Ftehim ta' Koperazzjoni Bejn il-Komunità Ewropea gĦall-Enerġija Atomika (Euratom) u l-gvern tal-Kanada li jirregola l-qasam ta' l-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika

PREAMBOLU

Il-Komunità Ewropea għall-Enerġija Atomika (Euratom), rappreżentata mill-Kummisjoni tagħha (li f'dan id-dokument sa tissejjah il-Kummisjoni) u l-Gvern tal-Kanada;

Billi, bit-Trattat iffirmat f'Ruma fil-25 ta' Marzu ta' l-1957, ir-Renju tal-Belġju, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Franċiża, ir-Repubblika Taljana, il-Grandukat tal-Lussemburgu u r-Renju ta' l-Olanda, kienu ħolqu l-Komunità bil-għan li tikkontribbwixxi, billi toħroġ il-permessi meħtieġa, għall-formazzjoni u l-iżvilupp mgħaġġel ta' l-industrija nukleari, biex tgħolli il-livell tal-għajxien fl-Istati Membri u biex tiżżviluppa skambji mal-pajjiżi l-oħra;

Billi l-Komunità u l-Gvern tal-Kanada esprimew ix-xewqa reċiproka li jissieħbu f'koperazzjoni stretta fil-qasam tal-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika;

Billi hu ttamat li kollaborazzjoni reċiproka bil-għan li tippromwovi u tkabbar il-kontribut li l-iżvilupp ta' l-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika jista' jikkontribwixxi għall-ġid u l-prosperità tal-Komunità u tal-Kanada;

Billi b'mod partikolari l-ħolqien ta' programm komuni ta' riċerka u ta' żvilupp ikun ta' vantaġġ għaż-żewġ naħat;

Billi ftehim maħsub biex jistabbilixxi koperazzjoni fil-qasam ta' l-użu paċifiku tal-enerġija atomika jagħti bidu għal tibdil sfiq ta' esperjenzi, jiftaħ toroq għal attivitajiet vantaġġjużi għaż-żewġ naħat u jsaħħaħ is-solidarjetà fl-Ewropa u lil hinn mill-Atlantiku;

FTEHMU dan li ġej:

Artikolu 1

1. (a) il-kommunikiazzjoni ta' nozzjonijiet, li jinkludu ukoll dawk li jirrigwardjaw:

(i) ir-riċerka u l-iżvilupp;

(ii) il-problemi tas-Saħħa u s-Sigurtà:

(iii) l-attrezzaturi, l-istallazzjonijiet u l-makkinarji (inkluż il-forniment ta' proġetti, disinni u speċifikazzjonijiet); u

(iv) l-użu ta' attrezzaturi, stallazzjonijiet, makkinarju u materjal;

(b) il-forniment ta' materjali;

(ċ) il-kisba ta' attrezzaturi u makkinarji;

(d) l-użu tad-dirittijiet tal-liċenzi;

(e) l-aċċess għall-attrezzaturi u l-istallazzjonijiet u l-kapaċità għall-użu tagħhom.

2. Il-koperazzjoni prevista minn dan il-Ftehim ser tiġi attwata bil-kondizzjoni li taderixxi u tikkonforma mal-ligijiet u regolamenti kif ukoll tad-disposizzjonijiet applikabili fir-rigward ta' liċenzi, fis-seħħ fil-Komunità u fil-Kanada.

3. Kull wieħed mill-Partijiet Kontrattanti għandu jimpenja ruħhu biex jiżgura li d-disposizzjonijiet ta' dan il-Ftehim ikunu aċċettati u osservati, min-naħa tal-Komunità, b'konformità mad-disposizzionijiet fit-Trattat imsemmi, mill-persuni kollha li joqogħdu fil-Komunità u debitament awtorizzati skond dan il-Ftehim, u, min-naħa tal-Kanada, mill-azjendi kollha tal-gvern u mill-persuni kollha li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tagħha.

Artikolu II

Mingħajr preġudizzju għad-disposizionijiet ġenerali ta' l-Artikolu I, il-koperazzjoni prevista f'dan il-Ftehim għandha twassal għal programm kommuni ta' riċerka u żvilupp fil-qasam tar-reatturi nukleari ta' l-uranju naturali, moderati bl-ilma tqil.

Artikolu III

1. (a) Kull Parti Kontrattanti tista' tqiegħed għad-dispożizzjoni ta' l-oħra u għad-dispożizzjoni tal-persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizjoni tal-Kanada jew dawk li joqogħdu fil-Komunità in-nozzjonijiet li tiddisponi minnhom fl-oqsma li jidħlu fl-ambitu ta' l-applikazzjoni ta' dan il-Ftehim.

(b) Il-Komunikazzjoni ta' tagħrif miksub minn imkejjen oħra bil-kondizzjoni li ma jiġux trassmessi lil oħrajn hija eskluża mill-ambitu ta' dan il-Ftehim.

(ċ) It-tagħrif kunsidrat ta' valur kummerċjali min-naħa tal-Parti Kontrattanti li tkun qegħeda tfornihom jkunu kommunikati biss skond il-kondizzjonijiet stabbiliti mill-immsemmija Parti kontrattanti.

2. (a) Il-Partijiet kontrattanti għandhom jinkoraġġixxu u jaġevolaw it-tibdil ta' tagħrif li għandu x'jaqsam ma' suġġetti inklużi fl-ambitu ta' dan il-Ftehim, bejn persuni li joqogħdu fil-Komunità min-naħa, u persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kanada min-naħa l-oħra.

(b) It-tagħrif li jappartjeni għal persuni partikolari jistgħu jiġu kommunikati biss bil-kunsens tagħhom u bil-kondizzjonijiet li jistabbilixxu huma stess.

Artikolu IV

1. (a) Kull waħda mill-Partijiet kontrattanti għandha tagħti jew tipprokura l-konċessjoni ta' liċenzi jew sub-liċenzi fuq privattivi industrijali, li huma propjetà ta' waħda mill-Partijiet Kontrattanti jew li fil-konfront tagħhom parti waħda jew l-oħra jkollha d-dritt li ċċedi liċenzi jew sub-liċenzi u li jirrigwardaw suġġetti li jaqgħu fl-ambitu ta' dan il-Ftehim, lill-parti l-oħra jew lil persuni soġġetti għall-ġurisdizzjoni tal-Gvern tal-Kanada jew li joqogħdu fil-Komunità, skond kondizzjonijiet li dwarhom irid jintlaħaq ftehim.

(b) Il-konċessjoni ta' liċenzi jew sub-liċenzi għal patenti jew liċenzi miksuba minn terzi persuni b'kondizzjonijiet li ma jippermettux it-tali konċessjoni hija eskluża mill-ambitu ta' dan il-Ftehim.

2. (a) Il-Partijiet Kontrattanti għandhom jinkoraġġixxu u jaġevolaw il-konċessjoni lil persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Kanada jew li joqogħdu fil-Komunità ta' liċenzi ta' privattivi industrijali li jirrigwardaw oqsma li jaqgħu taħt l-ambitu ta' dan il-Ftehim u li rispettivament huma proprjetà ta' persuni stabiliti fil-Komunità jew sottoposti għall-ġurisdizzjoni tal-Kanada.

(b) Il-Liċenzi jew sub-licenzi ta' privattivi industijali jew liċenzi li jappartjenu għal dawn il-persuni għandhom jkunu konċessi biss bil-kunsens tagħhom u skond il-kondizzjonijiet li jistabbilixxu huma stess.

Artikolu V

1. Fejn hu possibli, il-Partijiet Kontrattanti għandhom jipprovdu lil xulxin jew lil persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Gvern tal-Kanada jew li joqogħdu fil-Komunità, konsulenza teknika bil-għajnuna ta' esperti jew fi kwalunkwe forma oħra si li tista' tiġi mifthema.

2. Fejn hu possibli, kull waħda mill-Partijiet Kontrattanti għandha tiżgura li fl-iskejjel u fl-istallazzjonijiet tagħha, l-istudenti u l-aprendisti, magħżulin mill-parti l-oħra, ikollhom formazzjoni fis-setturi li jirrigwardaw l-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika u għandha tagħmel sforz biex din il-formazzjoni tkun assigurata f'partijiet oħra fl-ambitu tal-Komunità jew fil-Kanada.

Artikolu VI

Il-Partijiet Kontrattanti jaqblu li, permezz ta' awtorizzazzjoni ġenerali jew speċifika tal-Kummissjoni, meta dan jiġi mitlub mit-Trattat li jikkosttitwixxi l-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika (Euratom), jew mill-Gvern tal-Kanada, materjal li jikkostittwixxi sors u materjali nuklejari speċjali jistgħu jiġu pprovduti jew riċevuti fl-ambitu ta' dan il-Ftehim, skond kondizzjonijiet kummerċjali jew b'xi tip ieħor ta' ftehim, mill-Agenzija ta' Approvviġonament tal-Komunità, mill-azjendi tal-Gvern tal-Kanada jew minn persuni stabiliti fil-Komunità jew li jaqgħu taħt il-ġurisdizjoni tal-Gvern tal-Kanada.

Artikolu VII

Fejn hu possibli, il-Partijiet Kontrattanti għandhom jgħinu lill-persuni li jaqgħu taħt il-ġurisdizjoni tal-Gvern tal-Kanada jew li joqogħdu fil-Komunità biex jiksbu reatturi għar-riċerka u reatturi ta' potenza u biex jiksbu għajnuna fil-proġettazzjoni, fil-bini, u fit-tħaddim ta' dawn ir-reatturi.

Artikolu VIII

Fejn hu possibli, il-Partijiet Kontrattanti għandhom jipprovdu għajnuna reċiproka biex kull waħda minnhom jew biex persuni li jaqgħu taħt il-gurisdizzjoni tal-Kanada jew li joqogħdu fil-Komunità jiksbu materjali, attrezzaturi u kull element ieħor meħtieġ għar-ricerka, l-izvilupp u l-produzjoni fil-qasam ta' l-enerġija atomika fil-Kanada u fl-ambitu tal-Komunità.

Artikolu IX

1. Il-Komunità u l-Gvern tal-Kanada jimpenjaw ruħhom biex jiżguraw li l-materjali jew l-attrezzaturi miksuba skond dan il-Ftehim u l-materjali li jikkostitwixxu sors jew il-materjali nukleari speċjali miksuba mill-użu ta' kwalunkwe material jew attrezzatura miksuba b'dan il-mod, jiġu użati biss biex jippromwovu u jiżviluppaw l-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika u mhux għal skopijiet militari u li, għal dan il-għan, l-ebda materjal jew attrezzatura miksuba skond dan il-Ftehim u l-ebda materjal li jikkostitwixxi sors jew materjal nuklejari speċjali miksub mill-użu ta' kwalunkwe materjal jew attrezzatura miksub b'dan il-mod ma' jiġu trasferiti lil persuni mhux awtorizzati jew li ma jaqgħux taħt il-kontroll tiegħu, jekk mhux bl-awtorizzazzjoni miktuba tal-Gvern tal-Kanada jew tal-Kommunita' rispettivament.

2. L-attwazzjoni ulterjuri tal-koperazzjoni maħsuba minn dan il-Ftehim sa tkun kondizzjonata għall-applikazzjoni sodifacenti għaż-żewġ naħat, skond il-paragrafu 1 ta' dan l-artikolu, tas-sistema ta' kontroll stabbilita mill-Kommunità b'konformità mat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea għall-Enerġija Atomika (Euratom) u l-provvedimenti meħuda mill-Gvern tal-Kanada bil-għan li jingħata kont ta' l-użu tal-materjali jew attrezzaturi.

3. Għandhom isiru konsultazzjonijiet u żjajjar bejn il-Partijiet Kontrattanti biex ikun żgurat miż-żewġ naħat li s-sistema ta' kontroll tal-Komunità u l-provvedimenti meħuda mill-Gvern tal-Kanada bil-għan li jingħata kont ta' l-użu ta' materjali jew ta' attrezzaturi, huma sodisfaċenti u effikaċi skond l-għanijiet ta' dan il-Ftehim. Għall-applikazzjoni ta' dawn is-sistemi ta' kontrol, il-Partijiet Kontrattanti huma disposti li jieħdu sehem f'konsultazzjonijiet u bdil ta' esperienzi ma' l-Aġenzija Internazzjonali ta' l-Enerġija Atomika bil-għan li jistabbilixxu sistema li tkun kompatibbli kemm jista' jkun ma' dik ta' l-Aġenzija Internazzjonali ta' l-Enerġija Atomika.

4. B'għarfien ta' l-importanza ta' l-Agenzija Internazzjonali ta' l-Enerġija Atomika, il-Komunità u l-Gvern tal-Kanada għandhom jikkonsultaw lil xulxin minn żmien għal żmien, biex jaraw jekk hemmx xi oqsma fejn jidħlu kontrolli li fihom tista' tintalab il-għajnuna teknika ta' din l-Agenzija.

Artikolu X

1. Sakemm m'hemmx dispożizzjoni kuntrarja, l-applikazzjoni jew l-użu ta' kwalunkwe tagħrif (inklużi wkoll il-proġetti, id-disinni u l-ispeċifikazzjonijiet) u ta' kwalunkwe materjal, attrezzatura jew makkinarju, mibdula jew ttrasferiti bejn il-Partijiet Kontrattanti permezz ta' dan il-Ftehim, għandha ssir taħt ir-responsabilità tal-Parti Kontrattanti li tkun irrċievithom. Il-Parti Kontrattanti l-oħra m'għandhiex tinżamm responsabbli ta' l-eżattezza jew kompletezza ta' dan it-tagħrif u lanqas ta' kemm hu xieraq dan it-tagħrif, materjali, attrezzaturi jew makkinarju għal kwalunkwe applikazzjoni jew użu partikolari.

2. Il-Partijiet Kontrattanti jirrikonnoxxu li biex jintlaħqu l-għanijiet ta' dan il-Ftehim hemm bżonn ta' dispożizzjonijiet xierqa fejn tidħol ir-responsabiltà ċivili. Il-Partijiet Kontrattanti għandhom jgħinu lil xulxin bil-għan li jelaboraw u jaddottaw, kemm jista' jkun malajr, dispożizzjonijiet ġenerali li jaqblu magħhom it-tnejn fejn tidħol responsabiltà civili. Fil-każ ta' dewmien fl-addozzjoni ta' dawn id-dispożizzjonijiet ġenerali, il-Partijiet Kontrattanti għandhom jikkonsultaw lil xulxin bil-għan li jaddottaw dispożizzjonijiet ad hoc li jkunu jkunu jaqblu magħhom iż-żewġ naħat u li jippermettu li jintlaħaq ftehim dwar aspetti partikolari.

Artikolu XI

1. L-Artikolu 106 tat-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika (Euratom), iffirmat f'Ruma fil-25 ta' Marzu ta' l-1957, jistabbilixxi li l-Istati Membri, li qabel id-dħul fis-seħħ tat-Trattat kienu ikkonkludew ftehim ma' Stati terzi għal koperazzjoni fil-qasam ta' l-enerġija nuklejari, għandhom id-dover li jibdew, flimkien mal-Kumissjoni, it-trattativi meħtieġa ma' dawn l-Istati terzi bil-għan li jiksbu, sa fejn hu possibbli, l-applikazzjoni minn naħa tal-Komunità tal-jeddijiet u tad-dmirijiet marbuta ma' kull ftehim.

2. Il-Gvern tal-Kanada huwa dispost li jibda trattattivi bħal dawn fejn jidħol kull ftehim li hu jagħmel parti minnu.

Artikolu XII

Il-Partijiet kontrattanti jerġgħu jistqarru l-interess komuni tagħhom biex jippromwovu l-użu paċifiku ta' l-enerġija atomika fi ħdan l-Aġenzija Internazzjonali ta' l-Enerġija Atomika u għandhom il-ħsieb li din l-Aġenzija u l-membri tagħha jibbenefikaw mir-riżultati tal-koperazzjoni ta' bejniethom.

Artikolu XIII

1. Fuq talba ta' kull waħda mill-Partijiet Kontratanti, għandhom jiltaqgħu rappreżentanti tagħhom, minn żmien għal żmien, biex jikkonsultaw lil xulxin fuq problemi li jirriżultaw mill-applikazzjoni ta' dan il-Ftehim, biex jikkontrollaw it-twetttiq tiegħu u biex jeżaminaw modi oħra ta' koperazzjoni li jistgħu jiżdiedu ma' dawk imsemmija f'dan il-Ftehim.

2. Il-Partijiet Kontrattanti jkunu jistgħu jistiednu, bi ftehim komuni, pajjiżi oħrajn biex jieħdu sehem fil-programm komuni imsemmi fl-Artikolu II.

Artikolu XIV

Għall-għanijiet ta' dan il-Ftehim, u sakemm ma jkunx hemm xi stqarrija differenti:

(a) it-terminu "Partijiet Kontrattanti" jfisser il-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika (Euratom) min-naħa, u l-Gvern tal-Kanada u l-azjendi tal-gvern tal-Kanada definiti fil-paragrafu (b) ta' dan l-artikolu, min-naħa l-oħra;

(b) it-terminu "azjendi tal-gvern tal-Kanada" jindika l-"Atomic Energy of Kanada Limited" u l-"Eldorado Mining and Refining Limited" u kull azjenda oħra li taqa' taħt il-ġurisdizjoni tal-Gvern tal-Kanada li l-Partijiet Kontrattanti jaqblu li jikkunsidraw bħala tali;

(ċ) it-terminu "persuni" jinkludi kull persuna fiżika, soċjetà (ditta, kumpanija, "partnership"), assoċjazzjoni, entità jew azjendi governattivi u kull persuna ġuridika pubblika jew privata oħra, imma ma jinkludix il-Partijiet kontrattanti kif definiti fil-paragrafu (a) ta' dan l-artikolu;

(d) it-terminu "attrezzatura" jfisser il-partijiet prinċipali jew l-elementi essenzali ta' magni jew impjanti li huma partikolarment indikati biex jintużaw fi proġetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-enerġija atomika;

(e) it-terminu "materjal" ifisser:materjal li jikkostitwixxi sors, materjal nuklejari specjali, ilma tqil, graffit ta' kwalità nukleari u kull sustanza oħra li, min-natura jew is-safa tagħha, hija partikolarment adatta biex tintuża fir-reatturi nukleari.

(f) it-terminu "materjal li jikkosstitwixxi sors" ifisser: uranju li fih taħlita ta' isotopi li jinsab fin-natura; uranju nieqes mill-isotopu 235; thorium; kull wiehed mill-imsemmija materjali f'forma ta' metall, lega, kompost kimiku u konċentrat; kull materjal ieħor li fih wieħed jew aktar mill-materjali msemmija fi grad ta' konċentrazzjoni li jrid jintlaħaq ftehim dwarha bejn il-Partijiet Kontrattanti; kull materjal ieħor imfisser bħala tali mill-Partijiet Kontrattanti;

(g) it-terminu "materjal nuklejari speċjali" jfisser: plutonju; uranju 233; uranju 235; uranju b'konċentrazzjoni għolja ta' l-isotopi 233 e 235; kull sustanza li fiha wieħed jew aktar minn dawn is-sustanzi u kull sustanza oħra imfissra bħala tali mill-Partijiet kontrattanti; madanakollu it-terminu "materjal nuklejari speċjali" ma jinkludix "materjal li jikkostittwixxi sors";

(h) it-terminu "miksub" ifisser miksub minn proċediment wieħed jew aktar, wara xulxin jew le;

(i) it-terminu "fil-Komunità" jfisser: fl-ambitu tat-territorji li fihom japplika jew sa japplika it-Trattat li jistabbilixxi l-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika (Euratom).

Artikolu XV

1. Dan il-Ftehim jidħol fis-seħħ permezz ta' bdil ta' noti maħsuba għal dan il-għan bejn il-Komunità u l-Gvern tal-Kanada [1].

2. Il-Ftehim jibqa' fis-seħħ għal perjodu ta' għaxar snin u aktar sa l-iskadenza ta' perjodu notifikat minn qabel ta' sitt xhur, mogħti għal dan il-għan mill-Komunità jew mill-Gvern tal-Kanada, sakemm in-notifika msemmija ma tkunx diġà ntbagħtet sitt xhur qabel it-tmiem ta' l-imsemmi perjodu ta' għaxar snin.

B'RISPETT LEJN DAN, dawk hawn taħt iffirmati, awtorizzati kif suppost għal dan il-għan mill-Kummissjoni u mill-Gvern tal-Kanada rispettivament, iffirmaw dan il-Ftehim u qegħdu s-siġilli tagħhom.

Magħmul fi Brussel, fis-6 ta' Ottobru ta' l-1959, bil-Franċiż, bl-Ingliż, bit-Taljan, bl-Olandiż u bil-Ġermaniż, ilsna li huma lkoll validi indaqs.

Għall-Komunità Ewropea ta' l-Enerġija Atomika (Euratom)

E. Hirsch

E. Medi

P. De Groote

H. Krekeler

E. M. J. A. Sassen

Għall-Gvern tal-Kanada

S.D. Pierce

[1] Daħal fis-seħħ fit-18 ta' Novembru ta' l-1959.

--------------------------------------------------