INTRODUZZJONI

L-Unjoni Ewropea (UE) hija l-akbar żona ekonomika u kummerċjali tad-dinja. L-assi uniku u l-vantaġġ komparattiv distint tal-UE fix-xena globali huwa s-Suq Uniku tagħha, li jinkludi aktar minn nofs biljun konsumatur u aktar minn 20 miljun ditta.

Sa mill-bidu tiegħu, il-proċess li jinsab għaddej tat-titjib u l-espansjoni tas-Suq Uniku mexa id f’id mal-iżvilupp tal-politika tal-kompetizzjoni tal-UE. L-ewwel każijiet tal-antitrust ta’ importanza ewlenija li mmiraw lejn l-impedimenti għall-kummerċ fis-suq uniku jmorru lura sas-sittinijiet, notevolment id-deċiżjoni pijuniera fl-1964 kontra Grundig-Consten. Dak il-każ kien dwar ftehim biex jinqasam is-suq, li kien wassal għal differenzi sostanzjali fil-prezzijiet bejn Franza u l-Ġermanja. Il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat id-Deċiżjoni Grundig-Consten u kkonfermat il-pożizzjoni tagħha rigward impedimenti privati għall-kummerċ transkonfinali u l-kompetizzjoni f’sentenzi sussegwenti[1]. L-adozzjoni tar-Regolament dwar il-kontroll tal-fużjonijiet fl-1989 kien jirrappreżenta qabża kwalitattiva fil-politika tal-kompetizzjoni tal-UE li tirrifletti l-iżvilupp tas-suq intern wara d-dħul fis-seħħ tal-Att Uniku Ewropew fl-1987. Il-politika tal-kompetizzjoni tal-UE qieset ir-realtajiet ġodda tas-suq ta’ żieda fl-opportunitajiet għall-kumpaniji Ewropej biex jingħaqdu u jakkwistaw assi bejn il-fruntieri nazzjonali. Bl-istess mod, il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat gradwalment sar pilastru essenzjali tas-Suq Uniku, li jiżgura li l-kumpaniji jkunu jistgħu jikkompetu fuq termini ugwali indipendentement minn fejn ikunu jinsabu u li jipprovdi salvagwardji kontra l-Istati Membri involuti f’kompetizzjonijiet reċiproċi ta’ sussidji għad-detriment ta’ xulxin u tal-interess ġenerali Ewropew. Fl-aħħar nett, l-adozzjoni tar-Regolament 1/2003 għaxar snin ilu fissret era ġdida fl-infurzar tar-regoli tal-UE dwar l-antitrust, li fihom l-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (NCAs) saru atturi attivi ħafna. L-infurzar tar-regoli tal-UE dwar l-antitrust issa huwa mwettaq minn multipliċità ta’ infurzaturi fis-Suq Uniku skont l-istess standard ta’ valutazzjoni. Dak ir-reġim kien imsaħħaħ b’mod sinifikanti fil-livell tal-infurzar tar-regoli tal-UE dwar l-antitrust u jifforma l-bażi tal-kundizzjonijiet ekwi għall-kumpaniji li joperaw b’mod transfruntier fl-Ewropa.

Mingħajr politika effettiva tal-kompetizzjoni fl-UE, is-Suq Uniku ma jistax jilħaq il-potenzjal sħiħ tiegħu. Ma jkun hemm xejn li jipprevjeni ostakoli privati għall-kummerċ u l-kompetizzjoni milli jieħdu post l-ostakli pubbliċi li r-regoli tal-moviment ħieles żmantellaw fuq aktar minn nofs seklu. Lanqas ma jinżammu lura l-Istati Membri milli joħolqu distorsjoni fil-kummerċ u l-kompetizzjoni permezz ta’ ħafna sussidji, xenarju li naturalment jiffavorixxi lil dawk li huma fiskalment aktar b’saħħithom. Jekk tiddgħajjef il-politika tal-kompetizzjoni tal-UE jitnawwar is-Suq Uniku għad-detriment tal-potenzjal tat-tkabbir tal-UE, li l-ekonomiji individwali tiegħu- b’mod partikolari fiż-żona tal-euro - huma dejjem aktar interdipendenti. Fl-istess ħin, il-politika tal-kompetizzjoni hija wkoll kruċjali biex l-UE tkun tista’ tikkontrolla l-abbużi tal-pożizzjoni dominanti, il-kartelli u l-prattiki miftiehma li jkunu ta’ ħsara għall-konsumaturi.

Fl-2012 il-Kummissjoni Ewropea kompliet tiżgura l-funzjonament tajjeb tas-Suq Uniku, minkejja sejħiet li jkun hemm minn żmien għal żmien favur pożizzjoni anqas iebsa fir-rigward ta’ mġiba antikompetittiva minn ditti jew Stati Membri fid-dawl tal-kriżi ekonomika.

Mhux iż-żmien li nillaxkaw l-infurzar tar-regoli tal-kompetizzjoni

Il-kartelli madwar id-dinja li damu għal għaxar snin għal skrins tal-kulur bit-tubu u għal tubi li juru stampa bil-kulur li wrew l-agħar tipi ta’ mġiba antikompetittiva fis-Suq Uniku, huma eżempju ċar. Skrins tal-kulur bit-tubu u tubi li juru stampa bil-kulur huma komponenti ewlenin li jidħlu fil-produzzjoni tal-iskrins tat-televiżjoni u tal-kompjuter, u jirrappreżentaw 50 sa 70% tal-prezz. Fil-5 ta’ Diċembru 2012, il-Kummissjoni Ewropea mmultat lil seba’ gruppi internazzjonali ta’ kumpaniji total ta’ EUR 1 470 515 000 għaż-żewġ kartelli.

Matul l-2012, l-għodod kollha dwar il-politika tal-kompetizzjoni tal-UE - antitrust u l-infurzar tal-fużjonijiet kif ukoll il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat - komplew jiġu użati bħala xprun f’partijiet sinifikanti tas-suq uniku. Is-sena 2012 wkoll immarkat l-20 anniversarju tat-tnedija mill-ġdid fl-1992 tas-Suq Uniku Ewropew. Dan ir-rapport dwar il-politika tal-kompetizzjoni b’hekk jiffoka fuq ir-rwol tal-politika tal-kompetizzjoni sabiex tisfrutta l-potenzjal tas-Suq Uniku favur it-tkabbir. Fl-2012, il-Kummissjoni kompliet ukoll taħdem mal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni (NCAs) biex tiżgura applikazzjoni koerenti tar-regoli tal-UE dwar l-antitrust. B’mod partikolari, il-Kummissjoni kienet involuta f’kooperazzjoni mill-qrib mal-awtoritajiet nazzjonali tal-kompetizzjoni fi ħdan in-Netwerk Ewropew tal-Kompetizzjoni (ECN), inklużi sforzi biex tippromwovi l-konverġenza ta’ proċeduri nazzjonali għall-infurzar tar-regoli tal-UE dwar l-antitrust li mhumiex ġeneralment regolati mil-liġi tal-UE.

Din l-aħħar sena, l-infurzar tal-kompetizzjoni tal-UE ffoka b’mod partikolari fuq setturi ta’ importanza trasversali sistemiċi għall-ekonomija tal-UE: servizzi finanzjarji; industriji ta’ netwerk ewlenin bħall-enerġija, it-telekomunikazzjoni u s-servizzi postali; kif ukoll swieq intensivi fl-għarfien bħall-ismartfowns, il-kotba elettroniċi u l-farmaċewtiċi. F’dawk is-setturi, l-infurzar tal-kompetizzjoni tal-UE (li prinċipalment jopera ex post) jikkumplimenta r-regolamentazzjoni tas-Suq Uniku.

Ħafna mill-kwistjonijiet indirizzati f’dan ir-rapport diġà kienu eżaminati matul id-djalogu strutturat kontinwu tal-Kummissjoni mal-Parlament Ewropew matul is-sena (ara t-taqsima 5 dwar id-Djalogu tal-Kompetizzjoni ma’ Istituzzjonijiet Oħrajn u, għal aktar dettall, id-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni (SWD) li jakkumpanja dan ir-rapport).

1. Politika tal-kompetizzjoni li tappoġġa settur finanzjarju iktar ġust u iktar trasparenti

Sistema bankarja vijabbli, trasparenti u kompetittiva li tipprovdi finanzi lill-ekonomija reali hija prekundizzjoni meħtieġa biex jerġa’ jiġi stabbilit it-tkabbir sostenibbli. Il-kriżi finanzjarja u ekonomika attwali għandha l-oriġini tagħha fis-settur finanzjarju u kwalunkwe strateġija ta’ ħruġ neċessarjament tirrikjedi li jkunu indirizzati l-kawżi minn fejn qed toriġina l-kriżi. B’dan il-ħsieb, fl-2012 il-Kummissjoni Ewropea kompliet tapplika r-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat biex tikkontrolla l-partijiet tas-settur bankarju tal-UE kkonċernati. Il-biċċa l-kbira tal-attività kienet tinvolvi r-ristrutturar tal-banek, sabiex ma jkunx meħtieġ aktar finanzjament mill-kontribwenti tat-taxxa għall-ġejjieni prevedibbli. F’każijiet fejn il-banek ma setgħux jiġu ristrutturati, il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat kompla jintuża bħala mekkaniżmu ta' riżoluzzjoni de facto sakemm ikun hemm leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku aktar eżawrjenti[2]. Regoli ta’ fużjonijiet u antitrust ġew impjegati wkoll biex jiżguraw li s-Suq Uniku jkun mirfud minn settur finanzjarju trasparenti u kompetittiv[3].

Ir-reġim temporanju ta’ emerġenza bħala għodda għar-ristrutturar tal-banek u r-riżoluzzjoni de facto

Meta faqqgħet il-kriżi finanzjarja fl-2008 u l-2009, il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat sar - aktar b'mod awtomatiku milli bi ħsieb – l-għodda prinċipali fil-livell tal-UE li tindirizza s-sitwazzjoni bla preċedent li nħolqot. Il-Kummissjoni minnufih implimentat reġim speċjali ta' għajnuna mill-Istat biex tikkontrolla s-salvataġġi ta' banek f’diffikultà mill-gvernijiet biex tiġi salvagwardjata l-istabbiltà tas-sistema finanzjarja usa’[4] Ir-reġim speċjali kien imfassal ukoll sabiex jiżgura l-funzjonament tajjeb tas-Suq Uniku. It-theddida eżistenzjali fis-suq uniku kienet evidenti mill-iskala enormi ta’ interventi mill-gvern. Bejn l-1 ta’ Ottubru 2008 u tmiem l-2011, bejn wieħed u ieħor EUR 1,6 triljun ġew trasferiti lill-banek. L-ammont impenjat mill-gvernijiet tal-UE kien fil-fatt tliet darbiet akbar. Il-parti l-kbira ta’ dak l-ammont ħa l-forma ta’ garanziji tal-gvern tal-obbligazzjonijiet tal-banek u forom oħra ta’ sostenn ta’ likwidità, li jirrappreżentaw’ il fuq minn 9% tal-PDG tal-UE, filwaqt li r-rikapitalizzazzjonijiet u l-appoġġ għal assi danneġġati kienu jammontaw għal aktar minn 3% tal-PDG tal-UE. Ir-reġim temporanju speċjali kompla jiżgura li l-banek ikkonċernati kienu appoġġati bl-istess kundizzjonijiet madwar is-suq uniku. Skont dawn regoli temporanji, li jibqgħu fis-seħħ sakemm ikunu jeħtieġu dan il-kundizzjonijiet tas-suq u ekonomiċi, il-banek tal-UE f’diffikultà jistgħu jirċievu l-appoġġ tal-gvern bil-kundizzjoni li jwettqu ristrutturazzjoni.

Tiswija tas-settur finanzjarju sabiex tiġi appoġġata l-ekonomija reali filwaqt li jiġu mħarsa l-kontribwenti tat-taxxa

Ir-ristrutturar ta’ banek individwali kompla jkun iggwidat mill-ħtieġa assoluta li jiġu żgurati mudelli ta’ negozju vijabbli li jappoġġaw l-ekonomija reali. Deċiżjonijiet li jinvolvu t-tnaqqis tal-infiq, iċ-ċessjonijiet u li jiffokaw l-attenzjoni fuq l-attivitajiet ewlenin ittieħdu inter alia fir-rigward ta' xi wħud mil-Landesbanken Ġermaniżi (NordLB u BayernLB), il-banek Spanjoli CAM u UNNIM u l-bank tas-self ipotekarju Latvjan[5]. Ingħatat attenzjoni partikolari biex jiġi żgurat li l-flus tal-kontribwenti jintużaw biex il-banek jitreġġgħu lura għall-vijabbiltà fit-tul u li fuq tul ta' żmien medju l-kontribwenti jitħallsu lura mingħajr telf; tabilħaqq, ċerti benefiċjarji tal-għajnuna diġà bdew iħallsu lura l-għajnuna li rċevew lill-gvernijiet tagħhom[6].

Bħala parti mill-programmi ta’ aġġustament ekonomiku għall-Irlanda, il-Portugall u l-Greċja, il-kontroll tal-għajnuna mill-Istat kompla jikkontribwixxi b’mod sinifikanti għar-ristrutturar[7] tas-setturi bankarji kollha ta' dawk il-pajjiżi bħala parti minn sforz aktar wiesa' li jinvolvi mhux biss lill-Kummissjoni iżda wkoll lill-BĊE u fil-biċċa l-kbira tal-każijiet il-Fond Monetarju Internazzjonali (FMI). Għal darb’ oħra, punt ewlieni ta’ tħassib kien li tiġi żgurata l-integrità tas-Suq Uniku f’kuntest ta’ appoġġ pubbliku finanzjarju qawwi.

Ir-ristrutturar tas-settur bankarju Spanjol

F’Lulju 2012 il-Grupp tal-euro laħaq qbil dwar Memorandum ta’ Ftehim (MoU) dwar programm settorjali għas-settur finanzjarju Spanjol. Skont il-MoU, sar ittestjar tal-istress rigoruż li kien ikopri perjodu ta’ tliet snin sal-2014. It-test tal-istress identifika nuqqas ta' kapital ta’ madwar EUR 60 biljun f’għaxar banek. Tnejn minn dawk il-banek, Banco Popular u Ibercaja, akkwistaw il-kapital neċessarju fis-suq jew permezz ta' azzjonijiet tal-maniġment. It-tmien banek l-oħra li ma setgħux jissodisfaw il-limiti permezz ta’ riżorsi privati ġew rikapitalizzati b’fondi tal-programm u qegħdin jiġu ristrutturati jew riżolti f’konformità mar-regoli dwar l-għajnuna mill-Istat. L-ewwel grupp kien jinvolvi banek li huma diġà kkontrollati mill-awtoritajiet Spanjoli: BFA/Bankia, Catalunya Caixa, Nova Caixa Galicia u Banco de Valencia. Il-pjanijiet ta’ ristrutturar għal dawk il-banek ġew approvati fit-28 ta’ Novembru 2012. Għal grupp ieħor, li kien jinkludi lil Banco Mare Nostrum, Banco CEISS, Caja3 u Liberbank, id-deċiżjonijiet tar-ristrutturar ġew adottati fl-20 ta’ Diċembru 2012. Bħala riżultat, sa tmiem l-2012 is-sistema finanzjarja Spanjola kollha kienet kompletament kapitalizzata. Il-pjanijiet ta’ ristrutturar għal dawk il-banek għandhom l-għan li terġa' tiġi stabbilita l-vijabbiltà tagħhom u l-kapaċità tagħhom li jipprovdu l-kreditu lill-ekonomija reali, filwaqt li tiġi mminimizzata l-ispiża għall-kontribwenti u jitnaqqsu għall-minimu d-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni. Mill-ħtieġa ta' kapital ta' EUR 57 biljun għat-tmien banek l-oħra, EUR 37 biljun se jiġu mill-programm tal-UE għas-settur finanzjarju Spanjol. Fir-rigward tal-EUR 18-il biljun li jibqa', EUR 12-il biljun huma fil-forma ta’ qsim tal-piżijiet minn detenturi ta’ dejn subordinat, EUR 5 biljun minn disponimenti tal-assi mill-banek u EUR 1 biljun fil-forma ta’ trasferiment ta’ self ta' proprjetà immobbli lil SAREB, il-bank ħażin stabbilit mill-awtoritajiet Spanjoli.

Il-politika tal-kompetizzjoni takkumpanja l-leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku tal-UE bl-għan li tiżdied it-trasparenza, l-imparzjalità u s-solidità tas-swieq finanzjarji

Qiegħed jiġi stabbilit pakkett ta’ regolamentazzjoni tas-suq uniku ambizzjuż biex is-swieq finanzjarji jkunu iktar trasparenti biex jiġu indirizzati l-għeruq tal-kriżi finanzjarja f’oqsma bħalma huma d-derivattivi. Il-politika tal-kompetizzjoni tal-UE naturalment tappoġġa dak l-isforz leġiżlattiv. It-trasparenza hija essenzjali għas-swieq kompetittivi.

Fl-2012, il-Kummissjoni kompliet tinvestiga għadd ta’ każijiet antitrust relatati mar-rati ta' riferiment tal-Libor, il-Euribor u t-Tibor. Għadd ta’ banek u brokers huma soġġetti għall-investigazzjoni. L-importanza ta’ prodotti derivattivi finanzjarji marbuta ma’ dawn il-punti ta' riferiment ma tistax tiġi esaġerata. Skont il-Bank għall-Ħlasijiet Internazzjonali (BĦI) il-valur tas-suq gross pendenti tad-derivattivi tar-rata tal-imgħax fil-muniti kollha kien ta’ USD 19-il triljun f’Ġunju 2012[8]. Dawk il-prodotti għandhom rwol ewlieni fil-ġestjoni tar-riskju fis-Suq Uniku. L-investigazzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-antitrust tnedew qabel l-iskandlu Libor li faqqa' minħabba r-rivelazzjonijiet li saru dwar il-manipulazzjoni tar-rati ta' riferiment tal-Libor/Tibor u aktar tard dwar dawk tal-Euribor, li wassal ukoll għal investigazzjonijiet kriminali u investigazzjonijiet skont ir-regolament finanzjarju f'bosta ġuriżdizzjonijiet. F’Lulju 2012 il-Kummissjoni emendat proposta leġiżlattiva preċedenti sabiex tkopri din ix-xorta ta’ manipulazzjoni li issa qed tirriżulta mill-iskandlu tal-Libor, u għamlitha reat kriminali.

Il-Kummissjoni wettqet ukoll żewġ investigazzjonijiet tal-antitrust fis-suq tal-iswaps tal-inadempjenza tal-kreditu (CDS) li nfetħu fl-2011. Il-Kummissjoni kompliet tanalizza, b’mod partikolari, il-kooperazzjoni bejn għadd ta’ banek tal-investiment ewlenin u fornitur ta' servizz tal-informazzjoni. L-iskop tal-investigazzjoni huwa li jiġi stabbilit jekk dawk l-atturi aġixxewx sabiex iħarsu l-pożizzjoni b'saħħitha tagħhom fis-suq profitabbli tas-CDS ta' Barra l-Borża (OTC) billi jxekklu l-iżvilupp ta’ derivattivi tas-CDS negozjati fil-borża b’mod li seta’ jikser il-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE.

L-isforzi koordinati mill-Kummissjoni u l-leġiżlatura tal-UE biex tiżdied it-trasparenza fis-swieq finanzjarji permezz ta’ leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku tista’ tiġi sovvertita b’kollużjoni u abbużi antikompetittivi. Il-politika tal-kompetizzjoni tal-UE tista’ tiġi applikata, u hija applikata, bħala parti minn taħlita usa’ ta’ rimedji[9].

Il-Kummissjoni użat ukoll fl-2012 l-għodod tagħha tal-kontroll tal-fużjonijiet sabiex jiġu żgurati prezzijiet kompetittivi għal kumpaniji li jiġġestixxu r-riskji tagħhom billi jinvestu f’derivattivi fl-UE. Fl-1 ta’ Frar 2012, il-Kummissjoni pprojbiet il-fużjoni proposta bejn Deutsche Börse u New York Stock Exchange Euronext. Il-Kummissjoni waslet għall-konklużjoni li l-fużjoni telimina l-kompetizzjoni u twassal għal kważi monopolju f’xi swieq tad-derivattivi, b’mod partikolari fis-swieq globali għal derivattivi Ewropej ta’ ishma individwali u ta’ indiċi tal-ekwità u derivattivi Ewropej tar-rati tal-imgħax. F’dawk l-oqsma, iż-żewġ boroż kienu de facto l-uniċi atturi globali kredibbli. Il-Kummissjoni kienet tal-fehma li l-fużjoni kienet aktarx twassal għal prezzijiet ogħla u inqas innovazzjoni għall-klijenti tad-derivattivi u li r-rimedji proposti mill-partijiet ma kinux biżżejjed biex jiġu indirizzati dawn il-problemi.

Iffaċilitar tat-tranżazzjonijiet madwar is-Suq Uniku permezz ta’ funzjonament aħjar tas-sistemi ta’ pagament

Fl-2012, il-Kummissjoni segwiet l-azzjoni tagħha ta’ infurzar tal-antitrust kontra l-imġiba antikompetittiva dwar tariffi multilaterali tal-interkambju (TMI) mitluba minn kumpaniji tal-kards ta’ kreditu, b’mod partikolari Visa u MasterCard. It-TMI jagħmlu parti sinifikanti mill-ispiża totali li l-bejjiegħa jridu jħallsu biex jaċċettaw ħlasijiet bil-kards. Fl-2010, 35 biljun pagament bil-card saru fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), jiġifieri total ta’ EUR 1,8 triljun.

Karti ta’ kreditu u ta’ debitu tal-viża jirrappreżentaw madwar 41 % tat-total tal-kards tal-ħlas maħruġa fiż-ŻEE. Aktar minn ħames miljun negozjant jaċċettaw il-kards tal-ħlas tal-Visa. Fl-2012, il-Kummissjoni bagħtet Dikjarazzjoni supplimentari ta’ oġġezzjonijiet lil Visa dwar it-TMI li din tiċċarġja għal tranżazzjonijiet b’karti tal-kreditu tal-konsumatur fiż-ŻEE[10]. Il-Kummissjoni waslet għall-konklużjoni preliminari li dawn it-TMI inaqqsu l-kompetizzjoni fil-prezzijiet bejn il-banek akkwirenti, jgħollu l-kost ta’ aċċettazzjoni ta’ kards ta’ kreditu għan-negozjanti u fl-aħħar mill-aħħar jgħollu l-prezzijiet tal-konsumatur. Il-Kummissjoni sabet ukoll li l-obbligu fuq l-akkwirenti transfruntieri sabiex iħallsu it-TMI applikabbli fil-pajjiż ta’ tranżazzjoni kien qed kien ixekkel l-akkwisti transfruntieri u jsostni s-segmentazzjoni tas-Suq Uniku fi swieq nazzjonali, b'mod li n-negozjanti jitwaqqfu milli jibbenefikaw minn TMI aktar baxxi fi Stati Membri oħra.

L-analiżi tal-Kummissjoni fil-każ tal-viża segwiet mill-qrib is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-UE f’Mejju fil-każ MasterCard, li sostniet għal kollox is-sejbiet tal-Kummissjoni dwar in-natura antikompetittiva tal-MIFs[11].

2. Ir-riforma tal-għajnuna mill-Istat sabiex ikompli jiġi żviluppat is-suq uniku u jiġi appoġġat it-tkabbir f’kuntest ta’ riżorsi pubbliċi skarsi

Is-sena li għaddiet, kien hemm l-ewwel deċiżjonijiet li japplikaw il-qafas il-ġdid dwar l-għajnuna mill-Istat għal Servizzi ta’ Interess Ekonomiku Ġenerali (SGEIs) adottat fl-2011. F’Mejju 2012, il-Kummissjoni nediet aġenda ta’ riforma saħansitra aktar ambizzjuża: Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat.

Dħul fis-seħħ tar-regoli l-ġodda dwar is-SIEĠ: nieħdu l-massimu minn baġits pubbliċi skarsi b’appoġġ għall-mudell soċjali u ekonomiku Ewropew

Is-SIEĠ huma servizzi pubbliċi li ma jkunux ipprovduti mill-forzi tas-suq waħidhom jew tal-inqas mhux f’forma li tkun disponibbli għal kulħadd. Is-SIEĠ huma parti integrali mill-mudell Ewropew tal-ekonomija soċjali tas-suq.

Ir-regoli tas-SIEĠ il-ġodda (effettivi mill-31 ta’ Jannar 2012) jgħinu lill-awtoritajiet pubbliċi fit-tfassil ta' servizzi iktar intelliġenti, iktar effiċjenti u aktar effettivi f’oqsma bħall-enerġija, it-trasport, it-telekomunikazzjonijiet u s-servizzi postali. L-approċċ il-ġdid ifisser li l-Kummissjoni se tiffoka fuq is-SIEĠ li jirċievu fondi kbar tal-gvern u, għalhekk, huwa aktar probabbli li jfixklu l-kompetizzjoni fis-Suq Uniku. L-ewwel deċiżjonijiet (pereżempju Post Office Ltd)[12] juru kif ir-regoli tal-għajnuna mill-Istat jistgħu jiggarantixxu t-tkomplija tat-tqassim ta’ oġġetti postali u oħrajn li jkunu servizzi pubbliċi essenzjali filwaqt li tiġi żgurata l-kompetizzjoni ġusta fis-Suq Uniku[13] (ara wkoll it-taqsima 3.3 hawn taħt).

Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat: Nindirizzaw l-isfidi doppji tat-tkabbir u restrizzjonijiet baġitarji filwaqt li nħarsu s-Suq Uniku

Fit-8 ta’ Mejju 2012 il-Kummissjoni nediet il-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat (SAM), riforma tal-politika dwar l-Għajnuna mill-Istat kollha kemm hi. Il-prijoritizzazzjoni tal-infurzar fuq il-każijiet li għandhom impatt sinifikanti fuq is-Suq Uniku huwa wieħed mill-għanijiet fundamentali tal-SAM. Għan ewlieni ieħor hu li jiġi żgurat li l-baġits pubbliċi skarsi jiġu mmirati lejn fallimenti reali tas-suq, jiġifieri li ma jinħlewx fuq proġetti li kienu se jsiru xorta waħda. Fi kliem ieħor, l-SAM għandha l-għan li tiffaċilita t-trattament ta’ għajnuna li tkun imfassla tajjeb, immirata lejn nuqqasijiet identifikati tas-suq u għanijiet ta’ interess komuni, u li twassal għall-inqas tfixkil possibbli tas-suq. Għajnuna li ma tipprovdix inċentivi reali għall-kumpaniji tgerrex l-investiment privat u żżomm artifiċjalment ħajjin kumpaniji ineffiċjenti u mhux vijabbli (“għajnuna ħażina”)[14]. Għajnuna tajba ssaħħaħ is-Suq Uniku filwaqt li għajnuna ħażina ddgħajfu. L-għajnuna mill-Istat hija għodda orizzontali li testendi l-firxa tagħha fuq is-Suq Uniku kollu kemm hu, mhux l-inqas l-industriji tan-netwerk li ġew liberalizzati reċentement. Għalhekk, hija tista’ u trid tkun imfassla u sostnuta sabiex tgħin lill-Istati Membri jerġgħu jiksbu t-tkabbir filwaqt li tiġi żgurata s-sostenibilità fiskali.

Il-proċess tat-traduzzjoni ta’ SAM f’realtà bdew permezz ta' reviżjonijiet ta’ għadd ta’ linji gwida u oqfsa ewlenin ta’ għajnuna mill-Istat. L-objettiv huwa li dawn kollha jikkonformaw ma' filosofija u metodoloġija ġenerali koerenti. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni nediet konsultazzjonijiet pubbliċi dwar ir-regoli attwali dwar l-għajnuna mill-Istat għall-infrastruttura tal-broadband, il-ħarsien tal-ambjent u l-iżvilupp reġjonali. Sar ukoll progress fix-xogħol dwar reviżjonijiet imnedija qabel dwar għajnuna għar-riċerka, l-iżvilupp u l-innovazzjoni, il-kapital tar-riskju u s-salvataġġ u r-ristrutturar. L-intenzjoni hi li l-biċċa l-kbira tar-regoli relatati mal-SAM ikunu fis-seħħ sa tmiem it-terminu tal-Parlament Ewropew kurrenti[15].

3. Il-promozzjoni tal-kompetizzjoni fl-industriji tan-netwerks: is-sinsla tas-suq uniku

3.1 L-integrazzjoni tas-swieq tal-enerġija f'appoġġ għas-sostenibilità

It-tneħħija tal-ostakli li għad hemm fis-swieq tal-gass u l-elettriku teħtieġ leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku appoġġata minn politika dwar il-kompetizzjoni

Fl-2005, il-Kummissjoni wettqet inkjesta settorjali fil-fond tas-swieq tal-gass u l-elettriku li żvelat li - minkejja l-isforzi biex jiġi integrat is-Suq Uniku minn tmiem is-snin disgħin permezz ta' regolamentazzjoni settorjali tal-UE - għad hemm ostakoli serji għall-kompetizzjoni, fi swieq partikolari kkonċentrati b’ostakli ogħla għad-dħul, ħafna drabi ddominati minn operaturi eżistenti integrati vertikalment. Il-problemi ġew aggravati minn kapaċitajiet limitati ta’ interkonnessjoni bejn l-Istati Membri. Dik is-sitwazzjoni kienet wasslet għal prezzijiet u kundizzjonijiet ta’ provvista diverġenti fis-Suq Uniku. Il-Kummissjoni segwiet l-inkjesta tagħha permezz ta’ infurzar tal-antitrust spiss bl-użu ta' deċiżjonijiet li jaċċettaw impenji offruti minn atturi dominanti tal-gass u l-elettriku f’diversi pajjiżi[16].

Il-politika tal-UE dwar il-kompetizzjoni ma tistax waħedha tintegra s-swieq tal-elettriku u tal-gass tal-UE, tiżgura prezzijiet kompettitivi u s-sigurtà tal-provvista. It-tielet pakkett leġiżlattiv dwar il-gass u l-elettriku ġie għalhekk adottat fl-2011 u bħalissa qiegħed fil-proċess ta’ implimentazzjoni bil-ħsieb tal-ħolqien ta’ suq uniku tal-enerġija tal-UE sal-2014.

Bdil tal-enfasi tal-infurzar tal-antitrust fis-settur tal-enerġija lejn il-Lvant

Il-biċċa l-kbira tal-investigazzjonijiet tal-antitrust u deċiżjonijiet f’dan il-qasam, sa mill-pubblikazzjoni tal-inkjesta settorjali tal-gass u tal-elettriku fl-2005, iffukaw fuq is-swieq tal-Ewropa tal-Punent. Reċentement, u b’mod partikolari matul l-2012, l-enfasi mexa lejn il-Lvant. Netwerks tal-gass tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant għandhom tendenza li jkunu inqas interkonnessi bejn il-fruntieri minn netwerks tal-Ewropa tal-Punent.

Fil-każ tas-CEZ, li jikkonċerna allegazzjoni ta’ abbuż ta’ pożizzjoni dominanti mill-operatur eżistenti Ċek tal-elettriku, il-Kummissjoni eżaminat fl-isfond tas-suq fl-2012 impenji strutturali li għandhom l-għan li jirrimedjaw esklużjoni fis-suq Ċek tal-elettriku. Fil-Bulgarija, il-Kummissjoni qed tinvestiga esklużjoni potenzjali mill-kumpanija nazzjonali BEH gas, kif ukoll ostakli għall-kummerċ transfruntiera fl-elettriku. Barra minn hekk, fil-11 ta’ Diċembru 2012 il-Kummissjoni fetħet proċedimenti formali dwar l-antitrust kontra OPCOM, li tippermetti lill-produtturi u lix-xerrejja jinnegozjaw l-elettriku fir-Rumanija, u l-kumpanija parent tagħha Transelectrica, intrapriża tal-gvern li tikkontrolla l-grilja tal-elettriku f’dak l-Istat Membru. Il-Kummissjoni għandha tħassib li jista' jkun li OPCOM qegħda tabbuża mill-pożizzjoni dominanti tagħha billi tiddiskrimina kontra kumpaniji abbażi tan-nazzjonalità jew tal-post tal-istabbiliment tagħhom. Is-swieq tal-elettriku huma kruċjali għall-formazzjoni trasparenti u affidabbli tal-prezzijiet tal-elettriku.

Fl-2012, il-Kummissjoni fetħet ukoll proċeduri tal-antitrust kontra Gazprom fir-rigward tal-allegata mġiba tagħha f’għadd ta’ swieq tal-gass tal-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant. Il-ftuħ tal-proċedimenti kien dovut għat-tħassib tal-Kummissjoni li Gazprom jista' jkun li għandha, u li qed tabbuża minn, pożizzjoni dominanti fis-swieq tal-provvista tal-gass lejn il-bidu tal-katina, fl-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, li f'partijiet minnha Gazprom hi prattikament l-uniku fornitur. Il-proċedimenti jiffokaw fuq jekk Gazprom qasmitx is-swieq tal-gass billi impediet il-fluss liberu tal-gass bejn il-pajjiżi tal-UE u jekk hix qed timponi kundizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-użu tal-infrastruttura li jimpedixxu d-diversifikazzjoni ta’ sorsi ta’ provvista tal-gass. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-proċedimenti jkopri wkoll l-impożizzjoni possibbli ta’ prezzijiet inġusti fuq il-klijenti.

Kunsiderazzjoni għad-ditti li jużaw ħafna enerġija fil-kuntest tas-Sistema tal-Iskambju tal-Emissjonijiet tal-UE

Nipproteġu l-industrija li tuża l-enerġija b’mod intensiv kontra t-tnixxija tal-karbonju filwaqt li nħarsu l-integrità tas-Suq Uniku

Il-Kummissjoni adottat ukoll regoli importanti dwar l-għajnuna mill-Istat relatati mas-swieq tal-elettriku. Ir-riforma tas-sistema tal-UE għall-Iskambju tal-Kwoti tal-Emissjonijiet (ETS) maqbula fl-2009 li tidħol fis-seħħ mill-2013 ’il quddiem kienet tfisser li l-produzzjoni tal-elettriku ma kenitx se tibqa' tirċievi kwoti bla ħlas għal emissjonijiet ta’ CO2, li jista' jwassal għal kontijiet tal-elettriku ogħla għall-kumpaniji fl-UE. Ir-regoli adottati jippermettu lill-Istati Membri biex jikkumpensaw stallazzjonijiet fl-aktar setturi intensivi fl-użu tal-elettriku għal parti minn xi spejjeż tal-elettriku aktar għoljin li jirriżultaw mill-ETS, mill-2013 ’il quddiem[17]. Ir-regoli ġew imfassla sabiex jimminimizzaw id-distorsjonijiet tal-kompetizzjoni fis-Suq Uniku fil-forma ta’ tlielaq ta’ sussidji fi żmien ta’ inċertezza ekonomika u ta' ħtieġa ta’ dixxiplina baġitarja; pereżempju, billi ma jippermettux kumpens sħiħ għall-prezzijiet ogħla tal-elettriku u billi jnaqqsu l-kumpens matul iż-żmien. Fl-istess ħin kienu mfassla biex jipproteġu l-għan tal-UE tad-dekarbonizzazzjoni tal-ekonomija Ewropea. Is-setturi eliġibbli għal kumpens jinkludu l-produtturi tal-aluminju, ir-ram, il-fertilizzanti, l-azzar, il-karta, il-qoton, il-kimiċi u xi tipi ta’ plastik. Is-sistema l-ġdida tal-għajnuna tippermetti lill-Istati Membri biex jevitaw iċ-ċaqliq tal-produzzjoni mill-UE lejn pajjiżi terzi b’inqas regolamentazzjoni ambjentali, li jista' jimmina l-objettiv ta’ tnaqqis globali tal-emissjonijiet tal-gassijiet b’effett serra.

3.2 Akkumpanjament tal-leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku fit-telekomunikazzjonijiet

Matul dawn l-aħħar 15-il sena, il-leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku tal-UE għamlet passi kbar fl-injezzjoni tal-kompetizzjoni fis-swieq tat-telekomunikazzjoni. Illum, l-operaturi ma għadx għandhom monopolji u jridu jipprovdu servizzi bl-ingrossa u aċċess għan-netwerk lil operaturi alternattivi. Madankollu, ħafna eks-monopolisti xorta għad għandhom pożizzjonijiet b’saħħithom fis-suq bis-saħħa tas-sjieda tagħhom ta' networks fissi li huma kienu varaw fl-era tal-monopolju.

Barra minn hekk, fir-rigward tan-netwerks mobbli, erbgħa minn kull ħames ċittadini tal-UE għandhom abbonamenti għat-telefonija mobbli ma' wieħed minn erba’ gruppi ewlenin. Fl-istess ħin, bosta fatturi tas-swieq tat-telekomunikazzjonijiet jibqgħu fil-biċċa l-kbira nazzjonali bħal-liċenzjar tal-operaturi u l-ispettru għas-servizzi mobbli. Għadna ‘l bogħod mit-twettiq tas-Suq Uniku tal-UE għat-telekomunikazzjonijiet; minflok għandna quddiemna bosta operaturi attivi f’27 suq separat. Barra minn hekk, għad hemm ostakli persistenti li jillimitaw l-abbiltà tal-konsumaturi sabiex jieħdu vantaġġ sħiħ mil-liberalizzazzjoni tas-suq. Studju riċenti dwar il-provvista tas-servizz tal-Internet[18] juri li n-nuqqas ta’ informazzjoni trasparenti u komparabbli flimkien mal-ostakli kuntrattwali (bħat-tul kbir tal-kuntratt u ħlasijiet għat-terminazzjoni bikrija tal-kuntratt) jiskoraġġixxu lill-konsumanturi milli jaqilbu.

L-indirizzar tas-setgħa fis-suq u l-frammentazzjoni fis-swieq tat-telekomunikazzjoni b’mod parallel mal-leġiżlazzjoni tas-Suq Uniku

Fuq dan l-isfond, huwa meħtieġ infurzar ex post tal-liġi tal-kompetizzjoni tal-UE sabiex jakkumpanja r-regolamentazzjoni ex ante tas-suq uniku, b’mod partikolari sabiex jiġu żgurati kundizzjonijiet ta’ aċċess ugwali għal min irid jidħol ġdid fis-suq.

Fl-2012, il-Qrati tal-Unjoni kkonfermaw[19] deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-2007 dwar l-immultar ta' Telefónica għal abbuż tal-pożizzjoni dominanti tagħha fis-suq tal-broadband Spanjol. Il-prezzijiet li Telefónica żammet lill-klijenti bl-ingrossa tagħha - li fl-istess ħin kienu kompetituri fil-livell tal-bejgħ bl-imnut - ġegħluhom jagħmlu t-telf jekk dawn riedu jkomplu joperaw fis-suq.

Il-Kummissjoni segwiet każ tal-antitrust relatat mal-kondotta potenzjalment antikompetittiva ta' Slovak Telecom fuq diversi swieq tal-broadband bl-ingrossa fis-Slovakkja u investigat jekk il-kumpanija parent tagħha, Deutsche Telekom tistax tinżamm responsabbli għall-kondotta ta' Slovak Telekom.

Il-Kummissjoni segwiet ukoll każ tal-antitrust kontra Telefónica u Portugal Telecom dwar il-qbil tagħhom li ma jikkompetux ma’ xulxin fis-swieq tat-telekomunikazzjoni tal-Iberja. Dan huwa l-ewwel każ tal-antitrust fis-settur tat-telekomunikazzjonijiet li jirrigwarda ftehim ta' qsim tas-suq transfruntiera. Huwa ta’ importanza partikolari għall-Kummissjoni li tinvestiga din il-kwistjoni sabiex jiġi evitat li s-Suq Uniku jiġi artifiċjalment kompartimentalizzat skont il-fruntieri nazzjonali.

Il-Kummissjoni investigat ukoll il-mod kif ħames operaturi kbar tat-telekomunikazzjonijiet (l-"E5": Deutsche Telecom, France Télécom, Telefónica, Vodafone u Telecom Italia) flimkien mal-assoċjazzjoni tas-settur mobbli GSMA żviluppaw standards għas-servizzi futuri tal-komunikazzjonijiet mobbli. L-azzjoni tal-Kummissjoni kienet maħsuba sabiex tiżgura li l-proċess ta’ standardizzazzjoni ma jintużax biex jiġu preklużi l-kompetituri.

Taħt ir-Regolament tal-UE dwar l-Għaqdiet, il-Kummissjoni Ewropea mingħajr kundizzjoni approvat il-ħolqien ta’ impriża konġunta bejn Vodafone, Telefónica u Everything Everywhere fil-qasam tal-kummerċ mobbli fir-Renju Unit. Il-kummerċ mobbli jew “kartieri mobbli” huwa settur li għadu qed jitwieled u li qed jiżviluppa malajr ħafna. Il-motivazzjoni ewlenija tal-Kummissjoni kienet li jiġi żgurat li dawn it-tipi ta’ swieq jibqgħu miftuħa sabiex ikunu jistgħu jitfaċċaw għadd ta’ soluzzjonijiet kompetittivi mingħajr ostakoli żejda. L-investigazzjoni żvelat li għadd ta’ alternattivi diġà kienu jeżistu u ħafna aktar kienu aktarx jitfaċċaw fil-futur qrib biex ikun żgurat li jkun hemm biżżejjed pressjoni kompetittiva fuq il-pjattaforma tal-kartiera mobbli tal-impriża konġunta tar-Renju Unit.

F’Diċembru 2012, il-Kummissjoni approvat ukoll l-akkwist minn Hutchison 3G Austria tal-kompetitur tagħha Orange, biex b'hekk tnaqqas in-numru ta’ operaturi minn erbgħa għal tlieta. L-approvazzjoni kienet suġġetta għal għadd ta’ kundizzjonijiet. Hutchinson impenjat ruħha li tagħmel l-ispettru disponibbli, kundizzjoni neċessarja għad-dħul ta’ operaturi tan-netwerk tat-telefonija mobbli ġodda. Hutchinson hija wkoll impenjata li tagħmel l-aċċess bl-ingrossa disponibbli għas-16-il operatur virtwali mingħajr netwerk sħiħ tagħhom stess. Qabel l-implimentazzjoni tal-fużjoni l-partijiet kellhom jikkonkludu ftehim mal-operatur il-ġdid upfront.

Appoġġ għall-introduzzjoni ta’ infrastruttura broadband madwar is-Suq Uniku

L-introduzzjoni ta’ infrastruttura ġdida għan-netwerks tal-broadband madwar is-Suq Uniku kienet fokus strateġiku ieħor tal-politika tal-kompetizzjoni tal-UE fl-2012. Hawnhekk, l-isfida ewlenija kienet li filwaqt li l-operaturi kummerċjali qed jerfgħu l-biċċa l-kbira tal-investiment, huma ftit li xejn għandhom inċentiva biex jestendu l-medda tan-netwerks tagħhom f’żoni remoti, b’popolazzjoni baxxa u f'żoni rurali fejn is-suq waħdu ma jistax jerfa' l-ispejjeż tagħhom. Fl-istess ħin l-aġenda diġitali - waħda mill-Inizjattivi Ewlenin tal-Istrateġija ta' Ewropa 2020 - għandha l-għan li twassal il-broadband bażiku lill-Ewropej kollha sal-2013 u tfittex li tiżgura li, sal-2020, (i) l-Ewropej kollha jkollhom aċċess għal internet ferm iktar veloċi (‘l fuq minn 30 Mbps) u (ii) 50% jew iktar tal-unitajiet domestiċi Ewropej jabbonaw għal konnessjonijiet veloċi ħafna tal-internet (‘il fuq minn 100) Mbps. Huwa ċar li s-sussidji tal-gvern huma meħtieġa f’xi każijiet biex jiġu indirizzati l-fallimenti tas-suq; tabilħaqq, tul dawn l-aħħar sentejn il-Kummissjoni approvat għajnuna ta’ madwar EUR 4 biljun, u vverifikat inter alia li l-fondi pubbliċi ma jimbuttawx 'il barra l-investiment privat.

Matul is-sena - bħala parti mill-proġett komprensiv ta’ Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat - il-Kummissjoni lestiet l-aġġornament tagħha tar-regoli dwar l-Għajnuna mill-Istat għall-infrastruttura tal-broadband, jiġifieri l-Linji Gwida dwar il-Broadband, sabiex iġġibhom aktar konformi mal-objettivi ambizzjużi tal-Aġenda Diġitali tal-promozzjoni ta’ konnessjonijiet tal-broadband veloċi ħafna madwar l-UE. Għal dan l-għan, il-Linji Gwida l-ġodda jimmiraw li jiksbu t-taħlita t-tajba bejn l-investiment pubbliku u privat waqt li jibnu ambjent favur il-kompetizzjoni (pereżempju billi jiżguraw l-aċċess miftuħ għall-operaturi kollha fis-Suq Uniku għall-infrastruttura ffinanzjata mill-Istat). L-operaturi nazzjonali għadhom jiddominaw is-swieq tal-broadband, ħlief fil-ftit pajjiżi fejn ġiet stabbilita infrastruttura nazzjonali tal-kejbil mal-pajjiż kollu. Biex jgħinu sabiex jintlaħaq l-objettiv tal-Aġenda Diġitali li jitwasslu konnessjonijiet veloċi ħafna (ta’ aktar minn 100 Mbps) lil nofs id-djar Ewropej sal-2020, il-linji gwida riveduti se jippermettu l-finanzjament pubbliku wkoll f’żoni urbani iżda suġġetti għal kundizzjonijiet stretti ħafna biex jiġi żgurat riżultat pro-kompetittiv.

Il-Kummissjoni Ewropea adottat ukoll proposta sabiex jiġi emendat ir-Regolament ta' Abilitazzjoni tal-1998. Dan ikun jippermetti lill-Kummissjoni sabiex teżenta ċerti kategoriji ta’ għajnuna għall-infrastruttura tal-broadband min-notifika minn qabel lill-Kummissjoni u jissimplifika l-approvazzjoni ta’ ċerti tipi ta’ proġetti. Dan jikkonċerna b’mod partikolari:

 għajnuna li tkopri broadband bażiku f'reġjuni fejn ma hemm l-ebda infrastruttura broadband u fejn x’aktarx mhi se tiġi żviluppata l-ebda infrastruttura ta' dan it-tip fil-futur qrib (żoni “bojod”) u miżuri ta’ għajnuna individwali żgħar li jkopru aċċess ta' veloċità għolja ħafna tal-ġenerazzjoni li jmiss (“NGA”) f’żoni b’“NGA bojod”.

għajnuna għal xogħlijiet ta’ inġinerija ċivili relatati mal-broadband u broadband passiv.

3.3 Promozzjoni ta' servizzi postali transfruntiera effiċjenti filwaqt li jiġi żgurat is-servizz pubbliku

Is-servizzi postali huma industrija oħra klassika tan-netwerks kruċjali għall-funzjonament tas-Suq Uniku. Ħafna ditti Ewropej jiddependu dejjem iktar fuq kunsinni eżatt fil-ħin sabiex iżommu l-ispejjeż tal-inventarju fl-aħjar livell. Huma ta’ spiss jużaw servizzi ta’ tqassim express bħala parti mill-katini loġistiċi tagħhom, b'mod partikolari għal vjeġġi transfruntiera. Minn perspettiva ta’ tkabbir, huwa essenzjali li kunsinni postali transfruntiera joperaw bl-aktar mod effiċjenti possibbli. Servizzi postali effiċjenti huma wkoll għodda biex jiġi sfruttat il-potenzjal li qed jiżdied tal-kummerċ elettroniku transfruntiera.

Fl-istess ħin, is-settur postali jikkostitwixxi servizz fundamentali ta’ interess ekonomiku ġenerali (SGEI) li jista' jkun jeħtieġ għajnuna mill-Istat f’sitwazzjonijiet fejn is-suq waħdu ma jiggarantix servizzi universali u affordabbli. Ir-regoli tal-UE dwar il-kompetizzjoni u s-Suq Uniku jirrikonċiljaw dawk iż-żewġ imperattivi.

Introduzzjoni gradwali tar-regoli l-ġodda li tiżgura l-vijabilità tas-SIEĠ u kompetizzjoni ġusta madwar is-Suq Uniku

Tabilħaqq, l-ewwel applikazzjoni tal-qafas il-ġdid għall-għajnuna mill-Istat għas-SIEĠ li daħal fis-seħħ fil-31 ta' Jannar 2012 kienet tirrigwarda s-settur postali. F’Marzu 2012, il-Kummissjoni adottat żewġ deċiżjonijiet rigward UK Post Office Limited ibbażati fuq il-qafas il-ġdid tas-SIEĠ. Il-Kummissjoni sabet li l-għajnuna ma kenitx tisboq il-kost nett tal-missjoni ta' servizz pubbliku fdata lil Post Office Ltd u li l-għoti ta' din il-missjoni kien konformi mar-regoli tal-akkwist pubbliku. Minbarra dan, l-ittra tal-għoti tal-missjoni u l-ftehim tal-finanzjament li kienu jirregolaw il-ħlas tal-kumpens kien fihom dispożizzjonijiet xierqa sabiex jiġi inċentivat forniment effiċjenti tas-servizz pubbliku, f'konformità mal-pjan strateġiku ta' Post Office Ltd għall-perjodu 2012-2015 li għandu l-għan li jimmodernizza u jtejjeb il-forniment tas-servizzi fuq in-netwerk tiegħu skont miri annwali tal-effiċjenza.

Bl-istess mod, il-Kummissjoni approvat miżura ta’ ħelsien mit-taxxa ta’ EUR 764 miljun mogħtija minn Franza lil La Poste, l-operatur Franċiż eżistenti, biex tippermettilu jkopri l-ispejjeż relatati maż-żamma ta' densità għolja tas-servizzi postali mill-2008 sal-2012. Hija awtorizzat ukoll kumpens ta’ EUR 1,2 biljun għall-ispejjeż imġarrba minn La Poste fit-twettiq tal-ħidma tagħha tat-trasport u t-twassil tal-istampa fuq dak l-istess perjodu ta’ żmien. Iż-żewġ miżuri ta’ għajnuna nstabu li kienu kompatibbli mar-regoli tal-UE dwar l-għajnuna mill-Istat peress li kienu jikkumpensaw biss parzjalment għall-ispejjeż netti tal-kompiti tas-servizz pubbliku importanti li ġġorr fuqha La Poste u għalhekk ma kienu jagħtuha l-ebda vantaġġ kompetittiv inġust fis-Suq Uniku.

Is-settur postali kien jixraqlu skrutinju partikolari minħabba li dan is-settur ġie liberalizzat kompletament madwar l-UE sa tmiem l-2012. Għal dak l-għan, il-Kummissjoni adottat erba’ deċiżjonijiet ewlenin dwar l-għajnuna mill-Istat mogħtija mill-Ġermanja, il-Belġju, Franza u l-Greċja lill-operaturi postali eżistenti rispettivi tagħhom. Għall-Ġermanja u l-Belġju, il-Kummissjoni ordnat l-irkupru ta’ ammonti sostanzjali ta’ għajnuna inkompatibbli, filwaqt li approvat l-appoġġ Franċiż u Grieg. Deutsche Post u Belgian Post kienu rċevew ammont ta’ għajnuna li jaqbeż il-livell ta’ kumpens meħtieġ għall-forniment tas-SIEĠ li l-awtoritajiet pubbliċi kienu fdawlhom. Għal dik ir-raġuni, il-Kummissjoni ddeċidiet li aktar għajnuna ma kinitx kompatibbli mas-Suq Uniku peress li kienet tagħti lil dawn iż-żewġ kumpaniji vantaġġ fuq il-kompetituri tagħhom f’attivitajiet kummerċjali lil hinn mill-mandat tas-servizz pubbliku tagħhom.

Skrutinju tal-fużjonijiet biex tiġi żgurata t-tkomplija tal-kompetizzjoni fis-swieq transfruntiera tal-pakketti

L-iżviluppi fis-settur postali kienu wkoll suġġetti għal skrutinju tal-fużjonijiet. Il-fużjoni proposta li kienet tinvolvi l-akkwist mill-UPS ta' TNT kienet tnaqqas l-għadd ta’ kumpaniji li jikkontrollaw in-netwerks pan-Ewropej tat-trasport express tal-pakketti minn erbgħa għal tlieta. Fl-20 ta’ Lulju 2012, il-Kummissjoni fetħet investigazzjoni fil-fond dwar il-fużjoni ppjanata u finalment ipprojbiet l-akkwist propost fit-30 ta’ Jannar 2013. It-tranżazzjoni kienet se tirrestrinġi l-kompetizjoni fi ħmistax-il Stat Membru fil-kunsinna express ta’ pakketti żgħar għal pajjiżi Ewropej oħra. F’dawk l-Istati Membri, l-akkwist kien inaqqas l-għadd ta’ parteċipanti sinifikanti għal tlieta jew tnejn biss, u xi drabi d-DHL kienet se tibqa' bħala l-unika alternattiva għal UPS. Il-konċentrazzjoni għalhekk x’aktarx kien tkun ta' ħsara għall-klijenti billi tikkawża żidiet fil-prezzijiet u billi tneħħi r-restrizzjoni kompetittiva eżerċitata minn TNT. Il-Kummissjoni wettqet valutazzjoni fil-fond tar-rimedji proposti inkluż test tas-suq fejn ġew ikkonsultati l-klijenti u partijiet oħra interessati. Madankollu, dawk ir-rimedji ma kinux adegwati għat-tneħħija tal-elementi ta’ tħassib identifikati dwar il-kompetizzjoni.

4. Għajnuna biex jiġi żblukkat il-potenzjal tal-ekonomija tal-għarfien

4.1 Il-prevenzjoni ta' użu ħażin f'setturi diġitali li għadhom jitwieldu u li jinbidlu malajr

Fl-industriji diġitali, l-effetti ta’ netwerk u ta' lock-in jistgħu joħolqu pożizzjonijiet tas-suq radikati li jistgħu jintużaw biex jeskludu lill-kompetituri jew lil min ikun irid jidħol fis-suq. Il-Kummissjoni adottat preċedentement deċiżjonijiet fis-setturi tat-teknoloġija avvanzata, fejn waqqfet lil kumpaniji dominanti milli jabbużaw minn tekonoloġiji proprjetarji jew iwettqu forom oħra ta’ mġiba antikompetittiva[20]. Sfida ċentrali f'każijiet tal-ekonomija diġitali hija li s-swieq in kwistjoni s-soltu jimxu b’veloċità kbira, li jitlob intervent f’waqtu u effikaċi[21]. Kif iddikjarat mill-QEĠ fis-sentenza Telia Sonera tagħha: “l-[…] applikazzjoni ta’ [regoli tal-kompetizzjoni] ma tistax tiddependi fuq jekk is-suq ikkonċernat laħaqx diġà ċertu livell ta’ maturità. Partikolarment f’suq li qed jikber b’rata mgħaġġla, l-Artikolu 102 tat-TFUE jirrikjedi azzjoni mill-aktar fis possibbli, biex jimpedixxi l-formazzjoni u l-konsolidazzjoni f’dak is-suq ta’ struttura kompetittiva imfixkla mill-istrateġija abbużiva ta’ impriża [...]”[22].

L-għoti tal-possibiltà għat-tkomplija tal-innovazzjoni f’setturi diġitali mill-ismartfowns sal-mużika

L-abbuż potenzjali ta’ privattivi fl-hekk imsejħa gwerer tal-privattivi bejn il-manifatturi tal-ismartfowns kien partikolarment taħt il-lenti matul is-sena. Il-Kummissjoni qieset il-kwistjoni tal-privattivi essenzjali standard skont ir-regolament tal-UE dwar l-għaqdiet fl-approvazzjoni tagħha tal-akkwist ta’ Motorola minn Google[23]. Fetħet ukoll tliet proċedimenti[24] dwar abbużi possibbli minn Samsung u Motorola tal-privattivi essenzjali standard tagħhom, parzjalment sabiex tipprovdi aktar ċarezza f’dan il-qasam fejn il-Kummissjoni rċeviet bosta lmenti matul is-sena. Fil-21 ta’ Diċembru 2012, fir-rigward ta’ wieħed minn dawk it-tliet proċedimenti, il-Kummissjoni bagħtet dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet lil Samsung, fejn infurmatha dwar l-opinjoni preliminari tal-Kummissjoni li t-tiftix min-naħa ta' Samsung  ta' mandati ta’ inibizzjoni kontra Apple f’diversi Stati Membri fuq il-bażi tal-privattivi essenzjali standard tagħha tat-telefonija mobbli jammonta għal abbuż ta’ pożizzjoni dominanti[25].

l-importanza kritika ta’ privattivi essenzjali standard għall-innovazzjoni fis-settur tal-ICT

Il-privattivi essenzjali standard huma rilevanti għall-innovazzjoni madwar setturi sħaħ. Dawn il-privattivi, fihom infushom, huma parti minn standard u d-detenturi ta’ dawn il-privattivi kkommettew ruħhom li jilliċenzjawhom taħt termini ġusti, raġonevoli u mhux diskriminatorji (FRAND). L-agħar xenarju possibbli huwa meta kumpanija li tixtieq tieħu liċenzja għal privattivi essenzjali standard fuq termini FRAND tissakkar barra mis-suq permezz ta’ inġunzjonijiet mill-qorti. Tali litigazzjoni jew theddid ta' litigazzjoni jista' għalhekk iwaqqaf l-innovazzjoni fl-industrija kollha. L-istandards jistgħu jkunu ħafna ta’ benefiċċju għal għadd ta’ swieq interkonnessi, irawmu l-interoperabbiltà u jippermettu ekonomiji tal-iskala u tal-firxa fis-Suq Uniku u lil hinn minnu.

Mil-lat tal-fużjonijiet, il-Kummissjoni approvat l-akkwiżizzjoni minn Universal – il-kumpanija ewlenija tad-dinja tar-rekords – tal-fergħa tal-mużika rrekordjata ta' EMI wara li vverifikat li l-konċentrazzjoni ma kenitx se toħloq effetti negattivi għall-klijenti diġitali u għall-iżvilupp ta’ servizzi diġitali ġodda. Dan huwa wieħed mill-bosta setturi li qed jiġu trasformati permezz tad-diġitizzazzjoni. Il-Kummissjoni kellha tħassib li t-tranżazzjoni, kif innotifikata inizjalment, kienet tippermetti lil Universal sabiex tagħmel it-termini tal-liċenzjar li toffri lil pjattaformi li jbigħu l-mużika lill-konsumaturi sinifikantement agħar. Biex tindirizza dawn il-preokkupazzjonijiet, Universal offriet impenji sostanzjali (li jikkonsistu essenzjalment fid-divestitura ta’ porzjon sinifikanti tar-repertorju tal-EMI fiż-ŻEE, inklużi artisti li għandhom l-ogħla livelli ta’ bejgħ, kemm attivi kif ukoll li mhumiex, flimkien ma’ impenn minn Universal li ma tinkludix l-hekk imsejħa klawsoli “tal-Aktar Nazzjon Favorit” fil-ftehimiet ta’ liċenzjar mas-servizzi tal-mużika diġitali fiż-ŻEE għal perjodu ta’ għaxar snin). Fid-dawl ta’ dawn l-impenji, il-Kummissjoni kkonkludiet li t-tranżazzjoni ma kenitx tqajjem aktar tħassib dwar il-kompetizzjoni.

Deċiżjonijiet ta’ impenn bħala alternattiva flessibbli biex jiġi żgurat li tiġi stabbilita mill-ġdid il-kompetizzjoni fis-swieq diġitali li qed jinbidlu malajr

Deċiżjonijiet ta’ impenn bħal dik użata fil-każ tal-kotba elettroniċi (ara hawn taħt) jistgħu jevitaw il-bżonn ta’ proċeduri twal u jippermettu lill-Kummissjoni tikseb riżultati konkreti għall-konsumaturi. Madankollu, approċċ bħal dan jaħdem biss jekk l-impenji jkunu skrupolużament irrispettati. Jekk le, il-Kummissjoni għandha l-poter li timponi multi.

Fit-12 ta’ Diċembru 2012, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni ta’ impenn fis-settur tal-kotba elettroniċi, parti oħra emerġenti u li tinbidel malajr tal-ekonomija diġitali, li għamlet legalment vinkolanti impenji offruti minn Apple u erba’ pubblikaturi internazzjonali tal-kotba elettroniċi: Simon & Schuster (CBS corp.), Harper Collins (News Corp.), Hachette livre (Lagardère Publishing) u Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck (fost l-oħrajn is-sid ta’ Macmillan).

Il-Kummissjoni kienet fetħet proċedimenti f’Diċembru 2011 kontra dawn il-kumpaniji, kif ukoll publikatur ieħor internazzjonali tal-kotba elettroniċi, Penguin (Pearson Group). Filwaqt li d-deċiżjoni ta’ Diċembru 2012 ma kinitx indirizzata lil Penguin billi dak il-pubblikatur għażel li ma joffrix impenji lill-Kummissjoni, il-Kummissjoni bħalissa tinsab f' diskussjonijiet kostruttivi ma’ Penguin dwar impenji li jippermettu l-għeluq bikri tal-proċedimenti kontra dak il-pubblikatur ukoll.

Fid-deċiżjoni tagħha, il-Kummissjoni esprimiet tħassib li Apple u l-erba’ pubblikaturi internazzjonali tal-kotba elettroniċi setgħu ssieħbu flimkien f’kollużjoni sabiex jillimitaw il-kompetizzjoni fil-prezzijiet bl-imnut ta’ kotba elettroniċi fiż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE), bi ksur tar-regoli tal-antitrust tal-UE. Qabel Jannar 2010, il-kotba elettroniċi kienu mibjugħa mill-pubblikaturi lill-bejjiegħa bl-imnut l-aktar taħt l-hekk imsejjaħ “mudell bl-ingrossa”, fejn il-bejjiegħa bl-imnut jixtru kotba elettroniċi mingħand il-pubblikaturi u mbagħad jiddeterminaw liberament il-prezzijiet bl-imnut għal dawk il-kotba elettroniċi meta jbigħuhom lill-konsumaturi. F’Jannar 2010, Apple u l-erba’ pubblikaturi tal-kotba elettroniċi internazzjonali b’mod konġunt qalbu għal kuntratti ta’ aġenzija li kollha kien fihom l-istess termini ewlenin, bir-riżultat li l-bejjiegħa saru aġenti tal-bejgħ għal pubblikaturi li xtaqu li jbigħu direttament lill-konsumaturi. Taħt dan il-“mudell ta’ aġenzija”, l-erba’ pubblikaturi kienu jistabbilixxu l-prezzijiet bl-imnut għall-kotba elettroniċi skont ir-regoli tal-prezzijiet fil-kuntratti ta’ aġenzija. Dawk ir-regoli tal-prezzijiet kienu mfassla b’mod li rriżultaw fi prezzijiet bl-imnut ogħla minn dawk offruti minn ċerti bejjiegħa bl-imnut ewlenin dak iż-żmien. F’xi pajjiżi fiż-ŻEE, kienu ddisinjati b’tali mod li jeskludi kull possibbiltà li prezzijiet iktar baxxi jiġu offruti lill-konsumaturi.

Sabiex jindirizzaw it-tħassib tal-Kummissjoni, Apple u l-erba’ pubblikaturi internazzjonali tal-kotba elettroniċi qablu li jtemmu l-ftehimiet ta’ aġenzija eżistenti kollha tagħhom li kienu jinkludu restrizzjonijiet fuq il-prezz tal-bejgħ bl-imnut u r-regoli tal-ipprezzar li l-Kummissjoni kienet oġġezzjonat għalihom. Apple u l-erba’ pubblikaturi internazzjonali tal-kotba elettroniċi impenjaw ruħhom ukoll, għal perjodu ta’ ħames snin, li ma jidħlu fl-ebda ftehim ġdid li jkun fih ir-regoli tal-ipprezzar li l-Kummissjoni kienet oġġezzjonat għalihom. L-erba’ pubblikaturi tal-kotba elettroniċi qablu wkoll, għal perjodu ta’ sentejn, li jippermettu lill-bejjiegħa sabiex joffru roħs fil-prezzijiet bl-imnut ta’ kotba elettroniċi sa ammont ugwali għall-miżata ta' kummissjoni li l-bejjiegħ bl-imnut jirċievi mingħand il-pubblikatur fuq perjodu ta’ sena.

 L-impenji temmew il-prattiki li kienu fl-oriġini tat-tħassib tal-Kummissjoni u reġgħu stabbilixxew il-kundizzjonijiet li jippermettu lis-suq tal-kotba elettroniċi jerġa’ jsib il-bilanċ tiegħu. Fejn huwa permess mil-liġijiet nazzjonali tal-prezzijiet tal-bejgħ bl-imnut tal-kotba elettroniċi, dan għandu l-potenzjal li jirriżulta fi prezzijiet inqas għall-kotba elettroniċi għall-konsumaturi fiż-ŻEE.

Każ li jinvolvi xi abbuż allegat ta’ pożizzjoni dominanti jirrigwarda lil Google. Il-Kummissjoni esprimiet tħassib li erba’ tipi ta’ prattiki tan-negozju ta’ Google jistgħu jikkostitwixxu abbuż ta’ pożizzjoni dominanti skont it-tifsira tal-Artikolu 102 tat-TFUE, jiġifieri: (i) il-mod li bih is-servizzi tat-tiftix vertikali ta’ Google jintwerew fir-riżultati ġenerali tat-tiftix meta mqabbla ma’ servizzi ta’ kompetituri; (ii) il-mod kif Google tista’ tuża u turi kontenut ta’ partijiet terzi fis-servizzi ta’ tiftix vertikali tagħha; (iii) ftehimiet ta’ esklussività għall-forniment ta’ riklami tat-tiftix ta’ Google fuq siti tal-internet oħra; u (iv) restrizzjonijiet fil-portabilità ta’ kampanji ta’ reklamar ta’ AdWords. Google ippreżentat test dettaljat ta’ impenn fi tmiem Jannar 2013. Is-servizzi tal-Kummissjoni qegħdin janalizzaw il-proposta ta’ Google bil-ħsieb li jiddeċiedu jekk din tippermettix lill-Kummissjoni tibda l-proċess għall-adozzjoni ta’ deċiżjoni skont l-Artikolu 9 tar-Regolament 1/2003.

Każ li kien jikkonċerna lil Microsoft kien dwar nuqqas ta’ rispett ta’ deċiżjoni ta’ impenn preċedenti. F’Diċembru 2009, il-Kummissjoni għamlet vinkolanti fuq Microsoft impenji offruti biex jindirizzaw it-tħassib dwar il-kompetizzjoni relatat mal-irbit tal-browser tal-internet tal-Microsoft, Internet Explorer, mas-sistema operattiva tal-klijent dominanti tal-PC, Windows. Speċifikament, Microsoft impenjat ruħha li tagħmel disponibbli għal ħames snin (jiġifieri sal-2014) fiż-Żona Ekonomika Ewropea “Skrin tal-Għażla” li jippermetti lill-utenti tas-sistema operattiva Windows li jagħżlu b’mod infurmat u imparzjali liema web browser(s) huma jixtiequ jinstallaw flimkien mal-browser tal-web tal-Microsoft, jew minfloku,. L-iskrin tal-għażla kellu jiġi pprovdut sa Marzu 2010 lill-utenti tal-Windows Ewropej li jkollhom l-Internet Explorer issettjat bħala l-browser awtomatiku tagħhom.

Madankollu, b’deċiżjoni adottata fis-6 ta’ Marzu 2013, il-Kummissjoni sabet li Microsoft kienet naqset milli tinkludi l-iskrin għall-għażla tal-browser mas-Service Pack 1 tal-Windows 7 minn Mejju 2011 sa Lulju 2012, bir-riżultat li 15-il miljun utent tal-Windows fl-UE ma kinux qed jaraw l-iskrin tal-għażla matul dan il-perjodu. Microsoft pubblikament irrikonoxxiet li l-iskrin tal-għażla ma kienx qed jintwera matul dak iż-żmien.

4.2 Prevenzjoni tal-użu ħażin tal-IPRs fis-settur tal-farmaċewtiċi

Il-farmaċewtiċi huma settur ieħor fejn l-għarfien, l-invenzjonijiet u l-ideat u d-drittijiet ta’ proprjetà intellettwali (IPRs) li huma jirrappreżentaw huma ta’ importanza fundamentali. Madankollu, f’dak is-settur, id-detenturi tal-privattivi u l-kumpaniji ġeneriċi jista’ jkollhom it-tentazzjoni li jidħlu fi ftehimiet antikompetittivi li jdewmu d-dħul ta’ mediċini ġeneriċi irħas, b’mod partikolari meta l-protezzjoni bażika tal-privattiva madwar is-sustanza attiva toqrob lejn l-iskadenza jew wara l-iskadenza. Fl-istess ħin, ħafna minn dawn il-ftehimiet ta’ privattivi jistgħu jkunu mod razzjonali u ta’ benefiċċju għas-soċjetà biex titnaqqas l-inċertezza u jiġu evitati spejjeż ta’ litigazzjoni.

B’dan l-isfond, il-Kummissjoni nediet inkjesta dwar is-settur farmaċewtiku fl-2008, li r-riżultati tiegħu ġew ippubblikati f’Lulju 2009[26]. Matul l-2012, is-segwitu għad-deċiżjoni ta’ inkjesta avvanza fuq diversi fronti. F’termini ta’ infurzar tal-antitrust, fil-25 ta’ Lulju u t-30 ta’ Lulju 2012, il-Kummissjoni bagħtet dikjarazzjonijiet ta’ oġġezzjonijiet lil aktar minn erbatax-il kumpanija f’żewġ każijiet kbar li jinvolvu ftehimiet antikompetittivi u prattiki unilaterali possibbli.

Id-dikjarazzjonijiet ta’ oġġezzjonijiet fir-rigward ta’ kondotta li potenzjalment iddewwem id-dħul ta’ antidepressanti ġeneriċi u mediċini kardjovaskolari fis-Suq Uniku

Waħda mid-dikjarazzjonijiet ta’ oġġezzjonijiet kienet tikkonċerna l-każ Citalopram fejn il-kumpanija oriġinatriċi Lundbeck u diversi kompetituri ġeneriċi daħlu fi ftehimiet li setgħu fixklu d-dħul ta’ citalopram ġeneriku fis-swieq fiż-ŻEE. Citalopram huwa s-sustanza attiva ta’ klassi ta’ antidepressanti. Id-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet kienet indirizzata wkoll li Merck KGaA, Generics UK, Arrow, Resolution Chemicals, Xellia Pharmaceuticals, Alpharma, A.L. Industrier u Ranbaxy, li kollha jappartjenu għall-gruppi ġeneriċi li kkonkludew il-ftehimiet. Meta tintbagħat dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet, din ma tippreġudikax l-eżitu finali tal-investigazzjoni.

Il-kumpaniji kkonkludew dawn il-ftehimiet meta d-dħul tal-ġeneriċi fil-prinċipju sar possibbli minħabba l-iskadenza ta’ xi wħud mill-privattivi taċ-citalopram ta’ Lundbeck. Skont is-sejbiet preliminari fid-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet, il-ftehimiet ipprevedew trasferimenti sostanzjali ta’ valur minn Lundbeck għal erba’ kompetituri ġeneriċi. Konsegwentement, il-kumpaniji ġeneriċi astjenew milli jidħlu fis-Suq Uniku sabiex ibigħu ċ-citalopram ġeneriku. It-trasferimenti ta’ valur ta’ Lundbeck favur il-kompetituri ġeneriċi jinkludu, fost affarijiet oħra, pagamenti diretti għax-xiri ta’ stokk ta’ citalopram ġeneriku għall-qerda kif ukoll profitt garantit fi ftehimiet tad-distribuzzjoni offruti lill-kumpaniji ġeneriċi. Il-Kummissjoni adottat il-fehma preliminari li dan l-aġir, jekk jiġi ppruvat, seta’ kkawża ħsara sostanzjali għall-konsumatur, billi d-dħul tal-ġeneriċi seta’ ddewwem u l-prezzijiet setgħu nżammew ogħla bħala riżultat tal-ftehimiet.

It-tieni dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet kienet tikkonċerna l-każ Perindopril fejn Les Laboratoires Servier u diversi kompetituri ġeneriċi daħlu fi ftehimiet li setgħu fixklu d-dħul ta’ perindopril ġeneriku fis-Suq Uniku. Perindopril hija s-sustanza attiva fi klassi ta’ mediċini kardjovaskolari. Skont il-fehma preliminari stabbilita fid-dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet, fi skambju għal pagamenti minn Servier, il-kumpaniji ġeneriċi qablu li ma jidħlux fis-suq bil-prodotti ġeneriċi irħas tagħhom u/jew ma jisfidawx aktar il-validità tal-privattivi li jipproteġu l-mediċina aktar għalja ta’ Servier. Bl-istess mod, Servier setgħet implimentat strateġija komprensiva biex timpedixxi d-dħul fis-suq ta’ verżjonijiet ġeneriċi irħas tal-perindopril fiż-żmien meta l-protezzjoni tal-privattiva għall-perindopril ta’ Servier kienet qed toqrob lejn id-data tal-iskadenza. Il-prattiki taħt analiżi jinkludu l-akkwisti ta’ privattivi li potenzjalment jistgħu jeskludu l-kompetituri mis-suq kif ukoll il-ftehimiet ta’ privattivi ma’ kumpaniji oħra li kienu jinkludu t-tip ta’ ħlasijiet lura in kwistjoni fil-każ Citalopram.

Il-prattiki inkwistjoni fil-każijiet Citalopram u Perindopril, jekk l-allegazzjonijiet jiġu ppruvati, jistgħu jinvolvu ħsara sinifikanti billi s-servizzi tas-saħħa u l-iskemi ta’ assikurazzjoni nazzjonali jkunu sfurzati jkomplu jħallsu aktar fit-tul għal verżjonijiet ta’ mediċina aktar għaljin protetti bi privattiva.

Is-sanzjonar ta’ dawn il-prattiki antikompetittivi huwa meħtieġ sabiex jinżammu l-inċentivi għall-innovazzjoni f’dan is-settur. Imġiba antikompetittiva ma għandhiex tintuża sabiex tittawwal artifiċjalment il-protezzjoni tal-privattivi li mid-definizzjoni tagħha hija limitata biż-żmien. Din il-limitazzjoni hija essenzjali sabiex jinżammu l-inċentivi għal innovazzjoni kontinwa f’setturi intensivi fl-għarfien bħall-farmaċewtiċi.

Il-Kummissjoni kompliet tissorvelja l-effetti potenzjalment ta’ ħsara tal-ftehimiet dwar il-privattivi bejn il-kumpaniji oriġinaturi u dawk ġeneriċi

F’Lulju 2012, il-Kummissjoni ħarġet it-tielet rapport ta’ monitoraġġ tagħha dwar il-ftehimiet dwar il-privattivi fis-settur farmaċewtiku[27]. Ir-rapport ikkonferma li, filwaqt li l-għadd totali ta’ tranżazzjonijiet konklużi żdied b’mod sinifikanti, il-proporzjon ta’ ftehimiet li jistgħu jkunu problematiċi għall-kompetizzjoni naqas bin-nofs meta mqabbel mal-livelli osservati fiż-żmien tal-inkjesta settorjali. Il-proporzjon ta’ tranżazzjonijiet potenzjalment problematiċi stabbilizza għal 11% meta mqabbel mal-21% identifikati mill-inkjesta settorjali. Fl-istess ħin, l-għadd totali annwali ta’ ftehimiet konklużi żdied b’500% għal 120 meta mqabbel mas-sejbiet tal-inkjesta settorjali. Il-biċċa l-kbira tal-ftehimiet jidhru li mhumiex problematiċi minn perspettiva ta’ antitrust. Iċ-ċifri juru li l-iskrutinju tal-Kummissjoni ma fixkilx lill-kumpaniji milli jikkonkludu ftehimiet fis-Suq Uniku, kuntrarju għal xi biżgħat inizjali espressi minn ċerti partijiet interessati.

Fis-sentenza tagħha fil-każ AstraZeneca l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-liġi dwar il-kompetizzjoni tal-UE tikkomplementa r-regoli tas-Suq Uniku

F’Ġunju 2005, il-Kummissjoni adottat deċiżjoni li tissanzjona lil AstraZeneca (AZ) għal żewġ ksur tal-Artikolu 102 TFUE u l-Artikolu 54 tal-Ftehim taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE). Id-deċiżjoni sabet li AZ kienet abbużat minn proċeduri u regolamenti pubbliċi f’għadd ta’ Stati taż-ŻEE bil-għan li teskludi lill-kumpaniji ġeneriċi u n-negozjanti tal-kummerċ parallel milli jikkompetu kontra Losec, il-prodott ta’ kontra l-ulċeri ta’ AZ li jgawdi bejgħ qawwi.

F’sentenza tas-6 ta’ Diċembru 2012 (Każ C-457/10 P) il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat is-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-2010 li kienet, fil-biċċa l-kbira tagħha, rrifjutat l-appell ta’ AstraZeneca kontra d-deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-2005, l-ewwel deċiżjoni li imponiet multi għal abbuż ta’ pożizzjoni dominanti fis-settur farmaċewtiku. B’mod partikolari, il-Qorti Ġenerali kienet ikkonfermat li abbużi ta’ proċeduri regolatorji jistgħu f’ċerti ċirkostanzi jikkostitwixxu abbużi ta’ pożizzjoni dominanti.

Il-Qorti tal-Ġustizzja sabet li fil-maġġoranza tal-każijiet, l-abbużi ta’ pożizzjonijiet dominanti jikkonsistu f’komportament li huwa skont il-liġi taħt fergħat tal-liġi barra l-liġi tal-kompetizzjoni. Dan jikkonferma li l-politika tal-kompetizzjoni tal-UE hija kumplimentari, u mhux subordinata, għal friegħi oħra tal-liġi tal-UE, inklużi r-regoli tas-Suq Uniku.

5. DJALOGU DWAR IL-KOMPETIZZJONI MAL-ISTITUZZJONIJIET L-OĦRA

5.1 Djalogu strutturat mal-Parlament Ewropew

Id-DĠ Kompetizzjoni jimpenja ruħu fi djalogu strutturat kontinwu dwar kwistjonijiet ta’ kompetizzjoni mal-Parlament Ewropew, u b’mod partikolari l-Kumitat tal-Affarijiet Ekonomiċi u Monetarji (ECON).

Djalogu strutturat mal-Kumitat ECON

Bħala parti mid-djalogu strutturat, il-Viċi President responsabbli mill-Kompetizzjoni żar l-ECON darbtejn fl-2012. F’Ġunju, huwa ppreżenta r-rapport annwali dwar il-Politika tal-Kompetizzjoni u f’Ottubru, il-Programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2013. Il-Viċi President iżomm ukoll kuntatti regolari mal-Parlament Ewropew barra d-djalogu strutturat. Fit-22 ta’ Mejju 2012, attenda laqgħa ta’ ħidma dwar ir-Rapport Ewropew dwar il-Kompetizzjoni fis-settur tal-ikel[28]. Fl-24 ta’ Settembru 2012, huwa ħa sehem f’seduta ta’ smigħ dwar il-manipulazzjoni tas-suq tal-LIBOR-EURIBOR. Il-Viċi President attenda wkoll workshop dwar il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat (il-25 ta’ Settembru 2012) u avveniment dwar il-protezzjoni tad-dejta u r-regoli tal-kompetizzjoni (is-26 ta’ Novembru 2012).

Fil-kuntest tal-kooperazzjoni, fis-7 ta’ Ġunju 2012, id-DĠ Kompetizzjoni organizza seminar għall-assistenti u għall-konsulenti politiċi tal-membri tal-ECON li kien ikopri t-temi prinċipali tal-Programm ta’ Ħidma tal-2011 dwar il-Kompetizzjoni[29]. Il-Viċi President skambja l-opinjonijiet mal-kumitat IMCO fit-28 ta’ Frar 2012 dwar il-kompetizzjoni u t-tkabbir. Id-DĠ Kompetizzjoni regolarment jinforma lill-kumitati rilevanti b’konsultazzjonijiet pubbliċi u bl-adozzjoni ta’ linji gwida ġodda. B’kollox, il-Viċi President deher tmien darbiet quddiem il-Parlament Ewropew (ara t-tabella).

Data || Laqgħa || Suġġett

28/02/2012 || Il-kumitat IMCO tal-PE || Skambju ta’ fehmiet dwar il-kompetizzjoni u t-tkabbir

22/05/2012 || Grupp ta’ Ħidma dwar il-Kompetizzjoni tal-ECON tal-PE || Ir-Rapport tal-ECN, u r-riforma tal-PAK

19/06/2012 || Djalogu strutturat tal-ECON tal-PE || Preżentazzjoni tar-Rapport Annwali dwar il-Kompetizzjoni tal-2011

11/09/2012 || Plenarja tal-PE, Ħin għall-Mistoqsijiet || Il-qagħda attwali tal-implimentazzjoni tal-acquis tas-suq tal-enerġija (it-tielet pakkett) – Gazprom

24/09/2012 || Seduta Pubblika tal-ECON tal-PE - Libor || Manipulazzjoni tas-suq – Libor

25/09/2012 || Workshop tal-ECON tal-PE - SAM || Il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat

08/10/2012 || Djalogu strutturat tal-ECON tal-PE || Il-preżentazzjoni tal-programm ta’ ħidma għall-2013

26/11/2012 || Avveniment tal-PE - Pjattaforma tal-Privatezza || Il-Kompetizzjoni u l-Privatezza fis-Swieq tad-Dejta

Konsultazzjonijiet pubbliċi u Stimi tal-impatt

Id-DĠ Kompetizzjoni jipprovdi informazzjoni dwar it-tnedija tal-konsultazzjonijiet pubbliċi lis-segretarjat tal-ECON u, b’mod aktar ġenerali, japprezza kontribuzzjonijiet f’waqthom mill-membri tal-PE. Is-servizzi tiegħu huma disponibbli biex jinfurmaw lill-MEPs dwar aspetti ta’ interess partikolari. Konsultazzjonijiet pubbliċi u r-risposti għalihom, studji relatati mal-politika tal-kompetizzjoni, studji li huma kkummissjonati, Valutazzjonijiet tal-Impatt fil-qasam tal-politika tal-kompetizzjoni kif ukoll kwalunkwe Dokumenti ta’ Ħidma tal-Persunal huma ppubblikati fuq is-sit tal-internet tad-DĠ Kompetizzjoni[30].

Bħala tweġiba għall-interess espress mill-membri tal-kumitat ECON fil-komunikazzjoni tal-Kummissjoni dwar il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat, il-Viċi President u l-uffiċjali tad-DĠ Kompetizzjoni attendew workshop dwar il-modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat fil-Parlament fit-8 ta’ Ottubru 2012.

Bħala parti mid-diskussjoni dwar ir-riforma tal-Politika Agrikola Komuni, il-Membri tal-Parlament Ewropew talbu lill-Kummissjoni tagħti ħarsa aktar mill-qrib lejn il-kwistjoni tas-saħħa tan-negozjar tal-produtturi vis-à-vis l-bejjiegħa bl-imnut fil-katina tal-provvista tal-ikel. Filwaqt li l-Kummissjoni ma identifikatx problemi partikolari ta’ kompetizzjoni fis-settur tal-bejgħ bl-imnut, kif espress fir-rapport ippubblikat min-Netwerk Ewropew tal-Kompetizzjoni[31], hija madankollu nediet studju biex jiġi vvalutat l-impatt tal-istruttura tas-suq bl-imnut fuq l-innovazzjoni u l-għażla tal-prodotti fis-settur tal-ikel f’Diċembru 2012.

Il-Membri tal-Parlament Ewropew spiss jistaqsu lill-Kummissjoni mistoqsijiet dwar każijiet individwali tal-kompetizzjoni li jkunu għaddejjin. Il-Kummissjoni ma tkunx tista’ twieġeb dwar ċerti aspetti ta’ dawk il-każijiet minħabba l-obbligu tal-kunfidenzjalità tal-proċeduri investigattivi.

Investigazzjonijiet li għadhom għaddejjin u inkjesti settorjali

Il-Persunal tad-DĠ Kompetizzjoni jiltaqa’ regolarment mal-MEPs fuq talba tagħhom sabiex jispjega l-passi proċedurali li jittieħdu f’investigazzjoni u biex jidħol f’diskussjoni ġenerali dwar settur partikolari, sa fejn ikun possibbli taħt l-obbligu tal-kunfidenzjalità fir-rigward tal-partijiet. Id-DĠ Kompetizzjoni għandu għad-dispożizzjoni tiegħu firxa ta’ għodod għall-infurzar tal-liġi tal-UE dwar il-kompetizzjoni u sabiex jagħmel is-swieq aktar kompetittivi b’mezzi oħra, bħall-investigazzjonijiet dwar każijiet individwali, l-inkjesti settorjali u l-ħidma ma’ Direttorati Ġenerali oħrajn fuq miżuri regolatorji li jkollhom impatt fuq il-kompetizzjoni fis-Suq Uniku.

X’se jsir wara r-Riżoluzzjoni tal-Parlament dwar ir-Rapport dwar il-Politika tal-Kompetizzjoni tal-2010

F’Jannar 2012, il-Parlament adotta r-Riżoluzzjoni tiegħu dwar ir-Rapport dwar il-Politika tal-Kompetizzjoni[32] tal-2010, u għamel sensiela ta’ talbiet lill-Kummissjoni. Minbarra r-reazzjoni uffiċjali mill-Kummissjoni għar-Riżoluzzjoni tal-Parlament, il-Kummissarju tal-Kompetizzjoni wieġeb f’April 2012 permezz ta’ ittra li bagħat lill-Presidenza tal-Kumitat ECON, u d-DĠ Kompetizzjoni wkoll issottometta tweġiba ddettaljata għall-punti kollha magħmula fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament.

Is-suġġetti koperti fir-Riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew

Il-Parlament kien interessat partikolarment fl-attivitajiet tad-DĠ għall-Kompetizzjoni li huma marbuta mal-kriżi finanzjarja u ekonomika u r-rwol tal-kontroll tal-għajnuna mill-Istat f’dak il-kuntest. Fit-tweġiba tagħha, il-Kummissjoni saħqet dwar it-tipi ta’ kundizzjonijiet normalment imposti bħala parti mill-applikazzjoni tar-regoli temporanji dwar l-għajnuna mill-Istat li japplikaw għas-settur bankarju bħalissa. L-hekk imsejħa kundizzjonalità tinkludi l-qsim tal-piżijiet u r-ristrutturar imposti fuq il-banek u l-istituzzjonijiet finanzjarji biex jiġi żgurat li l-vijabilità tagħhom tkun restawrata fuq bażi fit-tul filwaqt li tiġi ppreservata l-integrità tas-Suq Uniku.

Fir-Riżoluzzjoni tiegħu, il-Parlament fakkar ukoll it-talbiet preċedenti tiegħu[33] sabiex il-Kummissjoni tressaq leġiżlazzjoni biex jiġi ffaċilitat il-kumpens effettiv għad-danni li jirriżultaw minn ksur tal-liġi tal-antitrust. Il-programm ta’ Ħidma tal-Kummissjoni għall-2012 jinkludi proposta dwar azzjonijiet privati għad-danni tal-antitrust. Il-Viċi President inkarigat mill-kompetizzjoni kkonferma li tali proposta se titressaq fl-2013. Bi tweġiba għat-talba tal-Parlament biex jinvestiga l-kompetizzjoni fis-settur tal-ikel, id-DĠ COMP stabbilixxa task force interna dwar is-settur tal-ikel li kkoordinat studju tan-Netwerk Ewropew tal-Kompetizzjoni dwar is-settur tal-ikel. Barra minn hekk, f’Diċembru 2012 il-Kummissjoni nediet studju dwar l-impatt tas-settur modern tal-bejgħ bl-imnut fuq l-għażla u l-innovazzjoni tal-prodotti tal-ikel.

5.3 L-interazzjoni tad-DĠ Kompetizzjoni mal-KESE u l-KtR

Il-Kummissjoni tinforma wkoll lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew (KESE) u lill-Kumitat tar-Reġjuni (KtR) dwar l-inizjattivi ta’ politika ewlenin. Tieħu sehem ukoll fil-laqgħat tal-gruppi ta’ studju u settorjali. Fl-4 ta’ Settembru 2012, il-Viċi President Almunia ltaqa’ mar-relatur tal-KESE dwar l-inizjattiva tal-Modernizzazzjoni tal-Għajnuna mill-Istat u, fis-7 ta’ Diċembru 2012, mar-relatur tal-KtR dwar ir-reviżjoni tal-linji gwida dwar l-Għajnuna reġjonali. Fl-14 ta’ Novembru 2012, il-KESE adotta opinjoni dwar l-inizjattiva ta’ modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat[34] u, fl-4 ta’ Diċembru 2012, it-taqsima INT tal-KESE adottat opinjoni dwar ir-Rapport Annwali tal-Kompetizzjoni tal-2011[35]. Fid-29 ta’ Novembru 2012, il-KtR adotta opinjoni dwar l-inizjattiva tal-Immodernizzar tal-Għajnuna mill-Istat[36] u, fis-7 ta’ Diċembru 2012, il-kummissjoni COTER tal-KtR adottat opinjoni dwar il-linji gwida dwar l-Għajnuna reġjonali[37].

[1] Il-Kawżi Konġunti C-56/64 u C-58/64 Grundig-Consten [1966] Ġabra 299, Sentenza tat-13 ta’ Lulju 1966. Ara wkoll is-Sentenza tal-4 ta’ Ottubru 2011 fil-Kawżi Konġunti C-403/08 u C-429/08 Football Association Premier League u Oħrajn, sentenza tal-4 ta’ Ottubru 2011

[2] Il-Kummissjoni se tressaq proposta għal mekkaniżmu ta’ riżoluzzjoni uniku għall-banek. Il-Kunsill Ewropew ta’ Diċembru 2012 qabel li din il-proposta “għandha tiġi eżaminata mill-koleġiżlaturi bħala kwistjoni ta’ prijorità bl-intenzjoni li tiġi adottata matul iċ-ċiklu parlamentari attwali”

[3] Li jingħata rispons lill-Parlament Ewropew u lill-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew jitlob li tittieħed azzjoni favur swieq finanzjarji ġusti, irregolati tajjeb u trasparenti

[4] Essenzjalment ir-regoli speċjali jfissru li r-regoli normali għall-għajnuna għas-salvataġġ u r-ristrutturar ma japplikawx għas-settur finanzjarju (ara IP/11/1488)

[5] Għal stampa komprensiva, ara l-Anness 2 tad-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal li jakkumpanja dan ir-rapport

[6] Ara, fost każijiet oħra, SA.28487 (ara l-istqarrija għall-istampa IP/12/847)

[7] Flimkien mar-riżoluzzjoni meta jkun hemm bżonn, bħal fil-każ ta’ Agricultural Bank of Greece

[8] Il-Bank for International Settlements, Novembru 2012, disponibbli fuq http://www.bis.org/statistics/derstats.htm, ċifri disponibbli fuq http://www.bis.org/statistics/otcder/dt21a21b.pdf

[9] Kif mitlub mill-Parlament Ewropew

[10] Wara l-ftuħ tal-proċedimenti f’Marzu 2008, il-Kummissjoni bagħtet lil Visa dikjarazzjoni ta’ oġġezzjonijiet f’April 2009 dwar tariffi tal-interskambju multilaterali (MIFs”) għal tranżazzjonijiet tal-konsumaturi li jsiru bil-kards ta’ debitu u ta’ kreditu (ara MEMO/09/151). Visa Europe offriet impenji li tillimita l-MIFs tal-kards ta’ debitu tagħha għal 0,20 %, li l-Kummissjoni għamlet vinkolanti f’Diċembru 2010 (ara IP/10/1684). Il-proċedimenti dwar l-MIFs tal-kreditu tal-konsumatur ikomplu.

[11] Il-Każ T-111/08, is-sentenza tal-24 ta’ Mejju 2012, li għadha mhix ippubblikata.

[12] Il-Każ COMP/SA.33054 Post Office Limited: Kumpens għal kosti netti biex jinżamm netwerk mhux kummerċjalment vijabbli għall-perjodu 2012-15 u l-kontinwazzjoni ta' faċilità tal-kapital operattiv (ara IP/12/320). Il-każ ġie vvalutat taħt l-Artikolu 106 TFUE

[13] Bi tweġiba għal sejħiet mill-PE u l-ECOSOC

[14] Diskors tal-Viċi President Almunia fit-8 ta’ Ottubru 2012 (ara SPEECH/12/701) fil-Parlament Ewropew li Jippreżenta l-Programm ta’ Ħidma tal-Politika tal-Kompetizzjoni għall-2013/2014. Disponibbli fuq: http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-12-701_en.htm

[15] Idem

[16] Pereżempju, bħala riżultat ta’ investigazzjoni tal-Kummissjoni dwar l-antitrust, E.On tal-Ġermanja impenjat ruħha li tbigħ l-assi tal-ġenerazzjoni tal-elettriku tagħha u n-negozju tagħha tal-grid tat-trażmissjoni b’vultaġġ għoli fl-2008, pass importanti fil-ftuħ tas-suq fil-Ġermanja. Investigazzjonijiet oħra għenu biex jitneħħew restrizzjonijiet fuq il-kummerċ transkonfinali tal-gass u l-elettriku. Pereżempju, l-investigazzjoni tal-Kummissjoni rriżultat f’bidliet għas-sistema Svediża tat-trażmissjoni tal-elettriku li kienet qed ixxekkel l-esportazzjonijiet billi tillimita l-kapaċità ta’ interkonnessjoni ma’ pajjiżi ġirien

[17] Ir-regoli jippermettu sussidji sa 85% taż-żieda ffaċċjata mill-iktar kumpaniji effiċjenti f’kull settur mill-2013 sal-2015, limitu li jaqa’ gradwalment għal 75% fl-2019-2020

[18] Il-funzjonament tas-suq tal-aċċess għall-internet u l-forniment tal-internet minn perspettiva tal-konsumatur fl-Unjoni Ewropea. Studju f’isem il-Kummissjoni Ewropea, id-Direttorat Ġenerali għas-Saħħa u l-Konsumaturi (mistenni jiġi ppubblikat f’April 2013)

[19] Il-Każ T-336/07, sentenza tad-29 ta’ Marzu 2012, li għadha mhix ippubblikata

[20] B’mod partikolari, il-każijiet tal-Artikolu 102 tat-TFUE li jinvolvu lil Microsoft (ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Marzu 2004 fil-Każ COMP/C-3/case COMP/C-3/37.792) u Intel (ara d-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tat-13 ta’ Mejju 2009 fil-Każ COMP/C-3/37.990)

[21] Ara d-Diskors minn Joaquín Almunia, il-Viċi President tal-Kummissjoni Ewropea tat-8 ta’ Ottubru 2012 (SPEECH/12/701)

[22] C-52/09 TeliaSonera Sverige [2011] Ġabra I-527

[23] Każ COMP/M.6381, Google/Motorola Mobility (ara IP/12/129)

[24] Bidu ta’ proċedimenti kontra Samsung fit-30 ta’ Jannar 2012 (Każ COMP/C-3/39.939); Bidu ta’ proċedimenti kontra Motorola fit-2 ta’ April 2012 (Il-Każijiet COMP/C-3/39.985 u COMP/C-3/39.986)

[25] Ara l-istqarrija għall-istampa fi http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1448_en.htm

[26] Ara IP/09/1098 u MEMO/09/321

[27] Ara MEMO/12/593

[28] http://ec.europa.eu/competition/ecn/food_report_en.pdf

[29] Il-kwistjonijiet koperti kienu jinkludu għajnuna mill-Istat fis-settur finanzjarju, fis-settur tal-ikel, fis-settur tal-avjazzjoni, fis-settur finanzjarju u l-inizjattiva ta’ modernizzazzjoni tal-għajnuna mill-Istat

[30] http://ec.europa.eu/competition/index_en.html

[31] http://ec.europa.eu/competition/ecn/food_report_en.pdf

[32] P7_TA(2012)0031

[33] Riżoluzzjonijiet mill-Parlament Ewropew fl-2007, l-2009, l-2010 u l-2011

[34] Disponibbli hawn: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.int-opinions.23584

[35] Disponibbli hawn: http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.int-opinions.24209

[36] Disponibbli hawn: http://www.toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=ECOS-V/035&id=21619

[37] Disponibbli hawn: http://www.toad.cor.europa.eu/corwipdetail.aspx?folderpath=COTER-V/034&id=21792