52015DC0035

1.            INTRODUZZJONI

Il-Mekkaniżmu għall-Kooperazzjoni u l-Verifika (MKV) ġie stabbilit meta r-Rumanija ngħaqdet mal-Unjoni Ewropea fl-2007.[1] Kien miftiehem li kienet meħtieġa aktar ħidma f’oqsma ewlenin biex jiġu indirizzati nuqqasijiet fir-riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni. Minn dak iż-żmien ir-rapporti tal-MKV segwew il-progress li sar mir-Rumanija u ppruvaw jgħinu jiffukaw l-isforzi tal-awtoritajiet Rumeni permezz ta’ rakkomandazzjonijiet speċifiċi.

Il-MKV kellu rwol importanti fil-konsolidazzjoni tal-istat tad-dritt fir-Rumanija bħala aspett ewlieni tal-integrazzjoni Ewropea. Il-monitoraġġ u l-kooperazzjoni mal-ħidma tal-awtoritajiet Rumeni biex tiġi promossa r-riforma kellhom impatt konkret fuq il-pass u d-daqs tar-riforma. Il-konklużjonijiet tal-Kummissjoni u l-metodoloġija tal-MKV gawdew b'mod konsistenti l-appoġġ qawwi tal-Kunsill,[2] kif ukoll jibbenefikaw mill-kooperazzjoni u l-kontribut minn ħafna Stati Membri.

Dan ir-rapport jiġbor fil-qosor il-passi meħuda matul is-sena li għaddiet u jipprovdi rakkomandazzjonijiet għall-passi li jmiss. Dan huwa r-riżultat ta’ proċess bir-reqqa ta’ analiżi mill-Kummissjoni, ibbażat fuq il-kontributi mill-awtoritajiet Rumeni, is-soċjetà ċivili u partijiet konċernati oħra. Il-Kummissjoni kienet kapaċi tuża l-appoġġ speċifiku ta’ esperti mill-maġistratura fi Stati Membri oħra biex toffri l-fehma mil-lat ta' ġurista. Il-kwalità tal-informazzjoni provduta mill-awtoritajiet Rumeni tjiebet sostanzjalment matul iż-żmien — fatt interessanti li fih innifsu jirrifletti l-progress fl-immaniġġjar tal-proċess ta’ riforma.

Ir-rapport MKV tal-2014 nnota progress f’bosta oqsma, u enfasizza l-istorja tal-istituzzjonijiet ewlenin tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni bħala pass importanti biex tibda tidher is-sostenibbiltà. Fl-istess waqt, qiegħed jiġi nnotat li l-attakki politiċi fuq il-prinċipji fundamentali tar-riforma wrew li ma kienx hemm kunsens biex jiġu segwiti l-objettivi tal-MKV. Dan ir-rapport jerġa’ lura lejn iż-żewġ xejriet biex jivvaluta kemm qabdet ir-riforma.

L-importanza tal-MKV ġiet ikkonfermata minn stħarriġ tal-opinjoni pubblika tar-Rumeni stess. Ewrobarometru li sar fil-ħarifa tal-2014 wera kunsens qawwi fis-soċjeta Rumena li r-riforma ġudizzjarja u l-ġlieda kontra l-korruzzjoni kienu problemi importanti għar-Rumanija. Ir-riżultati wrew ukoll żieda sostanzjali f’dawk li jaħsbu li f’dawn l-aħħar snin sar titjib, u ċerta fiduċja li dan se jkompli. Hemm appoġġ ċar favur ir-rwol tal-UE fl-indirizzar ta’ dawn il-kwistjonijiet, u li l-UE tkompli bl-azzjoni tagħha sakemm ir-Rumanija tilħaq standard komparabbli ma' tal-Istati Membri l-oħra.[3]

Il-konsistenza fl-istorja hija wieħed mill-mezzi ewlenin biex tintwera s-sostenibbiltà fil-progress lejn l-objettivi tal-MKV, li hija waħda mill-kundizzjonijiet biex jitwera li ma jkunx għadu meħtieġ mekkaniżmu tat-tip tal-MKV. Din is-sena l-Kummissjoni tat attenzjoni partikolari lil dan l-aspett meta kienet qed tagħmel il-monitoraġġ tagħha. Il-ħolqien ta' istituzzjonijiet sodi u durabbli hija konsiderazzjoni importanti fl-immirrar tal-fondi tal-UE biex jappoġġjaw l-objettivi tal-MKV, fosthom bi prijoritizzazzjoni effettiva tal-Politika ta' Koeżjoni skont l-objettiv tematiku għat-titjieb tal-kapaċità istituzzjonali u l-effiċjenza tal-awtoritajiet pubbliċi. B'sjieda aktar konsistenti u prijoritizzazzjoni effettiva, ir-Rumanija tista' taħdem flimkien mas-sħab mill-UE[4] biex iżżomm il-momentum fir-riforma matul is-sena li ġejja.

2.            IL-QAGĦDA TAL-PROĊESS TAR-RIFORMA FIR-RUMANIJA

2.1.        L-Indipendenza tal-Ġudikatura

Il-ħatriet

Ir-riskju ta’ interferenza politika fil-ħatriet għoljin kien wieħed mill-kwistjonijiet il-kbar fir-rigward tal-indipendenza ġudizzjarja. Ir-rapporti tal-MKV enfasizzaw l-importanza ta’ proċeduri ta’ għażla trasparenti u bbażati fuq il-mertu.[5] Fl-2014, ma kinux meħtieġa ħatriet ta’ mħallfin jew prosekuturi fl-ogħla livell. Il-ħatra ta’ Kap Prosekutur ġdid għad-Direttorat tal-Investigazzjoni tal-Kriminalità Organizzata u t-Terroriżmu (DIICOT), wara r-riżenja tal-Kap Prosekutur f’Novembru, se tkun każ importanti ta’ prova.[6] Il-proċedura tinvolvi element politiku qawwi f’termini tar-rwol li tagħti lill-Ministru tal-Ġustizzja.[7] Il-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura (KSM) qed jaħdem fuq emenda fil-liġi biex dan jinbidel, u biex il-ħatra tal-prosekuturi tiġi allinjata mal-proċeduri użati għall-imħallfin, skont il-gwida tal-Kummissjoni Ewropea għad-Demokrazija permezz tal-Liġi tal-Kunsill tal-Ewropa (il-Kummissjoni ta’ Venezja):[8] jekk tiġi segwita din id-direzzjoni, il-pass li jmiss ikun li l-gvern jipproponiha lill-Parlament. Is-sena 2015 tipprovdi opportunità kbira lir-Rumanija biex timpenja ruħha kompletament lejn ħatriet trasparenti u bbażati fuq il-mertu, fil-ħin għal għadd importanti ta’ proċeduri ta’ ħatra għal pożizzjonijiet għolja fil-ġudikatura li huma mistennija fl-2016.[9]

Ir-rispett għall-imħallfin u l-proċess ġudizzjarju

Rapporti preċedenti tal-MKV semmew il-prevalenza tal-attakki motivatati politikalment fuq l-imħallfin u l-prosekuturi fil-midja[10]. Filwaqt li mhumiex tal-istess kwantità tal-attakki fis-snin preċedenti (l-2012 b’mod partikolari), din il-kwistjoni baqgħet problema fl-2014 u hija ħafna drabi marbuta ma’ każijiet ta’ korruzzjoni li jinvolvu personalitajiet pubbliċi influwenti. Eżempji rappurtati mill-KSM jinkludu każijiet fejn il-midja rrappurtat fatti li bil-provi mhumiex veri jew akkużat lill-maġistrati (jew lill-familji tagħhom) b’korruzzjoni. Kien hemm ukoll każijiet meta l-Qorti Kostituzzjonali ġiet kritikata bil-qawwi minn ċertu personalitajiet pubbliċi[11].

Wieħed mir-rwoli tal-KSM huwa li jiggarantixxi l-indipendenza tal-ġudikatura. Mill-2012, il-KSM beda jsegwi proċedura, li tinvolvi l-Ispezzjoni Ġudizzjarja, biex jiddefendi l-indipendenza tal-ġustizzja u r-reputazzjoni, l-indipendenza u l-imparzjalità professjonali tal-maġistratri. L-għadd ta’ talbiet biex il-KSM jiskatta din il-proċedura żdied fl-2014, meta mqabbel mal-2013 — għalkemm dan jista’ jkun minħabba li żdiedet il-kredibbiltà tas-sistema, aktar milli għax żdiedu l-problemi. Minkejja din iż-żieda, l-Ispezzjoni Ġudizzjarja rnexxielha tnaqqas iż-żmien meħtieġ għall-investigazzjonijiet u b'hekk ippermettiet lill-KSM jirreaġixxi aktar malajr għall-attakki, anke fi żmien jum jew jumejn. Dan offra li wieħed jirribatti b'mod aktar effettiv.

Filwaqt li tirrikonoxxu l-benefiċċji tal-proċedura stabbilita mill-KSM, NGOs u rappreżentanti tal-organizzazzjonijiet tal-maġistrati semmew id-diffikultà f'li tiġi żgurata kopertura ekwivalenti tad-dikjarazzjonijiet tal-KSM, meta mqabbel mal-akkużi oriġinali. Kien hemm talbiet biex il-Kunsill Nazzjonali Awdjoviżiv ikollu rwol aktar attiv fis-sanzjonar tal-midja għall-ksur tal-etika professjonali. B’mod aktar proattiv, ittieħdu passi mill-awtoritajiet ġudizzjarji sabiex itejbu l-informazzjoni disponibbli lill-midja dwar l-iżviluppi fis-sistema ġudizzjarja[12].

Jibqa’ l-fatt li ma jidher li ma hemm qbil dwar l-ebda linji biex jiġi ddefinit meta azzjonijiet politiċi jinterferixxu mal-ġudikatura u d-deċiżjonijiet ġudizzjarji, u wisq inqas sanzjonijiet għal meta jinqabżu dawn il-limiti. Ir-rapport tal-MKV tal-2014 inkluda rakkomandazzjoni biex jiġi “żgurat li l-Kodiċi ta’ Kondotta għall-membri parlamentari jkun jinkludi dispożizzjonijiet ċari ħalli l-membri parlamentari u l-proċess parlamentari jirrispettaw l-indipendenza tal-ġudikatura”[13]. Dawn id-dispożizzjonijiet mhumiex inklużi fil-Kodiċi (ara r-rakkomandazzjoni repetuta hawn taħt).

Il-Qorti Kostituzzjonali u r-rispett għad-deċiżjonijiet tal-Qorti

Il-Qorti Kostituzzjonali (QK) kienet strumentali biex tappoġġa l-bilanċ tal-poteri u r-rispett tad-drittijiet fundamentali fir-Rumanija, kif ukoll biex issolvi kwistjonijiet li l-proċess ġudizzjarju ma kienx solva. Wara d-dħul fis-seħħ tal-Kodiċi Kriminali l-ġdid u l-Kodiċi ta’ Proċeduri Kriminali, id-digrieti tal-QK solvew ostakli kbar. Eżempju importanti ieħor ikkonċerna l-liġi dwar l-inkompatibilità, ħaġa li solviet kwistjoni li kienet qed tikkawża inkonsistenza fis-sentenzi tal-Qorti[14].

Xi digrieti tal-QK kienu qed joħolqu diffikultà lis-sistema tal-ġustizzja, u kienu jeħtieġu adattamenti fil-metodi ta’ ħidma. Oħrajn ħtieġu emendi urġenti fil-liġijiet. Ir-reazzjoni tal-awtoritajiet ġudizzjarji u tal-Ministeru tal-Ġustizzja rrispettaw l-iskadenza mitluba. Madankollu, hemm eżempji ċari fejn il-Parlament ma ħax azzjoni minnufih wara d-digrieti tal-Qorti Kostituzzjonali dwar leġiżlazzjoni jew drittijiet u obbligi tal-membri parlamentari[15].

Fir-rigward tar-rispett għad-deċiżjonijiet tal-Qorti b’mod aktar ġenerali jidher li hemm rikonoxximent u rieda dejjem akbar mis-sistema ġudizzjarja li tieħu azzjoni biex tiżgura li d-deċiżjonijiet tal-Qorti jiġu segwiti. Iżda għad hemm problemi importanti,[16] u n-negozji u l-NGOs indikaw in-nuqqas ta’ rispett tad-deċiżjonijiet mill-awtoritajiet pubbliċi, li wieħed jista’ jistenna li jkunu ta’ eżempju.

Il-Kostituzzjoni

Fil-bidu tal-2014 tkomplew id-diskussjonijiet dwar ir-reviżjoni tal-Kostituzzjoni, b’abbozz ta’ emendi jiġu ppreżentati f’Frar 2014. Ħafna minnhom ġew iddikjarati mhux kostituzzjonali mill-Qorti Kostituzzjonali filwaqt li l-Kummissjoni ta’ Venezja indikat diversi problemi serji[17]. Jekk il-ħidma terġa’ tibda, din tkun opportunità għal ħarsa ġdida lejn kif il-Kostituzzjoni tista' tintuża biex tikkonsolida l-indipendenza ġudizzjarja.

Il-proċess ta’ reviżjoni tal-Kostituzzjoni huwa rilevanti għall-MKV peress li xi emendi jsemmu l-ġustizzja u t-tħaddim tal-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura. Il-proċess mimli skossi ta’ interruzzjoni s’issa ġie kkritikat minħabba nuqqas ta’ trasparenza, kemm fiż-żmien u fil-proċess ta’ konsultazzjoni. L-involviment tal-Kummissjoni ta’ Venezja madankollu għen biex il-proċess ikun iffokat, u l-parteċipazzjoni sħiħa ta’ istituzzjonijiet ewlenin bħall-KSM għandu jgħin biex tinħoloq fiduċja li kwalunkwe emendi jqisu l-indipendenza tal-Ġudikatura b’mod sħiħ.

Rapporti passati tal-MKV semmew l-użu tal-Ordinanzi ta’ Emerġenza tal-Gvern (OEG) bħala parti mis-sistema leġiżlattiva li fi ħdanha għandhom jitmexxew 'il quddiem il-liġijiet dwar ir-riforma ġudizzjarja u l-korruzzjoni[18]. Ġew identifikati żewġ diffikultajiet, inkluż fid-diskussjonijiet mal-QK. Waħda hija l-użu frekwenti tal-OEG, li jillimita l-opportunitajiet ta’ konsultazzjoni u wassal għal nuqqas ta’ ċarezza leġislattiva — b’konsegwenzi għall-unifikazzjoni tal-ġurisprudenza u l-prattika[19]. It-tieni hija l-opportunità li OEG tiġi kkontestata. L-użu tal-OEG jista' jiġi kkontestat mill-Ombudsman. Ir-rapporti passati tal-MKV nnotaw l-importanza ta’ din il-funzjoni f’termini tal-bilanċ tal-poteri u l-kwalità tal-proċess leġislattiv. L-Ombudsman attwali, elett f’April bl-appoġġ ta’ partit wieħed biss[20], esprima l-fehma li l-Ombudsman ma għandux jindaħal fi kwistjonijiet li jikkonċernaw il-bilanċ tal-poteri bejn l-awtoritajiet tal-Istat u jiffoka essenzjalment fuq kwistjonijiet ta' drittijiet individwali. Filwaqt li wieħed jifhem li l-Ombudsman għandu marġni ta’ diskrezzjoni dwar meta juża l-poteri tiegħu biex iressaq quddiem il-QK fi stadju bikri quddiem kwistjonijiet dwar il-kostituzzjonalità ta’ ordinanzi ta’ emerġenza, din l-awtolimitazzjoni effettivament toħloq vojt, li fl-istruttura istituzzjonali attwali tar-Rumanija ma tistax timtela minn atturi oħra[21].

2.2. Ir-Riforma ġudizzjarja[22]

Kodiċi ġodda

Rapporti preċedenti tal-MKV enfasizzaw l-importanza ta’ Kodiċijiet legali l-ġodda għall-modernizzazzjoni tas-sistema ġudizzjarja Rumena[23]. L-implimentazzjoni tal-Kodiċijiet Kriminali u tal-Proċeduri Kriminali l-ġodda fi Frar 2014 kienet biċċa xogħol kbira, u test tal-abbiltà tas-sistema ġudizzjarja li tadatta. Il-bidla saret b’suċċess, bl-istituzzjonijiet ewlenin jaħdmu flimkien b’riżultat tajjeb: il-Ministeru tal-Ġustizzja, il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u l-Ġustizzja (QGħKĠ), il-KSM, il-prosekuzzjoni u l-Istitut Nazzjonali tal-Maġistratura (INM). Il-maġistratura Rumena kienet kapaċi tadatta l-kodiċijiet il-ġodda mingħajr interruzzjoni fil-ħidma tagħha. Xi miżuri innovattivi, bħall-possibilità ta' sentenza fuq talba tal-partijiet, jidhru li diġà ntużaw b’riżultat tajjeb.

Inqalgħu xi kwistjonijiet tranżizzjonali kumplikati. F’għadd ta’ każijiet instabu soluzzjonijiet, bħall-applikazzjoni tal-prinċipju tal-iktar liġi favorevoli. F'xi kwistjonijiet, il-gvern adotta bidliet permezz ta’ ordinanzi ta’ emerġenza. Saru proposti leġiżlattivi dwar kwistjonijiet oħra, iżda l-proċeduri parlamentari għadhom pendenti. Se jkun hemm bżonn aktar adattamenti wara xi digrieti tal-QK. Pereżempju, il-Qorti ddeċidiet f’Diċembru li xi dispożizzjonijiet tal-Kodiċi dwar il-kontroll ġudizzjarju u tal-kmamar preliminari ma kinux kostituzzjonali[24]. Dwar il-kontroll ġudizzjarju, il-Ministeru tal-Ġustizzja ħa azzjoni biex jiżgura l-kontinwità fil-limitu ta’ żmien aċċettat. Dwar il-kmamar preliminari, il-QGħKĠ u l-KSM mill-ewwel bdew jaħdmu fuq soluzzjonijiet prattiċi biex jippermettu l-preżenza ta’ avukati tad-difiża.

Sfida prattika oħra se tinħoloq mad-dħul fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet differiti tal-kodiċijiet ċivili fl-2016. Madankollu, hemm evidenza li l-kodiċijiet ċivili kienu ta' suċċess f'xi wħud mill-objettivi tagħhom, b’mod partikolari minħabba li naqas it-tul tal-proċessi (madwar sena u nofs bħala medja). Evalwazzjoni simili tal-impatt tal-kodiċijiet kriminali hija mistennija fi Frar 2015.

Strateġija għall-Iżvilupp tal-Ġudikatura 2015-2020

L-Istrateġija għall-Iżvilupp tal-Ġudikatura għas-snin 2015-2020 ippreżentata mill-Ministeru tal-Ġustizzja ġiet approvata mill-gvern fit-23 ta’ Diċembru 2014. Dan id-dokument jibbaża ħafna fuq ir-rakkomandazzjonijiet tal-MKV, kif ukoll fuq studji żviluppati mal-Bank Dinji, b’mod partikolari l-Functional Analysis of the Romanian judiciary.[25] [26] L-istrateġija tibbaża ruħha fuq sensiela ta’ prinċipji sottostanti bbażati fuq l-istat tad-dritt, u tiddefinixxi objettivi għal riforma ulterjuri fil-perjodu 2015-2020 biex il-ġustizzja ssir aktar effiċjenti u responsabbli u biex titjieb il-kwalità tagħha.  L-istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni tagħha għandhom ukoll ikunu l-bażi għad-definizzjoni tal-prijoritajiet għall-finanzjament tal-UE fil-qasam tal-ġustizzja. Il-proċess ta’ approvazzjoni tad-dokument kien bil-mod, l-ewwel abbozz ikun diġà lest f’Settembru 2013. Saret konsultazzjoni fil-ħarifa u l-Istrateġija u l-pjan ta’ azzjoni tagħha għandhom jitlestew sa April 2015.

L-esperjenza tissuġġerixxi li strateġija bħal din tibbenefika minn sjieda wiesgħa u mill-involviment tal-atturi ewlenin. Madanakollu, il-KSM jidher li kien qed jaħdem primarjament fuq proġetti varji b’mod parallel.

Il-baġit u ir-riżorsi umani

Minkejja l-pressjonijiet fuq il-finanzi pubbliċi, il-Ministru tal-Ġustizzja żgura żidiet konsiderevoli fil-finanzjament biex jiffaċilita r-riforma. Fl-2014, il-baġit żdied b’4 % u l-baġit ippjanat għall-2015 fih żieda oħra. Dan għen biex jiġu ffinanzjati karigi ġodda fil-qrati u fl-uffiċċji tal-prosekuzzjoni, inklużi 200 kariga awżiljarja ġdida fil-qrati u fl-uffiċċji tal-prosekuturi.

L-Iskola Nazzjonali tal-Iskrivani, l-Istitut Nazzjonali tal-Maġistratura u l-KSM organizzaw taħriġ u kompetizzjonijiet għal postijiet ġodda u l-karigi vakanti mtlew malajr. Il-ħtiġijiet futuri identifikati jinkludu aktar skrivani tal-qorti, l-immodernizzar tat-tagħmir tal-IT u r-rinnovazzjoni tal-binijiet tal-qorti, kif ukoll għajnuna lill-istituzzjonijiet ewlenin, bħalma huma l-Ispezzjoni Ġudizzjarja u l-Iskola Nazzjonali tal-Iskrivani. Il-finanzjament tal-UE huwa mistenni jkollu rwol importanti fl-appoġġ ta’ proġetti speċifiċi marbuta mar-riforma.

L-effiċjenza ġudizzjarja

Il-volum ta’ xogħol hija problema rikorrenti fil-ġudikatura. Dan għandu impatt fuq il-kwalità tad-deċiżjonijiet ġudizzjarji u fuq il-faċilità tal-użu tas-sistema ġudizzjarja. Il-Ministeru tal-Ġustizzja u l-KSM ressqu għadd ta’ proposti leġiżlattivi biex jindirizzaw il-kwistjoni tal-volum tax-xogħol. Liġi minnhom (adottata bil-ħeffa mill-Parlament f’Ottubru 2014) indirizzat id-duplikazzjoni fl-infurzar tad-deċiżjonijiet tal-qrati, u huwa stmat li ħelset lill-qrati ċivili b'xi madwar 300 000 każ. Kien aktar diffiċli li jinstab kunsens fuq l-għeluq tal-qrati ż-żgħar, u liġi biex tingħata aktar libertà fil-qsim tar-rwoli tal-imħallfin u l-iskrivani tal-qorti tidher li staġnat. Soluzzjonijiet immaġinattivi, bħal qrati peripatetiċi jew it-tneħħija tal-paralleliżmu bejn il-qrati u l-uffiċċji tal-prosekuzzjoni, ġew proposti bħala mod 'il quddiem.

F’Mejju l-KSM ħoloq grupp ta’ ħidma biex jiddefinixxi kif titkejjel, tiġi analizzata u titjieb il-prestazzjoni tal-qrati kollha. Dan jidher li huwa pass importanti f’dak li għandu x’jaqsam mal-provvediment tal-għodod għall-immaniġġjar tal-prestazzjoni tas-sistema ġudizzjarja, speċjalment fil-kuntest tal-istrateġija kumplessiva tal-ġustizzja. Dan jista’ jinkludi b'mod utli l-kejl tal-azzjonijiet li ħadet is-sistema tal-ġustizzja biex tiżgura l-infurzar tad-deċiżjonijiet tagħhom.

Il-KSM qed ikompli jissanzjona l-imġiba professjonali ħażina u l-offiżi dixxiplinari tal-maġistrati. L-Ispezzjoni Ġudizzjarja issa stabbilixxiet ruħha bħala l-korp ewlieni li jinvestiga l-offiżi dixxiplinari. L-għadd ta’ azzjonijiet dixxiplinari żdied fl-2014 meta mqabbel mal-2013, u t-teħid ta’ deċiżjonijiet sar aktar mgħaġġel.

Diversi stħarriġiet tal-opinjoni wrew żieda tal-fiduċja pubblika fil-ġudikatura fir-Rumanija, b’mod partikolari fl-istituzzjonijiet li jittrattaw il-korruzzjoni f'livelli għoljin[27]. Dan huwa rikonoxximent importanti tal-progress, iżda miegħu jiġu aspettattivi ogħla. L-avukati, in-negozjanti, u l-NGOs għadhom jirrappurtaw diffikultajiet fir-relazzjonijiet tagħhom mal-qrati.

Il-konsistenza tal-ġurisprudenza

Element essenzjali ieħor tar-riforma ġudizzjarja huwa l-konsistenza fil-ġurisprudenza. Il-QGħKĠ żviluppat aktar l-użu tagħha tad-digrieti u l-appelli preliminari fl-interess tal-liġi biex junifikaw il-ġurisprudenza. Hija implimentat ukoll miżuri biex ittejjeb it-tixrid tas-sentenzi tal-qorti. Passi prattiċi simili ttieħdu fil-prosekuzzjoni u fit-tmexxija ġudizzjarja b’mod aktar ġenerali. L-ispezzjonijiet tematiċi mwettqa mill-Ispezzjoni Ġudizzjarja kkontribwew ukoll għall-prattika konsistenti.

Minkejja dawn l-isforzi, għad fadal għadd ta’ ostakli għall-konsistenza. Ir-responsabbiltà tal-maġistratura jekk jiddeċiedu li jitbiegħdu mill-prattika stabbilita jew mill-każistika għadha mhijiex ċara: Il-KSM kellu jagħmilha ċara li l-indipendenza tal-ġudikatura ma tistax tkun skuża għal prattika mhux unitarja. Hemm ukoll responsabilità fuq l-amministrazzjoni pubblika biex taċċetta s-sentenzi li jinqatgħu dwar kwistjonijiet ripetittivi. Dan jillimita l-għadd ta’ kawżi l-qorti u jsaħħaħ iċ-ċertezza legali billi jevita deċiżjonijiet diverġenti fuq l-istess kwistjonijiet.

Sar progress fir-rigward tal-pubblikazzjoni tad-deċiżjonijiet tal-qrati. Il-Ministeru tal-Ġustizzja ffinalizza proġett (iffinanzjat permezz tal-fondi tal-UE) ta’ portal li jikkonsolida l-leġiżlazzjoni eżistenti[28]. Il-QGħKĠ għandha websajt impressjonanti. Il-KSM ffirma wkoll sħubija biex jorganizza l-pubblikazzjoni tal-każistika, li tibda f’Awwissu 2015.

2.3. L-Integrità

L-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità u l-Kunsill Nazzjonali għall-Integrità

Fl-2014 l-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità (ANI) kompliet tipproċessa fluss qawwi ta’ kawżi[29]. Perċentwal għoli (70 %) ta’ deċiżjonijiet tal-ANI dwar l-inkompatibbiltajiet u kunflitti ta’ interessi jiġu kkontestati fil-qorti, iżda madwar 90 % ta’ dawn il-kawżi ġew ikkonfermati mill-qrati. L-interpretazzjonijiet tal-ANI tal-liġi ġew ikkonfermati kemm mill-QK kif ukoll mill-QGħKĠ. Għalhekk jista’ jitqies li taġixxi fuq bażi legali soda. Fl-2014, il-QGħKĠ għenet ukoll billi sabet modi kif tħaffef il-kawżi tal-inkompatibbiltà, minkejja impenji oħra fil-volum tax-xogħol tagħha. Dan għen biex jagħti ċertezza u biex jitjieb l-effett dissważiv tal-liġijiet tal-integrità.

Madankollu, filwaqt li d-differenza bejn indipendenza ġudizzjarja u inkonsistenza hija qasam sensittiv, din is-sena kien hemm diversi eżempji ta’ deċiżjonijiet kontradittorji minn qrati differenti (anke fil-livell tal-qorti tal-appell) taw interpretazzjonijiet differenti. Dan inkluda interpretazzjonijiet differenti mill-QGħKĠ stess[30].

Is-segwitu tad-deċiżjonijiet tal-ANI qiegħed jidher li qed jitjieb. Madankollu, għad hemm kawżi fejn nuqqas ta’ implimentazzjoni ġiegħel lill-ANI tibgħat il-fajl lill-prosekuzzjoni (li ma tiġix applikata deċiżjoni finali huwa reat kriminali) jew timponi multi[31]. Dan jidher li jimplika livell baxx ta’ għarfien pubbliku dwar ir-regoli tal-inkompatibiltà bħala mezz għall-prevenzjoni tal-kunflitti ta’ interess. Dan jintwera mill-għadd kbir ta’ uffiċjali eletti li jinstabu li huma inkompatibbli[32]. Hekk kif il-ġurisprudenza ssaħħaħ ir-rikonoxximent li d-deċiżjonijiet tal-inkompatibbiltà jridu jiġu infurzati, jistgħu jintużaw ukoll miżuri oħra biex jiġi żgurat li r-regoli jkunu magħrufa sew.

Mil-lat ta' persunal u baġit, fl-2014 is-sitwazzjoni tal-ANI kienet stabbli. L-ANI żgurat ir-riżorsi biex twettaq proġett importanti ġdid fl-2015. Is-sistema tal-IT “Prevent” għall-kontroll ex-ante tal-kunflitti ta’ interess fl-akkwist pubbliku se titlesta kompletament f’nofs l-2015 u għandha ġġib magħha benefiċċji kbar biex jiġi evitat il-kunflitt ta’ interess mill-bidu nett. Is-sistema se tkopri kemm l-akkwist b’fondi mill-UE kif ukoll nazzjonali. Il-liġi ta’ implimentazzjoni meħtieġa għandha tiġi adottata fir-Rebbiegħa 2015, wara l-konsultazzjoni.

Il-Kunsill Nazzjonali tal-Integrità (KNI) kompla jwettaq ir-rwol tiegħu bħala korp ta’ sorveljanza, speċjalment billi jintervjeni pubblikament kif ukoll quddiem il-Parlament meta jkun meħtieġ[33]. Il-mandat attwali tal-KNI skada f’Novembru 2014. Il-proċess inizjali għall-ħatra ta' KNI ġdid kien soġġett għal għadd ta’ kontroversji, inkluża n-nomina (fl-ewwel fażi) tal-kandidati li kienu huma stess soġġetti għal proċedimenti tal-ANI, ħaġa li ħolqot dubji dwar l-impenn sħiħ tal-awtoritajiet biex jappoġġjaw l-istituzzjonijiet tal-integrità u li tissuġġerixxi li l-għan tal-integrità mhuwiex mifhum sew.

Il-qafas tal-Integirtà: Il-Parlament

L-istabbiltà tal-qafas legali dwar l-integrità baqgħet kwistjoni problematika. Kien hemm tentattivi fil-Parlament biex jiġu immodifikati xi elementi tal-qafas legali. Għalkemm l-ebda waħda minn dawn ma saret liġi, ma kienx hemm evidenza li l-implikazzjonijiet għall-inkompatibbiltà jew ir-riskji ta’ korruzzjoni ġew ivvalutati minn qabel, u ma saritx konsultazzjoni mal-ANI[34]. Kwistjoni partikolari tikkonċerna r-regoli dwar l-inkompatibbiltajiet li jaffettwaw lill-awtoritajiet lokali eletti, bħas-sindki, meta wieħed iqis ir-rwol ewlieni tagħhom fl-akkwist pubbliku. Filwaqt li ta' min isemmi li ma kienx hemm repetizzjoni tal-vot Parlamentari ta’ Diċembru 2013,[35] għad hemm sens qawwi ta' nuqqas ta' kunsens fil-Parlament favur liġijiet sodi tal-integrità.

Pjan preċedenti biex jiġu kkodifikati r-regoli kollha dwar l-integrità — li kien ikun ta’ għajnuna biex titjieb il-koerenza u ċ-ċarezza tagħhom — ġie pospost indefinittivament, minħabba tħassib li l-proċess leġiżlattiv idgħajjef ir-regoli eżistenti. Din hija opportunità li ntilfet biex jitneħħa kull riskju ta’ ambigwità fir-regoli. Se jkun ukoll importanti li d-deċiżjonijiet tal-QK tal-2014 li jikkonfermaw il-kostituzzjonalità tad-dispożizzjonijiet dwar l-inkompatibbiltajiet jingħataw is-saħħa ta' liġi[36].

Is-segwitu tad-deċiżjonijiet tal-ANI (meta kkonfermati fil-qorti) mill-Parlament għadu inkonsistenti, minkejja t-tamiet li r-riformi se jwasslu għal aktar awtomatiċità. F’dak il-każ emblematiku, is-soluzzjoni nstabet biss wara r-riżenja tas-Senatur. F’każ ieħor, il-Kamra ħadet diversi xhur biex titdeċiedi, minkejja l-argumenti li r-regoli issa kienu għamluha ħaġa awtomatika li deċiżjoni finali tal-qorti tiġi rispettata[37]. Każ ġdid ta’ Deputat li nstab inkompatibbli qiegħed jistenna deċiżjoni mill-Parlament.

2.4 Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni

L-indirizzar tal-korruzzjoni f'livell għoli

Rapport riċenti tal-MKV[38] indikaw żieda f’termini ta' ġlieda effettiva kontra l-każijiet ta’ korruzzjoni f'livell għoli, xejra li ġiet ikkonfermata fl-2014.  Dan huwa l-każ kemm fuq livell ta’ prosekuzzjoni mid-DNA[39] kif ukoll fl-istadju tal-proċess quddiem l-QGħKĠ[40]. Din hija wkoll konferma li għad hemm problema kbira[41]. [42]

L-attività tad-DNA fl-2014 kopriet firxa wiesgħa ta’ każijiet ta’ livell għoli, fil-livelli kollha tal-karigi pubbliċi u li jinvolvu personalitajiet pubbliċi f’ħafna partiti politiċi. L-akkużi u l-investigazzjonijiet fis-seħħ inkludew Ministri fil-kariga u eks-Ministri, membri parlamentari, sindki, imħallfin u prosekuturi anzjani. 

Il-kawżi quddiem il-QGħKĠ inkludew kundanni fl-aħħar istanza ta’ eks-Prim Ministru, eks-Ministri, Membri tal-Parlament, sindki u maġistrati. Tlestew ukoll, fil-livell tal-Qorti tal-Appell, kawżi importanti oħra li jinvolvu personalitajiet influwenti mid-dinja tan-negozju. Madankollu, jibqa’ l-fatt li l-biċċa l-kbira tas-sentenzi fil-kawżi ta’ korruzzjoni jinsabu sospiżi (għalkemm dan huwa inqas evidenti fil-livell tal-QGħKĠ).

Tul il-biċċa l-kbira tal-2014, id-DNA ftit li xejn irnexxielha tikkonvinċi lill-Parlament jilqa’ t-talbiet mid-DNA biex titneħħa tal-immunità tal-Membri tal-Parlament biex tkun tista' tinfetaħ investigazzjoni u l-applikazzjoni ta’ miżuri ta’ arrest preventiv. Din ix-xejra tidher li nbidlet fl-aħħar tal-2014, meta l-Parlament neħħa l-immunità ta’ diversi Membri Parlamentari investigati mid-DNA f’każ ta’ korruzzjoni kbira. Ir-reazzjoni tal-Parlament għat-talbiet tad-DNA tidher li hija arbitrarja u mhux skont kriterji oġġettivi. B’kuntrast, kull talba mibgħuta lill-President tar-Rumanija għat-tneħħija ta' immunitajiet ta' Ministri ġiet aċċettata[43]. Madankollu ma kienx hemm regoli ċari stabbiliti biex jittieħdu azzjonijiet ta' segwitu għar-rakkomandazzjoni tal-MKV biex tkun żgurata applikazzjoni malajr tar-regoli Kostituzzjonali dwar is-sospensjoni ta’ Ministri jekk kif jiġu akkużati u biex il-membri parlamentari soġġetti għal deċiżjonijiet negattivi ta’ integrità jew għal kundanni dwar korruzzjoni jiġu sospiżi[44]. Il-fatt li Ministri jibqgħu fil-kariga wara li jkunu akkużati b'akkużi kriminali, u li parlamentari b’kundanni finali għal korruzzjoni jibqgħu fil-kariga, iqajjem kwistjonijiet usa’ ta' attitudnijiet lejn il-korruzzjoni fid-dinja politika Rumena.

Meta ġiet irrifjuta l-liġi tal-amnestija mill-Parlament f’Novembru 2014 ingħata sinjal pożittiv f’termini ta’ oppożizzjoni għal liġi li setgħet effettivament tirriżulta fl-eżonerazzjoni ta' individwi kkundannati għal reati ta’ korruzzjoni. Madankollu, il-fatt li ġimgħa biss wara dan il-vot reġgħet feġġet fil-Parlament l-idea ta' abbozz ta' liġi ġdid fuq amnestija kollettiva jissuġġerixxi li d-dibattitu għadu ma ngħalaqx.

Iż-żieda fl-attività tikkonċerna wkoll każijiet ta’ korruzzjoni fil-maġistratura, li hija rikonoxxuta bħala forma ta’ korruzzjoni partikolarment korrużiva[45]. Skont id-DNA, dan l-ammont għoli ma jirriflettix żieda ta’ korruzzjoni fil-maġistratura (għalkemm id-daqs tal-fenomenu jiġġustifika li wieħed jitħasseb), iżda pjuttost żieda fl-għadd ta’ sinjali mill-pubbliku[46]. Dawn il-każijiet huma kumplessi u ġiet stabbilita unità speċjali ġdida tad-DNA b’dan il-mandat.

L-indirizzar tal-korruzzjoni fil-livelli kollha

F’dawn l-aħħar snin, ir-rapporti tal-MKV sabuha diffiċli biex jidentifikaw storja ta' indirizzar tal-korruzzjoni fis-soċjetà inġenerali. Madankollu, l-2014 rat xi sinjali ta’ progress. Il-Ministeru Pubbliku ħa għadd ta’ passi konkreti biex jitjiebu r-riżultati tal-prosekuzzjoni f’dan il-qasam[47]. Id-Direttorat Ġenerali ta’ Kontra l-Korruzzjoni (DGK), kemm b’appoġġ għall-prosekuzzjoni (DNA u prosekuzzjoni ġenerali) kif ukoll bħala korp intern ta’ kontra l-korruzzjoni fil-Ministeru tal-Intern, kompla jkollu rwol sinifikanti — għalkemm pjanijiet biex il-kompetenza tiegħu tiġi estiża f’Ministeri oħra jidhru li ġew ibblukkati. Madankollu, l-għadd ta’ deċiżjonijiet tal-qorti f'kawżi ta’ korruzzjoni naqas fl-2014, u l-fatt li 80 % tal-persuni kundannati rċievew sentenza sospiża baqa’ proporzjon għoli.

L-Istrateġija Nazzjonali ta’ Kontra l-Korruzzjoni 2012-2015[48], evolviet f’qafas importanti għall-amministrazzjoni pubblika. It-tieni ċiklu ta’ evalwazzjoni, abbażi ta’ eżami bejn il-pari, seħħ fl-2014 fuq il-livell tal-amministrazzjonijiet pubbliċi lokali. Il-kunċett huwa bbażat fuq prattiki tal-GRECO u tal-OECD. Istituzzjonijiet li huma parti tan-NAS impenjaw ruħhom li josservaw sett ta’ 13-il miżura preventiva legalment vinkolanti u li jissottomettu lilhom infushom għal eżami bejn il-pari. Din il-ħidma hija wkoll appoġġjata minn proġetti preventivi konkreti immexxija minn NGOs bl-appoġġ ta’ fondi mill-UE (speċjalment fil-Ministeru tas-Saħħa u fil-Ministeru għall-Iżvilupp Reġjonali). Filwaqt li din il-ħidma għadha mhijiex unifikata u trid taħdem bis-sħiħ biex trabbi l-għeruq f’amministrazzjonijiet li qed jaffrontaw riżorsi limitati, hemm għadd ta’ stejjer ta’ suċċess tanġibbli. 

Valutazzjoni tar-riskji u l-kontrolli interni huma oqsma ċentrali għall-azzjoni. Xi każijiet reċenti kienu każijiet ta’ tixħim sostanzjali li setgħu jiġu identifikati qabel bi skrutinju bir-reqqa tar-reġistri, iżda li kellhom jiddependu fuq sinjal minn membru tal-pubbliku[49]. Fi żmien ta’ pressjoni fuq l-infiq pubbliku jkun mistenni mmirar lejn oqsma b’valur għoli kemm ta’ taxxi kif ukoll ta' nfiq. Wieħed jista’ wkoll jikseb tagħlimiet f’termini ta’ min għandu jagħmel dikjarazzjonijiet tal-assi, u kif dawn jiġu kkontrollati. 

Dwar l-irkupru tal-assi, u b’mod partikolari l-irkupru tad-danni, l-awtoritajiet Rumeni jirrikonoxxu li s-sistema jeħtiġilha titjieb. Għalkemm waħda mill-problemi f’dan il-qasam huwa l-ħtieġa li jittejjeb il-ġbir tad-dejta, ir-rata ta’ rkupru li jirnexxilha tagħmel l-Aġenzija Nazzjonali għall-Amministrazzjoni Fiskali (ANAF) fl-eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet tal-Qorti huwa stmat għal 5-15 % biss tal-assi soġġetti għal ordni tal-qorti. Dan inaqqas l-effett dissważiv tas-sanzjonijiet, kif ukoll jipperpetwa t-telf tal-vittmi (ta' spiss l-Istat f’każijiet ta’ korruzzjoni) u huwa eżempju ieħor ta' nuqqas ta’ eżekuzzjoni tad-deċiżjonijiet tal-qrati. Id-deċiżjoni tal-Ministeru tal-Ġustizzja biex titwaqqaf Aġenzija ġdida biex jieħu ħsieb il-ġestjoni tal-assi konfiskati hija opportunità biex titjieb is-sitwazzjoni.

Il-proċeduri tal-akkwist pubbliku, speċjalment fil-livell lokali, jibqgħu suxxettibbli għall-korruzzjoni u l-kunflitti ta’ interessi — fatt li huwa rikonoxxut sew mill-awtoritajiet Rumeni tal-integrità u l-infurzar tal-liġi. Dan kellu konsegwenzi fuq l-assorbiment tal-fondi tal-UE. Madankollu, huwa minnu wkoll li hemm ħafna fatturi oħra hawnhekk — inkluż il-kapaċità amministrattiva tax-xerrejja pubbliċi, in-nuqqas ta’ stabbiltà u l-frammentazzjoni tal-qafas legali, u l-kwalità ta’ kompetizzjoni fl-akkwist pubbliku. Djalogu strutturat mġedded bejn il-Kummissjoni u r-Rumanija fil-kuntest tal-implimentazzjoni tad-direttivi l-ġodda dwar l-akkwist pubbliku, u tal-kundizzjonalità ex-ante għall-Fondi Strutturali u tal-Investiment Ewropej għandu jgħin biex jiġu identifikati n-nuqqasijiet, inkluż l-oqsma ta’ riskju għall-korruzzjoni u l-kunflitt ta’ interess. Il-kontroll ex-ante tal-akkwist pubbliku mfassal mill-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità jidher li huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, iżda jeħtieġ ikun akkumpanjat minn azzjonijiet oħra biex jiġu minimizzati l-okkażjonijiet għall-kunflitt ta’ interess, il-favoritiżmu, il-frodi u l-korruzzjoni fl-akkwist pubbliku.

3. KONKLUŻJONI U RAKKOMANDAZZJONIJIET

Ir-rapport MKV tal-2014 tal-Kummissjoni rnexxielu jenfasizza għadd ta’ oqsma fejn sar progress, u wħud minnhom urew reżiljenza li turi sinjali ta’ sostenibbiltà. Din ix-xejra kompliet matul is-sena li għaddiet. L-azzjoni meħuda mill-istituzzjonijiet ġudizzjarji u ta’ integrità ewlenin biex tkun indirizzata l-korruzzjoni ta’ livell għoli żammet momentum impressjonanti, u wasslet għal aktar fiduċja fost Rumeni fil-ġudikatura b’mod ġenerali, u fil-prosekuzzjoni kontra l-korruzzjoni b’mod partikolari. Din it-tendenza ġiet appoġġjata minn żieda fil-professjonaliżmu fis-sistema ġudizzjarja kollha kemm hi, inkluż ir-rieda li tiddefendi l-indipendenza tal-ġudikatura b’mod aktar konsistenti u approċċ aktar proattiv lejn il-konsistenza fil-ġurisprudenza. Issa hemm opportunità biex dan il-progress jiġi ttestjat f’mumenti ta’ sensittività partikulari, speċjalment f’dak li jikkonċerna l-ħatriet f’karigi għoljin.

Fl-istess ħin, għad hemm sens qawwi li l-progress għandu bżonn jiġi kkonsolidat u żgurata aktar. Filwaqt li l-implimentazzjoni tal-Kodiċijiet wasslet biex il-Gvern u l-ġudikatura jaħdmu flimkien b’mod produttiv u pragmatiku, sena wara bosta kwistjonijiet leġiżlattivi għadhom pendenti. Għad hemm grad ta' inkoerenzi sorprendenti f’xi deċiżjonijiet tal-qrati, li dejjem se jagħtu lok għal tħassib. Jidher li d-deċiżjonijiet fil-Parlament dwar jekk il-prosekuzzjoni għandhiex titħalla tittratta lill-parlamentari bħaċ-ċittadini l-oħra għadhom neqsin minn kriterji oġġettivi u minn skeda ta’ żmien affidabbli. Il-Parlament provda wkoll eżempji ta’ nuqqas ta’ ħeġġa biex japplika deċiżjonijiet finali tal-qrati jew tal-Qorti Kostituzzjonali, ukoll problema aktar mifruxa. U filwaqt li r-rikonoxximent li l-korruzzjoni ġenerali teħtieġ tiġi indirizzata qiegħed ċertament jikber fil-gvern, id-daqs tal-problema se jkun teħtieġ approċċ aktar sistematiku.

Il-Kummissjoni kuntenta bil-kooperazzjoni kostruttiva li kellha mal-awtoritajiet Rumeni matul is-sena li għaddiet. Ix-xejra hija li l-kunsens għar-riforma, u l-fiduċja li l-progress qiegħed jinfirex, hija li jiżdiedu, u issa jeħtieġ li tinżamm. Il-Kummissjoni tħares 'il quddiem biex tkompli taħdem mill-qrib mar-Rumanija biex tiżgura l-objettivi tal-MKV.

Il-Kummissjoni tistieden lir-Rumanija biex tieħu azzjoni fl-oqsma li ġejjin:

1. L-indipendenza tal-ġudikatura

· Tiżgura li l-ħatra tal-kap prosekutur ġdid tad-DIICOT titwettaq skont proċedura trasparenti u abbażi tal-mertu;

· Twettaq analiżi kumplessiva tal-proċessi tal-ħatra f'karigi għolja fil-maġistratura, bil-għan li sa Diċembru 2015 ikun hemm fis-seħħ proċeduri ċari u bir-reqqa, billi tispira ruħha mill-proċeduri użati biex jinħatar il-President tal-QGħKĠ;

· Tiżgura li l-Kodiċi ta’ Kondotta għall-membri parlamentari jkun jinkludi dispożizzjonijiet ċari ħalli l-membri parlamentari u l-proċess parlamentari jirrispettaw l-indipendenza tal-ġudikatura;

· F’diskussjonijiet dwar il-Kostituzzjoni, iżomm l-indipendenza ġudizzjarja u r-rwol tagħha fil-kontrolli u l-bilanċi fil-qalba tad-dibattitu.

2. Ir-Riforma ġudizzjarja

· Tiffinalizza l-aġġustamenti meħtieġa fil-kodiċijiet kriminali malajr kemm jista’ jkun, f’konsultazzjoni mal-KSM, il-QGħKĠ u l-Prosekuzzjoni. L-għan għandu jkun li tiżgura qafas stabbli li ma jkunx jeħtieġ emendi suċċessivi;

· Tipprepara pjan ta’ azzjoni operazzjonali biex timplementa l-istrateġija tar-riforma ġudizzjarja, bi skadenzi ċari u bi sjieda kemm tal-Ministeru tal-Ġustizzja u tal-KSM, u b'mod li l-partijiet konċernati ewlenin kollha jkollhom iċ-ċans jgħidu tagħhom. Tgħammar lill-maniġment ġudizzjarju b'għodod ta' aktar b'saħħithom dwar il-funzjonament tas-sistema ġudizzjarja (bħal għodod statistiċi, l-immaniġġjar tal-kawżi, stħarriġ tal-utenti u stħarriġ tal-persunal) għal jittieħdu deċiżjonijiet infurmati aħjar u biex jintwera l-progress;

· Tesplora soluzzjonijiet pragmatiċi biex iżżomm l-aċċess għall-qrati mingħajr ma tħalli l-mappa ġudizzjarja attwali ta’ qrati żgħar;

· Ittejjeb is-segwitu tas-sentenzi tal-qrati fil-livelli kollha biex tiżgura li d-deċiżjonijiet u l-penali finanzjarji jiġu implimentati sew.

3. L-Integrità

· Terġa’ tħares lejn kif tista' tiżgura li d-deċiżjonijiet tal-qrati li jeħtieġu s-sospensjoni mill-kariga tal-parlamentari jiġu applikati awtomatikament mill-Parlament;

· Timplimenta l-kontroll ex-ante tal-kunflitti ta’ interess fl-akkwist pubbliku mill-ANI. Tiżgura kuntatt eqreb bejn il-prosekuzzjoni u l-ANI sabiex reati potenzjali marbuta ma’ kawżi tal-ANI jiġu segwiti;

· Tesplora modi biex ittejjeb l-aċċettazzjoni pubblika u l-implimentazzjoni effettiva tar-regoli tal-inkompatibbiltà u l-prevenzjoni tal-inkompatibbiltà.

4. Il-ġlieda kontra l-korruzzjoni

· Ittejjeb il-ġbir tal-istatistika dwar l-irkupru effettiv tal-assi u tiżgura li l-Aġenzija l-ġdida tista’ ttejjeb l-immaniġġjar tal-assi ffriżati u taħdem flimkien mal-ANAF biex ittejjeb ir-rati tal-irkupru effettiv. Partijiet oħra tal-amministrazzjoni pubblika għandhom ikunu b'mod ċar responsabbli għall-falliment f'li jsegwu dawn il-kwistjonijiet;

· Iżżid kemm l-azzjonijiet preventivi u ripressivi kontra l-kunflitt ta’ interess, il-favoritiżmu, il-frodi u l-korruzzjoni fl-akkwist pubbliku kif ukoll f'kemm tagħti attenzjoni partikolari lil oqsma ewlenin, bħall-ġudikatura;

· Tuża l-Istrateġija Nazzjonali Kontra l-Korruzzjoni biex tidentifika aħjar oqsma f'riskju ta' korruzzjoni u tfassal miżuri edukattivi u preventivi, bl-appoġġ tal-NGOs u tieħu vantaġġ mill-opportunitajiet ippreżentati mill-fondi tal-UE.

· Tkompli ssaħħaħ il-ġlieda kontra l-korruzzjoni f’livell baxx, kemm permezz tal-prevenzjoni kif ukoll permezz ta' sanzjonijiet dissważivi.

[1]               Il-Konklużjonijiet tal-Kunsill tal-Ministri, is-7 ta’ Ottubru 2006 (13339/06); Id-Deċiżjoni tal-Kummissjoni li twaqqaf mekkaniżmu għall-kooperazzjoni u l-verifika tal-progress fir-Rumanija sabiex jiġu indirizzati punti ta' riferiment speċifiċi fl-oqsma tar-riforma ġudizzjarja u tal-ġlieda kontra l-korruzzjoni, it-13 ta' Diċembru 2006 (C (2006) 6569 finali)

[2]               http://ec.europa.eu/cvm/key_documents_en.htm

[3]               Ewrobarometru Flash 406.

[4]               Xi Stati Membri jipprovdu assistenza teknika lir-Rumanija f'oqsma relevanti għal-MKV.

[5]               COM (2014) 37 finali; COM (2013) 47 finali; COM (2012) 410 finali

[6]               Il-Kap Prosekutur tad-DIICOT li qed jirriżenja jinsab akkużat b'atti ta' korruzzjoni qabel il-ħatra tiegħu fl-2013. F’Jannar 2013, il-Kummissjoni esprimiet tħassib dwar il-proċess fis-seħħ u rrakkomandat li r-Rumanija tiżgura li t-tmexxija l-ġdida fil-prosekuzzjoni tintgħażel minn firxa wiesgħa biżżejjed ta’ kandidati ta’ kwalità għolja, li jilħqu l-kriterji tal-għarfien espert u l-integrità professjonali, wara proċess miftuħ u trasparenti.  COM(2013) 47 finali, p7.

[7]               Dan kien sors ta’ kontroversja fir-rigward ta’ ħatriet ta' karigi għolja fil-prosekuzzjoni fl-2012-13.

[8]               L-istandards Ewropej tal-Kummissjoni ta’ Venezja f’dak li għandu x’jaqsam mal-indipendenza tas-sistema ġudizzjarja jindikaw kemm hu importanti li jiġi evitat li l-personalitajiet politiċi jkollhom rwol kbir wisq fil-ħatriet tal-prosekuzzjoni.  

[9]               Il-Prosekutur Ġenerali u l-Kap Prosekutur tad-DNA: F'Mejju 2016, il-President tal-Qorti Għolja ta’ Kassazzjoni u Ġustizzja: F'Settembru 2016, il-Kunsill Superjuri tal-Maġistratura: elezzjonijiet fl-2016. Il-President u l-Viċi President tal-Aġenzija Nazzjonali għall-Integrità se jinħatru f’April 2016 ukoll.

[10]             COM(2013) 47 finali, p.4; COM(2014) 37 finali p.3.

[11]             Pereżempju, wara d-digriet dwar il-liġijiet taż-żamma tad-dejta.

[12]             Ara r-rapport Tekniku taqsima 1.1.2.       

[13]             Partikolarment ara COM(2014)37 finali, p. 13.

[14]             Ir-rapport tekniku taqsima 1.1.1.

[15]             Pereżempju fil-qasam tad-deċiżjonijiet dwar l-inkompatibbiltà, għad hemm nuqqas ta’ rieda minn xi istituzzjonijiet, inkluż il-Parlament, f'li japplikaw deċiżjonijiet finali kontra membri tagħhom. Ara hawn taħt, fit-taqsima dwar l-Integrità u fir-rapport tekniku.

[16]             Ara hawn taħt fir-rigward tal-konfiska.

[17]             Il-fatt li l-awtoritajiet Rumeni involvew il-Kummissjoni ta’ Venezja kif ukoll lill-Kummissjoni Ewropea fil-proċess tar-riforma kostituzzjonali huwa żvilupp pożittiv. Il-Kummissjoni ta’ Venezja kienet ukoll kritika dwar il-bidliet li jikkonċernaw is-sistema ġudizzjarja, b’mod partikolari meta l-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u l-Ġustizzja (QGħKĠ) itteħditilha r-responsabbiltà għall-investigazzjoni u l-prosekuzzjoni tal-membri parlamentari. Il-Kummissjoni ta' Venezja talbet ħarsa aktar bir-reqqa lejn l-istatus tal-prosekuturi.

[18]             Dan ġie indikat mill-Kummissjoni ta’ Venezja ukoll.

[19]             B’mod aktar ġenerali, “l-Istrateġija għat-tisħiħ tal-amministrazzjoni pubblika” adottata mill-gvern f’Ottubru 2014 għandha tgħin biex titjieb il-kwalità tal-leġislazzjoni.  

[20]             Ir-rapport tal-MKV ta' Lulju 2012 qal: "L-awtoritajiet Rumeni jeħtiġilhom jiżguraw l-indipendenza tal-Ombudsman, u jaħtru Ombudsman li jgawdi appoġġ mill-partiti kollha, li jkun jista’ jeżerċita b’mod effettiv il-funzjonijiet legali tiegħu f’indipendenza sħiħa." (COM (2012)410), p.18.

[21]             Pereżempju, l-OEG ta' Awwissu 2014 dwar il-“migrazzjoni tal-partiti politiċi” tqieset b’mod ġenerali li toħloq kwistjonijiet kostituzzjonali. L-Ombudsman ma ressaqx il-kwistjoni quddiem l-QK. Il-liġi sussegwentement ġiet iddikjarata mhux kostituzzjonali fuq rinviju minn MP fi stadju aktar tard tal-proċedura, meta kienet diġà daħlet fis-seħħ.

[22]             L-importanza tar-riforma ġudizzjarja fir-Rumanija hija rikonoxxuta wkoll fil-kuntest tas-Semestru Ewropew, permezz tar-Rakkomandazzjonijiet Speċifiċi għall-Pajjiżi adottati mill-Kunsill f’Lulju 2014 għar-Rumanija, li jitlobu lir-Rumanija ttejjeb il-kwalità u l-effiċjenza tas-sistema ġudizzjarja (2014/C 247/21).

[23]             COM(2014) 37 finali

[24]             Ara r-rapport tekniku taqsima 1.1.1.

[25]             http://www.just.ro/LinkClick.aspx?fileticket=h7Nit3q0%2FGk%3D&tabid=2880

[26]             L-abbozz li qed issir il-konsultazzjoni pubblika dwaru huwa bbażata fuq: Eżami tal-Funzjonament Ġudizzjarju; Rapporti tal-MKV u rakkomandazzjonijiet mill-KE; L-Ottimizzazzjoni tal-Qorti; Kontribuzzjonijiet mid-dipartimenti speċjalizzati tal-MtĠ, mill-Kunsill Suprem tal-Maġistratura, il-Ministeru Pubbliku, il-Qorti Għolja tal-Kassazzjoni u l-Ġustizzja, l-Uffiċċju tal-Kummerċ Nazzjonali, l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Ħabsijiet.

[27]             Ir-rapport tekniku taqsima 1.4.8. 

[28]             Il-bażi tad-dejta toffri aċċess mingħajr ħlas għal-leġiżlazzjoni Rumena mill-1989 f’format li huwa faċli li jintuża.

[29]             Ir-Rapport Tekniku Taqsima 2.1.3.  Kienu notifikati 638 kawża lill-ANI u 541 bdew ex-officio. L-ANI finalizzat 514-il rapport fl-2014. Meta mqabbel mal-2013, kien hemm żieda fil-kawżi ta’ kunflitti ta’ interess u ġid mhux ġustifikat, u tnaqqis fil-kawżi ta’ inkompatibbiltajiet.

[30]             Wieħed mill-kandidati fl-elezzjonijiet tal-PE ta’ Mejju 2014 kien soġġett għal deċiżjoni ta’ inkompatibbiltà. L-eliġibbiltà li joħroġ għall-elezzjoni ġiet ikkontestata mill-ANI, imma l-Qorti tal-Appell qatgħetha li seta’ joħroġ għall-elezzjoni (għalkemm il-kwistjoni kienet ta' “l-istess kariga”, li l-QGħKĠ kienet diġà ddeċidiet). Il-Qorti tal-Appell ma ressqitx il-kawża quddiem il-QGħKĠ, u għalhekk ma kienx hemm mekkaniżmu biex il-QGħKĠ terġa' lura lejn l-interpretazzjoni tagħha stess ta’ din il-kwistjoni.

[31]             Pereżempju, l-ANI kellha timmulta membri ta’ kunsill ta’ belt sakemm dawn eventwalment applikaw id-deċiżjoni tal-ANI dwar kunflitt ta’ interess fir-rigward ta' wieħed mill-pari tagħhom u neħħewh mill-kariga tiegħu. L-ANI kellha saħansitra tikkunsidra li tieħu passi simili kontra kumitat Parlamentari.

[32]             Ara r-rapport tekniku taqsima 2.1. Fl-2014 ġew stabbiliti 294 kawża ta’ inkompatibbiltà mill-ANI; 70 % jikkonċernaw uffiċjali eletti.

[33]             Pereżempju biex tiġi ggarantita l-indipendenza tal-ANI quddiem is-Senat: http://www.integritate.eu/Comunicate.aspx?Action=1&Year=2014&Month=5&NewsId=1578&currentPage=3&M=NewsV2&PID=20

[34]             Pereżempju l-mod kif tressqet il-proposta leġiżlattiva li temenda l-Liġi Nru 51/2006 dwar servizzi Komunitarji jew interessi pubbliċi.

[35]             B’mod partikolari, l-emendi fil-Kodiċi Kriminali adottati mill-Parlament f’Diċembru 2013, iddikjarati bħala mhux kostituzzjonali mill-Qorti Kostituzzjonali f’Jannar 2014, kienu jxejnu l-effikaċja tal-qafas tal-integrità.

[36]             B’mod partikolari t-taqsima 1.1.1 tar-rapport tekniku, dwar il-kwistjoni ta’ “l-istess kariga pubblika”.

[37]             Id-deċiżjoni ttieħdet xi sitt xhur wara d-deċiżjoni tal-QK, iżda xi sentejn wara d-deċiżjoni tal-QGħKĠ.

[38]             COM(2014) 37 finali, p. 9.

[39]             Rapport Tekniku Taqsima 3.2.3. Fl-2014, id-DNA rreġistra 4987 kawża ġdida, li hija żieda qawwija ħafna meta mqabbel mal-2013.  Intbagħtu għal proċess 246 każ, dwar 1167 konvenut, 47 minn dawn l-konvenuti kienu akkużati permezz ta' ftehimiet ta' sentenza fuq talba tal-partijiet.

[40]             Ir-Rapport Tekniku Taqsima 3.1. Bejn l-1 ta' Jannar u l-31 ta' Diċembru 2014 l-Awla Kriminali qatgħet, fl-ewwel istanza, 12-il kawża ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli u l-Bord b'ħames imħallfin qata', fl-aħħar istanza, 13-il kawża ta’ korruzzjoni ta’ livell għoli.

[41]             Dan huwa kkonfermat ukoll minn studji tal-perċezzjoni, bħall-Ewrobarometru Flash 406, li juri li mill-inqas disgħa minn kull għaxar respondenti fir-Rumanija qalu li l-korruzzjoni (91 %) kienet problema serja (stabbli mill-2012).

[42]             Dan huwa rikonoxxut ukoll fir-Rakkomandazzjonijiet Speċifiċi għall-Pajjiżi indirizzati lir-Rumanija mill-Kunsill fl-2014 (2014/C 247/21) u fir-Rapport Kontra l-Korruzzjoni (COM(2014) 38 finali).

[43]             Il-Ministri, jew eks-Ministers li mhumiex Membri tal-Parlament fl-istess ħin.

[44]             COM(2013) 47 finali, p.7.

[45]             Fl-2014 23 imħallef (inklużi erba' mħallfin tal-QGħKĠ) kif ukoll sitt Prosekuturi Kap u sitt Prosekuturi ġew akkużati b’korruzzjoni.

[46]             Dan jirrifletti tendenza aktar ġenerali ta’ kunfidenza akbar tal-pubbliku fid-DNA u fil-ġudikatura b’mod aktar wiesa’.

[47]             Ir-Rapport Tekniku Taqsima 4.1.

[48]             http://www.just.ro/LinkClick.aspx?fileticket=T3mlRnW1IsY%3D&tabid=2102

[49]             Eżempju ta’ dan huwa każ ta’ tixħim marbut ma’ pagamenti għad-diżabilità, fejn id-daqs tal-pagamenti għad-diżabilità fil-lokalità ma kienx jirrifletti d-daqs tal-popolazzjoni.