52014DC0284

RAPPORT TAL-KUMMISSJONI LILL-PARLAMENT EWROPEW, LILL-KUNSILL, LILL-KUMITAT EKONOMIKU U SOĊJALI EWROPEW U LILL-KUMITAT TAR-REĠJUNI

dwar il-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali

1. Introduzzjoni

Sa mill-bidu tal-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku fl-2009, l-Ewropa rat interess fil-kooperazzjoni, li dejjem qed jikber f’reġjuni Ewropej iktar kbar. L-istrateġiji makroreġjonali jirrappreżentaw opportunità ġdida għall-iżvilupp komprensiv ta' reġjun akbar, u jindirizzaw l-isfidi u l-potenzjal komuni. Dawn jirrappreżentaw il-valur miżjud evidenti tal-UE, u jsaħħu l-politiki orizzontali eżistenti tal-UE. Dawn jittrattaw kwistjonijiet bħal:

· id-degradazzjoni tal-istat ambjentali tal-Baħar Baltiku;

· il-potenzjal mhux użat għal titjib fin-navigabbiltà u l-kwalità tal-ilma għal Reġjun tad-Danubju attraenti;

· id-diversità ekonomika, soċjali u ambjentali kif ukoll il-frammentazzjoni fir-Reġjun Adrijatiku-Joniku, u

· l-iżbilanċi territorjali, ekonomiċi u soċjali bejn il-bliet u ż-żoni rurali fl-Alpi, li għandhom jiġu indirizzati fi Strateġija potenzjali futura tal-UE għar-Reġjun tal-Alpi.

L-approċċ integrat tagħhom jippermetti wkoll għanijiet ta' politika globali importanti, bħalma huma l-integrazzjoni ta' azzjoni dwar il-klima, kif ukoll is-sostenn għal ekonomija b’livell baxx ta’ emissjonijiet ta' karbonju u soċjetà reżiljenti għall-klima, li għandhom jiġu inkorporati f’ħidma ta’ żvilupp reġjonali.

Eżempji ta’ prattika tajba ta’ azzjonijiet makroreġjonali li kellhom suċċess diġà jeżistu fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku u fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju. L-istatus ambjentali tal-Baħar Baltiku qed jitjieb, permezz ta’ azzjoni kollettiva sabiex jitnaqqas it-tniġġis bis-saħħa ta’ proġetti bħal CleanShip. In-navigazzjoni fid-Danubju qed issir dejjem aktar faċli permezz ta’ ħidma msaħħa ta’ manutenzjoni. Innovazzjonijiet rigward l-ambjent, it-teknoloġija nadifa u l-ekoinnovazzjoni qed ikunu żviluppati pereżempju permezz tal-Programm ta' Riċerka u Żvilupp fil-Baħar Baltiku BONUS[1]1, b’ħidma simili li qed issir fir-Reġjun tad-Danubju.

Madankollu, hekk kif ix-xogħol irranka, l-esperjenza[2] wriet ukoll li hemm ostakoli għall-implimentazzjoni. Pereżempju l-għargħar devastanti fir-reġjun tad-Danubju fl-2013, minkejja l-inizjattivi f'livell politiku għoli, ma kinux segwiti biżżejjed minn rispons ikkoordinat. Huma meħtieġa bidliet.

Dan ir-rapport huwa reazzjoni għall-istedina tal-Kunsill sabiex jiġu ffaċilitati d-diskussjonijiet ħalli tittejjeb il-governanza tal-istrateġiji makroreġjonali, u jrid isir sa tmiem l-2014.[3]  Governanza aħjar għandha tiċċara x’inhu meħtieġ sabiex l-approċċ ikollu suċċess, inkluż li l-pajjiżi li jkunu bdew l-Istrateġiji jerfgħu r-responsabbiltà b'mod aktar effettiv.

It-terminu “governanza” jiddeskrivi l-proċess li għandu jiġi indirizzat - kif u minn min huma implimentati l-Istrateġiji, l-azzjonijiet konġunti li nbdew u ġew ffinanzjati. B’mod aktar speċifiku, l-elementi ewlenin attwali ta’ governanza jinkludu:

-           L-involviment ta' Stat Membru u tal-Kummissjoni f'livell politiku għoli (jiġifieri f'livell ministerjali) li jipprovdi impenn politiku u orjentazzjoni strateġika;

-           Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali[4], uffiċjali ta’ livell għoli f’kull pajjiż parteċipanti li jkunu qed jikkoordinaw il-ħidma f'livell amministrattiv għoli;

-           esperti[5], responsabbli minn kull prijorità tematika (pereż. l-ambjent, it-trasport, ir-riċerka u l-innovazzjoni, eċċ.), jew kull kwistjoni orizzontali (pereż. it-tibdil fil-klima, l-ippjanar spazjali), minn kull pajjiż involut, u li normalment jiffurmaw grupp ta’ tmexxija fuq is-suġġett tagħhom f'livell makroreġjonali.

Dawn l-elementi jikkostitwixxu l-istruttura li għandha tiġi riveduta u msaħħa, sabiex jiġi żgurat li l-implimentazzjoni tal-Istrateġiji ġġib magħha impatt evidenti u riżultati aħjar.

2. Il-ħtiġijiet

Abbażi tal-analiżi u tal-esperjenza minn Strateġiji eżistenti[6], jidher li hemm bżonn ta' titjib b'mod speċjali f'dawn l-oqsma li ġejjin:

· Tmexxija politika u teħid ta' deċiżjonijiet aktar b’saħħithom fil-pajjiżi u r-reġjuni kkonċernati: il-ministri u l-awtoritajiet nazzjonali li qed jikkoordinaw il-ħidma jridu jassumu r-responsabbiltà totali, u b’mod aktar ċar imexxu x’qed jiġri fil-prattika;

· Aktar ċarezza fl-organizzazzjoni tax-xogħol: Għall-awtoritajiet li jieħdu ħsieb l-implimentazzjoni ta’ kuljum, hemm bżonn ta’ linji ċari ta’ responsabbiltà, koordinazzjoni effikaċi u riżorsi suffiċjenti.

Eżattament, il-governanza tajba tal-istrateġiji makroreġjonali ma għandhiex x'taqsam ma' fondi ġodda jew istituzzjonijiet ġodda. Minflok, din għandu jkollha fil-mira l-użu aktar intelliġenti tar-riżorsi eżistenti.[7] Barra minn hekk, l-istess formula ma tistax tgħodd għal kulħadd. Il-qawwiet differenti tal-makroreġjuni u tal-pajjiżi parteċipanti jridu jiġu mifhuma kif ukoll jittieħdu inkonsiderazzjoni. B’mod partikolari, għandu jsir użu tajjeb mill-organizzazzjonijiet reġjonali attwali. L-istrateġiji għandhom jikkomplimentaw ix-xogħol magħmul f'formati oħra. Inizjattivi relatati – bħal pereżempju l-istrateġiji tal-baċini tal-baħar fl-ambitu tal-Politika Marittima Integrata – jistgħu jibbenefikaw ukoll mill-approċi esposti hawnhekk.

Dan ir-rapport janalizza l-istrateġiji eżistenti fil-livelli li ġejjin:

· It-tmexxija u r-responsabbilta' f'livell politiku: Min jagħti direzzjoni strateġika?  Min jieħu d-deċiżjonijiet fundamentali? Kif tista’ tiġi żgurata l-identifikazzjoni, il-komunikazzjoni u r-responsabilità tal-Istrateġiji?

· Koordinazzjoni: Min hu responsabbli mill-koordinazzjoni amministrattiva ġenerali fil-livell ta' pajjiż parteċipanti (jew ta' reġjun)?

· Implimentazzjoni: Min għandu jmexxi l-implimentazzjoni ta’ kuljum, min għandu jiġi assoċjat magħha u kif għandha tkun sostnuta? Kif jista’ jiġi żgurat l-involviment sħiħ tal-pajjiżi li mhumiex fl-UE li qed jieħdu sehem fl-istrateġiji?

Dawn il-livelli huma marbutin ma’ xulxin. Tmexxija politika ċara hija prerekwiżit għal koordinazzjoni u implimentazzjoni effikaċi. Hija essenzjali struttura miftiehma bejn il-Kummissjoni u l-pajjiżi involuti, b’ġerarkija ta’ responsabbiltajiet, sabiex jinħoloq qafas robust għal perjodu ta’ żmien medju u twil.

3. It-tmexxija u r-responsabbilta' f'livell politiku:

Għal strateġiji makroreġjonali effikaċi hija kruċjali dimensjoni politika strutturata fuq livell għoli li tagħti d-direzzjoni ġenerali, tistabbilixxi l-prijoritajiet u tieħu d-deċiżjonijiet ewlenin.

Dan il-livell politiku huwa responsabbli mill-istrateġija, jistabbilixxi l-prijoritajiet, u jindirizza kwistjonijiet fundamentali, bħal pereżempju l-allinjament tal-finanzjament għall-approċċ makroreġjonali. Dan għandu jiżgura li l-awtoritajiet involuti fl-implimentazzjoni huma kapaċi jaħdmu b’mod effikaċi b’biżżejjed riżorsi, u b'livell adegwat ta' awtorità. Għall-problemi mhux solvuti f'livell tekniku, trid tinstab soluzzjoni f'livell politiku.

Din is-sistema tiddependi ħafna fuq it-tmexxija strateġika tal-Kummissjoni Ewropea. Il-Kummissjoni tiżgura li r-rankatura tinżamm, hija medjatur f’sitwazzjonijiet staġnati, u torganizza l-avvenimenti ewlenin. Tappoġġja lill-atturi ewlenin, u għandha sehem ċentrali fir-rappurtar u fl-evalwazzjoni. Il-Kummissjoni hija wkoll il-faċilitatur u l-garanti ewlieni tad-dimensjoni tal-UE.

Madankollu mhix rakkomandabbli d-dipendenza eċċessiva fuq il-Kummissjoni bħala dik il-forza li tagħti l-impetu. L-istrateġiji makroreġjonali sabiex jirnexxu jeħtieġu bilanċ aħjar bejn it-tmexxija pprovduta mill-pajjiżi u r-reġjuni involuti u r-rwol tal-Kummissjoni.

Il-prattiki tajbin eżistenti jinkludu:

– Laqgħat ministerjali speċifiċi għas-settur organizzati fir-reġjun tal-Baħar Baltiku, sabiex tittieħed azzjoni bil-ħsieb li titjieb il-kwalità ambjentali tal-Baħar Baltiku (il-laqgħat ministerjali tal-Kummissjoni ta’ Ħelsinki), u fir-Reġjun tad-Danubju, sabiex jittieħed l-impenn ħalli tissaħħaħ il-manutenzjoni tax-xmajjar (laqgħa maħsubha għalhekk tal-Ministri tat-Trasport);

– Laqgħat ministerjali fl-ambitu tal-Istrateġija tad-Danubju marbutin mal-Forum annwali. Barra minn hekk, laqgħa speċifika tal-ministri responsabbli mill-iżvilupp regjonali waqt il-Forum tal-2013 saħħet l-allinjament tal-Fondi Strutturali u ta' Investiment Ewropej mal-Istrateġija;

– Fil-laqgħat tal-Baltiku ta’ livell għoli li jsiru f'oqfsa ta’ kooperazzjoni eżistenti (pereż. is-Samits tal-Kunsill tal-Istati tal-Baħar Baltiku, il-Konferenza Parlamentari tal-Baħar Baltiku, eċċ.) regolarment tiġi diskussa l-Istrateġija tal-Baħar Baltiku;

– Il-Kunsill Adrijatiku-Joniku, fil-livell ta’ Ministru tal-Affarijiet Barranin, huwa l-mutur ewlieni fl-Istrateġija Adrijatika-Jonika li se ssir.

Madankollu l-laqgħat ministerjali għadhom mhumiex biżżejjed sistematiċi, jew konkreti, sabiex jagħtu tmexxija strateġika ċara. Id-diskrepanzi potenzjali bejn id-dikjarazzjonijiet ministerjali u r-riżultati jeħtieġ li jixxejnu. Meta jittieħdu d-deċiżjonijiet, dawn għandhom jiġu segwiti b'azzjoni magħquda. Għandu jiġi kkunsidrat jekk xi laqgħat ministerjali għandhomx isiru aktar regolari, sabiex tkompli sseħħ l-implimentazzjoni b'mod prattiku.

Il-Ministri li jospitaw il-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għandhom bżonn ikollhom rwol aktar strateġiku fil-koordinazzjoni nazzjonali fi ħdan il-gvern tagħhom. Jeżistu prattiki tajbin: fl-Isvezja l-Ministru u l-istaff jinfurmaw lill-aġenziji nazzjonali, lill-parlament, lill-ministeri kompetenti u lill-ministri tagħhom dwar l-inizjattivi u l-isfidi li jkunu għaddejjin fl-istrateġija makroreġjonali tagħhom, u b'hekk ikunu qed issaħħu l-koordinazzjoni bejn l-Istat u r-reġjuni kif ukoll is-sehem tal-partijiet kollha rilevanti tal-gvern. Il-Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali huwa l-attur ewlieni biex jiffaċilita dan. Dan il-mudell jista’ jiġi kkupjat x’imkien ieħor għall-utilità tiegħu.

Is-sens ta’ responsabbiltà, kif ukoll it-tmexxija huma importanti. L-involviment tal-partijiet interessati jeħtieġ li jissaħħaħ, kif ukoll il-parlamenti f’livelli differenti, il-gvernijiet reġjonali u s-soċjetà ċivili. Il-laqgħat bejn il-membri tal-UE u l-parlamenti nazzjonali tal-Baħar Baltiku u tar-Reġjun tad-Danubju diġà qed iseħħu.[8] Is-soċjeta ċivili qed tinvolvi ruħha aktar fl-implimentazzjoni (pereż: fil-Prijorità "Bijodiversità" fir-Reġjun tad-Danubju; fil-Prijorità "Enerġija" fil-Baltiku), u fl-iżvilupp tal-Istrateġija potenzjali tal-UE għar-reġjun tal-Alpi, madankollu jista' jsir aktar.  

3.1. L-opzjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet

· Il-pajjiżi u r-reġjuni involuti għandhom jieħdu f'idejhom f'livell ministerjali t-tmexxija strateġika ġenerali. Il-Ministri li jospitaw lill-Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali għandhom ikunu dawk li fl-aħħar mill-aħħar jieħdu d-deċiżjonijiet, u li flimkien jikkostitwixxu qafas regolari għat-teħid tad-deċiżjonijiet. Huma għandhom ikunu responsabbli mill-evalwazzjoni tal-progress, jiggwidaw l-implimentazzjoni, u jaraw kif joħorġu minn sitwazzjonijiet staġnati. Il-laqgħat għandhom jikkonċidu mal-Forum annwali. Opzjonijiet oħra sabiex tiġi żgurata tmexxija strateġika jistgħu jinkludu:

– Presidenza b'rotazzjoni għal perjodu speċifiku għal kull Strateġija, bi prinċipju ta’ rotazzjoni li jkun miftiehem.[9] Il-kundizzjonijiet tal-Presidenza jistgħu jimplikaw ukoll li din għandha tospita u torganizza l-Forum Annwali, u dan jiżgura konnessjonijiet diretti għall-implimentazzjoni;

– in-nomina ta’ rappreżentant speċjali għal Strateġija, approvat mill-pajjiżi kkonċernati. Huwa jista’ jingħata r-rwol li jmexxi l-implimentazzjoni, isib is-soluzzjonijiet għall-problemi, u jirrapporta fuq livell ministerjali. Huwa jista' jkun ta' livell ministerjali jew ekwivalenti abbażi tal-esperjenza tal-Koordinaturi Ewropej fit-TEN-T[10]. Huwa jisa' jiġi ffinanzjat mill-programm ta' kooperazzjoni transnazzjonali, jew b'mezzi oħra.

· Il-ministri settorjali għandhom jixprunaw il-progress fl-oqsma tematiċi tagħhom. F’kull qasam tax-xogħol, it-tmexxija fil-livell ministerjali għandu joħodha l-ewwel u qabel kollox il-pajjiż li jkun qed imexxi l-qasam prijoritarju inkwistjoni. Il-laqgħat jistgħu jiġu skedati regolarment u għandhom jiġu kkunsidrati laqgħat fil-marġini tal-laqgħat tal-Kunsill. Ir-rappreżentant speċjali huwa mistenni li jieħu rwol proattiv f’dawn il-laqgħat;

· Il-ministri li jospitaw il-Punt ta' Kuntatt Nazzjonali għandu jkollhom rwol fil-koordinazzjoni strateġika fi ħdan il-gvern nazzjonali jew reġjonali tagħhom, billi jinfurmaw regolarment lill-gvern dwar l-inizjattivi li jkunu għaddejjin u jiżguraw l-allinjament tal-politiki u tal-finanzjamenti;

· Il-Punti ta' Kuntatt Nazzjonali għandhom jikkoordinaw f'livell nazzjonali mal-esperti tematiċi – sabiex jiżguraw li d-deċiżjonijiet iwasslu għal azzjoni;

· Il-Kummissjoni għandha tkompli toffri appoġġ strateġiku. Din se tiffaċilita l-evalwazzjoni tal-progress, tidentifika n-nuqqasijiet li għandhom jiġu indirizzati f'livell politiku kif ukoll tissuġġerixxi kif għandhom jiġu ssuperati s-sitwazzjonijiet staġnati waqt l-implimentazzjoni. Hija għandha tiżgura koerenza mal-politiki u mal-pożizzjonijiet tal-UE, b’mod partikolari l-integrazzjoni tal-approċċ makroreġjonali fil-politiki tal-UE; 

· Għandu jsir aktar sforz biex titjieb il-komunikazzjoni tar-riżultati u tal-attivitajiet, sabiex jiġi żgurat dibattitu pubbliku dwar l-approċċ makroreġjonali u r-riżultati tiegħu. L-atturi kollha għandhom ikunu mħeġġa jagħtu sehemhom f’dan inklużi l-parteċipanti nazzjonali, reġjonali, pubbliċi u privati fl-Istrateġiji;

· Il-pajjiżi parteċipanti u l-Kummssjoni għandhom jisfruttaw il-potenzjal ġdid tal-programmi ta' kooperazzjoni transnazzjonali[11] (u tal-programm INTERACT li jagħti s-sostenn wiesa' tal-UE għall-kooperazzjoni[12]) sabiex jiġu ffaċilitati u appoġġjati l-attivitajiet f'livell politiku deskritti hawn fuq.

4. Koordinazzjoni

Strateġija makroreġjonali b’saħħitha u operazzjonali teħtieġ ġestjoni u koordinazzjoni professjonali, kemm f'livell nazzjonali kif ukoll f'livell makroreġjonali.

Din il-koordinazzjoni torbot lil min imexxi politikament ma' min hu inkarigat mill-implimentazzjoni. Din tinkludi kompiti bħall-gwida operazzjonali, ir-rappurtar u l-evalwazzjoni tal-prestazzjoni l-koordinazzjoni nazzjonali/reġjonali, u l-faċilitazzjoni tal-avvenimenti ewlenin. Din għandha tinkludi kooperazzjoni mal-organizzazzjonijiet reġjonali eżistenti.

Attwalment il-funzjonijiet ta’ koordinazzjoni u ta' ġestjoni huma biss parzjalment issodisfati. Il-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali huma l-atturi ewlenin f’dan ir-rigward, bil-kontropartijiet tagħhom tal-Kummissjoni. Hija meħtieġa kjarifika dwar ir-rwol tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali li twassal għal ġestjoni u koordinazzjoni aktar b’saħħithom f'kull amministrazzjoni.

Sal-lum, il-Kummissjoni kienet involuta b’mod estensiv fl-attivitajiet ta’ koordinazzjoni, fuq kollox fil-fażi inizjali tal-Istrateġiji. Madankollu, l-appoġġ tekniku ta' kuljum ħadilha r-riżorsi mill-kompiti fundamentali fejn tista’ żżid l-aktar valur, bħal pereżempju li tiżgura koerenza mal-objettivi tal-UE u li tipprovdi appoġġ tematiku u politiku tal-UE.[13]

Il-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali tal-Baltiku u tad-Danubju dejjem aktar qed jilbsu r-rwol ġestjonali fl-implimentazzjoni. Huma qed jistabbilixxu rabtiet bejn l-Istrateġiji u l-Fondi Ewropej Strutturali u ta' Investiment, bħal fil-Latvja u fl-Ungerija. Din hija prattika tajba. Madankollu, filwaqt li bosta għandhom persunal biżżejjed biex iwettqu l-kompiti ewlenin tagħhom, ħafna oħrajn jeħtieġu aktar riżorsi.

Il-maġġoranza tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali stabbilixxew pjattaforma ta’ koordinazzjoni nazzjonali, u laqqgħu flimkien partijiet interessati nazzjonali/reġjonali sabiex tiġi ffaċilitata l-implimentazzjoni. Eżempju tajjeb huma l-Awstrija u l-Polonja, li jlaqqgħu flimkien l-atturi ċentrali/federali u reġjonali, il-ministeri tas-settur, l-awtoritajiet ta’ ġestjoni ta’ programmi, l-assoċjazzjonijiet lokali u pereżempju l-istituti xjentifiċi. 

Barra minn hekk, Grupp ta’ Livell Għoli, b'rappreżentanti (il-Punt ta’ Kuntatt Nazzjonali jew l-ekwivalenti) preżenti mit-28 Stat Membru tal-UE kollha, u minn pajjiżi li mhumiex Membri tal-UE, jiltaqa’ sabiex iqis l-approċċ kumplessiv għall-istrateġiji makroreġjonali kollha. Id-diskussjonijiet reġjonali tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali jkunu organizzati flimkien ma' dawn il-laqgħat. Madankollu, ir-rwol tal-Grupp u l-komunikazzjoni tiegħu ma’ istituzzjonijiet u atturi ewlenin oħra jeħtieġ li jiġu ċċarati. L-Istrateġija Adrijatika-Jonika li jmiss u l-Istrateġija potenzjali għar-Reġjun tal-Alpi, se jagħmlu l-iskambju tal-informazzjoni u tal-prattika tajba, kif ukoll il-parteċipazzjoni ta’ pajjiżi u reġjuni li mhumiex fl-UE, tabilħaqq aktar importanti.

4.1. Rakkomandazzjonijiet

· Il-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali għandu jkollhom rwol ta’ gwida fil-koordinazzjoni u fit-tmexxija operattiva. L-arranġamenti nazzjonali għandhom jiffaċilitaw dan. Huma għandhom jiltaqgħu regolarment biex jiżguraw koordinazzjoni kontinwa u fluss tajjeb tal-informazzjoni. Il-laqgħat jistgħu jiġu ppreseduti mill-pajjiż li jkollu l-presidenza b’rotazzjoni tal-istrateġija makroreġjonali, jew mir-rappreżentant speċjali propost;

· Il-Kummissjoni għandu jibqa' jkollha rwol ewlieni, fejn l-involviment tagħha huwa valur miżjud ċar. Flimkien mar-rwol deskritt hawn fuq, dan jinkludi, bi sħab mal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali, l-indirizzar tal-kwistjonijiet bħalma huma l-persunal insuffiċjenti, in-nuqqas ta’ sinerġiji ma’ istituzzjonijiet eżistenti jew l-impenn mhux kostanti tal-awtoritajiet tal-gvern. Meta dawn iwasslu għal tħassib dwar il-progress marbut mal-prestazzjoni u mal-valur miżjud ta’ oqsma ta’ prijorità, għandhom jittieħdu deċiżjonijiet konġunti dwar il-vijabbiltà fil-futur;

· Il-Grupp ta’ Livell għoli b'mod aktar attiv għandu jiżgura koerenza bejn l-istrateġiji makroreġjonali u l-azzjonijiet u l-għanijiet ġenerali tal-UE. Dan il-grupp għandu jikkondividi l-prattika tajba dwar kwistjonijiet bħalma huma l-governanza, id-definizzjoni ta’ miri u indikaturi, il-monitoraġġ u l-evalwazzjoni, kif ukoll dwar is-sensibilizzazzjoni tal-opinjoni pubblika. Dan għandu jkun il-forum fejn l-approċċi u prattiki ta' kull reġjun jitqabblu, sabiex ikunu massimizzati l-ingranaġġ u l-impatt;

· Il-programmi ta’ kooperazzjoni transnazzjonali rilevanti u INTERACT għandhom jiffaċilitaw b'mod immirat dan il-livell ta' koordinazzjoni kruċjali. Il-kompiti jistgħu jinkludu xogħol kunċettwali u ta’ żvilupp ulterjuri fuq proġetti (eżistenti, dawk li għaddejjin, ippjanati u proposti), sorsi ta’ finanzjament, u miri. Dawn għandhom jiffaċilitaw ir-rappurtar u l-pubbliċità.

· Huwa importanti li jkun żgurat li l-makroreġjuni jkunu dibattuti fil-livell tal-UE 28, anki fil-Parlament Ewropew, fil-Kumitat tar-Reġjuni u fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali. 

5. Implimentazzjoni

L-implimentazzjoni tal-Istrateġiji tinkludi kompiti bħall-faċilitazzjoni għall-ħolqien u l-implimentazzjoni ta’ inizjattivi u proġetti, l-iffissar ta’ indikaturi u ta' miri, it-tisħiħ fil-konnessjonijiet ta' bejn il-programmi rilevanti ta’ finanzjament, bħalma huma l-Fondi Ewropej Strutturali u ta' Investiment, Orizzont 2020, LIFE, COSME, kif ukoll parteċipazzjoni fil-kumitati tal-programmi meta jkun opportun. Sinerġiji ma’ strumenti tal-UE esterni, u b’mod partikolari mal-Istrument għall-Assistenza ta’ Qabel l-Adeżjoni u mal-Istrument Ewropew ta’ Viċinat, għandhom jiġu mfittxija.

L-esperti tematiċi u l-gruppi ta’ tmexxija tagħhom huma l-forza ewlenija li jistgħu jsuqu l-implimentazzjoni 'l quddiem b’mod tematikament b'saħħtu. L-isfidi attwali jinkludu:

– il-kapaċitajiet u r-riżorsi taħhom: għalkemm xi wħud jagħmlu xogħol eċċezjonali, oħrajn iqisu l-kompiti marbutin ma' strateġija piż ieħor miżjud max-xogħol ewlieni tagħhom, u li ma għandhomx l-appoġġ istituzzjonali u finanzjarju mill-awtoritajiet tagħhom. Għalkemm il-Gruppi ta’ Tmexxija, magħmulin minn esperti nazzjonali ġew stabbiliti fil-maġġoranza tal-oqsma tematiċi, mhux f'kollha hemm livell tajjeb ta' parteċipazzjoni. Eżempji tajba jinkludu l-Oqsma ta’ Prijorità “in-Nies u l-Ħiliet” fid-Danubju, jew “is-Sikurezza” jew “il-Bastimenti” fil-Baltiku;

– pajjiżi u reġjuni mhux tal-UE huma uffiċjalment involuti bis-sħiħ. Madankollu fil-prattika, il-parteċipazzjoni attiva tagħhom ħafna drabi hija limitata minħabba l-kapaċità u r-riżorsi;

– Il-linji ta’ responsabbiltà rigward ir-rappurtar marbut mal-progress fil-miri u l-evalwazzjoni ġenerali tal-prestazzjoni attwalment mhumiex ċari;

– sostenn finanzjarju temporanju[14] huwa pprovdut lill-koordinaturi iżda l-Istrateġiji m'għandhomx sostenn professjonali u durabbli fuq bażi ta' kuljum.  Programmi ta’ kooperazzjoni transnazzjonali issa jistgħu jċekknu din id-diskrepanza. Huwa kruċjali li jkun hemm biżżejjed riżorsi ddedikati għal dawn il-programmi;

– għalkemm il-programm ta’ sostenn INTERACT aġevola ħidma speċifika ta' komunikazzjoni u l-iffaċilitar inġenerali, issa jrid jevolvi sabiex jipprovdi b'mod globali l-faċilitazzjoni kunċettwali u ta' żvilupp, u b’mod partikolari għandu jikkumplimenta s-sostenn għall-programmi transnazzjonali speċifiċi għall-makroreġjuni sabiex jippromwovi b’mod partikolari l-iskambju ta’ ideat u approċċi tajbin ta' bejn ir-reġjuni;

– Filwaqt li d-disponibbiltà ta' finanzjament sa issa kienet ħafna drabi problema, l-oqfsa regolatorji l-ġodda għall-perjodu ta' programmar 2014-2020, u l-bidu ta’ perjodu finanzjarju ġdid, ifissru li l-proġetti issa jistgħu jiġu appoġġjati permezz ta’ programmi tal-UE. Madankollu, għad hemm ħafna xogħol xi jsir sabiex il-fondi jiġu allinjati aħjar mal-għanijiet tal-Istrateġiji.

5.1. Rakkomandazzjonijiet

· Il-Ministri tas-Setturi (jew fejn rilevanti, il-mexxejja ta’ organizzazzjonijiet oħra li jmexxu l-Oqsma ta’ Prijorità) għandhom ikunu totalment responsabbli għax-xogħol fl-oqsma tematiċi, u għall-kundizzjonijiet offruti lill-esperti tematiċi u lill-membri tal-Grupp ta’ Tmexxija. Dawn għandhom jinħatru b'mod uffiċjali u jirċievu mandat ċar u biżżejjed riżorsi.

· L-esperti tematiċi u l-Gruppi ta’ Tmexxija għandhom imexxu b'mod espert l-implimentazzjoni ta’ kuljum. Il-Gruppi ta’ tmexxija, li jħaddnu membri mill-pajjiżi kollha involuti, għandhom jiġu stabbiliti għal kull qasam. Ir-rwol, il-kapaċitajiet, ir-riżorsi u l-impenn tagħhom huma kruċjali għas-suċċess. Il-Kummissjoni għandha tipprovdi l-għarfien espert tematiku ekwivalenti. It-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni jistgħu jiffaċilitaw fluss tajjeb ta’ komunikazzjoni bejn il-laqgħat;

· Għandha tiġi ffaċilitata l-integrazzjoni ta’ pajjiżi u reġjuni mhux tal-UE li jipparteċipaw fl-istrateġiji, ibbażata fuq l-approċċ tajjeb żviluppat fir-Reġjun tad-Danubju fir-rigward tal-parteċipazzjoni f’laqgħat tal-Grupp ta’ Tmexxija, u fuq l-użu tat-teknoloġiji ta’ komunikazzjoni;

· Hija essenzjali l-kooperazzjoni ma’ istituzzjonijiet eżistenti, biex jiġu evitati d-duplikazzjoni jew it-trikkib tal-attivitajiet. Meta jkun hemm ftehim, kif ukoll b'aktar ħidma fuq l-eżempji tajbin mislutin mix-xogħol fil-Baltiku, istituzzjonijiet reġjonali eżistenti għandhom jaqdu r-rwol tagħhom fl-implimentazzjoni;

· Il-programmi ta’ kooperazzjoni transnazzjonali, filwaqt li jibqgħu bl-għanijiet attwali tagħhom, għandhom jintużaw ukoll b’mod effikaċi biex jappoġġjaw il-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġiji. Dawn għandhom jisfruttaw l-approċċi innovattivi sabiex ikun hemm netwerking u diskussjonijiet. Il-pjattaformi jew il-punti, meta jkun f'waqtu li jiġu ospitati minn istituzzjonijiet reġjonali eżistenti, jistgħu jinkludu kompiti pereżempju:

– li jappoġġjaw il-ħidma tal-implimentaturi ewlenin, kemm b’modi prattiċi kif ukoll fil-ġbir tad-dejta, l-analiżi u l-pariri;

– li jipprovdu pjattaforma għall-involviment tas-soċjetà ċivili, b'livelli ta' governanza reġjonali u livelli oħra, kif ukoll dibattitu parlamentari;

– li jiffaċilitaw il-Forum Annwali.

· Abbażi tal-esperjenzi, tal-ħiliet u tan-netwerks diġà żviluppati fil-ħidma ta' sostenn inizjali tiegħu, INTERACT għandu jipprovdi assistenza ġenerali tat-tip kunċettwali u għall-iżvilupp. Il-kompiti għandhom jinkludu:

– li jipprovdi servizzi ġenerali għall-istrateġiji kollha makroreġjonali, bħall-komunikazzjoni, u jisfrutta r-riżultati tal-kooperazzjoni;

– li jiskambja l-aħjar prattika bejn l-istrateġiji makroreġjonali eżistenti u dawk futuri;

– li jiffaċilita l-konnessjonijiet bejn l-istrateġiji makroreġjonali u l-programmi ta’ finanzjament;

– li jiffaċilita s-sinerġiji tematiċi.

6. Konklużjonijiet

Fil-qosor, biex l-istrateġiji makroreġjonali jagħtu riżultati sinifikattivi u jingranaw il-politiki eżistenti hemm bżonn sistema ta’ governanza li taħdem sew. Hemm bżonn ta’:

· tmexxija politika u responsabbiltajiet aktar ċari, inklużi formazzjoni fit-teħid tad-deċiżjonijiet, ir-rikonoxximent tal-Istrateġiji bħala interessi orizzontali u r-responsabbiltajiet għal kull livell ta’ gvern;

· l-involviment kontinwu tal-Kummissjoni, bi sħab ma’ pajjiżi u reġjuni, sabiex jiġi żgurat approċċ ikkoordinat fil-livell tal-UE;

· qafas sostenibbli li jipprovdi rabta sistematika bejn dan il-livell politiku u l-koordinazzjoni u l-implimentazzjoni, inklużi linji ċari ta’ responsabilità li jiġu żgurati permezz ta’ laqgħat ministerjali regolari, u fejn ikun hemm ftehim, bil-ħatra ta’ rappreżentant speċjali;

· mekkaniżmi mtejba biex jiġi żgurat l-impenn sħiħ ta’ pajjiżi mhux tal-UE fil-livelli kollha;

· użu aħjar tal-ħidma ta' organizzazzjonijiet reġjonali eżistenti u l-integrazzjoni ta' ħidmiethom, fil-livell adattat;

· ġestjoni aktar b’saħħitha fil-livell tal-Punti ta’ Kuntatt Nazzjonali, li tagħti koordinazzjoni strateġika u timmonitorja l-implimentazzjoni;

· użu aktar iffukat tal-fondi eżistenti u koordinazzjoni aħjar tal-inizjattivi speċifiċi għas-settur u tal-programmi, permezz ta' implimentaturi ewlenin u tal-Kummissjoni, iżda anki billi jinvolvi ruħu s-settur privat u l-istituzzjonijiet internazzjonali ta’ finanzjament, fejn ikun konvenjenti;

· appoġġ kontinwu lill-implimentaturi ewlenin, speċjalment billi jintuża s-sostenn istituzzjonali u dak għall-bini tal-kapaċitajiet previst fil-programmi transnazzjonali 2014-2020 li għadhom kif ġew allinjati;

· pubbliċità u komunikazzjoni aħjar dwar ix-xogħol;

· użu aħjar tat-teknoloġiji tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni sabiex tiġi ffaċilitata l-komunikazzjoni moderna, rapida u rħisa bejn il-partijiet interessati;

· involviment aktar qawwi tas-soċjetà ċivili, anki permezz ta' parlamenti nazzjonali u reġjonali u netwerks jew pjattaformi konsultattivi, li jżid is-sensibilizzazzjoni dwar l-għanijiet strateġiċi u l-iskeda ta’ żmien.

Il-Kummissjoni tistieden lil istituzzjonijiet oħra, il-pajjiżi u r-reġjuni involuti, sabiex japprovaw ir-rakkomandazzjonijiet proposti, u sabiex jaħdmu magħha ħalli titjieb il-governanza tal-Istrateġiji biex b'hekk ikun hemm l-aħjar riżultati u impatt, filwaqt li jitqiesu l-kuntesti makroreġjonali differenti.

1 L-Artikolu 185 tal-Programm ta' Riċerka u Żvilupp fil-Baħar Baltiku BONUS huwa stabbilit bid-Deċiżjoni 862/2010/EU.

[2] Komunikazzjoni dwar l-Istrateġija tal-Unjoni Ewropea għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku tat-23 ta' Marzu 2012, COM (2012)128 finali; Rapport dwar l-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tad-Danubju tat-8 ta' April 2013, COM (2013) 181 Finali. Rapport dwar il-valur miżjud tal-istrateġiji makroreġjonali tas-27 ta’ Ġunju 2013 COM (2013) 468 Finali; il-Konklużjonijiet tal-Kunsill Affarijiet Ġenerali tat-22 ta’ Ottubru 2013.

[3] Il-konklużjonijiet tal-Kunsill Affarijiet Ġenerali, tat-22 ta’ Ottubru 2013.

[4] Dan l-isem jista’ jiġi rieżaminat sabiex tkun riflessa aħjar ir-responsabbiltà tagħhom marbuta mal-koordinazzjoni ċentrali.

[5]  Li skont il-każ huma magħrufa bħala Koordinaturi għal Azzjonijiet ta' Prijorità, Mexxejja ta’ Azzjonijiet Orizzontali, Koordinaturi skont il-Pilastru eċċ. fil-ħidma li seħħet sa issa.

[6] ibid. in-nota f’qiegħ il-paġna nru 2.

[7] ibid. in-nota f’qiegħ il-paġna nru 2.

[8] Il-konferenzi organizzati fl-2013 taħt il-Presidenza Litwana tal-UE u tal-membri parlamentari tar-Reġjun tad-Danubju.

[9] Kif hemm bħalissa fl-Istrateġija tal-UE għar-Reġjun tal-Baħar Baltiku, il-prinċipju ta’ rotazzjoni għall-president ta’ Strateġija jista' jieħu inkonsiderazzjoni l-Presidenzi tal-UE, fil-Kunsill, il-presidenzi f’istituzzjonijiet makroreġjonali oħra, jew jista' jkun fuq bażi volontarja.

[10] Netwerks Trans-Ewropej tat-Trasport.

[11] Il-programmi ta' kooperazzjoni transnazzjonali tal-Fondi Ewropej Strutturali u ta' Investiment, bħalma huwa l-Programm għall-Baħar Baltiku, jew il-Programm għar-Reġjun tad-Danubju.

[12] INTERACT huwa kkofinanzjat mill-Fond Ewropew għall-Iżvilupp Reġjonali, biex tiġi ffaċilitata l-ħidma tal-programmi għall-Kooperazzjoni Territorjali Ewropea u tal-istrateġiji makroreġjonali. www.interact-eu.net

[13] Eżempju tajjeb ta’ gwida tal-Kummissjoni li jorbot l-Istrateġija mad-diskussjonijiet fuq livell ta’ politika huwa d-dokument ta’ ħidma tal-persunal tal-Kummissjoni dwar "l-Aġenda għal Tkabbir Blu Sostenibbli fil-Baltiku".

[14] Il-proġetti pilota u l-azzjonijiet preparatorji introdotti fil-baġit tal-UE mill-Parlament Ewropew.