This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 62007CC0118
Opinion of Advocate General Sharpston delivered on 10 September 2009.#Commission of the European Communities v Republic of Finland.#Failure of a Member State to fulfil obligations - Article 307, second paragraph, EC - Failure to adopt appropriate steps to eliminate incompatibilities between the bilateral agreements concluded with third countries prior to accession of the Member State to the European Union and the EC Treaty - Bilateral investment agreements concluded by the Republic of Finland with the Russian Federation, the Republic of Belarus, the People’s Republic of China, Malaysia, the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka and the Republic of Uzbekistan.#Case C-118/07.
Konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali - Sharpston - 10 ta' Settembru 2009.
il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej vs ir-Repubblika tal-Finlandja.
Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu - It-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE - Nuqqas ta’ adozzjoni tal-miżuri meħtieġa biex jitneħħew l-inkompatibbiltajiet bejn it-trattati bilaterali konklużi ma’ Stati terzi qabel l-adeżjoni tal-Istat Membru mal-Unjoni Ewropea u mat-Trattat KE - Trattati bilaterali konklużi mir-Repubblika tal-Finlandja mal-Federazzjoni Russa, mar-Repubblika tal-Bjelorussja, mar-Repubblika Popolari taċ-Ċina, mal-Malasja, mar-Repubblika Deomokratika Soċjalista tas-Sri Lanka u mar-Repubblika tal-Użbekistan fil-qasam tal-investimenti.
Kawża C-118/07.
Konklużjonijiet ta' l-Avukat Ġenerali - Sharpston - 10 ta' Settembru 2009.
il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej vs ir-Repubblika tal-Finlandja.
Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu - It-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE - Nuqqas ta’ adozzjoni tal-miżuri meħtieġa biex jitneħħew l-inkompatibbiltajiet bejn it-trattati bilaterali konklużi ma’ Stati terzi qabel l-adeżjoni tal-Istat Membru mal-Unjoni Ewropea u mat-Trattat KE - Trattati bilaterali konklużi mir-Repubblika tal-Finlandja mal-Federazzjoni Russa, mar-Repubblika tal-Bjelorussja, mar-Repubblika Popolari taċ-Ċina, mal-Malasja, mar-Repubblika Deomokratika Soċjalista tas-Sri Lanka u mar-Repubblika tal-Użbekistan fil-qasam tal-investimenti.
Kawża C-118/07.
Ġabra tal-Ġurisprudenza 2009 I-10889
ECLI identifier: ECLI:EU:C:2009:525
KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI
SHARPSTON
ippreżentati fl-10 ta’ Settembru 2009 ( 1 )
Kawża C-118/07
Il-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej
vs
Ir-Repubblika tal-Finlandja
“Nuqqas ta’ Stat li jwettaq obbligu — It-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE — Nuqqas ta’ adozzjoni ta’ miżuri xierqa sabiex jiġu eliminati l-inkompatibbiltajiet bejn il-ftehim bilaterali konklużi ma’ Stati terzi qabel l-adeżjoni tal-Istat Membru mal-Unjoni Ewropea u t-Trattat KE — Ftehim bilaterali konklużi mir-Repubblika tal-Finlandja mal-Federazzjoni Russa, mar-Repubblika tal-Bjelorussja, mar-Repubblika Popolari taċ-Ċina, mal-Malasja, mar-Repubblika Demokratika Soċjalista tas-Sri Lanka u mar-Repubblika tal-Użbekistan fil-qasam tal-investimenti”
|
1. |
Qabel l-adeżjoni tagħha mal-Unjoni Ewropea, il-Finlandja kkonkludiet ftehim bilaterali dwar l-investiment mal-Federazzjoni Russa ( 2 ), mal-Belarus ( 3 ), maċ-Ċina ( 4 ), mal-Malasja ( 5 ), mas-Sri Lanka ( 6 ), u mal-Użbekistan ( 7 ). Dawn il-ftehim jiggarantixxu, lill-investituri ta’ kull parti, il-libertà fuq it-trasferiment ta’ pagamenti relatati mal-investiment f’munita liberament konvertibbli ( 8 ). |
|
2. |
Il-Kummissjoni hija tal-fehma li tali moviment liberu ta’ kapital mingħajr restrizzjoni huwa inkompatibbli mal-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE, li jipprovdu l-possibbiltà li l-Kunsill, f’ċerti ċirkustanzi, jirrestrinġi l-movimenti ta’ kapital u ta’ pagamenti lejn jew minn pajjiżi terzi. Hija tqis li l-Finlandja kellha tinnegozja mill-ġdid dawk il-ftehim skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE biex tagħmilhom konformi mad-dritt Komunitarju u biex tistabbilixxi mekkaniżmi li jippermettu lill-Kunsill jiddeċiedi dwar restrizzjonijiet potenzjali oħra fil-futur. |
|
3. |
Għaldaqstant, il-Kummissjoni titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiddikjara li, billi ma ħaditx il-miżuri opportuni biex tneħħi dawn l-inkompatibbiltajiet, il-Finlandja naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE. |
|
4. |
Il-Kummissjoni ppreżentat ukoll rikorsi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu simili kontra l-Awstrija u l-Isvezja. Is-sentenza f’dawk il-kawżi ngħatat fit-3 ta’ Marzu 2009 ( 9 ). Dan ir-rikors għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu jirrigwarda sostanzjalment l-istess kwistjonijiet li kienu inkwistjoni f’dawk il-kawżi. |
|
5. |
Għaldaqstant l-analiżi tiegħi f’dawn il-konklużjonijiet ser tkun ibbażata essenzjalment fuq dak li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet f’dawk iż-żewġ sentenzi. Madankollu ser nittratta b’mod speċifiku l-kwistjoni l-ġdida li qamet f’din il-kawża, jiġifieri l-impatt ta’ klawżola li tiggarantixxi l-protezzjoni għall-investiment fil-limiti tal-leġiżlazzjoni nazzjonali tal-parti kontraenti (iktar ’il quddiem il-“klawżola kkontestata”) li ddaħħlet mill-Finlandja fil-ftehim inkwistjoni: ( 10 ) “Kull parti kontraenti tiggarantixxi fi kwalunkwe każ, trattament raġonevoli u xieraq għall-investimenti magħmula minn ċittadini jew kumpanniji tal-parti kontraenti l-oħra, u dan fil-limiti tal-liġijiet u d-digrieti tagħha stess u b’konformita mad-dritt internazzjonali” ( 11 ). |
|
6. |
B’mod partikolari, ser neżamina jekk, kif isostni l-Gvern tal-Finlandja, il-frażi “fil-limiti permessi mil-liġijiet u d-digrieti tagħha stess” tippermittix li l-Finlandja tapplika restrizzjonijiet għall-movimenti ta’ kapital u għall-pagamenti kif ipprovdut fl-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE. |
|
7. |
Jekk dan huwa minnu, il-Finlandja ma tkunx qed tikser l-obbligi tagħha taħt it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE ( 12 ). Din id-dispożizzjoni tobbliga lill-Istati Membri jieħdu l-miżuri kollha opportuni sabiex ineħħu kull inkompatibbiltà mad-dritt Komunitarju li tkun ġiet stabbilita fi ftehim li jkunu ġew konklużi qabel l-adeżjoni tagħhom. Jekk ikun hemm bżonn, l-Istati Membri għandhom jgħinu lil xulxin sabiex jintlaħaq dan il-għan, u fejn ikun opportun, għandhom jadottaw linja komuni ( 13 ). |
Id-dispożizzjonijiet legali rilevanti
Il-Konvenzjoni ta’ Vjenna fuq id-dritt tat-trattati
|
8. |
L-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna fuq id-dritt tat-trattati ( 14 ) fih regola ġenerali dwar l-interpretazzjoni tat-trattat: “1. Trattat għandu jiġi interpretat in bona fide skont is-sens ordinarju tat-termini tiegħu fil-kuntest tagħhom u fid-dawl tal-għan u l-iskop tiegħu. 2. Għall-finijiet tal-interpretazzjoni ta’ trattat, il-kuntest għandu jinkludi, apparti t-test, il-preamboli u l-annessi tiegħu:
3. Flimkien mal-kuntest, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni:
4. Għandha tingħata tifsira speċjali lil terminu speċifiku jekk jiġi stabbilit li din kienet ir-rieda tal-partijiet kontraenti”. [traduzzjoni mhux uffiċjali] |
|
9. |
L-Artikolu 62 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna jelenka l-possibbiltajiet disponibbli meta jkun hemm bidla fundamentali fiċ-ċirkustanzi (clausula rebus sic stantibus): “1. Bidla fundamentali fiċ-ċirkustanzi li tkun seħħet fir-rigward taċ-ċirkustanzi li kienu jeżistu meta ġie konkluż it-trattat u li ma kinitx prevista mill-partijiet kontraenti ma tistax tiġi invokata bħala raġuni biex jintemm trattat jew biex wieħed jirtira minnu, sakemm:
2. Bidla fundamentali fiċ-ċirkustanzi ma tistax tiġi invokata bħala raġuni biex jintemm trattat jew biex wieħed jirtira minnu:
3. Jekk parti kontraenti tkun tista’, taħt il-paragrafi preċedenti, tinvoka bidla fundamentali fiċ-ċirkustanzi bħala raġuni sabiex ittemm trattat jew sabiex tirtira minnu, hija tkun tista’ tinvokaha wkoll sabiex tissospendi l-applikazzjoni tat-trattat”. |
It-Trattat KE
|
10. |
L-Artikolu 57(2) KE jipprovdi: “Filwaqt li jaħdem biex jikseb il-mira ta’ moviment liberu tal-kapital bejn l-Istati Membri u pajjiżi terzi, sa fejn huwa l-aktar possibbli u mingħajr ħsara għall-Kapitoli l-oħra ta’ dan it-Trattat, il-Kunsill jista’, filwaqt li jaġixxi b’maġġoranza kkwalifikata fuq proposta tal-Kummissjoni, jadotta miżuri dwar il-moviment ta’ kapital lejn u minn pajjiżi terzi li jinvolvi investiment dirett — li jinkludi investiment f’beni immobbli - l-istabbiliment, il-provvediment ta’ servizzi finanzjarji jew id-dħul ta’ titoli fi swieq kapitali. L-unanimità għandha tkun meħtieġa għal miżuri taħt dan il-paragrafu li jikkostitwixxu pass lura fil-liġi komunitarja fir-rigward tal-liberalizzazzjoni tal-moviment ta’ kapital lejn jew minn pajjiżi terzi”. |
|
11. |
L-Artikolu 59 KE jipprovdi: “Fejn, f’każijiet eċċezzjonali, il-moviment tal-kapital lejn jew minn pajjiżi terzi joħolqu, jew jheddu li joħolqu diffikultajiet serji għat-tħaddim ta’ l-unjoni ekonomika u monetarja, il-Kunsill, filwaqt li jaġixxi b’maġġoranza kkwalifikata fuq proposta tal-Kummissjoni u wara li jikkonsulta l-BĊE, jista’ jieħu miżuri ta’ salvagwardja rigward il-pajjiżi terzi għal żmien ta’ mhux aktar minn sitt xhur, jekk dawk il-miżuri jkunu strettament meħtieġa”. |
|
12. |
L-Artikolu 60(1) KE jipprovdi: “Jekk, fil-każijiet kontemplati fl-Artikolu 301, azzjoni mill-Komunità tiġi kkunsidrata meħtieġa, il-Kunsill jista’ skond il-proċedura prevista fl-Artikolu 301, jieħu l-miżuri urġenti u neċessarji dwar il-moviment tal-kapital u dwar il-pagamenti għar-rigward tal-pajjiżi terzi in kwistjoni”. |
|
13. |
L-Artikolu 307 KE jipprovdi: “Id-drittijiet u l-obbligi li jirriżultaw minn ftehim konklużi qabel l-1 ta’ Jannar 1958 jew, għal Stati li jingħaqdu, id-data ta’ l-Adeżjoni, bejn Stat Membru wieħed jew iktar u Stat mhux membru wieħed jew iktar, m’għandhomx jintlaqtu mid-dispożizzjonijiet ta’ dan it-Trattat. Sa fejn dawn il-ftehim ma jkunux kompatibbli ma’ dan it-Trattat, l-Istat Membru jew Stati Membri in kwistjoni għandhom jieħdu l-miżuri opportuni biex titneħħa l-inkompatibilità li tista’ tinstab. Jekk ikun hemm bżonn, l-Istati Membri għandhom jgħinu lil xulxin biex jintlaħaq dan il-għan, u fejn ikun opportun, għandhom jadottaw linja komuni. Fl-implimentazzjoni tal-ftehim imsemmija fl-ewwel paragrafu, l-Istati Membri għandhom iqisu li l-vantaġġi mogħtija b’dan it-Trattat minn kull Stat Membru jagħmlu parti integrali mill-istabbiliment tal-Komunità u huma għalhekk marbuta inseparabbilment mal-kreazzjoni ta’ l-istituzzjonijiet komuni, ma’ l-għotja lilhom tas-setgħat tagħhom u l-konċessjoni ta’ l-istess vantaġġi mill-Istati Membri l-oħra kollha”. |
Il-proċedura
|
14. |
Bi tweġiba għall-ittra ta’ intimazzjoni tas-7 ta’ Mejju 2004, għall-opinjoni motivata tas-16 ta’ Marzu 2005 u għall-opinjoni motivata addizzjonali tal-4 ta’ Lulju 2006, il-Gvern tal-Finlandja sostna li d-dispożizzjonijiet inkwistjoni fil-ftehim bilaterali dwar l-investiment kienu jirrispettaw l-obbligi li hija għandha taħt l-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE. Għaldaqstant huwa ma rax il-bżonn li jadotta miżura skont l-Artikolu 307 KE biex ineħħi l-allegati inkompatibbiltajiet ( 15 ). |
|
15. |
Il-Kummissjoni ppreżentat ir-rikors preżenti fl-20 ta’ Frar 2007. |
|
16. |
Hija titlob li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:
|
|
17. |
Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-Gvernijiet tal-Awstrija, tal-Finlandja, tal-Ġermanja, tal-Ungerija, tal-Litwanja u tal-Isvezja, u mill-Kummissjoni. |
|
18. |
Il-Gvern tal-Finlandja ppreżenta talba sabiex tinżamm seduta, li sussegwentement irtirat. Għalhekk ma nżammet ebda seduta. |
L-inkompatibbiltà tal-ftehim mat-Trattat KE
|
19. |
Il-Finlandja u l-Istati Membri intervenjenti jsostnu li fin-nuqqas ta’ miżura meħuda mill-Kunsill kontra l-pajjiżi terzi kkonċernati, l-allegat ksur huwa wieħed purament ipotetiku għaliex ma hemmx “inkompatibbiltà li tista’ tinstab” fis-sens tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE. Huwa biss meta u jekk il-Kummissjoni tistabbilixxi l-eżistenza ta’ tali inkompatibbiltà li jirriżulta l-obbligu li l-Istati Membri jneħħu l-“inkompatibbiltà li tista’ tinstab”. L-istess argument tressaq mill-Gvernijiet tal-Awstrija u tal-Isvezja u mill-Istati Membri intervenjenti, inkluża l-Finlandja, fil-proċeduri li wasslu għas-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja ( 16 ). |
|
20. |
Filwaqt li ma weġbitx b’mod espliċitu għal dan l-argument, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li sabiex tiżgura l-effett utli tal-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE, il-miżuri li jirrestrinġu l-moviment liberu tal-kapital għandhom ikunu jistgħu, fil-każ fejn jiġu adottati mill-Kunsill, jiġu applikati immedjatament fir-rigward tal-Istati li huma jikkonċernaw, li jistgħu jinkludu xi wħud mill-Istati li ffirmaw wieħed mill-ftehim inkwistjoni mal-Istat Membru kkonċernat. Għalhekk jidher li l-argument li “[għadha] ma nstabet ebda inkompatibbiltà” ma ġiex meqjus bħala rilevanti. |
|
21. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li “dawn il-kompetenzi tal-Kunsill, li jikkonsistu f’li jiġu adottati unilateralment miżuri restrittivi fir-rigward ta’ Stati terzi f’qasam li huwa identiku jew konness ma’ dak irregolat minn ftehim preċedenti konkluż bejn Stat Membru u Stat terz, juru inkompatibbiltà mal-imsemmi ftehim meta, minn naħa, dan ma jipprevedix dispożizzjoni li tippermetti lill-Istat Membru kkonċernat li jeżerċita d-drittijiet tiegħu u li jissodisfa l-obbligu tiegħu bħala membru tal-Komunità u li, min-naħa l-oħra, ukoll meta m’hemm l-ebda mekkaniżmu ma jippermetti dan” ( 17 ). |
|
22. |
Ser neżamina kull waħda minn dawn il-kundizzjonijiet ta’ inkompatibbiltà waħda wara l-oħra. |
Il-ftehim inkwistjoni fihom dispożizzjoni li tippermetti lill-Finlandja terżerċita d-drittijiet u tissodisfa l-obbligi tagħha bħala membru tal-Komunità?
|
23. |
Huwa paċifiku li l-ftehim inkwistjoni ma fihom ebda dispożizzjoni li tirriżerva b’mod espliċitu l-possibbiltà li l-Kummissjoni tapplika restrizzjonijiet għall-moviment liberu tal-kapital u għall-pagamenti kif stipulat fl-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE. |
|
24. |
Madankollu, il-Gvernijiet tal-Finlandja u tal-Litwanja jsostnu li l-klawżola kkontestata tippermetti lill-Finlandja tirrispetta l-miżuri restrittivi meħuda mill-Kunsill abbażi ta’ dawn id-dispożizzjonijiet tat-Trattat KE. |
|
25. |
Il-Gvern tal-Finlandja jsostni li dawn id-dispożizzjonijiet jistgħu jiġu applikati immedjatament, għaliex kull miżura restrittiva adottata mill-Kunsill tkun tifforma parti mil-leġiżlazzjoni tal-Finlandja, li għaliha tirreferi l-klawżola, permezz tat-twettiq tal-prinċipju tal-effett dirett tad-dritt Komunitarju. Huwa irrilevanti jekk il-Komunità stess hijiex parti mill-ftehim inkwistjoni. Min-naħa tiegħu, il-Gvern tal-Litwanja jfakkar li d-dritt Komunitarju jifforma parti mid-dritt nazzjonali. |
|
26. |
Madankollu, fil-fehma tiegħi, il-kwistjoni ma hijiex li jiġi ddeterminat jekk (kif fil-fatt jagħmel) id-dritt Komunitarju jifformax parti mid-dritt nazzjonali. Imma, l-kwistjoni ċentrali hija jekk il-kapaċità potenzjali tal-Finlandja, li tibbaża ruħha fuq il-frażi “fil-limiti permessi mil-liġijiet u d-digrieti tagħha stess”, kontra pajjiżi terzi li magħhom tkun ikkonkludiet dawk il-ftehim, tikkostitwixxix garanzija suffiċjenti li jkunu jistgħu jiġu applikati restrizzjonijiet għall-moviment tal-kapital u għall-pagamenti li jkunu jinvolvu pajjiżi terzi, kif ipprovdut fl-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE. |
|
27. |
Ma nemminx li din hija garanzija suffiċjenti. Bħall-Avukat Ġenerali Poiares Maduro, insostni li l-applikazzjoni tal-Artikolu 307 KE ma hijiex salvagwardjata suffiċjentement bl-interpretazzjoni inċerta ta’ klawżoli fi ftehim internazzjonali ( 18 ). Bil-kontra ta’ dan, l-Artikolu 307 KE huwa “ta’ portata ġenerali u japplika għal kull ftehim internazzjonali, irrispettivament mis-suġġett tiegħu, li jista’ jaffettwa l-applikazzjoni tat-Trattat” ( 19 ). [traduzzjoni mhux uffiċjali] |
|
28. |
Hawnhekk nixtieq nagħmel analoġija mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-implementazzjoni inadegwata tad-direttivi min-naħa ta’ Stat Membru. |
|
29. |
Skont ġurisprudenza stabbilita, filwaqt li huwa minnu li t-traspożizzjoni ta’ direttiva mhux neċessarjament teħtieġ azzjoni leġiżlattiva min-naħa ta’ Stat Membru, huwa madankollu indispensabbli li d-dritt nazzjonali inkwistjoni effettivament jiggarantixxi l-applikazzjoni sħiħa tad-direttiva, li s-sitwazzjoni ġuridika li tirriżulta minn dan id-dritt tkun preċiża u ċara biżżejjed li tippermetti li l-benefiċjarji jkunu mgħarrfa bid-drittijiet kollha tagħhom u, jekk ikun il-każ, li jkunu jistgħu jinvokawhom quddiem il-qrati nazzjonali ( 20 ). |
|
30. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll li s-sempliċi eżistenza ta’ prattika amministrattiva konformi mad-direttiva ( 21 ) jew il-possibbiltà li l-qrati jinterpretaw il-liġi nazzjonali b’mod konformi mad-direttiva ( 22 ) ma jeżentax lill-Istat Membru milli jadotta miżuri ta’ implementazzjoni xierqa u vinkolanti. Il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li ma għandu jkun hemm ebda possibbiltà, kemm fil-prattika kif ukoll fit-teorija, li l-mod li bih ġiet implementata d-direttiva jista’ jikkomprometti implementazzjoni korretta tar-regoli li hija tistabbilixxi ( 23 ). |
|
31. |
Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara li Stat Membru ma jistax jinvoka l-effett dirett tad-direttivi biex jiddefendi ruħu kontra l-allegazzjoni li huwa naqas milli jittrasponi direttiva b’mod sħiħ ( 24 ). |
|
32. |
Fil-fehma tiegħi, dawn il-prinċipji jistgħu u għandhom jiġu applikati għal dan il-każ, mutatis mutandis. Fil-fatt, il-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja tidher li adottat standard simili ħafna għal dak stabbilit mill-ġurisprudenza; u effettivament irrikjediet garanzija li, jekk meħtieġ, jiġu applikati restrizzjonijiet għall-moviment tal-kapital u għall-pagamenti, kif ipprovdut fl-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE ( 25 ). |
|
33. |
Ma nemminx li l-Finlandja tista’ tipprovdi tali garanzija. |
|
34. |
B’mod ċar, fl-aħħar mill-aħħar, il-kapaċità tagħha tkun tiddependi fuq kif qorti internazzjonali jew tribunal ta’ arbitraġġ jinterpretaw il-frażi “fil-limiti permessi mil-liġijiet u d-digrieti tagħha stess”. Skont ġurisprudenza stabbilita, ftehim internazzjonali għandu jiġi interpretat skont it-termini li fihom huwa ġie miktub kif ukoll fid-dawl tal-obbjettivi tiegħu. L-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna ( 26 ), li jesprimi f’dan ir-rigward id-dritt internazzjonali konswetudinarju ġenerali ( 27 ), jipprovdi li trattat għandu jiġi interpretat bona fide, skont is-sens ordinarju li għandu jingħata lit-termini fil-kuntest tagħhom, u fid-dawl tal-iskop u l-għan tiegħu ( 28 ). Huwa possibbli li abbażi ta’ din id-dispożizzjoni jitressaq argument intiż li jikkonvinċi lill-qorti internazzjonali jew lit-tribunal ta’ arbitraġġ biex jinterpretaw l-klawżola kkontestata bħala li tirreferi għad-dritt Komunitarju. |
|
35. |
Madankollu, jidhirli li dan huwa wisq inċert. Mingħajr mhuwa meħtieġ li l-kwistjoni tiġi eżaminata fid-dettal, ma nemminx li l-applikazzjoni tal-Artikolu 31 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna jew ta’ xi regola rilevanti oħra dwar l-interpretazzjoni tat-Trattati tista’ tipprovdi garanzija suffiċjenti li l-Finlandja tkun tista’ tapplika restrizzjonijiet għall-movimenti tal-kapital u għall-pagamenti skont l-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE. Is-sempliċi possibbiltà li qorti internazzjonali jew tribunal ta’ arbitraġġ jistgħu jinterpretaw il-klawżola kkontesta b’dan il-mod, mhijiex biżżejjed sabiex teżonera lill-Finlandja mill-obbligi tagħha. |
|
36. |
Min-naħa l-oħra, fis-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li r-Repubblika tal-Awstrija kellha l-ħsieb li tintroduċi, fil-ftehim ta’ investiment li kien qiegħed jiġi nnegozjat jew waqt it-tiġdid tal-ftehim eżistenti, klawżola li tirriżerva ċerti kompetenzi għall-organizzazzjonijiet reġjonali u li tippermetti, għaldaqstant, li jiġu applikati miżuri li jirrestrinġu l-moviment ta’ kapital u l-pagamenti li jistgħu jiġu adottati mill-Kunsill. Il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettat li tali klawżola għandha, bħala prinċipju, titqies bħala li tista’ tneħħi l-inkompatibbiltà kkonstatata ( 29 ). Madankollu, klawżola b’dawn il-karatteristiċi hija pjuttost differenti mill-klawżola kkontestata. |
|
37. |
Dak li qalet il-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-klawżola li l-Awstrija kellha intenzjoni tinkludi fi ftehim futuri, għalhekk, ma jistax japplika b’analoġija. |
|
38. |
Nikkonkludi, għalhekk, li l-ftehim inkwistjoni ma fihomx dispożizzjoni li tippermetti lill-Finlandja teżerċita d-drittijiet tagħha u twettaq l-obbligi tagħha bħala membru tal-Komunità. |
Hemm mekkaniżmu ta’ dritt internazzjonali li jippermetti li l-Finlandja teżerċita d-drittijiet tagħha u twettaq l-obbligi tagħha bħala membru tal-Komunità?
|
39. |
Il-Gvernijiet tal-Litwanja u tal-Ungerija jikkunsidraw li Stat Membru jista’ jieħu miżuri restrittivi billi juża l-possibbiltajiet ipprovduti mid-dritt internazzjonali, bħalma huma s-sospensjoni jew it-terminazzjoni tat-trattat bl-applikazzjoni tal-clausula rebus sic stantibus ( 30 ). |
|
40. |
Fil-kawżi li taw lok għas-sentenza Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, l-Istati Membri konvenuti semmew diversi mekkaniżmi taħt id-dritt internazzjonali, inkluża l-clausula rebus sic stantibus, li, fl-opinjoni tagħhom, jistgħu jippermettulhom li jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom u jwettqu l-obbligi tagħhom bħala membri tal-Komunità ( 31 ). |
|
41. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja kienet kategorika fiċ-ċaħda tagħha ta’ dawn l-argumenti ( 32 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-mekkaniżmi identifikati mill-Awstrija u mill-Isvezja ma kinux jidhru li jiggarantixxu li huma jkunu jistgħu jwettqu l-obbligi Komunitarji tagħhom, u dan għal żewġ raġunijiet: “Fl-ewwel lok, il-perijodi taż-żmien neċessarji għal kull negozjati internazzjonali li jkunu neċessarji sabiex jiġu diskussi mill-ġdid il-ftehim inkwistjoni huma min-natura tagħhom stess inkompatibbli mal-effett utli ta’ dawn il-miżuri. Fit-tieni lok, il-possibbiltà li jsir użu minn mezzi oħra offruti mid-dritt internazzjonali, bħas-sospensjoni tal-ftehim, jew saħansitra d-denunzja tal-ftehim inkwistjoni jew ta’ ċerti dispożizzjonijiet tagħhom, hija wisq inċerta fl-effetti tagħha sabiex jiġi ggarantit li l-miżuri meħuda mill-Kunsill ikunu jistgħu jiġu applikati b’mod utli” ( 33 ). |
|
42. |
Nikkonkludi li ma hemm ebda mekkaniżmu tad-dritt internazzjonali li jiggarantixxi li l-Finlandja tkun tista’ teżerċita d-drittijiet tagħha u twettaq l-obbligi tagħha bħala membru tal-Komunità. |
Konklużjoni dwar l-inkompatibbiltà tal-ftehim mad-dritt Komunitarju
|
43. |
Il-ftehim inkwistjoni ma fihom ebda dispożizzjoni espressa li tippermetti li l-Finlandja teżerċita d-drittijiet tagħha u twettaq l-obbligi tagħha bħala membru tal-Komunità. Barra minn hekk, ma hemm ebda mekkaniżmu tad-dritt internazzjonali li jiggarantixxi li l-Finlandja tkun tista’ tagħmel dan. Għalhekk nikkonkludi li l-ftehim inkwistjoni huma inkompatibbli mal-kompetenzi tal-Kunsill li jirrestrinġi l-movimenti tal-kapital u l-pagamenti kif ipprovdut fl-Artikoli 57(2), 59 u 60(1) KE; u li l-Finlandja hija obbligata li tieħu l-miżuri msemmija fit-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE. |
Il-Finlandja ħadet il-miżuri opportuni skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE?
|
44. |
Il-Finlandja dejjem sostniet li l-ftehim bilaterali dwar l-investiment inkwistjoni ma humiex inkompatibbli mat-Trattat u li għalhekk ebda azzjoni taħt it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE ma hija meħtieġa. Huwa paċifiku li l-Finlandja ma ħadet ebda miżuri taħt din id-dispożizzjoni. |
|
45. |
Il-Gvernijiet tal-Awstrija, tal-Ungerija u tal-Ġermanja jsostnu li minħabba l-importanza ekonomika u politika tal-ftehim bilaterali dwar l-investiment inkwistjoni, it-terminazzjoni tagħhom bil-għan li jiġi osservat id-dritt Komunitarju tista’ tiġi kkunsidrata biss bħala l-aħħar riżorsa. Fil-fatt, minħabba li l-miżuri restrittivi huma ġeneralment temporanji min-natura tagħhom, il-fatt li l-ftehim eżistenti jiġu tterminati b’mod definittiv ikun sproporzjonat. |
|
46. |
Fis-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, il-Qorti tal-Ġustizzja mkien ma indikat li l-Istati Membri konvenuti kienu obbligati li jtemmu l-ftehim bilaterali dwar l-investiment inkwistjoni. |
|
47. |
Il-Qorti tal-Ġustizzja osservat biss li l-inkompatibbiltajiet mat-Trattat li jirriżultaw mill-ftehim bilaterali dwar l-investiment ma kinux limitati għall-Istat Membru konvenut f’kull każ individwali. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, skont it-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE, jekk ikun hemm bżonn, l-Istati Membri għandhom jgħinu lil xulxin biex ineħħu l-inkompatibbiltajiet ikkonstatati, u fejn ikun opportun, għandhom jadottaw linja komuni. Il-Qorti tal-Ġustizzja żiedet li hija l-Kummissjoni li, fil-kuntest tar-responsabbiltà li hija għandha taħt l-Artikolu 211 KE, għandha tiżgura l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tat-Trattat, u li hija l-Kummissjoni li għandha tieħu kull pass li jista’ jiffaċilita l-għajnuna reċiproka bejn l-Istati Membri kkonċernati kif ukoll l-adozzjoni mill-imsemmija Stati Membri ta’ linja komuni ( 34 ). |
|
48. |
Dawn il-kunsiderazzjonijiet japplikaw ukoll għal din il-kawża. |
|
49. |
Barra minn hekk, fis-sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Portugall ( 35 ) il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat kif il-ksur tal-Artikolu 307 KE jista’ jiġi rimedjat. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li għalkemm fil-kuntest tal-Artikolu 307 KE “l-Istati Membri għandhom għażla dwar x’miżuri opportuni għandhom jittieħdu, madankollu, huma għandhom l-obbligu li jneħħu kull inkompatibbiltà eżistenti bejn konvenzjoni ta’ qabel il-Komunità u t-Trattat KE. Jekk Stat Membru jiltaqa’ ma’ diffikultajiet li jagħmlu l-aġġustament ta’ ftehim impossibbli, l-obbligu li jiġi ddenunzjat dak il-ftehim ma jistax […] jiġi eskluż” ( 36 ). Bi tweġiba għall-argument tal-Portugall li tali denunzja tkun tinvolvi esklużjoni sproporzjonata tal-interessi tal-politika barranija tiegħu meta pparagunati mal-interessi tal-Komunità, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li l-bilanċ bejn l-interessi tal-politika barranija ta’ Stat Membru u l-interessi tal-Komunità huwa diġà inkluż fl-Artikolu 307 KE, inkwantu din id-dispożizzjoni “tippermetti lil Stat Membru li ma japplikax dispożizzjoni Komunitarja sabiex jirrispetta d-drittijiet ta’ pajjiżi terzi derivanti minn ftehim preċedenti u li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt l-istess ftehim. Dan l-artikolu jippermettilhom ukoll li jagħżlu l-miżuri opportuni biex jagħmlu l-ftehim ikkonċernat kompatibbli mad-dritt Komunitarju” ( 37 ). |
|
50. |
Għaldaqstant nikkonkludi li, billi naqset milli tieħu l-miżuri opportuni skont it-tieni paragarfu tal-Artikolu 307 KE biex tneħħi l-inkompatibbiltajiet li jirrigwardaw id-dispożizzjonijiet dwar trasferimenti fil-ftehim bilaterali dwar l-investiment konklużi mal-Federazzjoni Russa (dik li kienet l-Unjoni Sovjetika), mal-Belarus, maċ-Ċina, mal-Malasja, mas-Sri Lanka u mal-Użbekistan, ir-Repubblika tal-Finlandja naqset milli twettaq l-obbligi tagħha taħt l-Artikolu 307 KE. |
Il-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni
|
51. |
Il-Gvernijiet tal-Ungerija u tal-Ġermanja jsostnu li l-fatt li tiġi kkonstatata l-inkompatibbiltà abbażi tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 307 KE jmur kontra l-prinċipju ta’ kompetizzjoni ħielsa fis-suq intern u kontra l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni. Kemm il-Finlandja kif ukoll iċ-ċittadini u l-kumpanniji tal-UE li għalihom japplikaw il-ftehim, ikunu żvantaġġati meta pparagunati mal-Istati Membri l-oħra u l-persuni li għalihom japplikaw il-ftehim bilaterali dwar l-investiment li ma ġewx ikkritikati mill-Kummissjoni. |
|
52. |
Huwa paċifiku fil-ġurisprudenza li l-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni jirrikjedi li sitwazzjonijiet paragunabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat ( 38 ). |
|
53. |
Madankollu, is-sitwazzjoni ta’ Stati Membri li kienu s-suġġett ta’ rikors taħt l-Artikolu 226 KE hija oġġettivament differenti minn dik ta’ Stati Membri li ma kinux is-suġġett ta’ rikors bħal dan. Is-sitwazzjoni inversa tkun tippreġudika serjament il-libertà tal-Kummissjoni li tippreżenta rikorsi għal nuqqas ta’ twettiq ta’ obbligu kif hija tqis meħtieġ biex taqdi l-funzjoni tagħha ta’ gwardjan tat-Trattat. |
|
54. |
F’dan ir-rwol ta’ gwardjan, il-Kummissjoni biss hija kompetenti li tiddeċiedi jekk huwiex xieraq li tippreżenta rikors sabiex jiġi ddikjarat li Stat Membru naqas milli jwettaq l-obbligi tiegħu u abbażi ta’ liema aġir jew ommissjoni min-naħa tal-Istat Membru kkonċernat għandu jiġi ppreżentat dan ir-rikors. Fil-kuntest tal-eżerċizzju tal-kompetenzi tagħha taħt l-Artikolu 226 KE, il-Kummissjoni ma għandhiex għalfejn turi li hemm interess ġuriduku speċifiku ( 39 ). |
|
55. |
Barra minn hekk, huwa paċifiku fil-ġurisprudenza li Stat Membru ma jistax jibbaża ruħu fuq il-fatt li anki Stati Membri oħra naqsu milli jwettqu l-obbligi tagħhom sabiex jiġġustifika n-nuqqas tiegħu li jwettaq l-obbligi tiegħu taħt it-Trattat. Fis-sistema legali Komunitarja stabbilita mit-Trattat, l-implementazzjoni tad-dritt Komunitarju mill-Istati Membri ma tistax tkun suġġetta għall-kundizzjoni ta’ reċiproċità. L-Artikoli 226 KE u 227 KE jistabbilixxu r-rimedji xierqa f’dawn il-każijiet ( 40 ). |
|
56. |
L-argument ibbażat fuq il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni għandu għalhekk jinċaħad. |
Fuq l-ispejjeż
|
57. |
Skont l-Artikolu 69(2) tar-Regoli tal-Proċedura, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba. Il-Finlandja għandha tiġi ordnata tbati l-ispejjeż kif mitlub mill-Kummissjoni f’dan is-sens. |
Konklużjoni
|
58. |
Għaldaqstant nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha:
|
( 1 ) Lingwa oriġinali: l-Ingliż.
( 2 ) Nru 57-58/1991, iffirmat fit-8 ta’ Frar 1989, li daħal fis-seħħ fil-15 ta’ Awwissu 1991.
( 3 ) Nru 89/1994, iffirmat fit-28 ta’ Ottubru 1992, li daħal fis-seħħ fil-11 ta’ Diċembru 1994.
( 4 ) Nru 4/1986, iffirmat fl-4 ta’ Settembru 1984, li daħal fis-seħħ fis-26 ta’ Jannar 1986.
( 5 ) Nru 79/1987, iffirmat fil-15 ta’ April 1985, li daħal fis-seħħ fit-3 ta’ Jannar 1988.
( 6 ) Nru 54/1987, iffirmat fis-27 ta’ April 1985, li daħal fis-seħħ fil-25 ta’ Ottubru 1987.
( 7 ) Nru 74/1993, iffirmat fl-1 ta’ Ottubru 1992, li daħal fis-seħħ fit-22 ta’ Ottubru1993.
( 8 ) Ara b’mod iktar ġenerali: T. Eilmansberger, “Bilateral Investment Treaties and EU Law”, Common Market Law Review 2009, p. 383 sa 429, u b’mod partikolari dwar uħud mill-kwistjonijiet preżenti f’din il-kawża, p. 409 sa 413.
( 9 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija (C-205/06, Ġabra p. I-1301); u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja (C-249/06, Ġabra p. I-1335).
( 10 ) Il-Kummissjoni tinnota li l-klawżola ma ġietx inkluża fil-ftehim mal-Belarus, mal-Federazzjoni Russa u mal-Użbekistan, filwaqt li l-Finlandja ssostni li din ġiet inkluża fil-ftehim kollha ħlief dak mal-Federazzjoni Russa. Fid-dawl tal-konklużjoni li lħaqt, ma investigajtx iktar fuq dan il-punt.
( 11 ) L-Artikolu 3 tal-ftehim mas-Sri Lanka. Huwa paċifiku li din hija verżjoni tipika tal-klawżola kkontestata.
( 12 ) Ħlief, skont il-każ, fir-rigward tal-ftehim mal-Belarus, mal-Federazzjoni Russa u mal-Użbekistan: ara nota ta’ qiegħ il-paġna 10 iktar ’il fuq.
( 13 ) Ara s-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 32 u 34, u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punti 33 u 35, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9.
( 14 ) Magħmul fi Vjenna fit-23 ta’ Mejju 1969, li daħal fis-seħħ fis-27 ta’ Jannar 1980, UN Doc.A/Conf.39/27, 1155 UNTS 331, 8 ILM 679 (1969) (iktar ’il quddiem il-“Konvenzjoni ta’ Vjenna”).
( 15 ) B’ittra tas-27 ta’ Ottubru 2006, il-Finlandja informat lill-Kummissjoni li hija kienet ikkonkludiet ftehim bilaterali dwar l-investiment ġdid maċ-Ċina, li kellu jidħol fis-seħħ fil-15 ta’ Novembru 2006. Madankollu, hija la wriet lill-Kummissjoni kopja tat-test u lanqas ma indikat jekk id-data tad-dħul fis-seħħ kinitx waħda definittiva. Din kienet il-kwistjoni.
( 16 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 18 sa 23, u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punti 17 sa 21, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9.
( 17 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punt 37, u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punt 38, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9.
( 18 ) Il-konklużjonijiet relatati mas-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punt 62.
( 19 ) Sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Ottubru 1980, Burgoa (812/79, Ġabra p. 2787, punt 6) (enfasi miżjuda); u tal-5 ta’ Novembru 2002, Il-Kummissjoni vs Ir-Renju Unit (C-466/98, Ġabra p. I-9427, punt 23 u l-ġurisprudenza ċċitata.)
( 20 ) Ara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-9 ta’ Settembru 2004, Il-Kummissjoni vs Spanja, (C-70/03, Ġabra p. I-7999, punt 15 u l-ġurisprudenza ċċitata). Pereżempju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-eżistenza ta’ prinċipji ġenerali tad-dritt kostituzzjonali jew amministrattiv” (sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tat-23 ta’ Mejju 1985, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja 29/84, Ġabra p. 1661, punt 23) jew “kuntest ġuridiku ġenerali” (sentenza tal-20 ta’ Mejju 1992, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi, C-190/90, Ġabra p. I-3265, punt 17) jistgħu jkunu biżżejjed biex tiġi implementata d-direttiva, sakemm dawn jissodisfaw dawn ir-rekwiżiti minimi.
( 21 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tal-15 ta’ Marzu 1990, Il-Kummissjoni vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (C-339/87, Ġabra p. I-851, punt 36).
( 22 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tas-27 ta’ Ottubru 1993, Steenhorst-Neerings (C-338/91, Ġabra p. I-5475, punti 32 sa 34).
( 23 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tad-9 ta’ April 1987, Il-Kummissjoni vs L-Italja (363/85, Ġabra p. 1733, punti 10 u 12).
( 24 ) Ara, pereżempju, is-sentenzi tas-6 ta’ Mejju 1980, Il-Kummissjoni vs Il-Belġju (102/79, Ġabra p. 1473, punt 12); tal-25 ta’ Lulju 1991, Emmott (C-208/90, Ġabra p. I-4269, punt 20); u tal-20 ta’ Marzu 1997, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-96/95, Ġabra p. I-1653, punt 37).
( 25 ) Ara s-sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 38 u 40, u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punti 39 u 41, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9.
( 26 ) Ara l-punt 8 u n-nota ta’ qiegħ il-paġna 14 iktar ’il fuq.
( 27 ) Ara, pereżempju, is-sentenza tal-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja, Sovereignty over Pulau Ligitan and Pulau Sipadan (Indonesia/Malaysia), QIĠ Ġabra 2002, p. 625, punt 37.
( 28 ) Ara s-sentenzi tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-20 ta’ Novembru 2001, Jany et (C-268/99, Ġabra p. I-8615, punt 35); u tal-10 ta’ Jannar 2006 IATA u ELFAA (C-344/04, Ġabra p. I-403, punt 40).
( 29 ) Sentenza Il-Kummissjoni vs l-Awstrija, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-pagna 9, punti 40 u 41. Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja osservat li kien paċifiku li r-Repubblika tal-Awstrija ma kienet ħadet ebda pass, “fit-terminu mogħti mill-Kummissjoni fl-ittra ta’ intimazzjoni tagħha, fir-rigward tal-Istati terzi kkonċernati, sabiex telimina r-riskju ta’ kunflitt mal-miżuri li l-Kunsill jista’ jadotta taħt l-Artikoli 57(2) KE, 59 KE u 60(1) KE li jista’ jinħoloq mill-applikazzjoni tal-ftehim ta’ investimenti li hija kkonkludiet ma’ dawn l-Istati terzi” (punt 42).
( 30 ) Ara l-Artikolu 62 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna, iċċitata fil-punt 9 iktar ’il fuq.
( 31 ) Ara l-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Poiares Maduro fil-kawżi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9, punti 55 sa 62.
( 32 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 38 sa 40 u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punti 39 sa 41, it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9.
( 33 ) Ara wkoll is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja Internazzjonali, Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia), QIĠ Ġabra 1997, p. 7, punt 104: “Il-kliem negattiv u kundizzjonali tal-Artikolu 62 tal-Konvenzjoni ta’ Vjenna dwar id-dritt tat-trattati hija indikazzjoni ċara li, barra minn hekk, l-istabbiltà tar-relazzjonijiet li jirriżultaw mit-trattat tirrikjedi li l-motiv ta’ bidla fundamentali fiċ-ċirkustanzi jiġi applikat biss f’każijiet eċċezzjonali”, iċċitata mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza tas-16 ta’ Ġunju 1998, Racke (C-162/96, Ġabra p. I-3655, punt 50).
( 34 ) Sentenzi Il-Kummissjoni vs L-Awstrija, punti 43 u 44 u Il-Kummissjoni vs L-Isvezja, punti 43 u 44 (it-tnejn iċċitati fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 9).
( 35 ) Sentenza tal-4 ta’ Lulju 2000, Il-Kummissjoni vs Il-Portugall (C-62/98, Ġabra p. I-5171).
( 36 ) Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 49.
( 37 ) Sentenza Il-Kummissjoni vs Il-Portugall, iċċitata fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 35, punt 50.
( 38 ) Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-14 ta’ Mejju 2009, Azienda Agricola Disarò Antonio et (C-34/08, Ġabra p. I-4023, punt 67 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 39 ) Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-5 ta’ Novembru 2002, Il-Kummissjoni vs Il-Ġermanja (C-476/98, Ġabra p. I-9855, punt 38 u l-ġurisprudenza ċċitata).
( 40 ) Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tad-29 ta’ Marzu 2001, Il-Portugall vs Il-Kummissjoni (C-163/99, Ġabra p. I-2613, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).