GLAO AR FHIANAISE

LE hAGHAIDH TIONSCNAIMH (gan measúnú tionchair)

Teideal an tionscnaimh

Treochlár Straitéiseach um dhigitiú agus intleacht shaorga san earnáil fuinnimh

Príomh-AS – an t‑aonad atá freagrach

Ard-Stiúrthóireacht an Fhuinnimh agus na Tithíochta — Aonad B4 maidir le Taighde, Nuálaíocht, Digitiú agus Iomaíochas

An cineál tionscnaimh is dócha a bheidh ann

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig an gCoiste Eacnamaíoch agus Sóisialta agus chuig Coiste na Réigiún:

Amchlár táscach

R1 2026

Eolas breise

Digitiú an chórais fuinnimh

Is ar mhaithe le heolas a thabhairt atá an doiciméad seo ann, agus ar mhaithe leis sin amháin. Tá sé gan dochar do chinneadh críochnaitheach an Choimisiúin faoi leanúint ar aghaidh leis an tionscnamh seo nó faoin ábhar a bheidh ann ar deireadh. D’fhéadfadh athrú teacht ar aon ghné den tionscnamh a bhfuil tuairisc air sa doiciméad seo, an t‑amchlár san áireamh.

A. An comhthéacs polaitiúil, sainiú na faidhbe agus seiceáil coimhdeachta

An comhthéacs polaitiúil

I dTreoirlínte Polaitiúla 2024-2029, leag an tUachtarán von der Leyen béim ar an ngá atá le praghsanna fuinnimh a laghdú, imeacht ó bhreoslaí iontaise agus a áirithiú go dtairbheoidh tomhaltóirí d’aistriú éiceolaíoch agus digiteach atá cóir.. Den mheon sin, sa litir mhisin chuig an gCoimisinéir um Fhuinneamh agus Tithíocht, iarradh go nglacfaí treochlár straitéiseach um dhigitiú agus intleacht shaorga san earnáil fuinnimh chun acmhainneacht na dteicneolaíochtaí digiteacha a ghiaráil.

I dTuarascáil Draghi maidir le hiomaíochas an Aontais, leagtar béim ar an deis uathúil atá ann don earnáil fuinnimh san Aontas leas a bhaint as rabhartaí nuálaíochta digití amach anseo agus cos a choinneáil ar bun i réimsí ina bhfuil gá le ceannasacht theicneolaíoch. Cuirtear i dtábhacht sa tuarascáil go bhfuil an earnáil fuinnimh ar cheann de na hearnálacha is mó a bhfuil acmhainneacht aici tairbhiú d’acmhainneacht na hintleachta saorga borradh a chur faoin éifeachtúlacht agus dlús a chur leis an nuálaíocht.

Tógfaidh an Treochlár Straitéiseach ar thionscnaimh roimhe sin (amhail Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis an gCóras Fuinnimh a Dhigitiú a glacadh in 2022) agus tógfaidh sé sineirgí Plean Gníomhaíochta um Praghsanna Fuinnimh Inacmhainne, an Treochlár um Éifeachtúlacht Fuinnimh, Pacáiste um na hEangacha, Pacáiste Fuinnimh na Saoránach, an Plean Gníomhaíochta um Leictriúchán agus an Straitéis um Théamh agus Fuarú. Thairis sin, comhlánóidh an Treochlár Straitéiseach an Straitéis um chur i bhfeidhm na hIntleachta Saorga atá ar na bacáin, an Straitéis um Aontas Sonraí Eorpach, agus an Gníomh um Fhorbairt Néalríomhaireachta agus a hIntleachta Saorga; agus cuirfidh sé leis an gcreat reachtach ábhartha a glacadh le déanaí, lena n‑áirítear an Gníomh um an Intleacht Shaorga, an Dara Treoir NIS agus an Gníomh um Chibear-athléimneacht.

Ar an iomlán, leis an Treochlár Straitéiseach um Dhigitiú agus Intleacht Shaorga san Fhuinneamh, déanfar acmhainneacht na dteicneolaíochtaí digiteacha agus intleachta saorga a ghiaráil le haghaidh an chórais fuinnimh, agus na rioscaí gaolmhara á maolú ag an am céanna agus cumasófar dícharbónú agus iomaíochas gheilleagar an Aontais, rudaí a sainaithníodh mar an chéad cholún agus an dara colún den Chompás Iomaíochais.

An fhadhb arb aidhm don tionscnamh dul i ngleic léi

D’fhéadfadh an digitiú agus an intleacht shaorga dlús mór a chur leis an aistriú fuinnimh, ach tá ceithre phríomh-shaincheist ann chun dul i ngleic leis an méid seo a leanas:

1.Rochtain ar shonraí ardcháilíochta: Bacainn mhór ar ghlacadh seirbhísí fuinnimh nuálacha agus réitigh intleachta saorga is ea an easpa sonraí fuinnimh comhsheasmhacha, ardcháilíochta agus idir-inoibritheacha. Is minic nach mbíonn sonraí á gcomhroinnt idir oibreoirí agus réigiúin, agus tá creataí comhroinnte teoranta ann. Cuireann sé sin bac ar oiliúint agus ar chur in úsáid samhlacha intleachta saorga, cuireann sé moill ar an nuálaíocht agus laghdaíonn sé an cumas oibríochtaí a bharrfheabhsú ar fud an tslabhra luacha fuinnimh.

2.Glacadh mall agus ilroinnt: Is é an bonneagar leagáide, an fhrithsheasmhacht in aghaidh an athraithe agus iarrachtaí ilroinnte náisiúnta is cúis le luas neamhchothrom na hearnála fuinnimh maidir le teicneolaíochtaí digiteacha a ghlacadh. Mar thoradh air sin, bíonn an dul chun cinn míchothrom ar fud na mBallstát agus bíonn barainneachtaí scála teoranta ann — rud a bhaineann an bonn de chumas an Aontais córas fuinnimh cliste comhtháite a thógáil.

3.Éileamh fuinnimh méadaitheach na dteicneolaíochtaí digiteacha: Is dúshlán atá ag dul i méid é riachtanais fuinnimh na dteicneolaíochtaí digiteacha atá ag dul i méid (go háirithe oiliúint lárionad sonraí nó intleacht shaorga a oibriú). Gan caighdeáin chomhordúcháin agus éifeachtúlachta, d’fhéadfadh an t‑éileamh sin brú a chur ar eangacha áitiúla, astaíochtaí gás ceaptha teasa a mhéadú agus cuid de ghnóthachain an aistrithe fuinnimh a fhritháireamh (go háirithe i réigiúin a bhfuil srianta acmhainneachta orthu cheana féin).

4.Rioscaí intreacha a bhaineann le huirlisí digiteacha agus intleachta saorga a chur in úsáid ar mhórscála: Glacadh creat reachtach láidir le déanaí, lena n‑áirítear rialacha cothrománacha (an Dara Treoir NIS agus an Gníomh um Chibear-Athléimneacht) chomh maith le rialacha earnáilsonracha (an Cód Gréasáin maidir le sreafaí leictreachais trasteorann). Mar sin féin, tá an iliomad dúshlán ag baint le glacadh forleathan uirlisí digiteacha agus intleachta saorga san earnáil fuinnimh, go háirithe nuair a dhéantar iad a chomhtháthú i mbonneagair chriticiúla fuinnimh. Tá sé ríthábhachtach trédhearcacht agus inmhínitheacht a chur chun cinn chun muinín an phobail a áirithiú. Tá sé ríthábhachtach maoirseacht a dhéanamh ar úsáid na n‑uirlisí sin san earnáil fuinnimh chun cosaint láidir tomhaltóirí a choinneáil ar bun.

An bunús atá le gníomhaíocht AE (bunús dlí agus seiceáil coimhdeachta)

Bunús dlí

Is é Airteagal 194(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh an bunús dlí atá leis an tionscnamh seo. Dá bhrí sin, is tionscnamh é i réimse an fhuinnimh, ina roinntear inniúlacht idir an tAontas agus na Ballstáit.

Agus an bealach le dlús a chur leis an aistriú glas agus digiteach á shainaithint trí theicneolaíochtaí digiteacha agus intleachta saorga a chur in úsáid san earnáil fuinnimh, tabharfaidh an Treochlár Straitéiseach um Dhigitiú agus Intleacht Shaorga san Earnáil Fuinnimh aghaidh mar is ceart ar phrionsabal na coimhdeachta. Is amhlaidh atá i gcás na dtionscnamh beartais a leanfaidh an Teachtaireacht.

An gá praiticiúil atá le gníomhaíocht AE

Tá gá le gníomhaíocht ón Aontas chun iarrachtaí ar fud bheartais éagsúla an Aontais a ghníomhachtú, a shlógadh agus a chomhordú. Ní mór do na Ballstáit agus do pháirtithe leasmhara ábhartha eile — amhail cuideachtaí fuinnimh, gnólachtaí nuathionscanta, soláthraithe bonneagair (i.e. ríomhairí ardfheidhmíochta), ollscoileanna, eagraíochtaí taighde agus infheisteoirí dea-chleachtais a chomhroinnt agus acmhainní a chomhthiomsú.

Baineann breisluach an Treochláir Straitéisigh freisin le creat de chuid an Aontais a chruthú lena seachnófar cuir chuige náisiúnta éagsúla nó neamh-chomhlántacha a d’fhéadfadh iomaíochas an Aontais a lagú. Thairis sin, chuirfeadh an Treochlár Straitéiseach um Dhigitiú agus Intleacht Shaorga ar an leibhéal Eorpach le Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis an Earnáil Fuinnimh a Dhigitiú, a glacadh in 2022.

B. Aidhm an tionscnaimh agus conas a chuirfear i gcrích í

Tá acmhainneacht ollmhór ag teicneolaíochtaí digiteacha (lena n‑áirítear Intleacht Shaorga) dlús a chur le haistriú an Aontais chuig córas fuinnimh níos glaine agus níos díláraithe, agus éifeachtúlacht fuinnimh agus iontaofacht córais á bhfeabhsú ag an am céanna. Leis an Treochlár Straitéiseach, scaoilfear le cumas an digitithe agus na hintleachta saorga, sainaithneofar cleasa ar fud na réimsí beartais, lenar féidir dlús a chur le forbairt, cur in úsáid, agus glacadh an digitithe agus na hintleachta saorga san earnáil fuinnimh. Tabharfaidh sé aghaidh ar chúig phríomhchuspóir:

1.Dlús a chur le cur in úsáid na réiteach digiteach agus intleachta saorga sa chóras fuinnimh

Creat comhordaithe de chuid an Aontais a chur ar fáil chun rochtain rianúil ar shonraí fuinnimh a éascú chun margadh de chuid an Aontais a scaoileadh le haghaidh seirbhísí fuinnimh nuálacha amhail solúbthacht ar thaobh an éilimh agus luchtú déthreoch feithiclí leictreacha; tacú le cuideachtaí fuinnimh samhlacha intleachta saorga a fhorbairt, agus le saoráidí tástála agus turgnamhaíochta; tacú le teaghlaigh a dtomhaltas fuinnimh a laghdú agus le foirgnimh a bheith tíosach ar fhuinneamh; agus tógáil ar an obair leanúnach maidir le príomhtháscairí a fhorbairt le haghaidh eangacha cliste agus leathchúplaí digiteacha a fhorbairt le haghaidh eangacha leictreachais an Aontais.

2.Taighde, nuálaíocht agus comhordú a chothú chun córas fuinnimh na todhchaí a ullmhú

Réitigh nuálacha dhigiteacha agus intleachta saorga a spreagadh le haghaidh na hearnála fuinnimh, agus cláir chistiúcháin an Aontais á ngiaráil (go háirithe Fís Eorpach, an Eoraip Dhigiteach, LIFE agus SCE Fuinneamh); an bhearna nuálaíochta a laghdú agus iomaíochas agus ceannasacht theicneolaíoch an Aontais a bharrfheabhsú; agus dlús a chur le taighde agus nuálaíocht fuinnimh ghlain tríd an intleacht shaorga.

3.Éileamh leictreachais na lárionad sonraí a chomhtháthú go hinbhuanaithe sa chóras fuinnimh

Feabhas a chur ar phleanáil fhadtéarmach agus comhtháthú inbhuanaithe lárionad sonraí in eangacha leictreachais an Aontais trí idirphlé a fheabhsú agus gníomhaíochtaí a chomhordú idir forbróirí lárionad sonraí, táirgeoirí fuinnimh ghlain, oibreoirí eangaí, na Ballstáit agus rialtóirí náisiúnta; éifeachtúlacht lárionad sonraí a fheabhsú trí scéim rátála (agus, b’fhéidir, íoschaighdeáin feidhmíochta) a thabhairt isteach; agus an brú ar eangacha leictreachais a laghdú (e.g. trí sholúbthacht ar thaobh an éilimh) agus an tionchar ar phobail áitiúla a íoslaghdú ag an am céanna.

4.Trédhearcacht agus maoirseacht riosca a bharrfheabhsú

Dea-chleachtais a chomhroinnt maidir le réitigh intleachta saorga a úsáid i mbonneagar fuinnimh criticiúil; treoir a chur ar fáil maidir le córais intleachta saorga ardriosca a úsáid san earnáil fuinnimh; stór teagmhas agus neasteagmhas a sheoladh in úsáid uirlisí intleachta saorga le haghaidh na hearnála fuinnimh chun na ceachtanna a foghlaimíodh a chomhroinnt; agus úsáid na hIntleachta Saorga a chur chun cinn chun slándáil agus sláine fhisiciúil sócmhainní fuinnimh a bharrfheabhsú.

5.Creat comhardaithe agus rialachais a shuí

An comhar idir rialtais, an tionscal, an tsochaí shibhialta agus institiúidí taighde a threisiú chun na tairbhí a bhaineann le teicneolaíochtaí digiteacha agus intleachta le haghaidh na hearnála fuinnimh a uasmhéadú; aistriú eolais idir na Ballstáit a chur chun cinn; tacú le comhpháirtíochtaí le heagraíochtaí agus fóraim idirnáisiúnta (e.g. an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh agus an Comhdháil Aireachta um Fhuinneamh Glan); agus páirt a ghlacadh in idirphlé le tíortha atá ar aon intinn leo.

Na tionchair is dócha a bheidh ann

Ba cheart go mbeadh tairbhí iomadúla ag baint leis na bearta a leagtar amach sa Treochlár Straitéiseach, lena n‑áirítear:

·Pleanáil eangaí a optamú (e.g. suíomhanna optamacha a chinneadh le haghaidh bonneagar cumhachta nua)

·Oibríochtaí eangaí a optamú trí chothabháil thuarthach agus réamhaisnéisiú éilimh

·Comhtháthú foinsí in-athnuaite fuinnimh a bharrfheabhsú trí fheabhas a chur ar an tuar maidir le giniúint agus éileamh athróg

·Tomhaltóirí a chumhachtú trí bhainistiú fuinnimh foirgneamh cliste agus praghsáil dhinimiciúil

·Solúbthacht an chórais a bharrfheabhsú trí bhainistiú ar thaobh an éilimh ar acmhainní fuinnimh dáilte

·Rannchuidiú le fuinneamh inacmhainne, dícharbónú córais agus cuspóirí aeráide a bhaint amach

·Samhlacha gnó nua a chur chun cinn (e.g. trádáil idir piaraí)

An faireachán a dhéanfar amach anseo

Déanfaidh an Coimisiún faireachán ar chur chun feidhme a ghníomhaíochtaí trí bhearta tiomnaithe. Tuairisceoidh sé don phobal maidir leis an dul chun cinn atá déanta sa chur chun feidhme sin.

C. Rialáil níos fearr

Measúnú tionchair

Teachtaireacht ón gCoimisiún a bheidh sa Treochlár Straitéiseach, agus dá bhrí sin ní bheidh gá le measúnú tionchair tiomnaithe. Sainaithneofar sa Treochlár Straitéiseach liosta beart a bheidh le déanamh, ach beidh na bearta sonracha sin faoi réir a bpróiseas formheasa féin (i gcomhréir le ceanglais maidir le rialáil níos fearr agus lena n‑áirítear ceanglas measúnú tionchair agus comhairliúcháin bhreise a dhéanamh, más infheidhme).

An straitéis chomhairliúcháin

Cuirfidh an straitéis chomhairliúcháin le haghaidh an Treochláir Straitéisigh leis an obair atá á déanamh cheana faoi Phlean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis an gCóras Fuinnimh a Dhigitiú (e.g. obair an Ghrúpa Saineolaithe um an bhFuinneamh Cliste agus an tascfhórsa chomhpháirtigh in éineacht leis na hoibreoirí líonra). Ina theannta sin, beidh an Treochlár Straitéiseach bunaithe freisin ar chomhairliúchán leathan in éineacht le páirtithe leasmhara, lena n‑áirítear:

·Comhairliúchán 12 sheachtain leis an bpobal i gcoitinne le ceistneoir spriocdhírithe tríd an tairseach ‘Cloisimis uait’;

·Comhairliúcháin spriocdhírithe in éineacht le páirtithe leasmhara fuinnimh agus digiteacha trí cheardlanna tiomnaithe agus rannpháirtíocht i mórimeachtaí fuinnimh agus digiteacha (e.g. an tSeachtain Eorpach um Fhuinneamh Inbhuanaithe, Hannover Messe, Fóram Chóbanhávan agus Comhdháil ENLIT);

·Dul i gcomhairle leis na Ballstáit tríd an nGrúpa Saineolaithe um an bhFuinneamh Cliste, trí na Buanionadaíochtaí agus trí mheithleacha ábhartha de chuid na Comhairle; agus

·Imeacht ardleibhéil i R3 2025 chun dúshláin agus deiseanna a phlé leis an gCoimisinéir Fuinnimh agus leis na páirtithe leasmhara ábhartha.

Is sna slabhraí luacha digiteacha agus fuinnimh atá na príomhpháirtithe leasmhara a sainaithníodh. Áirítear orthu sin oibreoirí líonra, soláthróirí TF, FBManna, comhbhailitheoirí, comhtháthaire córas, soláthraithe réiteach digiteach, oibreoirí lárionad sonraí, soláthraithe néalseirbhísí, tomhaltóirí, pobail fuinnimh, monaróirí fearas, pobal taighde, tionscail dianfhuinnimh, oibreoirí foirgneamh, monaróirí gluaisteán agus soláthraithe réiteach leictrea-shoghluaisteachta.