esperjenzi ġodda u tendenzi fil-qasam tat-tassazzjoni.

Servizzi finanzjarji

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju lir-Repubblika tal-Moldova għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE elenkata fl-anness tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur u tal-istandards internazzjonali elenkati fl-artikolu rilevanti tad-DCFTA. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

titjieb il-kapaċità amministrattiva tal-awtoritajiet superviżorji f’konformità mal-liġi tal-UE;

jiġu stabbiliti kuntatti u skambju ta’ informazzjoni mas-superviżuri finanzjarji tal-UE;

tiġi żviluppata leġiżlazzjoni nazzjonali għall-prevenzjoni u l-ġlieda kontra l-ħasil tal-flus u l-iffinanzjar tat-terroriżmu, partikolarment permezz ta': l-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni tal-UE f'dawn l-oqsma; it-tisħiħ tal-kooperazzjoni bejn it-Task Force ta' Azzjoni Finanzjarja (FATF), il-Kunsill tal-Ewopea, MONEYVAL, kwalunkwe awtorità rilevanti oħra fl-Istati Membri tal-UE; u l-iffirmar ta' Memorandi ta' Qbil bejn l-awtoritajiet tal-intelligence finanzjarja tar-Repubblika tal-Moldova u l-Istati Membri tal-UE;

l-għoti f’waqtu ta' informazzjoni rilevanti u preċiża dwar is-sitwazzjoni attwali tal-leġiżlazzjoni eżistenti tar-Repubblika tal-Moldova u l-konformità tagħha mal-liġi tal-UE, abbażi ta' format miftiehem bejn il-partijiet, u s-sottomissjoni ta' pjan ta’ azzjoni dettaljat għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE skont l-iskeda miftiehma;

l-identifikazzjoni tal-oqsma fejn għandhom jingħataw it-taħriġ, il-bini tal-kapaċità u l-għarfien espert.

Politika industrijali u tal-intrapriżi

Il-Partijiet se jaħdmu flimkien biex itejbu l-ambjent kummerċjali u regolatorju fir-Repubblika tal-Moldova, speċjalment għall-intrapriżi żgħar u medji (SMEs), inklużi l-mikrointrapriżi. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jiġi żgurat li r-Repubblika tal-Moldova tipparteċipa fil-Valutazzjoni tal-Att dwar in-Negozji ż-Żgħar għall-Ewropa (SBA), u timplimenta r-rakkomandazzjonijiet tagħha;

jiġi żgurat li r-Repubblika tal-Moldova tipparteċipa fi proġetti relatati fir-rigward tat-tisħiħ tal-kompetittività tal-SMEs, bħal pereżempju l-Programm dwar il-Kompetittività tal-Impriżi u l-SMEs (COSME) u n-Netwerk Ewropew għall-Intrapriżi (EEN);

jiġi żgurat li r-Repubblika tal-Moldova tqis il-bżonnijiet tas-settur tal-SMEs u l-infrastruttura relatata u l-kompetittività tal-SMEs meta tfassal u timplimenta programmi rurali u/jew ta’ żvilupp reġjonali fil-futur;

isir progress fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-SMEs 2012-20 (pereż. billi jkomplu jiġu żviluppati parks għax-xjenza u t-teknoloġija, kif ukoll inkubaturi tan-negozju, kif inkluż fl-Istrateġija) u fl-Istrateġija tal-Kompetittività tal-pajjiż, li hija parti mill-Istrateġija Nazzjonali għall-Iżvilupp “Moldova 2020”;

jiġi żgurat li r-Repubblika tal-Moldova tipparteċipa b’mod attiv fil-bord tal-SMEs u f’fora relatati li jittrattaw l-iżvilupp u l-analiżi tal-politika għall-SMEs;

isir progress fil-ħolqien u l-implimentazzjoni ta’ qafas kunċettwali, leġiżlattiv u operazzjonali li jistimula l-iżvilupp ta’ raggruppamenti ta’ SMEs fir-Repubblika tal-Moldova.

Minjieri u materja prima

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju għall-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur fil-qasam tal-minjieri u l-materja prima. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jinbeda djalogu dwar l-industriji tal-minjieri u l-kummerċ tal-materja prima;

issir ħidma flimkien fuq is-sigurtà u l-iżvilupp sostenibbli tal-industriji tal-minjieri.

Turiżmu

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

joħolqu pjan direzzjonali dwar it-tisħiħ tal-iżvilupp ta’ industrija tat-turiżmu kompetittiva u sostenibbli u biex jiġu stipulati l-passi meħtieġa biex tiġi approfondita l-kollaborazzjoni bejn ir-Repubblika tal-Moldova u l-UE fil-qasam tat-turiżmu;

ikomplu jiġu skambjati l-aħjar prassi u l-kondiviżjoni tal-għarfien, it-taħriġ u l-edukazzjoni fil-qasam tat-turiżmu.

Agrikoltura u l-iżvilupp rurali

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fit-tħejjija għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE u l-istrumenti internazzjonali msemmija fl-anness tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur biex:

jiżviluppaw u jimplimentaw il-politika, il-qafas legali u istituzzjonali (inkluż ir-rekwiżiti tas-sikurezza tal-ikel u l-istandards tal-kummerċjalizzazzjoni) fil-qasam tal-agrikoltura u l-iżvilupp rurali;

jiżviluppaw u jimplimentaw pjan ta’ azzjoni ġdid li jġib lis-settur aktar konformi mal-politiki tal-UE u l-leġiżlazzjoni dwar il-politika agrikola u l-iżvilupp rurali;

l-amministrazzjonijiet ċentrali u lokali jitħarrġu dwar il-politiki tal-iżvilupp rurali;

jitjiebu l-kompetittività tal-produzzjoni agrikola u d-diversifikazzjoni tal-attivitajiet ekonomiċi fiż-żoni rurali;      

tissaħħaħ il-kapaċità tal-Aġenzija tal-Pagamenti li tiżgura t-trasparenza, l-effiċjenza u l-prevedibbiltà tal-għajnuna mill-Istat żborzata;

jitjieb l-użu sostenibbli tar-riżorsi tal-art u tal-ilma fis-settur agroalimentari.

Żvilupp reġjonali

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jiżviluppaw qafas legali u istituzzjonali biex titwettaq b'mod effikaċi l-politika tal-iżvilupp reġjonali fir-Repubblika tal-Moldova, inkluż f’reġjuni bi status speċjali;

tissaħħaħ il-kapaċità istituzzjonali u operazzjonali tal-istituzzjonijiet nazzjonali, reġjonali u lokali fil-qasam tal-iżvilupp reġjonali u tal-koeżjoni territorjali, inkluż issir ħidma fuq l-iżvilupp ta’ sistema effettiva ta’ governanza f’diversi livelli u diviżjoni ċara tar-responsabbiltajiet;

jiġi żgurat żvilupp uniformi fit-territorju kollu tar-Repubblika tal-Moldova, ibbażat fuq l-approċċ strateġiku stipulati fid-dokumenti ta’ ppjanar territorjali u implimentat permezz ta’ programm operazzjonali territorjali, inkluż id-diversifikazzjoni tal-attività ekonomika fl-ibliet iż-żgħar u r-reġjuni li qed jiżviluppaw;

tissaħħaħ l-infrastruttura soċjali u teknika fir-reġjuni li qed jiżviluppaw billi jiġu implimentati proġetti ta’ żvilupp ibbażati fuq strateġiji ta’ żvilupp reġjonali konsistenti u marbuta biż-żmien, filwaqt li jitqies il-bżonn li jiġi appoġġjat żvilupp territorjali bilanċjat fit-territorju kollu;

jiġi żviluppat u implimentat pjan ta’ azzjoni ġdid dwar il-politika ta’ żvilupp reġjonali bbażat fuq programm operazzjonali derivat mill-istrateġija nazzjonali tal-aġenda “Moldova 2020”;

l-amministrazzjonijiet ċentrali u lokali jitħarrġu dwar il-governanza tajba u l-aħħar metodoloġiji fil-politika tal-iżvilupp urban u rurali, inkluż fir-rigward tal-interrelazzjonijiet bejn dak li hu urban u dak li hu rurali biex jiġi appoġġjat żvilupp iktar bilanċjat tal-pajjiż kollu.

Politika tas-sajd u marittima

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jistabbilixxu kooperazzjoni u ħidma lejn li joħolqu sajd sostenibbli fil-Baħar l-Iswed,fil-kuntest tal-oqfsa kemm bilaterali kif ukoll multilaterali, abbażi ta’ approċċ ekosistematiku għall-ġestjoni tas-sajd;

iżidu l-kooperazzjoni xjentifika u teknika biex tiġi żgurata l-kapaċità tal-monitoraġġ tas-sajd u l-evalwazzjoni tal-istat tal-istokkijiet tar-riżorsi tal-baħar u l-ambjent tal-baħar;

irawmu approċċ integrat lejn l-affarijiet marittimi, speċjalment billi li tiġi kkunsidrata l-possibbiltà li jinħoloq punt ta’ kuntatt nazzjonali fir-Repubblika tal-Moldova;

jidentifikaw oqsma ta’ interess komuni għal kooperazzjoni futura fil-Baħar l-Iswed, fil-kuntest tal-Politika Marittima Integrata tal-UE.

Enerġija

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jieħdu passi lejn l-integrazzjoni tas-suq tal-enerġija tar-Repubblika tal-Moldova ma’ dak tal-UE, inkluż billi jiġi implimentat it-“tielet pakkett” tal-elettriku u tal-miżuri legali li jirregolaw il-gass, filwaqt li titqies id-deċiżjoni tal-Kunsill Ministerjali tal-Komunità tal-Enerġija dwar l-għażla taż-żmien għas-separazzjoni fis-settur tal-gass, u billi jiġi implimentat il-pjan direzzjonali għat-titjib tal-interkonnessjonijiet tal-gass u tal-elettriku bejn ir-Repubblika tal-Moldova u r-Rumanija, inkluż l-estensjoni tal-pajplajn tal-gass Iaşi-Ungheni biex isir possibbli li jintuża biex jitwassal gass lir-Repubblika tal-Moldova;

jimplimentaw il-leġiżlazzjoni tal-UE dwar riżervi strateġiċi ta’ prodotti taż-żejt u ż-żieda fil-ġenerazzjoni tal-enerġija fuq in-naħa tal-lemin tax-xmara Nistru, u jkompli jitnaqqas it-telf mit-trażmissjoni u d-distribuzzjoni fin-netwerks tal-elettriku, il-gass u s-sħana;

implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali dwar l-enerġija rinnovabbli, biex jiżdied għal 17 % is-sehem tas-sorsi tal-enerġija rinnovabbli fil-konsum gross totali tal-enerġija sal-2020, u l-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta' liġijiet li jittrasponu d-Direttivi tal-UE dwar l-effiċjenza enerġetika, speċjalment dwar il-prestazzjoni enerġetika tal-bini u dwar l-ittikkettjar u l-informazzjoni standard tal-prodott dwar il-konsum tal-enerġija u riżorsi oħra minn prodotti marbutin mal-enerġija.

Trasport

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE msemmija fl-anness tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur u biex jgħinu lir-Repubblika tal-Moldova. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

tiġi implimentata strateġija żviluppata ġdida u komprensiva għat-trasport u l-loġistika għall-2013-22;

jiddaħħlu r-riformi meħtieġa sabiex ir-Repubblika tal-Moldova tkun tista’ titneħħa mil-lista s-sewda tal-Memorandum ta’ Ftehim ta’ Pariġi;

titħejja riforma u programm ta’ ristrutturar fis-settur ferrovjarju;

jiżdiedu l-isforzi sabiex tiġi implimentata l-liġi tal-avjazzjoni tal-UE sabiex jiġu sfruttati l-vantaġġi kollha tal-Ftehim dwar l-Ispazju Komuni tal-Avjazzjoni bejn l-UE u r-Repubblika tal-Moldova;

tiġi żviluppata l-infrastruttura, b’mod partikolari permezz tal-implimentazzjoni tal-proġetti ta’ prijorità għall-iżvilupp tan-netwerk tat-trasport tas-Sħubija tal-Lvant, skont proposti ta’ proġetti bankabbli minn istituzzjonijiet finanzjarji internazzjonali li huma adattati għal finanzjament mill-Faċilità ta’ Investiment tal-Viċinat.

Ambjent

Il-Partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE u l-istandards internazzjonali, b’mod partikolari biex:

jiżguraw li r-Repubblika tal-Moldova tadotta strateġija ambjentali nazzjonali u pjan ta’ azzjoni biex tiġi implimentata;

tadotta u timplimenta leġiżlazzjoni nazzjonali u taħtar awtoritajiet kompetenti fl-oqsma tal-valutazzjoni tal-impatt ambjentali, il-valutazzjoni ambjentali strateġika, l-immaniġġjar tal-iskart u tar-riżorsi, il-kwalità u l-ġestjoni tal-ilma, il-kwalità tal-arja, il-ħarsien tan-natura, l-emissjonijiet industrijali u l-ġestjoni tas-sustanzi kimiċi;

tkompli timplimenta ftehimiet ambjentali multilaterali, b’mod partikolari l-Konvenzjonijiet ta’ Espoo, ta’ Aarhus u ta’ Rotterdam;

tiżviluppa pjan ta’ azzjoni li joffri pjan direzzjonali għat-traspożizzjoni, l-implimentazzjoni u l-infurzar tad-direttivi ambjentali stipulati fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni;

twettaq ir-riformi istituzzjonali neċessarji biex timplimenta l-liġijiet u l-politika ambjentali ġodda.

Azzjoni klimatika

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex isaħħu d-djalogu u l-kooperazzjoni dwar it-tibdil fil-klima, biex:

iħejju u jiffirmaw ftehim kumplessiv ġdid dwar it-tibdil fil-klima;

jistipulaw pjan strateġiku u jiżviluppaw miżuri li jimmitigaw u li jadattaw għat-tibdil fil-klima;

iġibu l-leġiżlazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova aktar konformi ma’ atti applikabbli tal-UE u ma' strumenti internazzjonali.

Soċjetà tal-informazzjoni

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju għall-implimentazzjoni tal-acquis tal-UE msemmi fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur biex b'mod partikolari:

iġibu l-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-komunikazzjonijiet elettroniċi aktar konformi mal-liġi tal-UE;

iwettqu attivitajiet biex isaħħu l-indipendenza u l-kapaċità amministrattiva tar-regolatur nazzjonali fil-qasam tal-komunikazzjonijiet , sabiex tiġi żgurata l-kapaċità tiegħu li jieħu miżuri regolatorji xierqa u jinforza d-deċiżjonijiet tiegħu stess u r-regolamenti kollha applikabbli, u li jiggarantixxi l-kompetizzjoni ġusta fis-swieq;

isaħħu s-settur billi jiskambjaw informazzjoni u esperjenza dwar l-implimentazzjoni tal-Inizjattiva Ewropa 2020 “L-Aġenda Diġitali għall-Ewropa”.

Saħħa pubblika

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jgħinu lir-Repubblika tal-Moldova tħejji għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE dwar is-saħħa, kif imsemmi fl-annessi tal-Ftehim ta' Assoċjazzjoni futur, b’mod partikolari rigward il-leġiżlazzjoni fl-oqsma tal-kontroll tat-tabakk, il-kwalità u s-sikurezza ta’ sustanzi li joriġinaw mill-bniedem (demm, organi, tessuti u ċelloli) u mard li jittieħed; 

jiskambjaw l-aħjar prassi fl-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni Qafas dwar il-Kontroll tat-Tabakk u r-Regolamenti Internazzjonali dwar is-Saħħa;

isaħħu l-preparazzjoni, it-taħriġ u s-sorveljanza epidemjoloġika ta’ mard li jittieħed, b’mod partikolari l-HIV/AIDS, it-tuberkulożi, infezzjonijiet trażmessi sesswalment, u l-epatite C u B, inklużi permezz tal-interazzjoni maċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard;

isostnu l-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fin-netwerks u gruppi ta’ ħidma marbuta mas-saħħa pubblika fl-UE, bħal-laqgħa annwali tan-netwerk dwar l-informazzjoni dwar is-saħħa u t-Think Tank dwar l-HIV/AIDS u l-laqgħat tal-Forum tas-Soċjetà Ċivili fuq l-HIV/AIDS.

Protezzjoni ċivili

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jiżguraw komunikazzjoni effettiva 24 siegħa kuljum, inkluż l-iskambju ta’ twissijiet bikrija u informazzjoni dwar emerġenzi fuq skala kbira li jaffettwaw lill-UE u lir-Repubblika tal-Moldova, kif ukoll pajjiżi terzi li fihom xi waħda mill-partijiet tkun involuta fir-rispons għad-diżastri;

jiffaċilitaw l-għajnuna reċiproka f’każ ta’ emerġenzi maġġuri, kif ikun xieraq u skont id-disponibbiltà ta’ riżorsi suffiċjenti;

jippromwovu l-adozzjoni u l-implimentazzjoni ta’ linji gwida tal-UE dwar is-sostenn tan-nazzjon ospitanti;

itejbu l-bażi tal-għarfien dwar ir-riskji tad-diżastri u t-telf ekonomiku billi jsaħħu l-kooperazzjoni fl-aċċessibbiltà u l-komparabbiltà tad-dejta;

jagħmlu progress fl-iżvilupp tal-valutazzjoni u l-immappjar għall-pajjiż kollu tar-riskji ta’ diżastri, u jagħtu appoġġ għall-iżvilupp tal-Atlas Elettroniku tar-Riskji Reġjonali (AERR) u jiżguraw l-użu effettiv tiegħu fil-livell nazzjonali;

itejbu l-prevenzjoni ta' diżastri industrijali jew “natech” (naturali u teknoloġiċi);

jibdew djalogu dwar l-aspetti tal-politika dwar il-prevenzjoni, it-tħejjija u r-rispons għad-diżastri billi jsir skambju tal-aħjar prassi, jiġi organizzat taħriġ konġunt, eżerċizzji, żjarat ta’ studju u workshops u ġbir fil-qosor tat-tagħlimiet li ttieħdu waqt operazzjonijiet u eżerċizzji ta' emerġenza reali;

ikomplu jiżviluppaw attivitajiet ta’ prevenzjoni, permezz tal-edukazzjoni, it-taħriġ u l-informazzjoni għall-popolazzjoni ġenerali, b’mod partikolari ż-żgħażagħ, fil-qasam tal-protezzjoni min-nirien.

Edukazzjoni, taħrig u żgħażagħ

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fuq il-modernizzazzjoni u r-riforma kumplessiva tas-sistemi tal-edukazzjoni, it-taħriġ u ż-żgħażagħ fir-Repubblika tal-Moldova. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jitwettqu proġetti konġunti u ta’ skambji li jippromwovu aktar l-integrazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fiż-Żona Ewropea ta’ Edukazzjoni Għolja, fil-kuntest tas-sħubija tagħha fil-proċess ta’ Bologna, inkluż permezz tar-riforma tal-edukazzjoni tat-tielet ċiklu (dottorat) u t-twaqqif ta’ Aġenzija Nazzjonali għall-Iżgurar tal-Kwalità u ż-żieda fl-opportunitajiet ta’ mobbiltà għall-istudenti u l-persunal universitarju;

jiġi żviluppat qafas nazzjonali tal-kwalifiki biex jitjiebu t-trasparenza u r-rikonoxximent tal-kwalifiki u l-kompetenzi;

issir promozzjoni tal-kooperazzjoni akkademika, il-bini tal-kapaċità u l-mobilità tal-istudenti u tal-persunal permezz tal-programm il-ġdid Erasmus+ u l-azzjonijiet Marie Skłodowska-Curie għall-mobbiltà u t-taħriġ tar-riċerkaturi;

jiġi implimentat u jingħata appoġġ għal approċċ strateġiku għall-edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali (VET) bl-għan li s-sistema tal-VET tar-Repubblika tal-Moldova tinġieb f'konformità mal-modernizzazzjoni tal-istrutturi tal-VET tal-UE, kif segwita permezz tal-Proċess ta’ Kopenħagen u l-istrumenti tiegħu; 

jitħeġġeġ approċċ strateġiku għall-politika taż-żgħażagħ u jitjiebu l-iskambji u l-kooperazzjoni fil-qasam tal-edukazzjoni mhux formali għaż-żgħażagħ u dawk li jaħdmu maż-żgħażagħ, bħala mezzi li jippromwovu d-djalogu interkulturali u l-appoġġ għas-soċjetà ċivili, inkluż permezz ta’ programmi tal-UE fil-qasam taż-żgħażagħ.

Riċerka u innovazzjoni

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jiffaċilitaw l-integrazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fiż-Żona Ewropea tar-Riċerka (ERA);

tissaħħaħ il-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fil-programm Orizzont 2020;

isir progress fl-implimentazzjoni tal-Istrateġija tal-Innovazzjoni 2013-20, “Innovazzjoni għall-Kompetittività”;

jissaħħu r-riżorsi umani, materjali u istituzzjonali sabiex jitjiebu l-kapaċitajiet ta’ riċerka u innovazzjoni;

tissaħħaħ il-parteċipazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova fl-azzjonijiet Marie Skłodowska-Curie.

Kultura, politika awdjoviżiva u l-midja

Kultura

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex:

jippromwovu l-implimentazzjoni tal-Konvenzjoni tal-UNESCO tal-2005 dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali;

jikkooperaw fl-iżvilupp ta’ politika kulturali inklużiva fir-Repubblika tal-Moldova u dwar il-preservazzjoni u l-promozzjoni tal-wirt kulturali u naturali;

jissaħħu l-kapaċitajiet għall-iżvilupp tal-intraprenditorija kulturali fl-industriji kreattivi u kulturali u l-wirt kulturali;

jippromwovu l-parteċipazzjoni tal-atturi kulturali mir-Repubblika tal-Moldova fi programmi ta’ kooperazzjoni kulturali, inkluż Ewropa Kreattiva.

Politika awdjoviżiva u midja

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE msemmija fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-koperazzjoni se tinkludi appoġġ għar-Repubblika tal-Moldova biex:

taħdem lejn l-adozzjoni ta' leġiżlazzjoni awdjoviżiva f’konformità ma’ standards Ewropej, inkluż bl-iskambju ta’ opinjonijiet dwar il-politika awdjoviżiva, standards internazzjonali applikabbli inkluż il-kooperazzjoni fil-ġlieda kontra r-razziżmu u l-ksenofobija;

issaħħaħ il-kapaċità u l-indipendenza tal-awtoritajiet/korpi regolatorji għall-midja u b’mod partikolari ssir ħidma lejn l-indipendenza sħiħa tal-Kunsill tal-Koordinazzjoni Awdjoviżiva;

temenda l-leġislazzjoni sabiex jiżguraw li l-għajnuna finanzjarja pubblika għall-midja tiġi allokata skont kriterji oġġettivi u stretti, applikabbli bl-istess mod għall-midja kollha.

Parteċipazzjoni fi programmi u aġenziji tal-UE

Flimkien mal-Kummissjoni Ewropea, tesplora l-possibbiltajiet li tipparteċipa fi programmi u attivitajiet magħżula tal-aġenziji tal-UE li jiffukaw fuq pajjiżi tal-ENP.

2.5       Kummerċ u kwistjonijiet relatati mal-kummerċ (DCFTA)

Kummerċ ta' prodotti

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju l-implimentazzjoni korretta tad-dispożizzjonijiet dwar l-aċċess għas-suq għal prodotti, inkluża l-enerġija, tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur, b’mod partikolari permezz ta’ konsultazzjonijiet konġunti, biex:

tiżdied il-kapaċità tal-esportazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova;

isir aktar titjib fil-qasam tal-istatistika dwar il-kummerċ sabiex il-partijiet japplikaw b’mod korrett il-mekkaniżmu kontra ċ-ċirkomvenzjoni;

jiżguraw li ma jkunx hemm żieda fid-dazji applikabbli attwalment fuq l-importazzjonijiet fiż-żmien ta' qabel jidħol fis-seħħ il-ftehim (waqfien);

jiżguraw il-kwalità tal-leġiżlazzjoni li r-Repubblika tal-Moldova tista’ tħejji fuq l-aċċess għas-suq jew kwistjonijiet oħra relatati;

jikkooperaw fl-implimentazzjoni tal-pjan direzzjonali għat-titjib tal-kompetittività tar-Repubblika tal-Moldova;

jiskambjaw informazzjoni dwar żviluppi marbuta mal-aċċess għas-suq fir-Repubblika tal-Moldova u l-politika tagħha dwar l-aċċess għas-suq.

Regolamenti tekniċi, l-istandardizzazzjoni u l-infrastruttura relatata

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fuq it-tħejjijiet sabiex tinkiseb konformità mar-regolamenti tekniċi tal-UE, l-istandardizzazzjoni, il-metroloġija, l-akkreditazzjoni, il-proċeduri ta’ valutazzjoni tal-konformità u s-sistema tas-sorveljanza tas-suq kif previst fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur.

Din it-tħejjija se tinkludi ħidma biex:

isir skambju tal-informazzjoni dwar l-iżvilupp u l-infurzar tal-leġiżlazzjoni, li r-Repubblika tal-Moldova ntrabtet li timplimenta qabel ma jidħol fis-seħħ il-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur, kif speċifikat f’anness tal-Ftehim, u f’konformità mal-liġi tal-UE;

tiġi żviluppata infrastruttura relatata mal-amministrazzjoni tar-regolamenti tekniċi, l-istandardizzazzjoni, il-metroloġija, l-akkreditazzjoni, il-proċeduri tal-valutazzjoni tal-konformità u s-sistema tas-sorveljanza tas-suq, inkluż il-ħolqien ta’ sistema ta’ informazzjoni nazzjonali;

jiġi pprovdut aktar taħriġ lill-persunal fuq l-amministrazzjoni fil-korpi u aġenziji governattivi responsabbli;

tiġi skambjata informazzjoni dwar aspetti rilevanti oħra tal-pjanijiet tar-Repubblika tal-Moldova fil-qasam tal-ostakli tekniċi għall-kummerċ, u dwar il-perjodi ta’ żmien applikabbli;

issir kooperazzjoni fil-proċess ta’ tħejjija għall-Ftehim dwar il-Valutazzjoni tal-Konformità u l-Aċċettazzjoni tal-Prodotti Industrijali (ACAA).

Kwistjonijiet sanitarji u fitosanitarji (SPS)

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju lir-Repubblika tal-Moldova biex iġib l-istandards sanitarji u fitosanitarji tal-ikel u tal-għalf, il-leġiżlazzjoni u l-prassi fis-saħħa tal-pjanti u s-saħħa u l-benessri tal-annimali, f’konformità eqreb ma’ dawk tal-UE, kif stipulati fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

titlesta l-implimentazzjoni tal-Istrateġija dwar is-Sikurezza tal-Ikel attwali tar-Repubblika tal-Moldova, b’enfasi partikolari fuq il-kwalità tal-leġiżlazzjoni u l-kapaċità tal-infurzar, u l-indirizzar ta' kwalunkwe nuqqas identifikat;

jiġu stabbiliti prijoritajiet settorjali għar-Repubblika tal-Moldova, sabiex l-istandards jinġiebu iktar konformi mal-leġiżlazzjoni tal-UE f’setturi ekonomikament rilevanti tal-agrikoltura tagħha, u biex ikopru l-oqsma kollha speċifikati fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur;

tissaħħaħ il-kapaċità amministrattiva permezz ta' taħriġ tal-persunal fil-korpi u l-aġenziji governattivi u eżekuttivi responsabbli biex iħejju u jimplimentaw leġiżlazzjoni konformi mal-liġi tal-UE;

tkompli titjieb l-infrastruttura u l-kapaċità relatati meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-leġiżlazzjoni, b’mod partikolari s-saħħa tal-annimali, is-saħħa tal-pjanti, il-laboratorji tas-sikurezza tal-ikel u l-Postijiet ta’ Spezzjoni fuq il-Fruntiera, f'konformità mar-rekwiżiti tal-UE;

issir ħidma biex titwaqqaf sistema ta’ twissija bikrija għas-sikurezza tal-ikel u l-għalf, is-saħħa tal-annimali u s-saħħa tal-pjanti;

jiġu organizzati kampanji ta’ informazzjoni, ma’ aġenziji, negozji u l-NGOs relatati, dwar ir-rekwiżiti għall-aċċess tas-suq tal-UE, u mas-soċjetà ċivili dwar l-aspetti tal-konsumatur fis-sikurezza tal-ikel u l-għalf.

Faċilitazzjoni doganali u kummerċjali

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju lir-Repubblika tal-Moldova ġġib il-leġiżlazzjoni tagħha aktar konformi mal-liġi tal-UE u l-istandards internazzjonali elenkati fl-anness tal-abbozz tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

tkompli l-implimentazzjoni tal-qafas strateġiku għall-kooperazzjoni doganali;

tallinja s-sistema tal-Operatur Ekonomiku Awtorizzat tar-Repubblika tal-Moldova ma' dik tal-UE, bil-prospett ta’ rikonoxximent reċiproku;

tkompli timmodernizza s-servizz doganali tar-Repubblika tal-Moldova, u l-infrastruttura tiegħu, u tkompli torganizza taħriġ għall-persunal;

tkompli tissimplifika u timmodernizza l-proċeduri doganali amministrattivi;

tfassal pjan direzzjonali għall-adeżjoni tar-Repubblika tal-Moldova fil-Konvenzjoni dwar il-Proċedura Komuni tat-Tranżitu;

issir kooperazzjoni fuq il-kontroll doganali bbażat fuq ir-riskju u l-qsim ta’ informazzjoni rilevanti li tikkontribwixxi għal ġestjoni aħjar tar-riskji u s-sigurtà tal-katini tal-provvista, il-faċilitazzjoni tal-kummerċ leġittimu u s-sikurezza u s-sigurtà tal-prodotti importati, esportati jew fi tranżitu.

jiżdied id-djalogu dwar il-ġlieda kontra l-frodi għall-prevenzjoni tal-kummerċ illegali, inkluż ta' prodotti soġġetti għas-sisa, b’mod partikolari permezz ta’ kooperazzjoni msaħħa skont il-Protokoll dwar l-Assistenza Amministrattiva Reċiproka fi Kwistjonijiet Doganali;

il-leġiżlazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova dwar l-infurzar doganali tad-Drittijiet tal-Proprjetà Intellettwali (IPR) tiġi allinjata mal-liġi tal-UE.

Regoli ta' oriġini

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex iħejju għall-implimentazzjoni tar-regoli tal-oriġini li għandhom ikunu applikabbli skont il-protokoll rilevanti tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

tgħin lir-Repubblika tal-Moldova fl-adeżjoni tagħha fil-Konvenzjoni reġjonali dwar ir-regoli preferenzjali tal-oriġini pan-Ewro-Mediterranji;

tipprovdi taħriġ dwar iċ-ċertifikazzjoni u l-verifika tal-oriġini preferenzjali lis-servizzi doganali tar-Repubblika tal-Moldova;

jiġu diskussi u, jekk meħtieġ, jiġu analizzati l-proċeduri attwali applikati mis-servizz doganali tar-Repubblika tal-Moldova biex jiċċertifikaw u jivverifikaw l-oriġini tal-prodotti.

Stabbiliment, kummerċ fis-servizzi u kummerċ elettroniku

Il-partijiet se jkomplu d-djalogu tagħhom dwar l-istabbiliment, il-kummerċ fis-servizzi u l-kummerċ elettroniku skont id-dispożizzjonijiet speċifikati fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. huma se jippreparaw għall-implimentazzjoni tal-impenji li saru fl-oqsma tas-servizzi, kif previst fl-annessi tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jingħata taħriġ u kapaċità amministrattiva suffiċjenti biex jitrattaw mal-approssimazzjoni ppjanata tal-leġiżlazzjoni;

jiġu diskussi l-oqsma fejn għandhom jingħataw taħriġ, bini tal-kapaċità u għarfien espert;

jiġi żgurat skambju regolari ta’ informazzjoni dwar il-ħidma leġiżlattiva prevista jew fis-seħħ f’oqsma magħżula għall-approssimazzjoni u jidħlu fi djalogu għal dan l-għan.

Pagamenti kurrenti u moviment tal-kapital

Il-partijiet se jkomplu d-djalogu tagħhom dwar il-movimenti tal-kapital u l-pagamenti, b’mod partikolari, bil-għan li jimmonitorjaw il-konformità mal-impenji eżistenti kollha u għat-tħejjija tal-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur.

Akkwist pubbliku

Il-partijiet se jaħdmu flimkien fuq il-preparazzjonijiet tar-Repubblika tal-Moldova għall-implimentazzjoni tal-Kapitolu dwar l-Akkwist tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur u r-riformi relatati. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jiġu żviluppati l-kompetenzi meħtieġa u l-kapaċità amministrattiva fil-korpi responsabbli biex jissorveljaw l-implimentazzjoni tal-politika tal-akkwist biex iġibu l-leġiżlazzjoni aktar konformi mal-liġi tal-UE;

tibda titħejja l-istrateġija tal-akkwist pubbliku tar-Repubblika tal-Moldova;

jiġi żgurat li l-korp indipendenti ta' rieżami jkollu kapaċità amministrattiva suffiċjenti biex jipprovdi rimedji effettivi skont id-Direttivi 89/665 u 92/13, kif emendati bid-Direttiva 2007/66;

tiġi pprovduta informazzjoni preċiża u f’waqtha dwar l-iżviluppi fil-leġiżlazzjoni tar-Repubblika tal-Moldova, b’mod partikolari l-ħidma leġiżlattiva ppjanata li taffettwa l-politika tal-akkwist u l-infurzar.

Drittijiet tal-proprjetà intellettwali (DPI)

Il-partijiet se jaħdmu flimkien sabiex iħejju biex il-leġiżlazzjoni fir-Repubblika tal-Moldova tinġieb aktar konformi mal-liġi tal-UE u l-istandards internazzjonali dwar il-protezzjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali, kif speċifikat fil-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jiġi żgurat li d-detenturi tad-dritt miż-żewġ partijiet ikollhom livell adegwat u effettiv ta’ protezzjoni tad-DPI tagħhom u li jkunu fis-seħħ miżuri adegwati sabiex jinfurzaw dawn id-drittijiet;

tissaħħaħ il-kapaċità ta’ infurzar tal-korpi governattivi u tal-aġenziji eżekuttivi responsabbli, inkluż is-servizz doganali tar-Repubblika tal-Moldova, u rapportar regolari dwar is-sitwazzjoni tal-kapaċità amministrattiva;

jiġi żgurat il-funzjonament tajjeb tas-sistema ġudizzjarja biex jiggarantixxi l-aċċess għall-ġustizzja tad-detenturi tad-drittijiet u d-disponibbiltà u l-implimentazzjoni effettivi ta’ sanzjonijiet;

jiġu kkonsolidati l-istrutturi istituzzjonali rilevanti, kif ukoll l-uffiċċji tad-drittijiet tal-proprjetà industrijali, il-protezzjoni tad-drittijiet tal-awtur u s-soċjetajiet kolletturi; tissaħħaħ il-kooperazzjoni mal-awtoritajiet u l-assoċjazzjonijiet tal-industrija ta’ pajjiżi terzi;

jittieħdu miżuri biex tiżdied is-sensibilizzazzjoni pubblika fil-qasam tal-protezzjoni tal-proprjetà intellettwali u jiġi żgurat djalogu effikaċi mad-detenturi tad-drittijiet;

jitħejja pjan ta’ azzjoni għall-implimentazzjoni tal-liġi tal-UE u l-istandards rilevanti f’dan il-qasam, u jiġu żviluppati għodod ta’ monitoraġġ għall-implimentazzjoni u l-infurzar tad-DPI biex jiġu applikati skont l-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur;

jiġu implimentati l-istandards inkorporati fid-Direttiva tal-Infurzar 2004/48/KE, u fir-Regolament (UE) Nru 608/2013 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-12 ta’ Ġunju 2013 dwar l-infurzar doganali tad-drittijiet ta' proprjetà intellettwali;

jittieħdu miżuri effettivi kontra l-falsifikazzjoni u l-piraterija u tiġi żgurata implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni tal-infurzar u tas-sanzjonijiet għall-ksur tad-drittijiet tal-proprjetà intelletwali fuq il-bażi ta’ Strateġija Nazzjonali għad-DPI sal-2020, u jiġu prodotti rapporti regolari bbażati fuq miri u dejta tanġibbli u li jistgħu jitkejlu.

Kompetizzjoni

Il-partijiet se jaħdmu flimkien biex iħejju għall-implimentazzjoni tal-kapitolu dwar il-kompetizzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur u r-riformi relatati. Din il-kooperazzjoni se tinkludi ħidma biex:

jiġi żgurat li l-qafas istituzzjonali tar-Repubblika tal-Moldova u l-kapaċità amministrattiva tagħha jiggarantixxu l-implimentazzjoni effettiva tal-leġiżlazzjoni dwar il-kompetizzjoni;

jissaħħaħ id-djalogu fuq l-esperjenza tal-infurzar tal-leġiżlazzjoni f’dan il-qasam, kif ukoll fuq żviluppi leġiżlattivi oħra relatati mal-kompetizzjoni, inkluż billi jingħata taħriġ lill-awtoritajiet u pariri esperti ad hoc dwar l-infurzar ġenerali tar-regoli tal-għajnuna mill-Istat.

Transparenza

Il-partijiet se jagħtu attenzjoni speċjali lil ħidma li għandha l-għan li:

tħejji għall-implimentazzjoni tal-impenji dwar it-trasparenza fit-tfassil tal-politika b'rabta mal-kummerċ u jitqiesu l-mekkaniżmi neċessarji li jistgħu jkollhom bżonn jiġu stabbiliti biex isir dan;

jiġu diskussi l-aħjar prassi u esperjenzi fit-tfassil tal-politika trasparenti;

tiġi skambjata informazzjoni u jingħata taħriġ rilevanti, inkluż dwar il-mekkaniżmi ta’ komunikazzjoni u l-konsultazzjonijiet mal-partijiet ikkonċernati;

isiru seminars u avvenimenti oħra għall-pubbliku inġenerali, bil-għan li tiġi spjegata l-implimentazzjoni tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur u l-proċess tal-approssimazzjoni.

Kummerċ u żvilupp sostenibbli

Il-partijiet se jidħlu fi djalogu dwar il-kwistjonijiet koperti mill-kapitolu dwar il-kummerċ u l-iżvilupp sostenibbli tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni futur. Dan se jinkludi ħidma biex:

tiġi skambjata informazzjoni dwar l-implimentazzjoni tal-qafas tal-politika domestika rilevanti jew tal-impenji internazzjonali relatati mal-iżvilupp sostenibbli;

tiġi diskussa l-implimentazzjoni futura tal-impenji skont dan il-kapitolu fir-rigward tal-involviment tal-partijiet interessati u d-djalogu mas-soċjetà ċivili;

jiġu skambjati l-aħjar prassi u l-esperjenza rilevanti.

Il-partijiet se jżommu f’moħħhom li l-prijoritajiet dwar id-drittijiet tal-unjins u l-istandards tax-xogħol ewlenin fit-taqsima 2.1 u l-ewwel prijorità identifikata fit-taqsima 2.6 huma rilevanti ħafna għall-implimentazzjoni tal-kapitolu “Kummerċ u Żvilupp Sostenibbli”, u għalhekk għandhom jiġu indirizzati b’rabta ma’ din il-parti tal-Ftehim ta’ Assoċjazzjoni.

[1]               Pjan ta’ Azzjoni għas-sostenn tar-riformi demokratiċi fir-Repubblika tal-Moldova 2013-16, 20 ta’ Novembru 2013.