SEJĦA GĦAL EVIDENZA

GĦAL VALUTAZZJONI TAL-IMPATT

Dan id-dokument għandu l-għan li jinforma lill-pubbliku u lill-partijiet ikkonċernati dwar il-ħidma leġiżlattiva futura tal-Kummissjoni sabiex ikunu jistgħu jipprovdu feedback dwar il-fehim tal-problema mill-Kummissjoni u s-soluzzjonijiet possibbli, u jipprovdu kwalunkwe informazzjoni rilevanti li jista’ jkollhom, inkluż dwar l-impatti possibbli tal-opzjonijiet differenti.

Titolu tal-inizjattiva

Att dwar l-Ekwità Diġitali

DĠ ewlieni (unità responsabbli)

DĠ JUST B2

Tip probabbli ta’ inizjattiva

Direttiva jew Regolament

Skeda taż-żmien indikattiva

Q3-2026

Informazzjoni addizzjonali

Liġi dwar il-protezzjoni tal-konsumatur

Dan id-dokument huwa biss għal finijiet ta’ informazzjoni. Ma jippreġudikax id-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni dwar jekk din l-inizjattiva hijiex se tiġi segwita jew dwar il-kontenut finali tagħha. L-elementi kollha tal-inizjattiva deskritti f’dan id-dokument, inkluż it-twaqqit tagħha, huma soġġetti għal tibdil.

A. Kuntest politiku, definizzjoni tal-problema u analiżi tas-sussidjarjetà

Kuntest politiku

Il-programm ta’ ħidma tal-Kummissjoni għall-2025 jirrikonoxxi r-rwol ewlieni tal-konsumaturi fl-ekonomija soċjali tas-suq li tikkontribwixxi għal tkabbir sostenibbli u suq uniku aktar kompetittiv. Liġijiet riċenti adottati dan l-aħħar bħall-Att dwar is-Servizzi Diġitali u l-Att dwar is-Swieq Diġitali huma mistennija li jkollhom impatt pożittiv fuq il-protezzjoni tal-konsumatur. Madankollu, jenħtieġ li tkompli l-ħidma biex jiġu indirizzati n-nuqqasijiet rimanenti, jiġu protetti l-konsumaturi vulnerabbli u jiġi żgurat infurzar effettiv.

Bi tweġiba għat-tħassib dejjem jikber dwar in-nuqqas ta’ ġustizzja għall-konsumaturi fid-dinja diġitali, l-Aġenda Ġdida dwar il-Konsumatur 2020–2025 ħabbret li l-Kummissjoni se tinvestiga jekk il-liġijiet eżistenti tal-UE dwar il-konsumatur kinux għadhom qed jipprovdu livell għoli biżżejjed ta’ protezzjoni tal-konsumatur fl-ambjent diġitali. Għal dan l-għan, il-Kummissjoni wettqet Kontroll tal-Idoneità dwar il-liġi tal-konsumatur tal-UE dwar il-ġustizzja diġitali 1 , ippubblikat fit-3 ta’ Ottubru 2024.

Wara r-riżultati ta’ dan il-Kontroll tal-Idoneità, il-President von der Leyen talbet lill-Kummissarju McGrath tiżviluppa Att dwar il-Ġustizzja Diġitali biex jiġu indirizzati tekniki u prattiki kummerċjali mhux etiċi relatati mad-disinn manipulattiv tal-interfaċċa (dark patterns), il-kummerċjalizzazzjoni qarrieqa mill-influwenzaturi tal-media soċjali, id-disinn li joħloq dipendenza tal-prodotti diġitali u t-tfassil ta’ profili online, speċjalment fejn il-vulnerabbiltajiet tal-konsumatur jiġu sfruttati għal skopijiet kummerċjali. Dawn il-kunsiderazzjonijiet se jkunu riflessi wkoll fl-Aġenda tal-Konsumatur 2025–2030 li jmiss u fi pjan ta’ azzjoni dwar il-konsumaturi fis-suq uniku.

Problema li l-inizjattiva timmira li tindirizza

Bħala riżultat tal-iżvilupp tal-liġi tal-konsumatur tal-UE matul dawn l-aħħar 50 sena, il-konsumaturi tal-UE huma fost l-aktar protetti fid-dinja, online u offline. Il-leġiżlazzjoni diġitali reċenti ġabet titjib sinifikanti fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur. Madankollu, il-Kontroll tal-Idoneità tal-liġi tal-konsumatur tal-UE dwar il-ġustizzja diġitali kkonkluda li filwaqt li r-regoli eżistenti dwar il-protezzjoni tal-konsumatur jibqgħu rilevanti u meħtieġa biex jiġi żgurat livell għoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur u funzjonament effettiv tas-suq uniku diġitali, dawn mhumiex adattati biex jindirizzaw bis-sħiħ il-prattiki dannużi speċifiċi u l-isfidi li l-konsumaturi jiffaċċjaw online. Is-sejbiet tal-Kontroll tal-Idoneità jindikaw ċerti lakuni fil-ħarsien tal-konsumatur u oqsma ta’ inċertezza legali. B’mod partikolari, il-konsumaturi spiss wisq ikunu esposti għal prattiki bħal disinn ta’ interfaċċa qarrieqi jew manipulattiv (dark patterns), karatteristiċi li joħolqu dipendenza, prattiki ta’ personalizzazzjoni inġusti li jisfruttaw il-vulnerabbiltajiet tal-konsumaturi, kummerċjalizzazzjoni qarrieqa minn influwenzaturi online, kif ukoll diffikultajiet fil-ġestjoni ta’ kuntratti diġitali. Ir-regoli eżistenti bbażati fil-biċċa l-kbira fuq il-prinċipji lanqas ma jipprovdu ċertezza legali suffiċjenti għan-negozji jew l-awtoritajiet.

F’dawn l-aħħar snin, l-UE adottat diversi liġijiet ġodda li jsaħħu b’mod sinifikanti l-ġabra ta’ regoli diġitali tagħha, bħall-Att dwar is-Servizzi Diġitali, l-Att dwar is-Swieq Diġitali u l-Att dwar l-Intelliġenza Artifiċjali, flimkien mal-Att dwar id-Data u d-Direttiva dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva, fost l-oħrajn. Dawn l-istrumenti jikkomplementaw il-liġijiet tal-UE dwar il-protezzjoni tal-konsumatur u jnaqqsu r-riskji u l-ħsara assoċjati ma’ problemi speċifiċi online. B’mod partikolari, id-DSA introduċa restrizzjonijiet ġodda għal diversi prattiki inġusti li jseħħu fuq il-pjattaformi online. Madankollu, kollox ma’ kollox, l-applikazzjoni tar-regoli dwar il-protezzjoni tal-konsumatur fil-qasam diġitali flimkien ma’ leġiżlazzjoni diġitali oħra, li pprovdiet regoli dwar ċerti tipi ta’ kummerċjanti (eż. pjattaformi online) jew teknoloġiji (eż. sistemi tal-IA), hija kumplessa u għad hemm lakuni speċifiċi.

Il-problemi prinċipali li l-inizjattiva għandha l-għan li tindirizza huma s-segwenti:

·Nuqqas ta’ ġustizzja diġitali għall-konsumaturi, inklużi konsumaturi vulnerabbli bħall-minorenni, li jwassal għal għażliet subottimali tal-konsumatur li jirriżultaw f’detriment finanzjarju, telf ta’ ħin, effetti negattivi fuq is-saħħa u effetti indiretti bħall-ispejjeż ambjentali, u

·Regoli mhux ċari għan-negozji u frammentazzjoni tas-suq li jwasslu għal kostijiet ogħla tan-negozju, ostakli għall-kummerċ transfruntier / opportunitajiet ta’ negozju mitlufa u kompetizzjoni inġusta, b’mod partikolari minn kummerċjanti mhux tal-UE.

Il-kontroll tal-Idoneità stima li l-ħsara finanzjarja lill-konsumaturi bħala riżultat ta’ problemi online hija mill-inqas EUR 7,9 biljun fis-sena, li x’aktarx tissottovaluta s-severità tal-problema peress li la tkopri t-telf ta’ ħin tagħhom u lanqas detriment mhux finanzjarju, bħal ħsara mentali. Mingħajr l-intervent tal-UE, is-sitwazzjoni x’aktarx li tmur għall-agħar minħabba d-detriment dejjem akbar għall-konsumatur finanzjarju matul is-snin, it-tkabbir mgħaġġel tal-kummerċ elettroniku u l-iżviluppi teknoloġiċi.

Barra minn hekk, l-objettiv tal-Kummissjoni li żżid il-kompetittività tal-UE jinkludi enfażi fuq is-simplifikazzjoni u miżuri biex jitneħħew l-ostakli fis-Suq Uniku. Fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumatur, il-Kontroll tal-Idoneità enfasizza n-nuqqas attwali ta’ ċarezza u ċertezza legali rigward prattiki kummerċjali inġusti, filwaqt li indika n-nuqqas ta’ infurzar, il-lakuni regolatorji eżistenti u l-frammentazzjoni tas-suq peress li l-Istati Membri qed jirregolaw jew qed jeżaminaw ir-regolamentazzjoni f’dawn l-oqsma. Dawn il-problemi għandhom impatt negattiv fuq is-Suq Uniku u l-kundizzjonijiet ekwi għan-negozji tal-UE.

Bażi għall-azzjoni tal-UE (bażi legali u analiżi tas-sussidjarjetà)

Bażi legali

L-Artikolu 114 tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea.

Ħtieġa prattika li tittieħed azzjoni tal-UE

Meta mqabbel ma’ azzjoni individwali mill-Istati Membri, l-intervent tal-UE x’aktarx li jkollu influwenza ħafna aktar b’saħħitha fuq l-iżvilupp ta’ approċċi ta’ politika u regolatorji biex tittejjeb il-protezzjoni tal-konsumatur fl-ambjent diġitali. Il-forniment ta’ servizzi diġitali, kontenut diġitali u kummerċ elettroniku spiss huwa ta’ natura transfruntiera, u l-konsumaturi qed jixtru dejjem aktar online. Għalhekk, l-azzjoni nazzjonali mhijiex biżżejjed biex tirregola b’mod effettiv il-protezzjoni tal-konsumatur f’dan il-kuntest. Barra minn hekk, diversi Stati Membri diġà bdew jirregolaw ċerti oqsma problematiċi. Dan iwassal għal frammentazzjoni akbar tas-suq, aktar kumplessità regolatorja u aktar kostijiet ta’ konformità għall-kummerċjanti li joffru l-prodotti tagħhom b’mod transfruntier fin-nuqqas ta’ azzjoni fil-livell tal-UE.

B. Objettivi u opzjonijiet ta’ politika

L-Att dwar il-Ġustizzja Diġitali se jiffoka fuq l-indirizzar tal-lakuni identifikati u l-oqsma ta’ inċertezza legali dwar il-protezzjoni tal-konsumatur online, f’komplementarjetà sħiħa mal-leġiżlazzjoni eżistenti msemmija hawn fuq. Għal dan l-għan, Valutazzjoni tal-Impatt tesplora għażliet dwar kif tista’ tittejjeb il-protezzjoni tal-konsumaturi fl-ambjent online u tiżdied il-fiduċja tagħhom, inkluż billi tiġi vvalutata l-ħtieġa għal projbizzjonijiet immirati, pereżempju fir-rigward ta’:

·il-prevenzjoni tal-kummerċjanti milli jużaw dark patterns u tekniki inġusti oħra li jagħmlu pressjoni, iqarrqu u jimmanipulaw lill-konsumaturi online;

·l-għoti lill-konsumaturi ta’ kontroll akbar tal-esperjenza online tagħhom billi jiġu indirizzati karatteristiċi tad-disinn li joħolqu dipendenza li jwasslu lill-konsumaturi, b’mod partikolari l-minorenni, biex iqattgħu ħin u flus eċċessivi fuq oġġetti u servizzi online;

·l-indirizzar ta’ karatteristiċi problematiċi ta’ prodotti diġitali bħal fil-logħob tal-kompjuter, b’mod partikolari fir-rigward tal-impatt tagħhom fuq il-minorenni;

·l-indirizzar ta’ prattiki problematiċi ta’ personalizzazzjoni, inklużi sitwazzjonijiet fejn il-vulnerabbiltajiet tal-konsumatur ikunu mmirati għall-finijiet ta’ reklamar u pprezzar personalizzati;

·il-prevenzjoni ta’ prattiki dannużi mill-influwenzaturi (eż. in-nuqqas ta’ żvelar ta’ komunikazzjonijiet kummerċjali, il-promozzjoni ta’ prodotti dannużi għas-segwaċi tagħhom u l-ikklarifikar tar-responsabbiltajiet tal-kumpaniji li jikkollaboraw magħhom);

·l-indirizzar ta’ prattiki inġusti relatati mal-prezz (eż. ipprezzar “bil-qatra”, prezzijiet “li jibdew minn” jekk il-kummerċjant japplika pprezzar dinamiku, skont perċentwali/valur li jqarraq bil-konsumatur dwar in-natura tal-promozzjoni);

·l-indirizzar ta’ problemi b’kuntratti diġitali (eż. kanċellazzjonijiet diffiċli ta’ abbonamenti, tiġdid awtomatiku jew provi bla ħlas ikkonvertiti f’abbonamenti bi ħlas, l-użu ta’ chatbots għas-servizz tal-konsumatur).

Iż-żgħażagħ huma segment importanti tal-konsumaturi b’xejriet ta’ konsum speċifiċi u spiss jaġixxu bħala persuni li jadottaw teknoloġiji ġodda u prodotti diġitali minn kmieni. Il-protezzjoni tal-minorenni se tkun prijorità ewlenija u trażversali meta jiġu vvalutati l-għażliet possibbli biex tiġi żgurata protezzjoni adegwata u msaħħa minn prattiki dannużi relatati mal-kwistjonijiet ta’ hawn fuq.

Barra minn hekk, l-Att dwar il-Ġustizzja Diġitali se jipprovdi opportunità għar-razzjonalizzazzjoni u s-simplifikazzjoni. Valutazzjoni tal-Impatt tista’ tinvestiga kif jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwi għan-negozji, jitnaqqsu l-frammentazzjoni tas-suq u l-inċertezza legali u kif l-infurzar isir eħfef. Tista’ tivvaluta wkoll miżuri ta’ simplifikazzjoni, bħal fir-rigward ta’ ċerti rekwiżiti ta’ informazzjoni għall-konsumatur fi tranżazzjonijiet ripetittivi mal-istess kummerċjant (eż. xiri fl-app) u d-dritt ta’ rtirar tal-konsumatur fir-rigward ta’ ċerti servizzi ta’ abbonament.

Valutazzjoni tal-Impatt se tikkunsidra wkoll kif għodod diġitali bħall-Identità Diġitali tal-UE u l-Kartieri Ewropej tan-Negozju li jappoġġaw interazzjonijiet diġitali siguri u trasparenti jistgħu jiffaċilitaw l-implimentazzjoni.

C. Impatti probabbli

L-inizjattiva x’aktarx li ttejjeb il-protezzjoni tal-konsumaturi fis-settur diġitali u jkollha impatt fuq l-aspetti li ġejjin:

-Impatt ekonomiku: billi trażżan il-prattiki inġusti tas-suq diġitali, l-inizjattiva hija mistennija li tnaqqas il-ħsara lill-konsumatur u żżid il-fiduċja tal-konsumatur. Dan se joħloq ukoll qafas legali aktar prevedibbli u jnaqqas il-kostijiet tal-konformità b’mod partikolari għall-kummerċjanti li joffru l-prodotti tagħhom b’mod transfruntier, inaqqas il-frammentazzjoni tas-suq u jagħti spinta lill-kummerċ transfruntier, filwaqt li jikkontribwixxi għal aktar kompetittività.

-Impatt soċjali: protezzjoni mtejba tal-konsumatur, b’mod partikolari għal gruppi vulnerabbli bħall-minorenni, x’aktarx li ttejjeb il-benesseri u tippromwovi ambjent diġitali aktar ġust, filwaqt li tnaqqas l-inċertezza tal-konsumatur.

-Impatt ambjentali: l-għoti ta’ protezzjoni aktar effettiva lill-konsumaturi u l-mezzi biex jikkontrollaw l-esperjenza online tagħhom jikkontribwixxi wkoll għall-għanijiet ta’ tranżizzjoni ekoloġika tal-UE.

-Impatt fuq id-drittijiet fundamentali u l-ugwaljanza, b’mod partikolari fir-rigward tal-protezzjoni ta’ konsumaturi vulnerabbli u minorenni.

-Kontribut għall-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli (SDGs) tan-NU: l-inizjattiva tallinja b’mod partikolari mal-SDG 12 (Konsum u produzzjoni responsabbli) billi tippromwovi mġiba etika fin-negozju.

D. Strumenti għal Regolamentazzjoni Aħjar

Valutazzjoni tal-impatt

Se titwettaq valutazzjoni tal-impatt biex tappoġġa t-tħejjija tal-inizjattiva tal-Att dwar il-Ġustizzja Diġitali u tinforma l-proċess tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-Kummissjoni. Se tivvaluta l-implikazzjonijiet ekonomiċi, soċjali, ambjentali u regolatorji tal-miżuri proposti, kif ukoll l-impatt fuq il-kompetittività, id-drittijiet fundamentali u fuq l-SDGs.

Se jitnieda studju biex jipprovdi lill-Kummissjoni b’evidenza u analiżi b’appoġġ għall-ħidma tagħha ta’ valutazzjoni tal-impatt.

Strateġija ta’ konsultazzjoni

Il-konsultazzjoni tfittex kontribut mill-konsumaturi, mill-awtoritajiet tal-Istati Membri u mill-partijiet ikkonċernati kollha bħaċ-ċittadini/il-konsumaturi, l-assoċjazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-minorenni u gruppi oħra ta’ konsumaturi vulnerabbli; l-assoċjazzjonijiet nazzjonali tal-konsumaturi u l-organizzazzjonijiet umbrella tal-UE tagħhom; in-negozji, inklużi diversi tipi ta’ negozji żgħar; l-influwenzaturi; l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw negozji involuti fil-forniment ta’ servizzi diġitali, kontenut diġitali, kummerċ elettroniku u kummerċ bl-imnut fil-livell Ewropew u nazzjonali, kif ukoll dawk li jirrappreżentaw negozji f’setturi speċifiċi (eż. il-midja soċjali, il-logħob tal-kompjuter); in-networks tal-konsumaturi, Ċentri għal Internet Aktar Sikur, organizzazzjonijiet mhux governattivi jew akkademiċi.

L-attivitajiet ta’ konsultazzjoni jinkludu sejħa għal evidenza, konsultazzjoni pubblika (Q3–2025 — permezz tal-portal “Semma’ Leħnek”), stħarriġiet u intervisti mmirati (mill-kuntrattur ta’ studju ta’ appoġġ), laqgħat bilaterali u multilaterali mal-partijiet ikkonċernati interessati u avvenimenti pubbliċi (eż. is-Summit Ewropew tal-Konsumatur 2025). 

Il-konsultazzjoni pubblika se tkun miftuħa għal 12-il ġimgħa u se tkun akkumpanjata minn aktar konsultazzjonijiet immirati, inkluż Djalogu ta’ Implimentazzjoni. Il-konsultazzjoni pubblika se tkun disponibbli b’24 lingwa uffiċjali kollha tal-UE, filwaqt li tiżgura aċċessibbiltà wiesgħa.

Rapport sommarju tal-konsultazzjoni pubblika se jiġi ppubblikat fi żmien 8 ġimgħat mill-għeluq tagħha, u rapport fil-qosor finali li jkopri l-attivitajiet kollha ta’ konsultazzjoni se jiġi inkluż fir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt.

Għaliex qed nagħmlu din il-konsultazzjoni?

Din il-konsultazzjoni għandha l-għan li tiġbor il-fehmiet tal-partijiet ikkonċernati rilevanti kollha dwar kif tiġi żgurata l-ġustizzja għall-konsumaturi u n-negozji fit-tranżazzjonijiet bejn in-negozji u l-konsumaturi fis-suq uniku diġitali, tittejjeb iċ-ċertezza legali, jiġi żgurat infurzar effettiv u tiġi evitata l-frammentazzjoni tas-suq. Il-feedback miġbur se jikkontribwixxi għall-valutazzjoni tal-impatt u jinforma l-proposta leġiżlattiva, filwaqt li jiżgura li l-inizjattiva tirrifletti l-isfidi/ix-xejriet tad-dinja reali u t-tħassib tal-partijiet ikkonċernati.

Udjenza fil-mira

Il-konsultazzjoni għandha fil-mira firxa wiesgħa ta’ partijiet ikkonċernati biex tiżgura valutazzjoni komprensiva ta’ kif tista’ tissaħħaħ il-protezzjoni tal-konsumatur online.