(1)

Ceanglais maidir leis na socruithe, na nósanna imeachta agus na córais atá le bheith i bhfeidhm ag daoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní chun orduithe, idirbhearta agus gnéithe eile d’fheidhmiú na teicneolaíochta mórleabhar dáilte (DLT) a thuairisciú, lena n-áirítear an sásra comhthola, i gcás ina bhféadfadh imthosca a bheith ann lena léirítear go ndearnadh drochúsáid mhargaidh, go bhfuil drochúsáid mhargaidh á déanamh nó gur dócha go ndéanfar drochúsáid mhargaidh. Tá na ceanglais sin ríthábhachtach agus ba cheart iad a bheith ina gcuidiú le drochúsáid mhargaidh a chosc agus a bhrath. Ba cheart na ceanglais sin a bheith ina gcuidiú freisin chun a áirithiú, i ndáil leis na tuairiscí a bhaineann le hamhras réasúnach ar orduithe, idirbhearta agus gnéithe eile d’fheidhmiú na teicneolaíochta mórleabhar dáilte (tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach) arna gcur faoi bhráid na n-údarás inniúil, go mbeidh siad fóinteach, cuimsitheach agus úsáideach.

(2)

Chun a áirithiú go bhfuil cosc agus brath drochúsáide margaidh éifeachtach, ba cheart córais iomchuí a bheith i bhfeidhm chun faireachán a dhéanamh ar orduithe, ar idirbhearta agus ar ghnéithe eile d’fheidhmiú DLT, i gcomhréir le scála, méid agus cineál ghníomhaíocht ghnó an duine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil. Ba cheart foráil a dhéanamh sna córais sin maidir le hanailís dhaonna arna déanamh ag foireann atá oilte go hiomchuí bunaithe ar fhaisnéis oibiachtúil atá ar fáil don eintiteas tuairiscithe. Níor cheart don eintiteas sonraí pearsanta breise a bhailiú ach amháin chun anailís iomchuí dhaonna a áirithiú. Chun gur féidir tuilleadh anailíse a dhéanamh ar thrádáil chos istigh nó ar chúbláil margaidh a d’fhéadfadh a bheith ann nó ar iarracht ar thrádáil chos istigh nó ar chúbláil margaidh, ba cheart na córais chun faireachán a dhéanamh ar dhrochúsáid mhargaidh a bheith in ann foláirimh a dhéanamh i gcomhréir le paraiméadair shonraithe. Ba cheart an rochtain ar fholáirimh den sórt sin a thaifeadadh chun a áirithiú nach n-úsáidfear iad ach amháin chun drochúsáid mhargaidh a bhrath. Is dócha go mbeidh leibhéal éigin uathoibrithe ag teastáil ón bpróiseas iomlán.

(3)

Chun anailís a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil na socruithe, na córais agus na nósanna imeachta iomchuí chun drochúsáid mhargaidh a chosc agus a bhrath, is gá measúnú a dhéanamh ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag an duine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil ar an margadh. Mar chuid den mheasúnú sin, ba cheart do na daoine sin a mheas an bhfuil suíomh suntasach nó ceannasach acu in aon deighleog sócmhainní sa mhargadh cripteashócmhainní, agus sa chás sin ba cheart na socruithe, na córais agus na nósanna imeachta sin a bheith comhréireach lena suíomh.

(4)

Chun drochúsáid mhargaidh a chosc agus a bhrath, is gá faireachán leanúnach a dhéanamh ar gach ordú agus idirbheart a shocraíonn nó a dhéanann daoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil, gan beann ar cibé acu a fhorghníomhaítear na horduithe agus na hidirbhearta sin ar an mórleabhar dáilte (‘ar an slabhra’) nó lasmuigh den mhórleabhar dáilte (‘seachshlabhra’), lena n-áirítear aistrithe cripteashócmhainní chuig cuntais chliaint an tsoláthraí seirbhísí cripteashócmhainní chéanna nó ó chuntais chliaint an tsoláthraí seirbhísí cripteashócmhainní chéanna.

(5)

Chun cur chuige comhsheasmhach agus cleachtais chomhsheasmhacha a éascú agus a chur chun cinn ar fud an Aontais i ndáil le drochúsáid mhargaidh a chosc, a bhrath agus smachtbhannaí a fhorchur ina leith, is gá forálacha mionsonraithe a leagan síos lena gcomhchuibhítear ábhar orduithe agus idirbheart amhrasach, an teimpléad le haghaidh orduithe agus idirbhearta amhrasacha a thuairisciú agus uainiú an tuairiscithe sin agus gnéithe eile d’fheidhmiú DLT.

(6)

Chun acmhainní a chomhroinnt, chun córais faireacháin a fhorbairt agus a chothabháil go lárnach, agus chun saineolas a fhorbairt i gcomhthéacs faireachán a dhéanamh ar orduithe agus ar idirbhearta amhrasacha, ba cheart do dhaoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní a bheith in ann cosc agus brath orduithe, idirbheart agus gnéithe eile d’fheidhmiú DLT laistigh de ghrúpa a tharmligean, nó anailís sonraí agus giniúint foláireamh a tharmligean, faoi réir coinníollacha iomchuí. Le tarmligean den sórt sin níor cheart cosc a chur ar na húdaráis inniúla measúnú a dhéanamh, tráth ar bith, i dtaobh an bhfuil socruithe, córais agus nósanna imeachta an duine a dtarmligtear na feidhmeanna chuige ag teacht go héifeachtach leis an oibleagáid drochúsáid mhargaidh a chosc agus a bhrath. An oibleagáid tuairisciú a dhéanamh agus an fhreagracht an Rialachán seo agus Airteagal 92 de Rialachán (AE) 2023/1114 a chomhlíonadh, ba cheart an oibleagáid agus an fhreagracht sin a bheith ar an duine atá ag tarmligean i gcónaí.

(7)

Ba cheart rialacha trádála iomchuí a bheith ag soláthraithe seirbhísí cripteashócmhainní a oibríonn ardán trádála, ar rialacha iad a rannchuidíonn le drochúsáid mhargaidh a chosc. Ba cheart saoráidí a bheith ag na heintitis sin freisin chun an leabhar orduithe a léirshamhlú chun anailís a dhéanamh ar an ngníomhaíocht trádála.

Le teimpléad aonair comhchuibhithe chun tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach a thíolacadh go leictreonach, ba cheart comhroinnt éifeachtúil faisnéise maidir le horduithe agus idirbhearta amhrasacha idir údaráis inniúla in imscrúduithe trasteorann a éascú.

(8)

Na réimsí faisnéise i dteimpléad tuairisce ar ordú agus idirbheart amhrasach den sórt sin, i gcás ina gcomhlánaítear go soiléir, go cuimsitheach, go hoibiachtúil agus go cruinn iad, ba cheart iad a bheith ina gcuidiú leis na húdaráis inniúla measúnú a dhéanamh go pras ar orduithe agus idirbhearta amhrasacha den sórt sin agus an beart is gá a dhéanamh. Dá bhrí sin, le teimpléad tuairisce ar ordú agus idirbheart amhrasach den sórt sin, ba cheart é a chur ar a gcumas do na daoine a bhfuil an tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach á tíolacadh acu an fhaisnéis a sholáthar a mheasann na húdaráis inniúla a bheith ábhartha maidir le horduithe, idirbhearta nó gnéithe eile d’fheidhmiú na teicneolaíochta mórleabhar dáilte arna tuairisciú agus míniú a thabhairt ar na cúiseanna atá leis an amhras. Leis an teimpléad tuairisce ar ordú agus idirbheart amhrasach, ba cheart é a chur ar a gcumas do na daoine a bhfuil an tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach á tíolacadh acu sonraí pearsanta a sholáthar freisin lena bhféadfaí na daoine a bhfuil baint acu leis an ngníomhaíocht amhrasach a shainaithint agus cuidiú leis na húdaráis inniúla ina n-imscrúduithe. Ba cheart faisnéis den sórt sin a sholáthar ag an tús, ionas nach gcuirfear sláine an imscrúdaithe i mbaol mar gheall ar an ngá a d’fhéadfadh a bheith ann d’údarás inniúil filleadh ar an duine a thíolaic an tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach le linn imscrúdaithe. Maidir le sonraí pearsanta a phróiseáil faoin Rialachán seo, ní mór é a dhéanamh i gcomhréir le Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2) maidir le daoine nádúrtha a chosaint i ndáil le sonraí pearsanta a phróiseáil agus maidir le saorghluaiseacht sonraí den sórt sin. Ba cheart prionsabal an íoslaghdaithe sonraí a chomhlíonadh go háirithe i gcás ina mbailítear sonraí pearsanta chun comhlíonadh an Rialacháin seo a áirithiú.

(9)

Chun tíolacadh tuairisce ar ordú agus idirbheart amhrasach a éascú, ba cheart foráil a dhéanamh sa teimpléad maidir le ceangal na ndoiciméad agus na n-ábhar is gá chun tacú leis an bhfógra a dhéantar, lena n-áirítear i bhfoirm iarscríbhinne ina liostaítear na horduithe nó na hidirbhearta amhrasacha agus ina mionsonraítear a bpraghsanna agus a méideanna. Ina theannta sin, le teimpléad tuairisce ar ordú agus idirbheart amhrasach, ba cheart a bheith in ann iompraíochtaí amhrasach a bhaineann le feidhmiú DLT a thuairisciú.

(10)

Níor cheart do dhaoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní fógra a thabhairt faoi gach ordú a fhaightear ná faoi gach idirbheart a dhéantar a spreag foláireamh inmheánach. Bheadh ceanglas den sórt sin ar neamhréir leis an gceanglas measúnú a dhéanamh de réir an cháis cé acu atá nó nach bhfuil forais amhrais réasúnacha ann.

(11)

San anailís ar orduithe, ar idirbhearta nó ar ghnéithe eile d’fheidhmiú DLT, ba cheart a chur san áireamh nach amháin faisnéis inmheánach an duine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní, ach an fhaisnéis uile atá ar fáil go poiblí, lena n-áirítear faisnéis faoi idirbhearta atá leabaithe i gcóras mórleabhar poiblí.

(12)

Ba cheart na tuairiscí ar orduithe agus idirbhearta amhrasacha a chur faoi bhráid an údaráis inniúil gan mhoill a luaithe a bheidh amhras réasúnach ann gur ann do dhrochúsáid mhargaidh. An anailís i dtaobh an bhfuil ordú nó idirbheart ar leith le meas mar ordú nó idirbheart amhrasach, ba cheart í a bheith bunaithe ar fhíorais seachas ar amhantraíocht nó ar thoimhde agus ba cheart í a dhéanamh chomh tapa agus is féidir go praiticiúil. Dá gcuirfí moill ar thíolacadh tuairisce chun orduithe, idirbhearta nó gnéithe eile amhrasacha d’fheidhmiú DLT a ionchorprú nó chun roinnt tuairiscí ar orduithe agus idirbhearta amhrasacha a charnadh, bheadh sé ar neamhréir leis an oibleagáid gníomhú gan mhoill, i gcás inar cruthaíodh amhras réasúnach cheana féin. I gcás ar bith, ba cheart do dhaoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní measúnú a dhéanamh de réir an cháis an bhféadfaí roinnt orduithe, idirbheart nó gnéithe eile d’fheidhmiú DLT a thuairisciú in aon tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach amháin.

(13)

D’fhéadfadh imthosca a bheith ann ina dtagann amhras réasúnach chun cinn faoi dhrochúsáid mhargaidh tar éis don ghníomhaíocht amhrasta tarlú, mar gheall ar theagmhais ina dhiaidh sin nó ar fhaisnéis atá ar fáil. Níor cheart é sin a bheith ina chúis gan an ghníomhaíocht amhrasta a thuairisciú don údarás inniúil. Chun comhlíonadh na gceanglas tuairiscithe a léiriú sna himthosca sonracha sin, ba cheart don duine a bhfuil an tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach á tíolacadh aige a bheith in ann údar a thabhairt leis an neamhréireacht ama idir tarlú na gníomhaíochta amhrasta agus cruthú amhrais réasúnaigh go ndearnadh drochúsáid mhargaidh, go bhfuil drochúsáid mhargaidh á déanamh nó gur dócha go ndéanfar drochúsáid mhargaidh.

(14)

Chun cúnamh a thabhairt do dhaoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní a mbreithiúnas a fheidhmiú agus orduithe nó idirbhearta amhrasacha ina dhiaidh sin á mbreithniú acu, ba cheart dóibh a bheith in ann an anailís ar thuairiscí ar orduithe agus idirbhearta amhrasacha a tíolacadh roimhe seo a mheabhrú agus a athbhreithniú, agus ar na horduithe, idirbhearta agus iompraíochtaí amhrasacha sin a bhaineann le feidhmiú DLT a ndearnadh anailís orthu, ach ar tháinig an t-údarás inniúil lena mbaineann ar an gconclúid ina leith nach raibh na forais amhrais réasúnach.

(15)

Chun drochúsáid mhargaidh a chosc a mhéid is féidir, ba cheart do dhaoine a shocraíonn nó a dhéanann idirbhearta go gairmiúil i gcripteashócmhainní a bheith in ann a gcórais faireachais a bheachtú agus patrúin iompraíochta a dhéantar arís agus arís eile a bhrath, a bhféadfadh amhras réasúnach faoi dhrochúsáid mhargaidh a bheith mar thoradh ar a gcomhiomlán, á mheas ina n-iomláine. Dá bhrí sin, ba cheart a cheangal ar na daoine sin anailís a dhéanamh ar orduithe, ar idirbhearta, ar iompraíochtaí amhrasacha agus ar ghnéithe eile a bhaineann le feidhmiú na teicneolaíochta mórleabhar dáilte nach raibh tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach mar thoradh orthu agus anailísí den sórt sin a thaifeadadh. Ba cheart na taifid sin a bheith ina gcuidiú freisin leis na daoine sin comhlíonadh Airteagal 92 de Rialachán (AE) 2023/1114 a fhianú agus ba cheart comhlíonadh a bhfeidhmeanna maoirseachta, imscrúdaitheacha agus forfheidhmiúcháin ag údaráis inniúla faoi Airteagal 92 de Rialachán (AE) 2023/1114 a éascú leo.

(16)

Ós rud é gur margaí trasteorann go bunúsach iad margaí cripteashócmhainní, is gá nósanna imeachta comhordúcháin a shonrú idir na húdaráis inniúla chun drochúsáid mhargaidh a bhrath agus smachtbhannaí a fhorchur ina leith i gcás cásanna drochúsáide margaidh trasteorann. Ba cheart a áirithiú leis na nósanna imeachta comhordúcháin sin nach ann d’aon imscrúdú nó gníomhaíocht fhorfheidhmiúcháin atá ag teacht salach ar a chéile. Sa chomhthéacs sin, ba cheart a áireamh ar chásanna drochúsáide margaidh trasteorann cásanna ina ndéantar idirbhearta amhrasacha i mBallstát maidir le cripteashócmhainn a ligtear isteach chun a trádála i mBallstát eile agus cásanna ina bhfuil an soláthraí seirbhísí cripteashócmhainní lena mbaineann ag feidhmiú i níos mó ná Ballstát amháin.

(17)

Is gá forálacha a leagan síos maidir le tarchur tuairiscí ar orduithe agus idirbhearta amhrasacha i measc na n-údarás inniúil. Tá ceanglais den sórt sin ríthábhachtach, in éagmais córas tuairiscithe idirbheart, chun maoirseacht agus forfheidhmiú éifeachtúil ar an margadh a áirithiú agus, ag an am céanna, cosc a chur ar tharchur sreafa ollmhóir faisnéise nach mbeadh úsáideach don údarás is faighteoir.

(18)

Tá an Rialachán seo bunaithe ar na dréachtchaighdeáin theicniúla rialála arna gcur faoi bhráid an Choimisiúin ag an Údarás Eorpach um Urrúis agus Margaí (‘ESMA’).

(19)

Reáchtáil ESMA comhairliúcháin phoiblí oscailte maidir leis na dréachtchaighdeáin theicniúla rialála ar a bhfuil an Rialachán seo bunaithe, rinne sé anailís ar na costais agus ar na tairbhí a d’fhéadfadh a bheith ag baint leo agus d’iarr sé comhairle ar an nGrúpa Geallsealbhóirí um Urrúis agus Margaí arna bhunú i gcomhréir le hAirteagal 37 de Rialachán (AE) Uimh. 1095/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (3),

(20)

Chuathas i gcomhairle leis an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí i gcomhréir le hAirteagal 42(1) de Rialachán (AE) 2018/1725 (4) agus thug sé a thuairim an 22 Eanáir 2025.

1.

ciallaíonn ‘tuairisc ar ordú agus idirbheart amhrasach’ an tuairisc ar ordú nó idirbheart amhrasach, lena n-áirítear aon chealú nó modhnú orthu, agus gnéithe eile d’fheidhmiú DLT i gcás ina bhféadfadh imthosca a bheith ann lena léirítear go ndearnadh drochúsáid mhargaidh, go bhfuil drochúsáid mhargaidh á déanamh nó gur dócha go ndéanfar drochúsáid mhargaidh.

2.

ciallaíonn ‘modh leictreonach’ úsáid a bhaint as trealamh leictreonach mar mhodh chun sonraí a phróiseáil (lena n-áirítear comhbhrú digiteach), a stóráil agus a tharchur, agus úsáid á baint as sreanga, raidió, teicneolaíochtaí optúla nó aon mhodh leictreamaighnéadach eile;

3.

ciallaíonn ‘grúpa’ grúpa mar a shainmhínítear in Airteagal 2, pointe (11), de Threoir 2013/34/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (5);

4.

ciallaíonn ‘ordú’ gach uile ordú, lena n-áirítear gach uile luachan, is cuma más é an cuspóir atá leis ordú a chur isteach, a mhodhnú, a thabhairt cothrom le dáta nó a chealú ar dtús agus gan beann ar cén cineál ordaithe é;