GLAO AR FHIANAISE

LE hAGHAIDH MEASTÓIREACHT AGUS MEASÚNÚ TIONCHAIR A REÁCHTÁLFAR GO COMHTHREOMHAR

Is é is aidhm don doiciméad seo an pobal agus páirtithe leasmhara a chur ar an eolas faoi obair an Choimisiúin chun gur féidir leo aiseolas a thabhairt faoin tionscnamh atá beartaithe agus páirt éifeachtach a ghlacadh i ngníomhaíochtaí comhairliúcháin.

Iarraimid ar na grúpaí sin a dtuairimí a chur in iúl faoi thuiscint an Choimisiúin ar an bhfadhb agus ar na réitigh fhéideartha, chomh maith le haon eolas ábhartha a bheadh acu a thabhairt dúinn, eolas ar thionchair fhéideartha na roghanna éagsúla san áireamh.

Teideal an tionscnaimh

Ceanglais athbhreithnithe maidir le héicidhearthóireacht agus lipéadú fuinnimh le haghaidh fearais chuisniúcháin

Príomh-AS – an taonad atá freagrach

AS ENER, B.3 – Foirgnimh agus Táirgí

An cineál tionscnaimh is dócha a bheidh ann

Rialachán tarmligthe ón gCoimisiún (éicidhearthóireacht)

Rialachán Tarmligthe ón gCoimisiún (lipéadú fuinnimh)

Pleanáil tháscach

Tá coinne leis go nglacfar an Rialachán faoin tríú ráithe de 2028

Eolas breise

Athbhreithniú Éicidhearthóireachta/Lipéid Fuinnimh - Fearais chuisniúcháin

Is ar mhaithe le heolas a thabhairt atá an doiciméad seo ann, agus ar mhaithe leis sin amháin. Tá sé gan dochar do chinneadh críochnaitheach an Choimisiúin faoi leanúint ar aghaidh leis an tionscnamh seo nó faoin ábhar a bheidh ann ar deireadh. D’fhéadfadh athrú teacht ar aon ghné den tionscnamh a bhfuil tuairisc air sa doiciméad seo, an t‑amchlár san áireamh. 

A. An comhthéacs polaitiúil, meastóireacht, sainiú na faidhbe & seiceáil coimhdeachta

An comhthéacs polaitiúil

Rannchuidíonn an éicidhearthóireacht agus an lipéadú fuinnimh leis an gComhaontú maidir le Tionsclaíocht Ghlan agus leis an bPlean Gníomhaíochta um Fhuinneamh Inacmhainne a chur i gcrích. Is fada an éicidhearthóireacht ag tacú le geilleagar ciorclach agus ag neartú mhargadh aonair an Aontais i gcás táirgí a bhaineann le fuinneamh. Trí chur chun feidhme na héicidhearthóireachta, laghdaíodh billí fuinnimh tomhaltóirí agus cuireadh feabhas ar shlándáil fuinnimh an Aontais trí ídiú fuinnimh phríomhúil a ísliú agus spleáchas ar iompórtálacha a laghdú. Chuidigh sé freisin le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú, rud a mhaolaíonn an t‑athrú aeráide ar bhealach costéifeachtach ós rud é gur mó na costais fuinnimh a seachnaíodh ná na hinfheistíochtaí a theastaíonn.

Ní mór na bearta atá ann cheana a athbhreithniú go tráthrialta chun a chinntiú go bhfuil siad fós ábhartha, éifeachtúil agus éifeachtach i bhfianaise na bhforbairtí teicneolaíochta agus margaidh. Áirítear i bplean oibre 2022-2024 an Choimisiúin maidir le héicidhearthóireacht agus lipéadú fuinnimh( 1 )  an t‑athbhreithniú ar na bearta éicidhearthóireachta agus lipéadaithe fuinnimh le haghaidh fearais chuisniúcháin (Rialacháin (AE) 2019/2019 agus (AE) 2019/2016). Cuirtear i dtábhacht sa phlean gur cheart don éicidhearthóireacht agus don lipéadú fuinnimh rannchuidiú a thuilleadh leis an ngeilleagar ciorclach, mar shampla trí dhul i ngleic, ar bhealach níos córasaí, le saincheisteanna a bhaineann le héifeachtúlacht ábhair mar atá an mharthanacht, an indeisitheacht agus an in‑athchúrsáilteacht. Tá glactha anois leis an gcéad phlean oibre faoin Rialachán maidir leis an Éicidhearthóireacht le haghaidh Táirgí Inbhuanaithe. ( 2 ). Tugadh na cúraimí neamhchríochnaithe ón bplean oibre roimhe seo, nach n‑áirítear sna socruithe idirthréimhseacha, lena n‑áirítear fearais chuisniúcháin, ar aghaidh chuig an bplean oibre nua.

Meastóireacht

Mar chuid den athbhreithniú ar na bearta éicidhearthóireachta agus lipéadaithe fuinnimh atá ann faoi láthair, déanfar measúnú sa mheastóireacht ar cé chomh rathúil agus a bhí na Rialacháin maidir lena gcuspóirí a bhaint amach nó a chur chun cinn (agus béim á leagan ar thrí chritéar meastóireachta a bheartaítear leis na treoirlínte maidir le ‘rialáil níos fearr’, i bhfocail eile an raibh na bearta éifeachtach, éifeachtúil agus ábhartha). Déanfar anailís ar an ngaol idir na hacmhainní a úsáidtear agus tionchair na rialachán, ag féachaint ar an gcostas agus ar na tairbhí do pháirtithe leasmhara éagsúla. Déanfar measúnú ar ‘Comhleanúnachas’ ar bhealach comhréireach. ‘Coimhdeacht agus Breisluach AE’, ní bhreathnófar go mion orthu sin ós rud é gur reachtaíocht thánaisteach iad na Rialacháin a bhfuil meastóireacht á déanamh orthu agus go meastar gur tugadh aghaidh ar na gnéithe sin agus an príomhghníomh dlí á bhunú.

Beidh raon feidhme uile-Aontais ag an meastóireacht agus cumhdóidh sé na rialacha ón uair a tháinig siad i bhfeidhm go dtí an lá inniu. 

An fhadhb arb aidhm don tionscnamh dul i ngleic léi

Measadh sa mheasúnú tionchair i gcás na rialachán reatha maidir le héicidhearthóireacht agus lipéadú fuinnimh le haghaidh táirgí cuisniúcháin, go laghdaíonn siad an t‑ídiú fuinnimh faoi 9,6 TWh in 2030, rud a d’fhág go raibh laghdú 3,1 MtCO₂coibhéis/bliana ar astaíochtaí gás ceaptha teasa i gcomparáid le cás gan na bearta sin( 3 ) . Mar sin féin, sainaithníodh roinnt saincheisteanna a d’fhéadfadh bac a chur ar ghnóthachain bhreise ó thaobh na héifeachtúlachta fuinnimh nó na feidhmíochta ó thaobh an chomhshaoil de, cuir i gcás an méid seo a leanas:

-D’fhéadfadh sé gur chuir dul chun cinn sa mhargadh agus sa teicneolaíocht feabhas ar éifeachtúlacht fearas cuisniúcháin, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis leis na ceanglais a bheith as dáta agus gan gach coigilteas atá inmharthana ó thaobh na heacnamaíochta de a bhaint amach i gcás táirgí a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin maidir leis an Éicidhearthóireacht.

-D’fhéadfadh coigilteas fuinnimh agus comhshaoil a dhéanamh mar thoradh ar tháirgí nach dtagann faoi raon feidhme an Rialacháin maidir le hÉicidhearthóireacht faoi láthair.

-D’fhéadfadh cur chun feidhme feabhsaithe na rialacha a bheith mar thoradh ar fheabhas a chur ar roinnt sainmhínithe mar shampla ‘fearas cuisniúcháin’ nó ‘comhfhearas’.

-D’fhéadfadh éifeachtúlacht ábhair níos fearr a bheith ann, mar aon le rannchuidiú níos mó a dhéanamh leis an ngeilleagar ciorclach.

-Ní chuireann an lipéad fuinnimh tomhaltóirí ar an eolas faoi gach gné ábhartha cuir i gcás an geilleagar ciorclach nó roghanna a d’fhéadfadh cuidiú le cur amú bia a laghdú.

-D’fhéadfaí rialacháin a oiriúnú chun coigilteas fuinnimh a bhaint amach trí theochtaí stórála le haghaidh bianna reoite a choigeartú.

-D’fhéadfadh tairbhí breise agus cur chun feidhme níos fearr na rialacha a bheith mar thoradh ar ghnéithe eile a liostaítear in Airteagal 8 de Rialachán (AE) 2019/2019.

Déanfar measúnú freisin ar bhealaí chun an reachtaíocht a shimpliú agus costais riaracháin a laghdú. 

An bunús atá le gníomhaíocht AE (bunús dlí agus seiceáil coimhdeachta)

Bunús dlí

Tá an Rialachán maidir le Lipéadú Fuinnimh (AE) 2017/1369( 4 )  bunaithe ar Airteagal 194(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFEA)( 5 ) , lena soláthraítear an bunús dlí le haghaidh bearta chun éifeachtúlacht fuinnimh a chur chun cinn.

Tá an Rialachán maidir leis an Éicidhearthóireacht le haghaidh Táirgí Inbhuanaithe (AE) 2024/1781( 6 )  bunaithe ar Airteagal 114 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, is é sin an bunús dlí le bearta maidir le feidhmiú an mhargaidh aonair.

Leis na gníomhartha sin, tá sainordú reachtach tugtha ag an bParlaimint agus ag an gComhairle don Choimisiún chun rialáil a dhéanamh ar fheidhmíocht chomhshaoil táirgí a bhaineann le fuinneamh agus go háirithe a n‑éifeachtúlacht fuinnimh.

An gá praiticiúil atá le gníomhaíocht AE

Le reachtaíocht an Aontais maidir leis na táirgí seo éilítear go ndéanfaidh an Coimisiún athbhreithniú ar an reachtaíocht i gcomparáid le dul chun cinn na teicneolaíochta. Is féidir gníomhaíocht a dhéanamh chun na rialacha sin a thabhairt cothrom le dáta ar leibhéal an Aontais amháin. D’fhéadfadh sé go bhfuil gnéithe nach gcumhdaítear leis an reachtaíocht ar mian le Ballstáit an Aontais gníomhú ina dtaobh. Mura ndéanfadh an tAontas beart sna réimsí sin, d’fhéadfadh Ballstáit an Aontais a rialacha féin a leagan síos maidir le gnéithe agus táirgí neamhrialaithe. Leis sin, chruthófaí rialacha ilroinnte mar gheall ar chastacht na ngnéithe teicniúla a d’fhéadfadh cur isteach ar fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh.

B. Cuspóirí agus roghanna beartais

Is é príomhchuspóir an chreata reachtaigh tionchair chomhshaoil an táirge a laghdú, lena n‑áirítear astaíochtaí gás ceaptha teasa, ar bhealach costéifeachtach, go háirithe trí éifeachtúlacht fuinnimh níos fearr. Sa mheasúnú tionchair, déanfar measúnú, ar a laghad, ar na príomhghnéithe seo a leanas:

1.tomhas agus modhanna tástála,

2.ceanglais maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus ábhair;

3.gnéithe den lipéadú fuinnimh, agus scála na lipéad fuinnimh san áireamh;

4.raon feidhme na dtáirgí a chumhdaítear,

5.tionchair chomhshaoil eile.

Leis an measúnú tionchair tabharfar aghaidh ar na roghanna beartais seo a leanas ar a laghad:

1.gan aon ghníomhaíocht ón Aontas (‘gnó mar is gnách’),

2.comhaontuithe deonacha,

3.ceanglais athbhreithnithe éicidhearthóireachta, mar shampla

a.leathnú ar an raon feidhme,

b.athbhreithniú a dhéanamh ar cheanglais i bhfianaise forbairtí teicneolaíocha,

c.ceanglais eolais,

d.ceanglais níos uaillmhianaí maidir le héifeachtúlacht ábhair, cuir i gcás marthanacht, athmhonarú agus indeisitheacht, in‑athchúrsáilteacht agus ábhar athchúrsáilte.

4.Ceanglais athbhreithnithe maidir le lipéadú fuinnimh, mar shampla

a.aicmí fuinnimh nuashonraithe,

b.eolas faoi ghnéithe den gheilleagar ciorclach,

c.deilbhíní féideartha le haghaidh deighleoga a d’fhéadfadh cuidiú le cur amú bia agus ídiú fuinnimh bliantúil a laghdú.

C. Na tionchair is dócha a bheidh ann

Má leagtar síos ceanglais éicidhearthóireachta atá níos déine, d’fhéadfadh costais éadála mhéadaithe, praghsanna níos airde agus láimhdeachas méadaithe do mhonaróirí, mórdhíoltóirí agus miondíoltóirí a bheith mar thoradh orthu. Is dócha go dtiocfaidh athruithe inchomparáide ar an bhfostaíocht as na hathruithe ar ghníomhaíocht eacnamaíoch agus d’fhéadfadh impleachtaí inacmhainneachta a bheith i gceist. Dhéanfaí aon cheanglas éifeachtúlachta ábhair níos déine a léiriú in oibleagáidí na monaróirí faoi Threoir (AE) 2024/1799 maidir le rialacha comhchoiteanna lena gcuirtear deisiú earraí chun cinn. Is dócha go gcuirfidh lipéadú fuinnimh le hiomaíocht maidir le feidhmíocht i leith príomhghnéithe a thaispeántar ar an lipéad, go háirithe éifeachtúlacht fuinnimh.

Eascraíonn príomhthionchair chomhshaoil an táirge sin as tomhaltas fuinnimh le linn na céime úsáide. Le húsáid fuinnimh níos ísle, lagófar na tionchair dhiúltacha ghaolmhara ar an gcomhshaol, laghdófar costais do thomhaltóirí agus laghdófar láimhdeachas thionscal an tsoláthair fuinnimh. Beidh sé d’aidhm ag na ceanglais maidir le héifeachtúlacht fuinnimh an leibhéal costais saolré is ísle don tomhaltóir a bhaint amach ionas go ndéanfadh an méadú ar phraghsanna táirgí a fhritháireamh le coigilteas costais.

D’fhéadfadh ceanglais chomhshaoil eile costais tosaigh a mhéadú. Beidh tionchair eacnamaíocha na gceanglas a dhéanann difear do shaolré an táirge ag brath ar thomhaltóirí a shocraíonn fad a chur le saolré táirgí, mar shampla trí dheisiú, agus an costas a bhaineann leis sin. Trí shíneadh a chur le saolréanna, beidh díolacháin agus láimhdeachas táirgí níos ísle ann.

Níl coinne leis go n‑imreofar tionchar ar an iomaíochas ós rud é go mbeidh feidhm ag na ceanglais maidir le gach táirge coibhéiseach. D’fhéadfadh tionchair a bheith ann má bhíonn speisialtóireacht i ndeighleog táirge nó pointe praghsanna ar leith. Níl coinne leis go n‑athróidh athruithe láimhdeachais brabúsacht na n‑oibreoirí eacnamaíocha.

D. Ionstraimí maidir le Rialáil Níos Fearr

Measúnú tionchair agus meastóireacht

Cuirfear measúnú tionchair agus meastóireacht arna ndéanamh go comhuaineach i gcrích chun tacú le hullmhú an tionscnaimh seo agus chun bonn eolais a chur faoi chinneadh an Choimisiúin. Tá coinne leis go dtabharfar an mheastóireacht i gcrích faoi R4 2025. Meastar go gcuirfear an measúnú tionchair faoi bhráid an Bhoird um Ghrinnscrúdú Rialála in R4 2026.

An straitéis chomhairliúcháin

Is é is aidhm don chomhairliúchán an pobal agus páirtithe leasmhara a chur ar an eolas agus a n‑aiseolas a bhailiú faoin tionscnamh atá beartaithe. Is é an aidhm atá ann, go háirithe, sonraí cáilíochtúla (na teicneolaíochtaí atá ar fáil, tuairimí tomhaltóirí agus eagraíochtaí comhshaoil, srl.) agus sonraí cainníochtúla (sonraí margaidh maidir le díolacháin agus praghsanna, nó torthaí tástála) a bhailiú chun an anailís a dhéanamh.

·Leanfaidh comhairliúchán poiblí an glao ar fhianaise seo a sheolfar ar an tairseach ‘Cloisimis Uait’( 7 ) . Beidh an comhairliúchán ar fáil i ngach teanga de chuid an Aontais agus beidh sé ar oscailt ar feadh tréimhse 12 sheachtain.

·Déanfar an dul chun cinn ar obair na meastóireachta agus an mheasúnaithe tionchair a chur i láthair an Fhóraim Éicidhearthóireachta agus Lipéadaithe Fuinnimh. Bailíonn an Fóram na Ballstáit, comhlachais tionscail agus ionadaithe na sochaí sibhialta le chéile, rud a chuireann ar a gcumas ionchur a chur ar fáil le linn an phróisis.

·Beidh an dréacht‑thogra reachtach faoi réir tréimhse aiseolais 4 seachtaine agus fógra ón Eagraíocht Dhomhanda Trádála mar chuid de na gnáthnósanna imeachta um ghlacadh.

Cén fáth a bhfuil comhairliúchán ar bun againn?

Chun deis a thabhairt do pháirtithe leasmhara barúil a thabhairt ar an taithí maidir le cur chun feidhme na Rialachán atá ann faoi láthair le haghaidh fearais chuisniúcháin agus maidir le príomhroghanna arna sainaithint don mheasúnú tionchair; agus chun tuilleadh ionchuir a chur ar fáil maidir le forbairtí margaidh nó teicneolaíochta.

An spriocphobal

Saineolaithe agus ionadaithe ó pháirtí leasmhar ábhartha ar bith, cuir i gcás comhlachais tionscail (gnólachtaí monaraíochta, miondíola, suiteála, agus deisiúcháin), cuideachtaí aonair, eagraíochtaí comhshaoil agus tomhaltóirí, údaráis náisiúnta agus daoine aonair príobháideacha.