1. 

Fil-kuntest ta’ proċedura ġudizzjarja fejn ġew ikkontestati l-kundizzjonijiet imposti fuq persuna li trabbi l-ħnieżer sabiex tiġi awtorizzata tqiegħed fis-suq bħala fertilizzant id-demel likwidu prodott fir-razzett tagħha, is-Supreme Court tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja serje ta’ domandi li jirreferu għall-kunċett ta’ “skart”, fis-sens tad-Direttiva 75/442 ( 2 ). Minbarra l-interss ta’ din id-domanda, b’mod partikolari inkwantu għandha tippermetti lill-Qorti tal-Ġustizzja tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha dwar il-kundizzjonijiet li fihom “skart” jista’ jiġi ttrasformat fi “prodott sekondarju”, din il-kawża tqajjem ukoll kwistjoni li tmur lil hinn mill-ambitu strett tad-Direttiva 75/442 u tinsab, kif ser naraw, fil-kamp tal-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni u, b’mod iktar speċifiku, fil-kamp tal-garanzija tad-drittijiet fundamentali.

2. 

Fil-fatt, il-problema finali mqajma fil-kawża prinċipali tirrigwarda r-responsabbiltà imputabbli lill-bejjiegħ tad-demel likwidu għall-użu mhux xieraq li jista’ eventwalment jagħmel minnu dak li jakkwistah. Ma’ din il-kwistjoni tiżdied dik li jiġi stabbilit sa liema punt il-libertà tal-Istati Membri sabiex jirregolaw it-tqegħid fis-suq ta’ skart tawtorizzahom jimponu kundizzjonijiet li jistgħu, jew jirriżultaw ekwivalenti għall-projbizzjoni ta’ dan it-tqegħid fis-suq, jew inkella jissuġġettawh għal kundizzjonijiet sproporzjonati jew arbitrarji. Il-kuntest ta’ din il-problema hija sitwazzjoni fejn in-nuqqas ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva 91/676 ( 3 ) ipprekluda l-applikazzjoni ta’ liġi li tippermetti li jiġi kopert l-użu ta’ demel likwidu bħala fertilizzant.

3.

Fil-verżjoni tad-Direttiva 75/442 fis-seħħ fid-data tal-fatti fil-kawża prinċipali ( 4 ), l-Artikolu 1(a) ta’ din id-direttiva kien jistabbilixxi dan li ġej:

“Għall-għanijiet ta’ din id-Direttiva:

4.

Skont l-Artikolu 2(1)(b) tal-istess direttiva, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu, “fejn ikunu diġà koperti b’ liġijiet oħra”:

[…]

5.

Skont l-Artikolu 8 tal-imsemmija direttiva:

“L-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri meħtieġa sabiex jiżguraw illi l-pussessur ta’ l-iskart:

6.

L-Artikoli 9 u 10 tad-Direttiva kienu jipprovdu li l-istabbilimenti u l-impriżi li jwettqu l-operazzjonijiet ta’ rimi jew ta’ rkupru ta’ skart elenkati, rispettivament, fl-Annessi II A u II B tal-istess direttiva kellhom l-obbligu li jiksbu awtorizzazzjoni.

7.

L-Artikolu 15 tad-Direttiva 75/442 kien jipprovdi dan li ġej:

“B’mod konformi mal-prinċipju ta’ ‘min iniġġes iħallas’, in-nefqa fuq ir-rimi ta’ l-iskart trid tinġarr mill-

8.

Skont l-Artikolu 1 tagħha, l-għan tad-Direttiva 91/676 huwa li “tnaqqas it-tniġġis ta’ l-ilma kkawżat jew imdaħħal bin-nitrati minn sorsi agrikoli” u li “tipprevjieni aktar tniġġis minn dan”.

9.

L-Artikolu 3 tad-Direttiva 91/676 jipprovdi, fl-ewwel żewġ paragrafi tiegħu, dan li ġej:

“1.   L-ilmijiet effettwati bit-tniġġis u l-ilmijiet li jistgħu jiġu effettwati bit-tniġġis jekk ma titteħidx azzjoni skond l-Artikolu 5 għandhom jiġu identifikati mill-Istati Membri skond il-kriterji stabbiliti f’l-Anness I.

2.   L-Istati Membri għandhom, f’perjodu taż-żmin ta’ sentejn wara n-notifika ta’ din id-Direttiva, jinominaw bħala żoni vulnerabbli ż-żoni kollha ta’ l-art fit-territorji tagħhom li jxaqilbu lejn l-ilmijiet identifikati skond il-paragrafu I u li jikkontribwixxu għat-tniġġis. Għandhom jgħarrfu lill-Kummissjoni b’din in-nominazzjoni inizjali fi żmien sitt xhur.”

10.

Skont l-Artikolu 4 tal-istess direttiva:

“1.   Bil-għan li jipprovdu għall-ilmijiet kollha livell ġenerali ta’ protezzjoni kontra t-tniġġis, l-Istati Membri għandhom, f’perjodu taż-żmien ta’ sentejn wara n-notifika ta’ din id-Direttiva:

2.   L-Istati Membri għandhom jissottomettu lill-Kummissjoni d-dettalji tal-kodiċijiet tagħhom ta’ prattika agrikola tajba u l-Kummissjoni għandha tinkludi t-tagħrif dwar dawn il-kodiċijiet fir-rapport riferit fl-Artikolu 11. Fid-dawl tat-tagħrif li tkun irċeviet, il-Kummissjoni tista’, jekk tikkunsidrhom meħtieġa, tagħmel il-proposti xierqa lill-Kunsill.”

11.

L-Artikolu 5 tal-istess direttiva jobbliga lill-Istati Membri sabiex jistabbilixxu programmi ta’ azzjoni għaż-żoni vulnerabbli. L-imsemmija programmi għandhom jinkludu bħala miżuri obbligatorji dawk stabbiliti fil-kodiċi ta’ prattika agrikola tajba u dawk previsti fl-Anness III tal-istess direttiva, f’dak li jikkonċerna l-perijodi li fihom hija pprojbita l-applikazzjoni ta’ ċerti fertilizzanti, il-kapaċità tal-kontenituri li jaħżnu d-demel ta’ l-annimali, il-modi ta’ applikazzjoni tal-fertilizzanti u l-kwantità massima ta’ demel applikabbli skont il-kontenut ta’ nitroġenu tiegħu.

12.

Id-Direttiva 96/61 ġiet ikkodifikata u mħassra bid-Direttiva 2008/1 ( 7 ), li min-naħa tagħha ġiet imħassra u ssostitwita bid-Direttiva 2010/75 ( 8 ). Skont l-Artikolu 1 tagħha, hija kellha l-għan ta’ “prevenzjoni u kontroll shih ta’ tniġġiż li jinħoloq mill-attivitajiet elenkati fl-Anness I. Tippreskrivi miżuri maħsuba għall-prevenzjoni jew, meta dan ma jkunx prattiku, għal tnaqqis ta’ emissjonijiet fl-arja, fil-baħar u fl-art mill-attivitajiet imsemmija hawn fuq, inklużi miżuri dwar skart, sabiex jinkiseb livell għoli ta’ protezzjoni ta’ l-ambjent kollu kemm hu, bla ħsara għad-Direttiva 85/337/KEE u għad-dispożizzjonijiet oħra relevanti tal-Komunità.”

13.

Il-punt 6.6 tal-Anness I tad-Direttiva kien isemmi b’mod speċifiku l-installazzjonijiet intiżi għat-trobbija intensiva tal-majjali li jkollhom iktar minn 750 post għal qżieqeż nisa.

14.

Skont l-Artikolu 3(ċ) tad-Direttiva, “[l]-Istati Membri għandhom jieħdu l-miżuri kollha meħtieġa li jiddisponu li l-awtoritajiet kompetenti jiżguraw li l-istallazzjonijiet jitħaddmu b’mod illi: […] ċ) tiġi evitata l-produzzjoni ta’ skart skond id-Direttiva tal-Kunsill 75/442/KEE […]; fejn jiġi prodott l-iskart, dan jinģabar lura jew, fejn dan mhux teknikament u ekonomikament possibbli, jintrema waqt li jiġi evitat jew jitnaqqas kull impatt fuq l-ambjent”.

15.

Skont l-Artikolu 9(3) tad-Direttiva 96/61, “[j]ekk ikun meħtieġ, il-permess għandu jinkludi ħtiġijiet adattati li jiżguraw il-protezzjoni tal-ħamrija u l-ilma ta’ taħt l-art u miżuri li jikkonċernaw l-immaniġġar ta’ l-iskart ġenerat mill-istallazzjoni.”

16.

L-għan ta’ dan ir-regolament kien li jiġi żgurat li l-Istati Membri jistabbilixxu sistemi li jiggarantixxu li ċerti kategoriji ta’ prodotti sekondarji tal-annimali setgħu jiċċirkulaw biss f’ċerti ktajjen awtorizzati sakemm jintremew jew jintużaw u, b’mod partikolari, li jippermettu d-dħul fil-katina tal-ikel biss lill-prodotti sekondarji tal-annimali li ma huma tal-ebda riskju għas-saħħa tal-annimali u għas-saħħa pubblika. Dan ir-regolament ġie mħassar u ssostitwit bir-Regolament Nru 1069/2009 ( 10 ).

17.

L-Environmental Protection Act 1992 (Liġi dwar il-protezzjoni tal-ambjent tal-1992; iktar ’il quddiem, il-“Liġi tal-1992”) ħoloq l-Environmental Protection Agency (l-Aġenzija għall-Protezzjoni tal-Ambjent, iktar ’il quddiem, l-“APA”), li l-kompetenzi tagħha jinkludu “l-awtorizzazzjoni, ir-regolamentazzjoni u l-kontroll ta’ attivitajiet sabiex jiġi protett l-ambjent” [Artikolu 52(1)(a)].

18.

Il-Waste Management Act 1996 (Liġi dwar l-immaniġġar ta’ skart tal-1996; iktar ’il quddiem, il-“Liġi tal-1996”) ġie adottat bl-għan, fost l-oħrajn, li tiġi trasposta d-Direttiva 75/442 fil-verżjoni tagħha emendata bid-Direttiva 91/156. L-Artikolu 4 tiegħu jipprovdi dan li ġej:

“1)   F’din il-liġi, ‘skart’ ifisser kwalunkwe sustanza jew oġġett li jaqgħu f’waħda mill-kategoriji ta’ skart inklużi fl-Anness I jew li attawalment huma inklużi fil-Katalgu Ewropew tal-Iskart u li d-detentur jarmi, jew beħsiebu jarmi jew għandu l-obbligu li jarmi; kulma jintrema jew jiġi ttrattat bħallikieku kien skart għandu jiġi preżunt li huwa skart sakemm ma tinġabx prova kontrarja.

[...]

3)   F’din il-liġi, ‘rimi’, fir-rigward tal-iskart, tfisser kwalunkwe waħda mill-attivitajiet elenkati fl-Anness III, u ‘attività ta’ rimi tal-iskart’ għandha tiġi interpretata b’mod korrispondenti.

4)   F’din il-liġi, ‘irkupru’, fir-rigward tal-iskart, tfisser kwalunkwe attività intiża għall-irkupru, għar-riċiklaġġ jew għall-użu mill-ġdid, totalment jew parzjalment, ta’ skart u kwalunkwe attività marbuta ma’ tali rkupru, riċiklaġġ jew użu mill-ġdid, inklużi l-attivitajiet kollha msemmija fl-Anness IV, u ‘attività ta’ rkupru ta’ skart’ għandha tiġi interpretata b’mod korrispondenti.”

19.

Skont l-Artikolu 51(2)(a) tal-Liġi tal-1996:

“Bla ħsara għall-paragrafu (b), ma huwiex meħtieġ li tintalab awtorizzazzjoni fil-qasam tal-iskart [...] għall-irkupru ta’ [...] ħmieġ tal-annimali jew tat-tjur fil-forma ta’ demel jew demel likwidu [...]”.

20.

Il-Liġi tal-1992 stabbilixxiet sistema għall-ksib ta’ awtorizzazzjonijiet fil-kuntest tal-kontroll integrat tat-tniġġiż, li b’mod ġenerali tista’ titqabbel ma’ dik stabbilita permezz tad-Direttiva 96/61. L-Irlanda ttrasponiet id-Direttiva 96/61 permezz tal-Protection of the Environment Act 2003 (Liġi dwar il-protezzjoni tal-ambjent tal-2003; iktar ’il quddiem, il-“Liġi tal-2003”) Għaldaqstant, f’dan il-każ l-awtorizzazzjoni ma ngħatatx skont miżuri nazzjonali adottati għat-traspożizzjoni tad-Direttiva 96/61.

21.

Ir-rikorrent f’din il-kawża huwa l-proprjetarju ta’ razzett tal-ħnieżer fl-Irlanda. Minkejja li l-attività prinċipali tiegħu tiffoka fit-trobbija tal-ħnieżer, huwa juża wkoll id-demel likwidu ġġenerat minn dan l-istabbiliment bħala prodott sekondarju, billi jbigħu lil bdiewa oħra sabiex jużawh bħala fertilizzant.

22.

Peress li l-applikazzjoni tal-imsemmi fertilizzant fir-raba’ maħdum hija attività tal-istaġun, id-demel likwidu jkollu jinħażen fl-istabbiliment tar-rikorrent sakemm issir il-kunsinna tiegħu lil bdiewa oħrajn. Fl-1999, l-APA tat lir-rikorrent awtorizzazzjoni sabiex ikabbar l-installazzjonijiet tiegħu u jqiegħed fis-suq id-demel likwidu. Skont din l-awtorizzazzjoni, ir-rikorrent għandu l-obbligu, fost l-oħrajn, li jiżgura li l-bdiewa jużaw id-demel likwidu b’mod strettament konformi ma’ kundizzjonijiet speċifiċi.

23.

Fost l-imsemmija kundizzjonijiet tinsab waħda bit-titolu “Immaniġġar tal-iskart”. Din timponi fuq ir-rikorrent, għal dak li huwa rilevanti f’dan il-każ, l-obbligi li ġejjin:

[…]

[…]

24.

L-awtorizzazzjoni tal-APA ġiet ikkontestata quddiem il-High Court, u din iddeċidiet kontra r-rikorrent, li mbagħad ressaq il-kawża quddiem is-Supreme Court, il-qorti li għamlet din id-domanda.

25.

Skont is-Supreme Court, il-punti li fuqhom ma jaqblux il-partijiet f’din il-kawża huma li ġejjin:

26.

Il-formulazzjoni tad-domandi preliminari hija li ġejja:

“Fin-nuqqas ta’ interpretazzjoni definittiva tat-tifsira ta’ ‘skart’ għall-iskopijiet tal-liġi tal-Unjoni, jista’ Stat Membru taħt il-liġi nazzjonali jimponi l-obbligu fuq produttur tad-demel likwidu tal-ħnieżer li jistabbilixxi li dan id-demel ma huwiex skart, jew dak li huwa skart għandu jiġi ddeterminat b’referenza għal kriterji oġġettivi tat-tip kif jissemmew fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea:

27.

Is-Supreme Court tqis li l-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-kunċett ta’ skart għandhom jiġu applikati għad-demel likwidu tal-ħnieżer fil-mument tal-produzzjoni u tal-ħażna tiegħu u mhux fil-mument sussegwenti tal-eventwali użu mill-ġdid tiegħu, f’dan il-każ minn bdiewa oħra.

28.

Il-qorti tar-rinviju tqis li, jekk jingħad li d-demel likwidu għandu jitiqies bħala skart fi kwalunkwe ċirkustanza, dan ma jidhirx faċilment kompatibbli mal-prinċipji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha. Minkejja dan, is-Supreme Court lanqas ma hija konvinta li d-dikjarazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi mogħtija fil-kawżi Il-Kummissjoni vs Spanja ( 11 ) għandhom jiġu interpretati bil-flessibbiltà li jsostni r-rikorrent.

29.

Skont is-Supreme Court, jekk id-demel likwidu tal-ħnieżer dejjem jikkostitwixxi skart, jew għandu jitqies li huwa hekk sabiex jiġi ttrattat u mormi jew eliminat b’xi forma oħra bħala skart, il-kwistjoni li tqum hija jekk, fil-kuntest tas-sistema ġenerali tal-kontroll tas-sustanzi li jniġġżu, skart intiż għall-użu mingħajr operazzjoni ta’ pproċessar fl-artijiet ta’ terzi għandux jiġi kkontrollat mill-utent, jiġifieri, mill-proprjetarju tal-imsemmija artijiet, jew jekk, bil-kontra, il-kontroll għandux isir mill-produttur inizjali fir-raba’ tal-utent.

30.

It-talba għal deċiżjoni preliminari ġiet irreġistrata fir-Reġistru tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-1 ta’ Marzu 2012.

31.

Il-partijiet fil-kawża prinċipali, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.

32.

Il-partijiet fil-kawża prinċipali u l-Kummissjoni dehru u għamlu l-osservazzjonijiet orali tagħhom fis-seduta, li saret fit-27 ta’ Frar 2013.

33.

Fir-rigward tad-domanda introduttorja, il-Kummissjoni tqis li, peress li d-dritt Irlandiż ma jipprovdi l-ebda dispożizzjoni applikabbli għad-demel likwidu jekk dan ma jitqiesx bħala “skart” skont il-Liġi tal-1996, li d-definizzjoni tagħha taqbel ma’ dik tad-Direttiva 75/442, għandu jiġi stabbilit a) jekk id-demel likwidu huwiex “skart”; b) jekk għandux jiġi eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva skont l-Artikolu 2 tagħha u ċ) jekk jistax jagħti lok għall-impożizzjoni tal-kundizzjonijiet ikkontestati.

34.

Min-naħa l-oħra, D. Brady, il-Gvern Franċiż u l-Kummissjoni stess isostnu li, peress li d-Direttiva ma tirreferix għad-dritt nazzjonali, għandha tapplika definizzjoni awtonoma u uniformi ta’ “skart”, skont il-kriterji diġà stabbiliti fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/98 u li għandhom jiġu applikati b’mod obbligatorju mill-awtoritajiet nazzjonali. Fl-aħħar nett, l-APA ssostni li d-domanda preliminari tirreferi, minn naħa, għan-natura tal-kriterji li jippermettu l-klassifikazzjoni ta’ sustanza bħala “skart” (kamp li fih, fil-fehma tagħha, ma teżistix koerenza sistematika bejn it-termini użati mid-dritt sekondarju) u, min-naħa l-oħra, għall-oneru tal-prova (li l-Istati Membru jistgħu jimponu legalment fuq il-produtturi tad-demel likwidu).

35.

Fir-rigward tal-ewwel domanda preliminari, D. Brady jsostni li, fiċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, u skont il-ġurisprudenza, ir-rekwiżit ta’ ċertezza huwa ssodisfatt, mingħajr ma huwa rilevanti jekk id-demel likwidu jintużax minn persuni oħra jew jekk dawn ixerrduhx b’mod mhux xieraq. Min-naħa tiegħu, il-Gvern Franċiż iqis li d-demel likwidu ma għandux jitqies bħala “skart” jekk l-użu tiegħu bħala fertilizzant iseħħ fil-kuntest ta’ prattika legali u jekk il-ħażna tiegħu tkun limitata għal dak li huwa meħtieġ għall-operazzjonijiet tal-imsemmi użu, u dan għandu jiġi stabbilit mill-qorti nazzjonali.

36.

Il-Kummissjoni tikkontesta l-korrettezza tal-ġurisprudenza fis-sens li l-użu tad-demel likwidu li jaqbeż il-ħtiġiet agrikoli ma jipprekludix il-klassifikazzjoni tiegħu bħala prodott sekondarju, għaliex tali affermazzjoni ma hijiex kompatibbli mar-rekwiżit li l-kunċett ta’ “skart” jiġi interpretat fid-dawl tal-Artikolu 191 TFUE. Il-kundizzjoni ta’ ċertezza tkun issodisfatta biss jekk ikun jista’ jiġi pprovat, fil-mument tal-ħażna tiegħu, li d-demel likwidu jista’ jiġi applikat mill-produttur fl-artijiet tiegħu u fi kwantitajiet li ma jaqbżux il-ħtiġiet agrikoli reali tar-razzett tiegħu u/jew jekk għandu valur ekonomiku pożittiv ikkonfermat mill-produttur u huwa intiż għall-użu fl-artijiet ta’ produtturi oħra permezz ta’ kuntratt u offerta u fi kwantitajiet li ma jaqbżux dawk li jistgħu jintużaw f’dawn l-artijiet taħt l-istess kundizzjonijiet. L-APA ssostni li jkun żbaljat jekk wieħed jistrieħ fuq il-fatt li l-kompetenzi tagħha huma ddefiniti b’riferiment għall-kunċett ta’ “skart” fis-sens tad-Direttiva 75/442 sabiex jinġabu fix-xejn l-għanijiet ta’ kontroll integrat tat-tniġġiż segwiti fil-kuntest tal-Liġi tal-1992. Fil-fehma tagħha, il-livell ta’ ċertezza meħtieġ huwa dak li jeskludi kull dubju raġonevoli tal-awtorità kompetenti fuq il-fatt li l-produttur ma huwiex ser jarmi d-demel likwidu u li dan effettivament ser jintuża bħala fertilizzant u taħt il-kundizzjonijiet meħtieġa, u dan jista’ jiġi stabbilit biss mill-produttur innifsu, li għandu jipprovah, inkella tipprevali l-preżunzjoni li d-demel likwidu jikkostitwixxi “skart” li l-produttur huwa obbligat li jarmi skont id-dritt nazzjonali b’mod konformi ma’ sistema li, fil-każ Irlandiż, hija dik stabbilita fil-Liġi tal-1992, anki meta hija tikklassifika bħala “skart” sustanzi li ma humiex hekk skont id-Direttiva 75/442.

37.

Fir-rigward tat-tieni domanda preliminari, D. Brady jsostni li din għandha tingħata risposta fin-negattiv, għaliex, anki jekk jiġi kklassifikat bħala “skart”, id-demel likwidu huwa eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 75/442 skont l-Artikolu 2(1)(b)(iii) tal-istess direttiva inkwantu sustanza li diġà hija koperta mid-Direttiva 91/676. Barra minn hekk, il-kundizzjonijiet ikkontestati jinjoraw il-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ proporzjonalità.

38.

Skont il-Kummissjoni, jekk id-demel likwidu huwa “skart” u ma huwiex eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 75/442, l-użu tiegħu għandu jitqies bħala “rkupru” jew “rimi” fis-sens tal-Artikoli 8 u 15 tal-istess direttiva, għaliex is-setgħa diskrezzjonali mogħtija lill-Istati permezz tal-Artikolu 288 TFUE tippermetti li huma jimponu kundizzjonijiet fuq dak li jrabbi l-ħnieżer sabiex jiġi ggarantit li l-użu tad-demel likwidu ma jkunx ta’ riskju għall-ambjent. Jekk ma jkunx kopert mid-Direttiva 75/442, xejn ma jipprekludi, fid-dawl tal-Artikoli 4(2) u 193 TFUE, li l-Istati Membri jistabbilixxu regoli li jiggarantixxu użu tajjeb tad-demel likwidu li jirrispetta l-ambjent. Il-Gvern Franċiż isostni li d-dritt tal-Unjoni ma jipprekludix lill-Istati Membri milli jipprovdu li jekk id-demel likwidu huwa “skart” il-produttur tiegħu jista’ jinżamm responsabbli għall-użu li jagħmlu minnu produtturi oħra. L-APA tieħu pożizzjoni simili, u tindika li qatt ma sostniet li l-produttur għandu jkun direttament responsabbli għall-azzjonijiet tal-bdiewa li jużaw id-demel likwidu bħala fertilizzant, iżda li dejjem, mill-iktar, għandu jintalab li dak li għandu l-awtorizzazzjoni jara li t-terz jaġixxi b’mod korrett u jieqaf jipprovdilu demel likwidu fil-każ kuntrarju.

39.

Fl-aħħar nett, fir-rigward tat-tielet domanda preliminari, D. Brady isostni li din għandha tingħata risposta fl-affermattiv, għaliex l-Irlanda ma tistax tinvoka l-fatt li hija ma wettqitx l-obbligi tagħha sabiex id-dispożizzjonijiet fis-seħħ tad-dritt tad-dritt tal-Unjoni jsiru inapplikabbli, u b’hekk tagħti lill-individwu d-dritt li jinvoka kontra l-APA l-esklużjoni tad-demel likwidu mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 75/442. Fil-fehma tal-APA, fin-nuqqas ta’ traspożizzjoni, id-Direttiva 91/676 ma tistax toħloq effetti legali; u, kieku kienet trasposta, kienet tkopri biss l-użu tad-demel likwidu bħala fertilizzant, iżda mhux l-ipproċessar tiegħu mill-produttur, għaliex l-għanijiet ta’ prevenzjoni u ta’ rkupru tal-iskart jinstabu fid-Direttiva 96/61. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni tqis li sustanza ma tistax titqies li hija koperta minn leġiżlazzjoni oħra meta l-Istat Membru ma jkunx stabbilixxa din il-leġiżlazzjoni u, għaldaqstant, ma jipprovdix livell ta’ protezzjoni ekwivalenti għal dak mixtieq mid-Direttiva 75/442; u anki kieku d-Direttiva 91/676 kienet ġiet trasposta, ma jkunx ċert li jista’ jingħad li hija tiżgura dan il-livell ekwivalenti ta’ protezzjoni, għaliex iż-żoni vulnerabbli li għalihom japplikaw ir-regoli tagħha jistgħu ma jkoprux kompletament it-territorju ta’ Stat Membru.

40.

Is-Supreme Court tagħmel tliet domandi, b’domanda qabilhom li hija ta’ natura b’ċertu mod introduttorja fejn, b’mod ġenerali, tiġi esposta l-kwistjoni li dawk it-tlieta huma intiżi li jispeċifikaw.

41.

Fir-rigward tal-imsemmija domanda introduttorja, fil-fehma tiegħi, għandhom isiru ċerti preċiżjonijiet. Fil-formulazzjoni tagħha, il-qorti tar-rinviju bbażat ruħha fuq il-premessa li ma teżistix “interpretazzjoni definittiva tal-kunċett ta’ ‘skart’ fil-kuntest tad-dritt tal-Unjoni”, li wassalha sabiex tipproponi l-alternattiva li ġejja: (A) Jekk l-Istat Membru jistax jobbliga lill-produttur iġib il-prova li d-demel likwidu ma huwiex skart; (B) Jekk il-klassifikazzjoni tad-demel likwidu bħala skart għandhiex issir skont kriterji oġġettivi bħal dawk stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

42.

Għandu jiġi osservat, fl-ewwel lok, li l-premessa li tibbaża ruħha fuqha s-Supreme Court ma tistax timplika li hemm dubji dwar jekk il-kunċett ta’ “skart” huwiex kunċett awtonomu tad-dritt tal-Unjoni. Iktar jidher li jsir riferiment, kif tallega l-APA, għall-allegata diffikultà li jiġu kkonċiljati ċerti sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam ( 12 ).

43.

Għaldaqstant għandna nibdew billi niddefinixxu l-kunċett Komunitarju ta’ “skart”. Għal dan l-għan, kif ser naraw, għandu jiġi kkunsidrat il-kriterju taċ-ċertezza meħtieġa għat-talba li jiġu sfruttati ekonomikament is-sustanzi li, bħala regola ġenerali, jistgħu jitqiesu bħala “skart”, għaliex dan l-eventwali użu huwa determinanti għall-klassifikazzjoni definittiva tas-sustanza inkwistjoni. Għal din ir-raġuni, ir-risposta għall-punt imqajjem bid-domanda introduttorja għandha tmur id f’id mar-risposta għall-ewwel domanda magħmula mis-Supreme Court, jiġifieri, dik li tirrigwarda l-“livell ta’ ċertezza [meħtieġ] għall-użu mill-ġdid tad-demel likwidu tal-ħnieżer li l-liċenzjat jiġbor u jaħżen jew li jista’ jaħżen għal iktar minn 12-il xahar, sakemm jiġi ttrasferit lill-utenti”.

44.

Ladarba tingħata risposta għal din l-ewwel parti, ikun imiss li tiġi eżaminata l-alternattiva proposta mis-Supreme Court, fir-rigward ta’ liema diġà nsostni li, fil-fehma tiegħi, tikkostitwixxi alternattiva falza. Effettivament, il-fatt li l-Istat Membru jista’ – jew ma jistax – jimponi fuq il-produttur l-oneru li jipprova li d-demel likwidu ma huwiex “skart” ma jeskludix li l-klassifikazzjoni tad-demel likwidu bħala “skart” għandha ssir skont il-kriterji oġġettivi stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Bil-kontra, u kif sostniet l-APA, id-domanda tagħmel sens biss jekk tinftiehem fis-sens li għandu jiġi stabbilit min għandu jipprova li, skont il-kriterji tal-Qorti tal-Ġustizzja, id-demel likwidu huwa “skart”.

45.

Skont il-Kummissjoni u l-APA, ladarba tingħata risposta għad-domanda “introduttorja” u għall-“ewwel” domanda, ikun imiss tingħata risposta għat-“tielet” domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju. Fil-fehma tagħhom, peress li permezz tagħha jiġi mistoqsi jekk teżistix “leġiżlazzjoni oħra” li tirrendi inapplikabbli d-Direttiva 75/442, din id-domanda għandha tingħata risposta qabel ma tiġi eżaminata t-“tieni” domanda, fejn jiġi mistoqsi jekk hijiex konformi mad-dritt sistema ta’ responsabbiltà bħal dik stabbilita fl-Irlanda fir-rigward tal-osservanza tad-dritt tal-Unjoni fil-qasam tal-iskart u/jew tal-fertilizzanti.

46.

Naqbel mal-approċċ tal-Kummissjoni u tal-APA għaliex, fil-fatt, qabel ma tiġi eżaminata s-sistema ta’ responsabbiltà kkontestata għandu jiġi identifikat liema hija, eżattament, il-liġi tal-Unjoni li kienet tirregola, fiż-żmien tal-fatti, l-ipproċessar tad-demel likwiku u li, jekk ma tiġix osservata, tista’ tagħti lok, eventwalment, għar-responsabbiltà tal-produttur fit-termini previsti mil-leġiżlazzjoni Irlandiża.

47.

Il-kawża li tat lok għal din id-domanda preliminari tirrigwarda l-kundizzjonijiet imposti f’awtorizzazzjoni ta’ bejgħ ta’ demel likwidu bħala fertilizzant maħruġa mill-APA fit-22 ta’ Ottubru 1999.

48.

F’dik id-data l-Irlanda diġà kienet ittrasponiet id-Direttiva 75/442 permezz tal-Liġi tal-1996, li l-Artikolu 4 tagħha jinkludi definizzjoni ta’ “skart” ekwivalenti għal dik stabbilita fl-imsemmija direttiva. Dan ifisser li r-risposta tal-Qorti tal-Ġustizzja tkun utli għas-Supreme Court biss jekk tillimita ruħha għal dan il-kuntest leġiżlattiv u, konsegwentement, tirrispondi għad-domandi tagħha fid-dawl tad-Direttiva 75/442, fil-verżjoni fis-seħħ skont id-Direttiva 91/156.

49.

Għaldaqstant, f’dan il-każ ma għandux isir użu minn liġijiet posterjuri għad-data ta’ referenza, b’mod partikolari minn dawk li, bħad-Direttiva 2008/98 ( 13 ), ifformulaw mill-ġdid jew ikkompletaw sostanzjalment il-kontenut tad-Direttiva 75/442. Madankollu dan ma jfissirx li huwa kompletament barra minn loku li jsir kwalunkwe riferiment għal dawn il-liġijiet posterjuri, sakemm, sostanzjalment, il-kontenut tagħhom jissodisfa x-xewqa tal-leġiżlatur li jifformalizza x’uħud mill-kriterji stabbiliti mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-ġurisprudenza tagħha fuq id-Direttiva 75/442. Dan huwa l-każ, pereżempju, tal-Artikolu 5 tal-imsemmija Direttiva 2008/98, li meta jistabbilixxi l-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex sustanza jew oġġett ikunu jistgħu jitqiesu bħala “prodott sekondarju” u mhux “skart”, juża l-kriterji adottati mill-Qorti tal-Ġustizzja fid-duttrina tagħha dwar id-definizzjoni ta’ “skart” fil-kuntest tad-Direttiva 75/442. Għaldaqstant, f’kull każ, dawn huma kundizzjonijiet perfettament applikabbli sabiex jiġi stabbilit jekk, skont id-dritt tal-Unjoni applikabbli fl-Irlanda fl-1999, id-demel likwidu prodott fir-razzett ta’ D. Brady kellux jew le jiġi kklassifikat bħala “skart” skont it-talba ta’ D. Brady li jqiegħdu fis-suq u, b’hekk, jittrasformah fi “prodott sekondarju”.

50.

Quddiem il-kompitu li jiġi stabbilit jekk id-demel likwidu jikkostitwixxix “skart” fis-sens tad-Direttiva 75/442, għandi nibda billi nafferma li ma naqbilx mal-evalwazzjoni tas-Supreme Court dwar in-“nuqqas ta’ interpretazzjoni definittiva tat-tifsira ta’ ‘skart’ għall-iskopijiet tal-liġi tal-Unjoni”. Lanqas ma nemmen li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam daħlet f’kontradizzjonijiet jew b’xi mod toħloq konfużjoni. Il-problema hija pjuttost li l-kunċett ta’ “skart” stabbilit fid-Direttiva 75/442 huwa minnu nnifsu miftuħ jew, fi kliem ieħor, “funzjonali” jew “kundizzjonali”, għaliex huwa essenzjalment mibni madwar il-kriterju tal-iskop li għalih huma intiżi oġġetti, sustanzi jew prodotti li, bħala regola ġenerali, peress li jirriżultaw inutli, jew joħolqu ħsara jew huma pprojbiti, għandhom jintremew; u għandhom jintremew, barra minn hekk, b’mod li ma joħloqx ħsara lill-ambjent.

51.

Għaldaqstant, il-kunċett ta’ “skart” għandu dimensjoni oġġettiva, li ma toħloqx problemi, ikkonkretizzata fil-lista ta’ prodotti, oġġetti u sustanzi li l-Anness I tad-Direttiva 75/442 jelenka bħala “kategoriji ta’ skart”, u dimensjoni li, mal-ewwel daqqa t’għajn, nistgħu niddeskrivu bħala “intenzjonali”, li tidher fil-volontà li jintużaw dawk il-prodotti, oġġetti u sustanzi billi jitqiegħdu, taħt ċerti kundizzjonijiet, fis-suq kummerċjali u billi jiġu esklużi, għaldaqstant, mill-obbligu li jintremew li, inkella, ikunu neċessarjament suġġetti għalih.

52.

Id-dimensjoni oġġettiva tal-kunċett hija suffiċjenti minnha nfisha sabiex kwalunkwe wieħed mill-oġġetti, sustanzi u prodotti inklużi fl-imsemmi Anness I tad-Direttiva 75/442 jiġi kklassifikat bħala “skart”. Madankollu, l-“intenzjoni” – ikkonfermata b’serje ta’ ċirkustanzi ta’ fatt u ta’ liġi – li jintużaw fis-suq tippresupponi li huma ma jistgħux jiġu kklassifikati bħala “skart”. Din id-dimensjoni “intenzjonali” tal-kunċett hija, finalment, deċiżiva sabiex jiġu kklassifikati bħala “prodott sekondarju”. Fi kliem ieħor, il-funzjonalità tad-demel likwidu – li oġġettivament huwa “skart” – tista’, taħt ċerti kundizzjonijiet, tirrendih, funzjonalment u ġuridikament, “prodott sekondarju” li, bħala tali ma huwiex irregolat mid-Direttiva.

53.

In-natura kawżistika tad-deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam tipprovdi spjegazzjoni għad-differenzi li jistgħu jiġu osservati fis-sentenzi Il-Kummissjoni vs Spanja, iċċitata iktar ’il fuq, minn naħa, u Il-Kummissjoni vs L-Italja, iċċitata iktar ’il fuq, min-naħa l-oħra. F’kollha kemm huma jingħad li l-kunċett ta’ “skart” jiddependi fuq it-tifsira tat-terminu “jarmi” ( 14 ) u tal-koeżistenza tal-intenzjoni li jitqiegħed fis-suq jew jiġi sfruttat oġġett, materjal jew materja prima li fil-prinċipju jistgħu jiġu kklassifikati bħala “skart” ( 15 ). Bl-istess mod, fis-sentenzi msemmija kollha jiġi konkluż li din l-intenzjoni għandha tiġi pprovata b’ċertezza ( 16 ). Id-differenza tinsab fil-fatt li, ladarba dawn il-kriterji ġew applikati għal kull wieħed mill-każijiet eżaminati, id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar iċ-ċertezza meħtieġa kienet tvarja minn każ għal ieħor.

54.

Ir-raġuni għal din id-differenza tinsab biċ-ċar fil-fatt li kull waħda minn dawn is-sentenzi kienet tirreferi għal oġġetti distinti ħafna. Is-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja kellha tiddeċiedi, fil-fatt, dwar id-demel likwidu ġġenerat minn razzett konkret, filwaqt li s-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja kellha bħala suġġett l-eżami ta’ liġi nazzjonali dwar l-ambjent.

55.

Dan ifisser li fl-ewwel sentenza seta’ jiġi kkonstatat li, “mid-dokumenti tal-proċess jirriżulta li dan id-demel likwidu jintuża bħala fertilizzant agrikolu u li hu mxerred […] fuq artijiet identifikati tajjeb [u li] [h]uwa jinħażen ġewwa fossa sakemm ma jkun hemm l-operazzjonijiet ta’ tixrid” ( 17 ), b’tali mod li “[i]l-persuna li tmexxi l-installazzjoni kkonċernata għalhekk ma tfittix li teħles minn dan id-demel likwidu, b’tali mod li dan ma jikkostitwixxix skart fis-sens tad-Direttiva 75/442” ( 18 ). Din hija biċ-ċar sentenza dwar realtà konkreta, stabbilita f’dan il-każ u li għaliha l-Qorti tal-Ġustizzja setgħet tapplika direttament il-kriterji stabbiliti fil-ġurisprudenza tagħha dwar il-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex id-demel likwidu jkun jista’ jitqies bħala prodott sekondarju u mhux bħala skart.

56.

Min-naħa l-oħra, is-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja kienet tikkorrispondi għal sentenza astratta dwar normi ta’ natura ġenerali, li fir-rigward tagħhom il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li kienu jistabbilixxu preżunzjoni mhux aċċettabbli: li, f’ċerti sitwazzjonijiet, il-ħamrija u l-ġebel mit-tħaffir ma jikkostitwixxux skart, iżda, minħabba l-eventwali vantaġġ ekonomiku tagħhom, prodott sekondarju.

57.

Fil-fehma tiegħi, ma hemm l-ebda kontradizzjoni bejn dawn iż-żewġ deċiżjonijiet. Fit-tnejn li huma, il-Qorti tal-Ġustizzja żammet mad-duttrina tagħha dwar iċ-ċertezza meħtieġa rigward l-intenzjoni li jsir użu ekonomiku, u taħt ċerti kundizzjonijiet, minn materjal li, inkella, l-pussessur tiegħu jista’ jew għandu jarmih; intenzjoni din li, ladarba pprovata, tirrendi l-imsemmi materjal prodott sekondarju. Id-differenza tikkonsisti fil-fatt li fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Spanja seta’ jiġi pprovat li, fil-każ konkret, ma kienx hemm l-intenzjoni li “jintrema” d-demel likwidu, iżda li jintuża bħala fertilizzant, filwaqt li fis-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja ġie konkluż li l-liġi nazzjonali eżaminata kienet tistabbilixxi preżunzjoni ġenerali li kienet tipprekludi, b’mod speċifiku, li tiġi stabbilita konkretament l-intenzjoni effettiva li jitqiegħed fis-suq bħala prodott sekondarju materjal li, bħala regola ġenerali, kellu jitqies bħala skart.

58.

Għaldaqstant, ladarba ċċarati eventwali dubji dwar l-uniformità u l-koerenza tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja f’dan il-qasam, din il-ġurisprudenza għandha tiġi applikata għaċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ.

59.

F’dan il-każ tista’ tiġi evitata kull diffikultà inerenti għall-kwistjoni ta’ jekk id-demel likwidu “huwiex” jew le, oġġettivament, skart, għaliex huwa ċar li huwa skart. Fil-fatt, l-Artikolu 1(a) tad-Direttiva 75/442 jiddefinixxi l-iskart bħala “kull sustanza jew oġġett fil-kategoriji ddikjarati fl-Anness I li l-possessur jarmi jew ikun beħsiebu jew ikun imġiegħel li jarmi”. Madankollu, fir-rigward b’mod speċifiku tad-demel likwidu ma huwiex meħtieġ li jiġi eżaminat jekk jidhirx li huwa inkluż fl-imsemmi anness, għaliex l-istess Direttiva 75/442 tattribwilu b’mod espliċitu l-kwalità ta’ “skart” sa fejn, skont ma jipprovdi l-Artikolu 2(1)(b) tagħha, huma esklużi mill-kamp ta’ applikazzjoni tagħha “fejn ikunu diġà koperti b’ liġijiet oħra”, “iii) […] l-iskart tal-biedja li ġej: materjal ta’ ħmieġ […]”. Kif huwa ċar, jekk il-leġiżlatur qies li kien meħtieġ li jeskludi b’mod espliċitu l-materjal ta’ ħmieġ mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 75/442 dan huwa għaliex, inkella, u minħabba l-kontenut u l-istruttura tal-istess direttiva, l-inklużjoni tiegħu f’dan il-kamp ta’ applikazzjoni kien ikun inevitabbli inkwantu materja li tikkostitwixxi minnha nfisha “skart”.

60.

Għaldaqstant, ċerti aspetti tad-domanda “introduttorja” magħmula mis-Supreme Court jitilfu s-sens tagħhom, għaliex ma hemmx lok li jiġi eżaminat jekk id-demel likwidu “huwiex skart b’referenza għal kriterji oġġettivi tat-tip kif jissemmew fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja” (domanda introduttorja). Id-demel likwidu huwa, oġġettivament, skart għaliex hekk tipprovdi l-istess Direttiva 75/442.

61.

Il-kwistjoni ma hijiex, għaldaqstant, jekk id-demel likwidu huwiex “skart”, iżda jekk jistax funzjonalment jieqaf li jkun hekk, b’liema mod u taħt liema kundizzjonijiet. Fi kliem ieħor, il-kwistjoni mqajma hija jekk id-demel likwidu jistax jasal sabiex ikun funzjonalment “prodott sekondarju”.

62.

Sabiex dan ikun possibbli huwa meħtieġ, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li tiġi pprovata “l-intenzjoni li [jintuża] jew [jiġi kkummerċjalizzat] - inkluż, skond il-każ, għall-bżonnijiet ta’ operaturi ekonomiċi minbarra dak li jkun ipproduċih, f’kundizzjonijiet vantaġġużi [għall-possessur tiegħu], fi proċess sussegwenti, bil-kundizzjoni li dan l-użu mill-ġdid ikun ċert, ma jkollux bżonn ta’ trasformazzjoni minn qabel u jkun jinsab fil-proċess tal-produzzjoni jew ta’ l-użu” ( 19 ).

63.

Jekk il-kriterju determinanti għall-klassifikazzjoni ta’ sustanza bħala “skart” huwa, skont ma rajna, dak tal-intenzjoni jew tan-neċessità li wieħed “jarmi” din is-sustanza, il-kriterju fundamentali sabiex “skart” isir “prodott sekondarju” huwa l-intenzjoni li “jintuża mill-ġdid” billi jiġi sfruttat jew imqiegħed fis-suq.

64.

Din l-intenzjoni l-oħra, li hija dik rilevanti hawnhekk, għandha tirreferi, ovvjament, għal użu korrett u xieraq, jiġifieri adattat għall-kundizzjonijiet stabbiliti mil-liġi applikabbli f’kull każ għall-isfruttament tal-beni li jistgħu jitqiegħdu fis-suq. Barra minn hekk, b’mod partikolari, għandu jkun użu ċert, kif jidher fil-punt tas-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Italja li għadni kemm iċċitajt.

65.

B’hekk naslu għall-punt ċentrali tal-ewwel domanda: sabiex skart ikun jista’ jitqies bħala prodott sekondarju, min għandu jipprova, u b’liema livell ta’ ċertezza, l-intenzjoni li dan jintuża mill-ġdid?

66.

Fil-fehma tiegħi, l-intenzjoni għandha tiġi ppprovata mill-pussessur tal-iskart; u għandha tiġi pprovata biċ-ċertezza suffiċjenti sabiex ikun jista’ jiġi eskluż kull dubju raġonevoli dwar il-possibbiltà li jseħħ ipproċessar mhux xieraq jew mhux legali tal-iskart.

67.

Fir-rigward tal-ewwel punt, jidhirli li huwa ċar li huwa biss il-possessur tal-iskart li jista’ jipprova li għandu l-intenzjoni li jużah mill-ġdid. Ir-raġuni hija evidenti: għandha tiġi pprovata intenzjoni li tista’ biss tkun tiegħu. Issa, il-prova ta’ din l-allegazzjoni ma tistax tistrieħ fuq sempliċi dikjarazzjoni ta’ intenzjonijiet. Il-pussessur tad-demel likwidu għandu jipprova li l-intenzjoni tiegħu ma hijiex li jarmi l-iskart tiegħu, iżda li jqiegħdu fis-suq bħala prodott sekondarju, jekk jissodisfa l-kundizzjonijiet mitluba mill-Istat Membru sabiex id-demel likwidu jintuża bħala skart.

68.

Għaldaqstant, l-Istat Membru għandu jistabbilixxi l-kundizzjonijiet ta’ użu xieraq tal-iskart inkwantu prodott sekondarju. Barra minn hekk, huwa għandu wkoll, min-naħa l-oħra, jagħżel il-mezzi ta’ prova meħtieġa sabiex il-persuna kkonċernata tkun tista’ tipprova l-intenzjoni tagħha. Għaldaqstant hija perfettament applikabbli d-duttrina tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tal-prova tal-volontà li jintrema skart. U dan għaliex, bħalma “d-Direttiva [75/442] ma tipprovdi ebda kriterju determinanti sabiex tiġi żvelata l-intenzjoni tal-pussessur li jarmi sustanza jew oġġett partikolari” ( 20 ), din id-direttiva lanqas ma tagħmel dan fir-rigward tal-intenzjoni li skart jintuża mill-ġdid, b’tali mod li anki f’dan ir-rigward għandu jingħad li “l-Istati Membri, fin-nuqqas ta’ dispożizzjonijiet Komunitarji, huma liberi fir-rigward ta’ l-għażla tal-metodi ta’ prova ta’ l-elementi varji ddefiniti fid-direttivi li huma jittrasponu sakemm din l-għażla ma tippreġudikax l-effettività tad-dritt Komunitarju” ( 21 ). Din hija s-soluzzjoni aċċettata, barra minn hekk, fl-Artikolu 6(4) tad-Direttiva 2008/98 għall-każ tal-ineżistenza ta’ kriterju ddefinit fuq il-livell Komunitarju sabiex jiġi stabbilit jekk skart ma għadux skart ( 22 ).

69.

Fir-rigward tal-livell ta’ ċertezza meħtieġa għall-intenzjoni, inqis li, kif għidt, l-għan għandu jkun l-esklużjoni ta’ kull dubju raġonevoli dwar il-possibbiltà li, minħabba pproċessar mhux xieraq, il-materja li jintalab li tiġi sfruttata bħala prodott sekondarju tispiċċa tiġi pproċessata bħala skart li l-pussessur tiegħu jarmih b’mod li ma huwiex xieraq.

70.

Il-prova taċ-ċertezza tal-intenzjoni titlob neċessarjament il-garanzija li l-pussessur tal-iskart jissodisfa b’mod strett il-kundizzjonijiet stabbiliti għall-użu tiegħu bħala prodott sekondarju. Fi kliem ieħor, l-intenzjoni tal-pussessur li jisfrutta kummerċjalment skart tiġi pprovata suffiċjentement jekk juri li jissodisfa l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex dan isir skont il-liġi stabbilita għal dan il-għan.

71.

Dawn il-kundizzjonijiet għandhom ikunu tali li, jekk jiġu osservati, jistgħu jiġu esklużi d-dubji raġonevoli kollha dwar il-kompetenza tal-pussessur li jimmaniġġa l-iskart bis-sigurtà dovuta sakemm jingħata l-użu kummerċjali intenzjonat (jiġifieri, sakemm jibqa’ skart) u dwar it-twettiq tal-obbligi marbuta ma’ dan l-użu.

72.

Konkretament, il-kundizzjonijiet inkwistjoni ma għandhomx ikunu differenti minn dawk li, filwaqt li jifformalizzaw il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, kif diġà għidt, ikkonkretizzaw ruħhom sussegwentement fl-Artikolu 5 tad-Direttiva 2008/98, jiġifieri: li l-“użu ulterjuri tas-sustanza jew l-oġġett ikun ċert; […] [li] jistgħu jiġu wżati direttament mingħajr kwalunkwe proċessar ulterjuri ħlief prattika industrijali normali; […] [li] huma prodotti bħala parti integrali ta’ proċess ta’ produzzjoni; u [li] l-użu ulterjuri jkun skond il-liġi, [jiġifieri li] […] jissodisfaw ir-rekwiżiti rilevanti kollha tal-prodott, dawk ambjentali u ta’ protezzjoni tas-saħħa għall-użu speċifiku, u mhuwiex ser jirriżulta f’impatti ġenerali li jikkawżaw ħsara lill-ambjent jew is-saħħa tal-bniedem”.

73.

Bħala l-ewwel konklużjoni provviżorja, inqis li huwa l-produttur tad-demel likwidu li jallega li dan ma jibqax skart fis-sens tad-Direttiva, li għandu jipprova l-“intenzjoni” tiegħu li jqiegħdu fis-suq bħala fertilizzant u li għandu jagħmel hekk biċ-ċertezza suffiċjenti sabiex jiġu esklużi d-dubji raġonevoli kollha dwar ir-riskju ta’ użu illegali tal-imsemmi demel likwidu. Din l-“intenzjoni” tkun, b’mod partikolari, ipprovata biċ-ċertezza meħtieġa billi jiġu ssodisfatti l-kundizzjonijiet stabbiliti permezz tal-liġi li tirregola l-isfruttament tad-demel likwidu bħala fertilizzant, u hija l-qorti nazzjonali li għandha tistabbilixxi jekk dawn il-kundizzjonijiet humiex suffiċjenti sabiex jiġi żgurat, mingħajr l-ebda dubju raġonevoli, li l-użu tal-fertilizzant huwa tali, jiġifieri, li ma jikkorrispondix għall-azzjoni ta’ rimi ta’ skart.

74.

Dan iwassalna għat-tieni domanda magħmula mis-Supreme Court, jiġifieri, il-kwistjoni tal-kundizzjonijiet speċifiċi imposti u, b’mod partikolari, il-kwistjoni tar-responsabbiltà minħabba nuqqas ta’ osservanza ta’ liġi dwar l-ipproċessar u l-kontroll tal-iskart; jiġifieri, il-liġi li mill-osservanza tagħha tiddependi, fl-aħħar mill-aħħar, jekk id-demel likwidu ma jibqax skart u jsir prodott sekondarju.

75.

Madankollu, u kif diġà osservajt fil-punt 46, qabel għandu jiġi speċifikat liema hija eżattament il-liġi li l-inosservanza tagħha tagħti lok għas-sistema ta’ responsabbiltà li hija s-suġġett tad-domandi magħmula mill-qorti tar-rinviju.

76.

Fil-fehma tiegħi, it-tielet domanda ma toffri l-ebda diffikultà.

77.

Skont l-Artikolu 2(1)(b) tad-Direttiva 75/442, huwa eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija direttiva, fost materji u sustanzi oħrajn, il-materjal ta’ ħmieġ tal-annimali “fejn ikunu diġà koperti b’ liġijiet oħra”.

78.

Għaldaqstant għandu jiġi identifikat jekk, fil-każ rilevanti hawnhekk, jeżistux dawn il-“liġijiet oħra”. Fl-1999 ma kinitx ġiet trasposta fl-Irlanda l-liġi Komunitarja li setgħet twettaq din il-funzjoni, jiġifieri d-Direttiva 91/676, dwar in-nitrati, li tipprovdi skema speċifika għall-ipproċessar tal-iskart, u lanqas ma kien għadu ġie adottat ir-Regolament Nru 1774/2002, dwar regoli tas-saħħa applikabbli għall-prodotti sekondarji tal-annimali. Min-naħa tagħha, u bħalma tafferma s-Supreme Court, l-ebda liġi nazzjonali ma tista’ sservi bħala dawn il-“liġijiet oħra”.

79.

Għaldaqstant, is-soluzzjoni għall-kawża prinċipali għandha tingħata billi tiġi applikata d-Direttiva 75/442.

80.

Huwa minnu li, u kif sostnut minn D. Brady, il-fatt li l-Irlanda ma kinitx ittrasponiet id-Direttiva 91/676 ma jistax jippermetti lil dan l-Istat Membru jinvoka n-nuqqas ta’ twettiq tal-obbligu tiegħu li jittrasponiha sabiex jiġġustifika l-fatt li ma tiġix applikata favur l-individwi. Madankollu, jibqa’ l-fatt l-Artikolu 2(1)(b) tad-Direttiva 75/442 jirreferi għal materjali “koperti b’ liġijiet oħra”, u għandu jinftiehem li din il-“kopertura” għandha tkun ekwivalenti għal dik tad-Direttiva kemm f’dak li jirrigwarda l-iskop u l-portata tagħha kif ukoll f’dak li jirrigwarda l-livell tal-protezzjoni ggarantita. Fil-każ tad-Direttiva 91/676 ma teżistix, fil-fehma tiegħi, l-ekwivalenza meħtieġa mad-Direttiva 75/442 rigward il-portata tal-kamp ta’ applikazzjoni tagħha għaliex, kif osservat il-Kummissjoni, filwaqt li din tal-aħħar hija applikabbli għat-territorju kollu tal-Istati Membri, l-oħra hija limitata għal ċerti “żoni vulnerabbli” fejn jinsabu jew minn fejn jgħaddu ċerti ilmijiet. Dan li ntqal hawn fuq ma jippreġudikax dak li ser jingħad sussegwentement fir-risposta għat-tieni domanda magħmula mis-Supreme Court.

81.

Għaldaqstant, u bħala konklużjoni provviżorja, inqis li, fiċ-ċirkustanzi tal-każ, id-demel likwidu ma huwiex ab initio, kif jallega r-rikorrent fil-kawża prinċipali, barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 75/442 minħabba li ma jeżistux liġijiet oħra li japplikaw għalih.

82.

Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk l-Istati Membri jistgħux iżommu lill-produttur tad-demel likwidu responsabbli għall-użu li jagħmlu minnu t-terzi li akkwistawh sabiex jintuża bħala fertilizzant. Din hija, fil-fatt, il-kwistjoni ċentrali ta’ dan il-każ u iktar minn hekk tal-kawża prinċipali.

83.

Ladarba l-partijiet jaqblu li l-Istati Membri jistgħu jistabbilixxu sistemi li jiggarantixxu l-ipproċessar korrett minn perspettiva ambjentali tad-demel likwidu, il-kwistjoni hija jekk jistgħux jagħmlu dan bil-kundizzjonijiet previsti fil-leġiżlazzjoni Irlandiża. Dawn il-kundizzjonijiet huma intiżi li jiġu rrelativizzati mill-APA, li ssostni li l-għan ma huwiex tant li l-produttur jinżamm responsabbli għall-aġir ta’ terzi, iżda li jintalab jara li d-demel likwidu jintuża b’mod korrett u li jieqaf jipprovdih lil dawk li jużawh b’mod inadegwat.

84.

Jekk tinftiehem bħala obbligu li wieħed jibqa’ lura milli jipprovdi demel likwidu bħala fertilizzant lil dawk li ma jissodisfawx il-kundizzjonijiet oġġettivi li l-produttur huwa obbligat li jara li jiġu osservati, ir-responsabbiltà ta’ dan tal-aħħar tirreferi għal att proprju u, għaldaqstant, jgħibu d-dubji li jista’ jqajjem ir-rekwiżit ta’ responsabbiltà oġġettiva għall-aġir ta’ ħaddieħor.

85.

Għandhom jiġu ripetuti, għall-finijiet ta’ espożizzjoni ċara, ir-rekwiżiti tal-APA li huma kkontestati fil-kawża prinċipali:

[…]

[…]

86.

Fil-fehma tiegħi, dawn il-kundizzjonijiet jeħtieġu xi ħaġa iktar mill-obbligu li ma jinbiegħx id-demel likwidu lil min ma huwiex fil-pożizzjoni li jużah bħala fertilizzant. Xi wħud minnhom – il-kundizzjonijiet c) u f) – jobbligawh jikkontrolla l-aġir ta’ terz, filwaqt li oħrajn – il-kundizzjonijiet g) u h) – jitolbuh jivverifika ċ-ċirkustanzi fiżiċi tal-kuntest tal-applikazzjoni tad-demel likwidu u jmorru lil hinn minn rekwiżit raġonevoli.

87.

Fil-fehma tiegħi, għandu, ċertament, jintalab li l-produttur ta’ demel likwidu jbigħu biss lil min jissodisfa ċerti kundizzjonijiet oġġettivi meħtieġa sabiex jiġi ggarantit li jagħmel użu xieraq mill-imsemmi demel, iżda biss jekk l-osservanza ta’ dawn il-kundizzjonijiet, indipendentement minn kemm huma diffiċli, tkun tista’ tiġi pprovata mill-eventwali xerrej permezz tal-awtorizzazzjoni mogħtija b’mod xieraq u għal dan il-għan mill-awtorità kompetenti. Inkella, jekk il-produttur jintalab jivverifika d-data u l-aġir li huma barra mill-portata tiegħu, dan jirrendi impossibbli l-kummerċ tad-demel likwidu bħala fertilizzant jew, eventwalment, jippermettih biss taħt ir-responsabbiltà (ma tantx huwa rilevanti jekk din tkunx ċivili, amministrattiva jew kriminali) tal-bejjiegħ għall-aġir futur ta’ terz.

88.

L-ewwel każ imsemmi ma huwiex kompletament konformi mal-ispirtu tad-Direttiva 75/442, li mill-interpretazzjoni tagħha magħmula fil-ġurisprudenza jirriżulta li, qabel ma tintalab il-projbizzjoni assoluta tal-kummerċ tad-demel likwidu, teżiġi li dan il-kummerċ għandu jkun organizzat b’mod li tkun iggarantita (dejjem b’mod raġonevoli u proporzjonat) il-protezzjoni tal-ambjent. It-tieni każ jimplika, b’iktar ċertezza, il-falliment tal-prinċipji fundamentali tal-Unjoni u l-ksur ta’ ċerti drittijiet iggarantiti minnha.

89.

Fost dawn il-prinċipji huma inklużi dak ta’ ċertezza legali u dak ta’ projbizzjoni tal-arbitrarjetà tas-setgħat pubbliċi, inerenti fl-Istat ta’ dritt li fuqu hija bbażata l-Unjoni (Artikolu 2 TUE), għaliex, finalment, l-għoti tal-awtorizzazzjoni meħtieġa għat-tqegħid fis-suq ta’ prodott huwa suġġett għal kundizzjonijiet li, minħabba li huma eżorbitanti, jispiċċaw jammontaw għal projbizzjoni, b’tali mod li ma jkunx hemm iċ-ċertezza minima mitluba meta jiġi ddefinit l-ambitu tal-projbizzjoni fil-konfront ta’ dak li huwa ammess.

90.

Fost id-drittijiet huma inklużi, fl-ewwel lok, dawk kollha li fuqhom huma bbażati l-prinċipji ta’ legalità u ta’ proporzjonalità tad-delitti rikonoxxuti fl-Artikolu 49 KDFUE, għaliex abbażi tagħhom kollha jinstab id-dritt li wieħed jinżamm responsabbli biss għall-atti tiegħu jew għal dawk li għalihom huwa legalment responsabbli, u dan jeskludi li, bħal fil-każ eżaminat hawnhekk, jistgħu jintalbu kundizzjonijiet li jistgħu jiġu ssodisfatti biss bir-riskju ta’ responsabbiltà għall-aġir ta’ terz li miegħu jkun hemm biss relazzjoni ta’ kummerċ. Huwa minnu li l-ġurisprudenza tammetti l-possibbiltà tar-responsabbiltà għall-atti ta’ terz meta l-każ jinvolvi imprenditur u l-ksur jitwettaq mill-impjegati jew mid-dipendenti tiegħu ( 23 ), iżda fil-każ preżenti ma teżistix, preċiżament, ir-relazzjoni ta’ dipendenza li hija l-bażi ta’ din id-duttrina, għaliex bejn il-produttur tad-demel likwidu u x-xerrej tal-istess demel likwidu għall-użu tiegħu bħala fertilizzant teżisti biss relazzjoni ta’ xiri u bejgħ.

91.

Barra minn hekk, huwa inkluż id-dritt għall-proprjetà nnifsu, għaliex il-leġiżlazzjoni Irlandiża tistabbilixxi kundizzjonijiet għat-tqegħid fis-suq tad-demel likwidu li jqiegħdu lill-produttur f’dilemma inaċċettabli: jew jarmi d-demel likwidu, u jbati l-konsegwenti spejjeż ekonomiċi; jew iqiegħdu fis-suq, u jassumi r-riskju mhux negliġibbli ta’ responsabbiltà għall-aġir ta’ ħaddieħor, li possibbilment tista’ tkun koperta b’assigurazzjoni u, għaldaqstant, mill-ġdid, toħloq spejjeż li, kif jista’ jiġi previst, ma humiex inqas. Fiż-żewġ każijiet huwa ċar li jiġi ppreġudikat id-dritt għall-proprjetà tal-produttur meta jiġu imposti fuqu piżijiet ekonomiċi bi ħsara għall-patrimonju tiegħu, u hekk ninsabu f’każ ta’ “indħil sproporzjonat u intollerabbli” dannuż ta’ dritt fundamentali ( 24 ), u huwa b’hekk li l-previżjoni ta’ ċerti kundizzjonijiet inqas eżorbitanti kienu jagħmluha possibbli li l-produttur jsib suq ekonomiku għad-demel likwidu, jimmaniġġah b’mod li ma jinvolvix spejjeż f’kull każ, u minflok, f’ċerti ċirkustanzi, b’mod li jista’ jikseb benefiċċju.

92.

Fl-aħħar nett, il-liġi Irlandiża timponi fuq il-produttur ta’ demel likwidu kundizzjonijiet eżorbitanti għall-użu mill-ġdid ta’ dan id-demel likwidu bħala fertilizzant. Huwa, fil-fatt, sproporzjonat li jintalab jagħmel il-verifika ta’ ċerta data dwar l-aġir ta’ ħaddieħor li, fil-fatt, tista’ biss tkun fil-portata tas-setgħa pubblika u li, fin-nuqqas ta’ dan, l-alternattiva tkun li l-produttur ikun responsabbli personalment għal dak l-aġir.

93.

F’dan ir-rigward ma nistax ma nirreferix għall-allegazzjoni tal-APA fis-sens li l-liġi nazzjonali kkunsidrata hawnhekk ma tipprovax tant tagħmel lill-produttur direttament responsabbli għall-atti ta’ terz iżda teżiġi li huwa jbigħ id-demel likwidu biss lil dawk li jużawh korrettament bħala fertilizzant. Indipendentement mill-fatt li – kif jista’ jiġi dedott mill-kunsiderazzjonijiet tal-High Court fil-punti 38 a 43 tas-sentenza tagħha fl-appell – dan jista’ jkun l-ispirtu li bih tiġi applikata fil-prattika din il-liġi, li huwa ċert huwa li, jekk wieħed iżomm mal-kliem tagħha, hija tagħmel perfettament possibbli applikazzjoni differenti u iktar xierqa għall-għan ta’ rekwiżit ġenwin ta’ responsabbiltà personali għall-aġir ta’ ħaddieħor. Sa fejn il-Qorti tal-Ġustizzja għandha żżomm mal-kontenut tal-liġi nazzjonali u mal-possibbiltajiet tal-applikazzjoni tagħha, inqis li għandha tieħu inkunsiderazzjoni l-interpretazzjoni li spontanjament tikkorrispondi mal-kontenut tad-dispożizzjonijiet tagħha, iktar u iktar għaliex, fil-każ quddiemna, is-sens tal-liġi inkwistjoni jevoka b’mod immedjat l-idea tar-responsabbiltà personali stretta għall-aġir ta’ terz.

94.

Huwa minnu li lanqas ma jista’ jiġi miċħud li l-protezzjoni tal-ambjent tirriżulta ggarantita oġġettivament fi kliem assolut. Iżda dan ma jistax ikun l-effett ta’ liġi li ma għandhiex l-intenzjoni formali li t-tqegħid fis-suq tad-demel likwidu jkun attività pprojbita, iżda biss irregolata.

95.

U dan, min-naħa l-oħra, indipendentement mill-fatt li d-dritt tal-Unjoni ma jimponix il-projbizzjoni tal-użu tad-demel likwidu bħala fertilizzant, iżda li, bil-kontra, kif jirriżulta mid-Direttiva 91/676, jipprevedi dan l-użu bħala attività rregolata. Kif ingħad fil-punt 80, id-Direttiva 91/676, b’mod differenti mid-Direttiva 75/442, ma hijiex applikabbli għat-territorju kollu tal-Istati Membri, iżda hija limitata għal ċerti “żoni vulnerabbli”. F’kull każ, ma jistax jiġi eskluż li, fir-rigward tar-razzett ta’ D. Brady, dan ir-razzett jinsab f’waħda minn dawn iż-“żoni vulnerabbli” u, għaldaqstant, barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 91/676 u l-kundizzjonijiet tagħha għall-użu ta’ fertilizzanti. Għalhekk, is-sitwazzjoni leġiżlattiva fis-seħħ fl-Irlanda fiż-żmien tal-fatti diskussi fil-kawża prinċipali hija l-konsegwenza tan-nuqqas ta’ traspożizzjoni ta’ direttiva li, kieku ġiet trasposta b’mod xieraq, setgħet tkopri l-attività ta’ D. Brady u tissuġġettaha għal kundizzjonijiet iktar proporzjonati u raġonevoli minn dawk li jirriżultaw mid-dritt nazzjonali.

96.

F’kull każ, u anki kieku d-Direttiva 91/676 ma kinitx direttament applikabbli għall-każ ta’ D. Brady, it-traspożizzjoni tagħha fid-dritt Irlandiż kienet tippermetti lill-qrati nazzjonali jibbażaw ruħhom fuq liġi dwar fertilizzanti li tista’ tiġi applikata, b’interpretazzjoni wiesgħa, għal ċirkustanzi sostanzjalment simili għal dawk previsti fl-imsemmija direttiva.

97.

Għaldaqstant, u bħala l-aħħar konklużjoni provviżorja tiegħi, inqis li ma huwiex konformi mad-dritt tal-Unjoni li Stat Membru jitlob li l-produttur li jbigħ id-demel likwidu bħala fertilizzant lil terz għandu jkun personalment responsabbli għall-osservanza minn dan tal-aħħar tal-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar il-kontroll tal-iskart u/jew fertilizzanti.

98.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi għad-domandi preliminari magħmula bil-mod li ġej: