(1)

Tá an tAontas fothaithe ar luachanna dhínit an duine, na saoirse, an chomhionannais agus urramú chearta an duine agus tá sé tiomanta don idirdhealú a chomhrac, lena n-áirítear ar fhorais mhíchumais, mar a leagtar amach sa Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE), sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), sa Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’) agus i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (4) (UNCRPD).

(2)

Le hAirteagal 26 den Chairt, aithníonn agus urramaíonn an tAontas an ceart atá ag daoine faoi mhíchumas chun leas a bhaint as bearta atá ceaptha chun a neamhspleáchas, a lánpháirtiú sóisialta agus gairmiúil agus a rannpháirtíocht i saol an phobail a áirithiú.

(3)

Tá an ceart bunúsach ag gach saoránach den Aontas gluaiseacht agus cónaí faoi shaoirse ar chríoch na mBallstát, faoi réir na dteorainneacha agus na gcoinníollacha a leagtar síos in CAE agus CFAE agus leis na bearta arna nglacadh chun éifeacht a thabhairt dóibh. Aithnítear in Airteagal 18 de UNCRPD freisin cearta daoine faoi mhíchumas, inter alia, chun saoirse gluaiseachta agus an tsaoirse chun a n-áit chónaithe a roghnú ar bhonn comhionann le daoine eile.

(4)

De réir Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, tá sé i gceist go mbeidh saoránacht an Aontais ina stádas bunúsach do náisiúnaigh na mBallstát agus an ceart chun gluaiseacht agus cónaí ar chríoch na mBallstát á fheidhmiú acu, rud a chuirfidh ar a gcumas dóibh siúd a bhíonn sa chás céanna leas a bhaint as an gcóir chéanna sa dlí, laistigh de raon feidhme ratione materiae CFAE, gan beann ar a náisiúntacht, faoi réir na n-eisceachtaí dá bhforáiltear go sainráite.

(5)

Tá an tAontas ina Pháirtí in UNCRPD agus tá sé faoi cheangal ag a fhorálacha, ar cuid dhílis iad de dhlíchóras an Aontais go feadh a inniúlachtaí. Tá na Ballstáit uile ina bPáirtithe in UNCRPD agus tá siad faoi cheangal aige go feadh a n-inniúlachtaí. Cé go bhfuil UNCRPD sínithe agus daingnithe ag an Aontas agus ag na Ballstáit uile, is gá dul chun cinn a dhéanamh maidir le comhionannas do dhaoine faoi mhíchumas ar leibhéal an Aontais agus sna Ballstáit uile araon.

(6)

Aithnítear faoi UNCRPD go n-áirítear ar dhaoine faoi mhíchumas daoine a bhfuil lagú fadtéarmach coirp, meabhrach, intleachtúil nó céadfach orthu a bhféadfadh cóir idirdhealaitheach a bheith mar thoradh orthu nuair a bhíonn orthu dul i ngleic le bacainní éagsúla comhshaoil, riaracháin, teicneolaíochta agus sochaíocha. Dá bhrí sin, is é is cuspóir do UNCRPD teachtadh iomlán agus cothrom chearta uile an duine agus shaoirsí bunúsacha na ndaoine uile faoi mhíchumas a chur chun cinn, a chosaint agus a áirithiú gan idirdhealú d’aon chineál, agus meas ar a ndínit bhunúsach, neamhspleáchas an duine aonair, lena n-áirítear an tsaoirse chun a roghanna féin a dhéanamh, agus neamhspleáchas daoine a chur chun cinn, agus ar an dóigh sin a rannpháirtíocht agus cuimsiú iomlán agus éifeachtach sa tsochaí ar bhonn comhionann le daoine eile a áirithiú. Aithnítear le UNCRPD freisin an tábhacht a bhaineann le hurraim a thabhairt d’éagsúlacht daoine faoi mhíchumas agus le go nglactar leo mar chuid den éagsúlacht dhaonna agus den chine daonna agus leis an ngá atá le bearta iomchuí a dhéanamh chun comhionannas deiseanna agus inrochtaineacht do dhaoine faoi mhíchumas a áirithiú. Luaitear in UNCRPD go bhfuil mná agus cailíní faoi mhíchumas faoi réir ilchineálacha idirdhealaithe, agus foráiltear ann go bhfuil na Stáit is Páirtithe le bearta a dhéanamh chun a áirithiú go mbeidh cearta uile an duine agus saoirsí bunúsacha á dteachtadh go hiomlán agus go cothrom acu. Aithnítear ann freisin na dálaí deacra a bhíonn roimh dhaoine faoi mhíchumas atá faoi réir cineálacha iomadúla nó géaraithe idirdhealaithe ar bhonn cine, datha, gnéis, teanga, reiligiúin, tuairimí polaitiúla nó tuairimí eile, bunús náisiúnta, eitneach, dúchasach nó sóisialta, maoine, breithe, aoise nó stádais eile.

(7)

Foráiltear i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta (5), a d’fhógair Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle, agus an Coimisiún go comhpháirteach in Göteborg an 17 Samhain 2017 (‘an Colún’), i bprionsabal 3, go bhfuil an ceart ag gach duine, gan beann ar mhíchumas, i measc nithe eile, chun córa comhionainne agus chun deiseanna comhionanna maidir le fostaíocht, cosaint shóisialta, oideachas, agus rochtain ar earraí agus seirbhísí atá ar fáil don phobal agus go gcothófar comhionannas deiseanna na ngrúpaí faoi ghannionadaíocht. Ina theannta sin, aithnítear sa Cholún, i bprionsabal 17, go bhfuil an ceart ag daoine faoi mhíchumas chun tacaíocht ioncaim a fháil lena n-áirithítear go mbeidh saol le dínit acu, an ceart chun seirbhísí lena gcuirtear ar a gcumas dóibh páirt a ghlacadh sa tsochaí agus an ceart chun timpeallacht oibre atá oiriúnaithe dá riachtanais.

(8)

Tá sé beartaithe leis an Straitéis maidir le Cearta Daoine faoi Mhíchumas 2021-2030, a glacadh le teachtaireacht ón gCoimisiún an 3 Márta 2021, dul i ngleic leis na dúshláin éagsúla a bhíonn roimh dhaoine faoi mhíchumas agus dul chun cinn a dhéanamh sna réimsí uile de UNCRPD, ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta araon.

(9)

Is é is aidhm do Threoir (AE) 2019/882 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (6) feabhas a chur ar rochtain ar tháirgí áirithe agus ar sheirbhísí áirithe trí dheireadh a chur leis na bacainní a eascraíonn ó cheanglais inrochtaineachta éagsúla sna Ballstáit agus iad a chosc, agus ar an dóigh sin cuidiú le hinfhaighteacht táirgí agus seirbhísí inrochtana ar an margadh inmheánach a mhéadú, lena n-áirítear rochtain ar shuíomhanna gréasáin agus ar sheirbhís atá bunaithe ar ghléasanna móibíleacha de chuid seirbhísí poiblí áirithe, agus chun feabhas a chur ar inrochtaineacht na faisnéise ábhartha. Ina theannta sin, is é is aidhm do Threoir (AE) 2016/2102 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (7) feabhas a chur ar inrochtaineacht na suíomhanna gréasáin agus na bhfeidhmchlár móibíleach de chuid comhlachtaí san earnáil phoiblí.

(10)

Ina theannta sin, ráthaítear le dlí an Aontais an ceart chun neamh-idirdhealú maidir le rochtain ar chearta iompair agus ar chearta eile. I measc na samplaí de na cearta sin, tá an ceart atá ag paisinéirí faoi mhíchumas agus paisinéirí a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe cúnamh a fháil, saor in aisce, agus iad ag taisteal d’aer, d’iarnród, ar mhodhanna iompair uisce-iompartha, nó ar bhus agus ar chóiste, a bhunaítear le Rialacháin (CE) Uimh. 1107/2006 (8), (AE) 2021/782 (9), (AE) Uimh. 1177/2010 (10) agus (AE) Uimh. 181/2011 (11) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle faoi seach. Le dlí an Aontais, go háirithe Treoir 1999/62/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (12), cuirtear ar a gcumas do na Ballstáit freisin foráil a dhéanamh do dholaí laghdaithe nó muirir úsáideora laghdaithe ar bhóithre, droichid nó tolláin atá faoi réir muirir bhóthair, chomh maith le díolúintí ón oibleagáid na dolaí nó na muirir úsáideora sin a íoc le haghaidh aon fheithicil a úsáideann daoine faoi mhíchumas nó aon fheithicil faoina n-úinéireacht.

(11)

Féadfaidh daoine faoi mhíchumas iarratas a dhéanamh chuig údaráis inniúla nó comhlachtaí inniúla sa Bhallstát ina bhfuil cónaí orthu chun go n-aithneofar a stádas míchumais toisc gur ceist í sin atá faoi inniúlacht na mBallstát. Tá nósanna imeachta um measúnú míchumais éagsúil ó Bhallstát go Ballstát. I gcás ina n-aithníonn na húdaráis inniúla nó na comhlachtaí inniúla stádas míchumais iarratasóra, is féidir leo deimhniú míchumais, cárta míchumais nó doiciméad foirmiúil eile a eisiúint lena n-aithnítear stádas míchumais an iarratasóra. I mBallstáit nach bhfuil sainmhíniú acu ar stádas míchumais, is féidir teidlíochtaí ar sheirbhísí sonracha atá bunaithe ar mhíchumas a úsáid i gcás ina ndeonaítear seirbhísí nó sochair do dhaoine faoi mhíchumas.

(12)

Aithnítear in UNCRPD go n-eascraíonn idirdhealú agus eisiamh sóisialta a bhíonn ar dhaoine faoi mhíchumas as na bacainní comhshaoil, sistéamacha agus dearcaidh sa tsochaí, seachas as an lagú é féin. Mar gheall ar an easpa aitheantais fhrithpháirtigh maidir le stádas míchumais idir na Ballstáit, is minic a bhíonn deacrachtaí agus bacainní sonracha agus suntasacha roimh dhaoine faoi mhíchumas agus a gcearta bunúsacha chun córa comhionainne, chun neamh-idirdhealú agus chun saorghluaiseachta á bhfeidhmiú acu. Is amhlaidh atá go háirithe i gcás tréimhsí gearrfhanachta nó cuairteanna ar Bhallstát eile de réir bhrí Airteagal 6 de Threoir 2004/38/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (13), lena bhforáiltear go bhfuil an ceart ag saoránaigh den Aontas agus ag baill dá dteaghlaigh cónaí i mBallstát eile ar feadh tréimhse suas le 3 mhí gan a bheith faoi réir aon choinníollacha ná aon fhoirmiúlachtaí seachas an ceanglas cárta aitheantais nó pas bailí a bheith acu. I gcás tréimhsí níos faide ná 3 mhí, ceanglaítear le hAirteagal 7 den Treoir sin go gcomhlíonfaí coinníollacha breise agus, sa chás sin, foráiltear le hAirteagal 8 den Treoir sin gur féidir leis an mBallstát óstach a cheangal ar shaoránaigh den Aontas clárú leis na húdaráis ábhartha.

(13)

Daoine faoi mhíchumas a bhogann ar feadh tréimhsí níos faide go Ballstáit eile chun críche fostaíochta, staidéar a dhéanamh nó chun críocha eile, ach amháin i gcás ina bhforáiltear a mhalairt le dlí nó i gcás ina ndearnadh comhaontú i measc na mBallstát, is féidir leo a chur faoi deara ar na húdaráis inniúla nó na comhlachtaí inniúla sa Bhallstát eile measúnú a dhéanamh ar a míchumas agus é a aithint go foirmiúil agus is féidir leo deimhniú míchumais, cárta míchumais, nó doiciméad foirmiúil eile lena n-aithnítear a stádas míchumais a fháil, nó cinneadh maidir le teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas i gcomhréir le rialacha infheidhme an Bhallstáit sin.

(14)

Chun saorghluaiseacht daoine faoi mhíchumas atá rannpháirteach i gclár soghluaisteachta de chuid an Aontais a chur chun cinn, ba cheart rochtain chomhionann leanúnach ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nó ar choinníollacha agus saoráidí páirceála a áirithiú tríd an gCárta Míchumais Eorpach agus an Cárta Páirceála Eorpach a úsáid i leith daoine faoi mhíchumas ar feadh fhad an chláir sin. Cuimsíonn cláir shoghluaisteachta an Aontais cláir arna mbunú ag an Aontas chun tacú le soghluaisteacht daoine chuig Ballstát eile ar feadh tréimhse ama shocraithe chun críoch oideachais, oiliúna, gairmiúla, sibhialta nó cultúrtha, mar shampla Clár an Chóir Dlúthpháirtíochta Eorpaigh nó Erasmus+, arna mbunú, faoi seach, le Rialachán (AE) 2021/888 (14) agus Rialachán (AE) 2021/817 (15) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle.

(15)

Mar sin féin, daoine a bhfuil stádas míchumais aitheanta acu nó atá i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas, agus iad ag taisteal chuig Ballstát seachas an Ballstát ina bhfuil cónaí orthu nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát den sórt sin ar feadh gearrfanachta, bíonn deacrachtaí suntasacha acu agus bacainní rompu go rialta mura n-aithnítear a stádas míchumais nó mura n-aithnítear go bhfuil siad i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas sa Bhallstát a dtaistealaíonn siad chuige nó a dtugann siad cuairt air agus mura bhfuil deimhniú míchumais, cárta míchumais nó doiciméad foirmiúil eile acu lena n-aithnítear a stádas míchumais nó go bhfuil siad i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas sa Bhallstát óstach chun leas a bhaint as coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgtear ann. Is minic a bhíonn deacrachtaí sonracha ag daoine faoi mhíchumas dofheicthe nuair a iarrtar orthu a míchumas a chruthú agus iad ag taisteal chuig Ballstát eile nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát eile.

(16)

Cuirtear daoine faoi mhíchumas a thaistealaíonn chuig Ballstát eile nó a thugann cuairt ar Bhallstát eile faoi mhíbhuntáiste suntasach agus a gcearta saorghluaiseachta á bhfeidhmiú acu i gcomparáid le daoine nach bhfuil faoi mhíchumas chomh maith le daoine faoi mhíchumas a bhfuil deimhniú míchumais, cárta míchumais nó doiciméad foirmiúil eile acu lena n-aithnítear a stádas míchumais nó go bhfuil siad i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas sa Bhallstát a bhfuil siad ag taisteal chuige nó a bhfuil siad ag tabhairt cuairt air.

(17)

Ina theannta sin, murab eol an aithneofar a stádas míchumais nó go bhfuil siad i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas agus na doiciméid fhoirmiúla lena n-aithnítear an stádas nó an teidlíocht sin, nó a mhéid a dhéanfar amhlaidh agus iad ag taisteal chuig Ballstát eile nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát eile, cruthaítear éiginnteacht shuntasach do dhaoine faoi mhíchumas. Mar thoradh ar a theoranta a bhíonn faisnéis ar líne maidir lena gcearta sonracha agus na buntáistí atá ar fáil, is amhlaidh a dhéantar an fhadhb sin níos measa. Ar deireadh, is féidir daoine faoi mhíchumas a dhíspreagadh óna gcearta chun saorghluaiseachta a fheidhmiú agus ó rannpháirtíocht agus cuimsiú iomlán agus éifeachtach sa tsochaí.

(18)

Tá imní léirithe ag saoránaigh den Aontas faoin easpa aitheantais fhrithpháirtigh maidir le míchumas ar fud an Aontais i roinnt achainíocha arna seachadadh chuig Parlaimint na hEorpa agus d’iarr siad go dtabharfaí isteach cárta míchumais ar fud an Aontais.

(19)

Mar aon le bacainní éagsúla infheicthe agus dofheicthe, fisiciúla, sóisialta agus eile maidir le rochtain a fháil ar spásanna agus seirbhísí poiblí agus príobháideacha agus an easpa cóiríochta réasúnaí, is príomhthoisc é an costas ard lena ndíspreagtar go leor daoine faoi mhíchumas ó thaisteal. Tá riachtanais shonracha ag daoine faoi mhíchumas a mbíonn speansais bhreise a bhaineann lena míchumas mar thoradh orthu agus d’fhéadfadh sé gur gá úsáid a bhaint as daoine a bhíonn á dtionlacan nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear iad siúd a aithnítear mar chúntóirí pearsanta i gcomhréir leis an dlí náisiúnta nó leis an gcleachtas náisiúnta, nó ateangairí comharthaíochta nó ainmhithe cúnaimh, rud a fhágann go mbeidh a gcostais taistil níos airde ná costais taistil daoine nach bhfuil faoi mhíchumas. D’fhéadfadh an easpa aitheantais maidir le stádas míchumais nó teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas i mBallstáit eile teorainn a chur lena rochtain ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nó ar choinníollacha agus saoráidí páirceála a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas, amhail saor-rochtain nó taraifí laghdaithe, suíocháin tosaíochta ar iompar poiblí nó spásanna páirceála coinnithe, agus bíonn tionchar aige ar a gcostais taistil, a saol, a lánpháirtiú sóisialta agus eacnamaíoch agus a neamhspleáchas pearsanta. Ina theannta sin, d’fhéadfadh iompar idirdhealaitheach i leith daoine faoi mhíchumas a bheith mar thoradh ar easpa forleathan eolais ar bheartais inrochtaineachta síceasóisialta, chognaíocha, fhisiceacha nó chéadfacha.

(20)

Is minic go mbíonn tábhacht le cóir fhabhrach, amhail cúnamh pearsanta, rochtain tosaíochta nó an fhéidearthacht scuainí a sheachaint, bíodh luach saothair á thairiscint nó ná bíodh, chun cur ar chumas daoine faoi mhíchumas rochtain a fháil ar sheirbhísí, gníomhaíochtaí agus saoráidí éagsúla agus chun tairbhe iomlán a bhaint astu. Mar gheall ar an easpa aitheantais fhrithpháirtigh a thugtar, áfach, sa Bhallstát a dtaistealaíonn siad chuige nó ar a dtugann siad cuairt, dá stádais míchumais nó teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas agus do na doiciméad fhoirmiúla lena n-aithnítear a stádas nó a dteidlíocht a eisítear i mBallstáit eile, d’fhéadfadh sé nach mbeidh daoine faoi mhíchumas in ann leas a bhaint as na coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgeann údaráis phoiblí nó oibreoirí príobháideacha sa Bhallstát sin do shealbhóirí deimhnithe míchumais, cárta míchumais nó doiciméad foirmiúil eile lena n-aithnítear a stádas míchumais nó a dteidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas a eisítear sa Bhallstát sin.

(21)

Cé gur de chineál deonach é agus go bhfuil sé teoranta ó thaobh raon feidhme de, léiríodh leis an Treoirthionscadal maidir leis an gCárta Míchumais Eorpach, a seoladh in 2016 agus a rinneadh in ocht mBallstát, go raibh buntáistí ag baint leis an aitheantas frithpháirteach maidir le stádas míchumais nó teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas a éascú idir na Ballstáit do dhaoine faoi mhíchumas maidir le rochtain a fháil ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a mhéid a bhaineann le seirbhísí i réimsí an chultúir, na fóillíochta, an spóirt agus i gcásanna áirithe an iompair, agus maidir le tacú lena ngluaiseacht trasteorann san Aontas ar feadh gearrfhanachta, agus léiríodh go bhfuil cuspóirí an Chárta Míchumais Eorpaigh fós ábhartha do riachtanais reatha na ndaoine faoi mhíchumas. Ina theannta sin, áiríodh sa treoirthionscadal sin samplaí eile de sheirbhísí, gníomhaíochtaí agus saoráidí lena dtairgtear coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach do dhaoine faoi mhíchumas.

(22)

Ar bhonn a stádais míchumais nó a dteidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas, is féidir le daoine faoi mhíchumas iarratas a chur faoi bhráid údaráis inniúla nó comhlachtaí inniúla sa Bhallstát ina bhfuil cónaí orthu chun go n-eiseofar cárta páirceála do dhaoine faoi mhíchumas lena n-aithnítear an ceart chun coinníollacha agus saoráidí páirceála áirithe a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas. Tá nós imeachta iarratais i bhfeidhm ag gach Ballstát ar an leibhéal áitiúil, réigiúnach nó náisiúnta, chun cárta páirceála a fháil do dhaoine faoi mhíchumas nó daoine a bhíonn á dtionlacan nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear cúntóirí pearsanta, agus critéir atá le comhlíonadh le bheith incháilithe.

(23)

Le Moladh 98/376/CE (16) ón gComhairle, déantar foráil maidir le samhail Eorpach de chárta páirceála do dhaoine faoi mhíchumas, a éascaíonn aitheantas na gcártaí páirceála sin ar fud na mBallstát. Mar sin féin, mar gheall ar chineál neamhcheangailteach an Mholta sin, tá go leor cineálacha cártaí páirceála éagsúla do dhaoine faoi mhíchumas ann mar thoradh ar a chur chun feidhme agus ar bhreiseanna nó ar dhiallais shonracha náisiúnta ón tsamhail mholta. Mar gheall ar na héagsúlachtaí sin, cuirtear bac ar aitheantas trasteorann na gcártaí páirceála sin ar fud na mBallstát, rud a chuireann bac ar rochtain daoine faoi mhíchumas ar choinníollacha páirceála sonracha a chuirtear ar fáil agus ar shaoráidí a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas ar sealbhóirí cárta páirceála iad i mBallstáit eile. Ina theannta sin, níor tugadh an Moladh sin cothrom le dáta chun forbairtí leanúnacha teicneolaíochta agus digitithe a léiriú. Bhí fadhbanna freisin ag na Ballstáit le calaois agus brionnú maidir le cártaí páirceála do dhaoine faoi mhíchumas toisc gur gnách go mbíonn an fhormáid measartha simplí agus gur féidir í a bhrionnú go héasca agus, go praiticiúil, bíonn sí difriúil i ngach Ballstát, rud a fhágann go mbíonn sé deacair í a fhíorú. I bhfianaise na Treorach seo, lena ndéantar foráil maidir le rialacha atá ceangailteach ó thaobh dlí agus atá níos mionsonraithe sa réimse seo, ní bhaineann Moladh 98/376/CE a chuspóirí amach a thuilleadh. Mar sin féin, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann a cheadú go mbeidh an éifeacht chéanna ag cártaí páirceála do dhaoine faoi mhíchumas arna n-eisiúint roimh dháta chur i bhfeidhm na mbeart lena dtrasuitear an Treoir seo i gcomhréir leis an Moladh sin agus atá ag an gcárta páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas ar a gcríoch.

(24)

Chun rochtain daoine faoi mhíchumas ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a bhaineann le seirbhísí lena n-áirítear seirbhísí iompair paisinéirí, gníomhaíochtaí agus saoráidí a éascú, lena n-áirítear i gcás nach soláthraítear iad ar luach saothair i mBallstáit seachas an Ballstát ina bhfuil cónaí orthu, ba cheart deireadh a chur leis na bacainní agus na deacrachtaí atá ann fós maidir le taisteal chuig Ballstát eile nó cuairt a thabhairt ar Bhallstát eile mar gheall ar easpa aitheantais fhrithpháirtigh ar a stádas míchumais nó a dteidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas agus na ndoiciméad foirmiúil lena n-aithnítear an stádas nó teidlíocht sin a eisítear i mBallstáit eile agus ar chearta páirceála.

(25)

Dá bhrí sin, d’fhonn go mbeidh daoine faoi mhíchumas in ann a gcearta a fheidhmiú chun rochtain a fháil ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgeann údaráis phoiblí nó oibreoirí príobháideacha agus iad ag taisteal chuig Ballstát eile nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát eile le haghaidh gearrfhanachta gan idirdhealú ar fhorais náisiúntachta ar an mbonn céanna le daoine faoi mhíchumas sna Ballstáit sin, agus d’fhonn úsáid a bhaint as gach modh iompair agus tairbhiú de choinníollacha agus saoráidí páirceála a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas ar an mbonn céanna leis an mBallstát sin a éascú, is gá an creat rialacha agus coinníollacha coiteanna a bhunú, lena n-áirítear samhail choiteann chaighdeánaithe, le haghaidh Cárta Míchumais Eorpach, mar chruthúnas ar stádas míchumais aitheanta nó ar theidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas, agus le haghaidh Cárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas, mar chruthúnas ar a gcearta aitheanta chun coinníollacha agus saoráidí páirceála a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas. Thairis sin, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann cinneadh a dhéanamh an Treoir seo a chur i bhfeidhm maidir le daoine a bhfuil stádas aitheanta míchumais acu nó atá i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas ar feadh tréimhsí is faide ná gearrfhanacht.

(26)

Le haitheantas frithpháirteach don Chárta Míchumais Eorpach agus don Chárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas, ba cheart go n-éascófaí agus go ráthófaí do dhaoine a bhfuil stádas míchumais aitheanta acu nó atá i dteideal seirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas i mBallstát rochtain ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgeann údaráis phoiblí nó oibreoirí príobháideacha i réimse seirbhísí, gníomhaíochtaí agus saoráidí, lena n-áirítear i gcás nach soláthraítear iad ar luach saothair, chomh maith le rochtain ar choinníollacha agus saoráidí páirceála a choinnítear do dhaoine faoi mhíchumas agus, i gcás inarb infheidhme, daoine a bhíonn á dtionlacan nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear cúntóirí pearsanta, ar théarmaí agus coinníollacha atá comhionann leis na téarmaí agus coinníollacha dá bhforáiltear ar bhonn deimhnithe náisiúnta um míchumas, cártaí míchumais nó doiciméid fhoirmiúla eile lena n-aithnítear stádas míchumais, i gcás inarb ann do na doiciméid fhoirmiúla sin, agus cártaí páirceála do dhaoine faoi mhíchumas arna n-eisiúint ag na húdaráis inniúla nó comhlachtaí inniúla sa Bhallstát is óstach.

(27)

Anuas ar choinníollacha agus saoráidí páirceála, baineann na seirbhísí, na gníomhaíochtaí agus na saoráidí a chumhdaítear leis an Treoir seo le réimse leathan gníomhaíochtaí a bhíonn ag athrú de shíor, lena n-áirítear gníomhaíochtaí nach dtairgeann údaráis phoiblí nó oibreoirí príobháideacha ar luach saothair, ar bhonn éigeantach ar bhonn rialacha náisiúnta nó áitiúla nó oibleagáidí dlíthiúla, nó ar bhonn deonach go háirithe ag oibreoirí príobháideacha, i réimsí beartais éagsúla, amhail cultúr, fóillíocht, turasóireacht, spórt, iompar poiblí agus príobháideach, agus oiliúint.

(28)

I measc na samplaí de choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach tá rochtain saor in aisce, taraifí laghdaithe, dolaí laghdaithe nó muirir úsáideora laghdaithe ar bhóithre, droichid nó tolláin ar a ngearrtar táillí, rochtain tosaíochta, rochtain ar chriosanna tráchta srianta agus ar chriosanna do choisithe, suíocháin tosaíochta ar chórais iompair phoiblí, suíocháin ainmnithe a bhfuil rochtain éasca orthu sna córais iompair phoiblí, i bpáirceanna agus i limistéir phoiblí eile, suíocháin inrochtana in imeachtaí cultúrtha nó poiblí, cúnamh pearsanta, ainmhithe cúnaimh amhail madraí treorach nó madraí cuidithe do dhaoine faoi mhíchumas lena n-áirítear daoine a bhfuil lagú amhairc orthu, cúnamh ar an trá chun dul isteach san uisce, tacaíocht ar nós rochtain ar braille, treoracha fuaime nó ateangaireacht teanga comharthaíochta, soláthairtí áiseanna nó cúnaimh, iasacht cathaoireach rothaí, iasacht cathaoireach rothaí ar snámh, faisnéis turasóireachta a fháil i bhformáidí inrochtana agus scútar soghluaisteachta a úsáid ar bhóithre nó cathaoir rothaí a úsáid i lánaí rothar gan fíneáil. Ar na samplaí de choinníollacha agus saoráidí páirceála tá páirceáil saor in aisce nó leathnaithe nó spásanna páirceála in áirithe, chomh maith le rochtain ar limistéir ina bhfuil trácht srianta d’fheithiclí ar leith i gcomhréir leis an dlí náisiúnta, mar shampla limistéir astaíochtaí ísle. Maidir le seirbhísí iompair do phaisinéirí d’aer, d’iarnród, ar mhodhanna iompair uisce-iompartha, nó ar bhus agus ar chóiste, de bhreis ar na coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgtear do dhaoine faoi mhíchumas, déanann ainmhithe cúnaimh amhail madraí treorach nó madraí cuidithe do dhaoine faoi mhíchumas, lena n-áirítear daoine a bhfuil lagú amhairc orthu, cúntóirí pearsanta, ateangairí teanga comharthaíochta nó daoine eile a bhíonn ag tionlacan daoine faoi mhíchumas nó daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe, nó ag cuidiú leo, taisteal saor in aisce nó ar phraghas laghdaithe agus suíochán a fháil, i gcás inarb indéanta, in aice leis an duine faoi mhíchumas atá á thionlacan nó á tionlacan acu nó a bhfuil siad ag cuidiú leis nó léi. Is iad na daoine faoi mhíchumas féin nó a gcaomhnóirí dlíthiúla a ainmníonn na daoine a bhíonn ag tionlacan daoine faoi mhíchumas nó ag cuidiú leo agus féadfar iad a athrú ar bhonn ad hoc agus sin ag brath ar riachtanais na ndaoine faoi mhíchumas.

(29)

Déanann cúntóirí pearsanta daoine faoi mhíchumas a thionlacan nó cuidíonn siad leo nó déanann siad gnáthghníomhaíochtaí ó lá go lá más gá faoi chuimsiú caidreamh conarthach, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta nó leis an gcleachtas náisiúnta, agus é mar chuspóir acu neamhspleáchas pearsanta a spreagadh, saol an phobail a éascú agus maireachtáil neamhspleách daoine faoi míchumas a chur chun cinn. Ba cheart cúntóirí pearsanta, gan beann ar a náisiúntacht, a bheith in ann daoine faoi mhíchumas a thionlacan nó cuidiú leo trí úsáid a bhaint as an gCárta Míchumais Eorpach nó as an gCárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas agus iad ag taisteal chuig Ballstát seachas an Ballstát ina bhfuil cónaí orthu nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát den sórt sin, ar choinníoll go bhfuil an ceart acu taisteal ar fud an Aontais faoi dhlí an Aontais agus faoin dlí náisiúnta is infheidhme.

(30)

I gcomhréir le dlí ábhartha an Aontais, i gcás inarb infheidhme, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfidh oibreoirí seirbhísí iompair paisinéirí trasteorann, de bhun Rialachán (AE) Uimh. 181/2011 agus (AE) Uimh. 1177/2010, faisnéis shoiléir ar fáil, nó í a chur ar fáil arna iarraidh sin, de bhun Rialachán (AE) 2021/782, do thaistealaithe a bhfuil Cárta Míchumais Eorpach ina seilbh acu tráth a gceannaíonn siad ticéad taistil i dtaca leis na coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a bhaineann leis na codanna éagsúla de na hoibríochtaí le linn an turais, ionas nach mbeadh taistealaithe a bhfuil an Cárta Míchumais Eorpach ina seilbh acu gan doiciméad taistil bailí agus iad ag dul isteach i mBallstát eile ar an tseirbhís iompair chéanna.

(31)

Tá eisiúint, athnuachan agus tarraingt siar an Chárta Míchumais Eorpaigh agus an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas i mBallstát le cinneadh leis an Treoir seo mar aon le rialacha, nósanna imeachta agus inniúlachtaí an Bhallstáit sin is infheidhme chun measúnú a dhéanamh ar stádas míchumais nó ar theidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas agus ar chearta páirceála do dhaoine faoi mhíchumas agus chun iad a aithint. I gcás ina n-eisíonn na Ballstáit an Cárta Míchumais Eorpach go díreach, ba cheart dóibh toiliú an duine lena mbaineann a lorg. Ba cheart eisiúint agus athnuachan an Chárta Míchumais Eorpaigh a bheith saor in aisce, agus d’fhéadfadh sé go mba ghá táille a íoc as atheisiúint an chárta sin dá gcaillfí é nó dá ndéanfaí damáiste dó. Féadfaidh eisiúint agus athnuachan an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas a bheith saor in aisce nó faoi réir táille. Maidir leis na táillí a d’fhéadfaí a ghearradh chun an Cárta Míchumais Eorpach a atheisiúint i gcás caillteanais nó damáiste nó chun an Cárta Eorpach Páirceála a eisiúint agus a athnuachan do dhaoine faoi mhíchumas, níor cheart iad a bheith níos mó ná na costais riaracháin lena mbaineann, ná níor cheart iad a shocrú ar leibhéal chun cosc a chur ar dhaoine faoi mhíchumas na cártaí sin a fháil nó a fháil arís nó chun iad a dhíspreagadh ó na cártaí sin a fháil nó a fháil arís.

(32)

De bhreis ar leagan fhisiciúil an Chárta Míchumais Eorpaigh, ba cheart do na Ballstáit foráil a dhéanamh do leagan digiteach den chárta, agus ba cheart dóibh a bheith in ann foráil a dhéanamh do leagan digiteach den Chárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas, i gcás inar socraíodh sonraíochtaí teicniúla trí bhíthin gníomhartha cur chun feidhme. Leis na sonraíochtaí sin, ba cheart tógáil ar an taithí ar an obair a rinneadh roimhe seo agus ar obair atá ar siúl ar leibhéal an Aontais maidir le digitiú deimhnithe agus doiciméad, ar nós Deimhniú Digiteach COVID an Aontais a bunaíodh faoi Rialachán (AE) 2021/953 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (17), agus ba cheart úsáid an Chárta Míchumais Eorpaigh agus an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumais a éascú trí thiachóg céannachta digití ar leibhéal an Aontais. Ba cheart daoine faoi mhíchumas a chur ar an eolas faoi na féidearthachtaí sin agus é a bheith de shaoirse acu a chinneadh an leagan fisiciúil nó an leagan digiteach den Chárta Míchumais Eorpach, nó an dá cheann, a úsáid. Sna Ballstáit ina bhfuil an leagan fisiciúil den Chárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas á chomhlánú le leagan digiteach, ba cheart daoine faoi mhíchumas a bheith in ann an cárta fisiciúil a iarraidh agus, más mian leo, an leagan digiteach agus an leagan fisiciúil den chárta araon a iarraidh.

(33)

Is éard atá i gceist le heisiúint an Chárta Míchumais Eorpaigh agus an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas próiseáil sonraí pearsanta, lena n-áirítear go háirithe na sonraí a bhaineann le stádas míchumais an tsealbhóra cárta, ar sonraí iad a bhaineann leis an tsláinte dá dtagraítear in Airteagal 4, pointe (15), de Rialachán (AE) 2016/679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (18) agus ar catagóir speisialta sonraí pearsanta iad de réir bhrí Airteagal 9 den Rialachán sin. Beidh aon phróiseáil sonraí pearsanta i gcomhthéacs na Treorach seo i gcomhréir leis an dlí is infheidhme maidir le cosaint sonraí, go háirithe Rialachán (AE) 2016/679. Agus an Treoir seo á trasuí, áiritheoidh na Ballstáit go n-áirítear sa reachtaíocht náisiúnta coimircí iomchuí is infheidhme maidir le próiseáil sonraí pearsanta, go háirithe catagóirí speisialta sonraí pearsanta. Ba cheart do na Ballstáit slándáil, sláine, barántúlacht agus rúndacht na sonraí pearsanta a bhailítear agus a stóráiltear chun críche na Treorach seo a áirithiú freisin.

(34)

An Ballstát atá freagrach as an gCárta Míchumais Eorpach nó an Cárta Páirceála Eorpach a eisiúint do dhaoine faoi mhíchumas, ba cheart gurb é sin an Ballstát ina bhfuil gnáthchónaí ar an duine i gcomhréir le dlí an Aontais agus ina bhfaigheann sé nó sí measúnú ar stádas míchumais nó ar theidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas. Ba cheart sealbhóirí Cárta Míchumais Eorpaigh nó Cárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas a bheith in ann cárta den sórt sin a úsáid le linn a bhfanachta in aon Bhallstát eile.

(35)

Leis an gCárta Míchumais Eorpach agus leis an gCárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas, tá sé beartaithe go n-éascófar do gach duine faoi mhíchumas a gcearta chun saorghluaiseachta a fheidhmiú go héifeachtach agus rochtain chomhionann a bheith acu freisin ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nó ar choinníollacha agus saoráidí páirceála maidir le seirbhísí, gníomhaíochtaí agus saoráidí a thairgeann na Ballstáit, lena n-áirítear i gcás nach dtairgtear ar luach saothair iad. Is amhlaidh atá go háirithe i gcás daoine faoi mhíchumas a thaistealaíonn chuig Ballstát eile nó a thugann cuairt ar Bhallstát eile chun críocha oibre nó oiliúna.

(36)

Ní dhéanann an creat atá beartaithe le haghaidh aitheantas frithpháirteach don Chárta Míchumais Eorpach agus don Chárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas difear d’inniúlachtaí Ballstáit chun measúnú a dhéanamh ar an stádas míchumais nó ar an teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas nó chun iad a aithint nó chun coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairiscint, amhail saor-rochtain ar sheirbhísí áirithe do dhaoine faoi mhíchumas, lena n-áirítear iad siúd a bhaineann úsáid as ainmhithe cúnaimh, nó do dhaoine a bhíonn ag tionlacan daoine faoi mhíchumas nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear cúntóirí pearsanta, nó taraifí laghdaithe ar sheirbhísí den sórt sin i gcás daoine den sórt sin. Ní fhorchuirtear leis oibleagáid ar eintitis phoiblí ná ar oibreoirí príobháideacha coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thabhairt isteach do dhaoine faoi mhíchumas, ná ní chruthaítear leis liosta láraithe san Aontas de choinníollacha speisialta ná de chóir fhabhrach do shealbhóirí an Chárta Míchumais Eorpaigh ar fud na mBallstát. Féadfaidh údaráis phoiblí agus oibreoirí príobháideacha coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach áirithe a thairiscint do ghrúpa sonrach daoine faoi mhíchumas amháin, agus sin ag brath ar riachtanais an ghrúpa shonraigh sin.

(37)

Is féidir Cárta Míchumais Eorpach a éileamh mar chruthúnas ar stádas míchumais chun rochtain a fháil de réir téarmaí agus coinníollacha comhionanna ar aon choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach maidir le seirbhísí, gníomhaíochtaí nó saoráidí, lena n-áirítear i gcás nach dtairgtear iad ar luach saothair, ina dtairgtear iad nó ina gcoinnítear iad do dhaoine faoi mhíchumas nó do dhaoine a bhíonn á dtionlacan nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear a gcúntóirí pearsanta, faoi raon feidhme na Treorach seo. Mar sin féin, níor cheart Cárta Míchumais Eorpach a éileamh mar chruthúnas ar mhíchumas chun aon chearta dá bhforáiltear i ndlí eile an Aontais nó sa dlí náisiúnta a rochtain nó a fheidhmiú, lena n-áirítear iad siúd a thairgeann sochair shonracha, coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nach dtagann faoi raon feidhme na Treorach seo. I gcás ina gceanglaítear deimhniú míchumais, cárta míchumais nó doiciméad foirmiúil eile do dhaoine faoi mhíchumas i gcomhréir le dlí an Aontais, níor cheart an Cárta Míchumais Eorpach a éileamh mar chruthúnas ar mhíchumas ach amháin má chinneann Ballstát a dheimhniú náisiúnta míchumais, a chárta míchumais nó a dhoiciméad foirmiúil eile le haghaidh daoine faoi mhíchumas a chumasc leis an gCárta Míchumais Eorpach.

(38)

Níl feidhm ag an Treoir seo maidir le sochair slándála sóisialta faoi Rialachán (CE) Uimh. 883/2004 (19) agus Rialachán (CE) Uimh. 987/2009 (20) ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, sochair airgid thirim ranníocacha nó neamhranníocacha speisialta nó sochair chomhchineáil i réimse na slándála sóisialta, na cosanta sóisialta nó na fostaíochta, ná cúnamh sóisialta a chumhdaítear le hAirteagal 24(2) de Threoir 2004/38/CE. Ós rud é gurb é is aidhm don Treoir seo rochtain chomhionann ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a éascú do dhaoine faoi mhíchumas agus iad ag taisteal chuig Ballstát eile nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát eile le haghaidh gearrfhanachta, níl feidhm ag an Treoir seo ach oiread maidir le seirbhísí a chuirtear ar fáil ar luach saothair nó nach gcuirtear ar fáil ar luach saothair agus a chuirtear ar fáil le haghaidh cuimsiú, slánú nó athshlánú fadtéarmach daoine faoi mhíchumas, ná le coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach i leith rochtain ar sheirbhísí a thairgtear do dhaoine faoi mhíchumas agus a riachtanais aonair á gcur san áireamh ach critéir bhreise a bheith comhlíonta, ar bhonn measúnú aonair nó cinneadh maidir leis an teidlíocht ar sheirbhísí sonracha bunaithe ar mhíchumas, atá éagsúil leis na seirbhísí a chuirtear ar fáil do dhaoine faoi mhíchumas nach gcomhlíonann na critéir bhreise sin. Mar sin féin, níor cheart cur chun feidhme na Treorach seo a úsáid chun coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairgtear cheana do dhaoine faoi mhíchumas a eisiamh ó raon feidhme na Treorach seo trína gcur faoi réir critéir bhreise a chomhlíonadh.

(39)

Chun feasacht a mhúscailt agus rochtain ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a éascú do daoine faoi mhíchumas agus iad ag taisteal chuig Ballstát eile nó ag tabhairt cuairt ar Bhallstát eile, an fhaisnéis ábhartha go léir maidir leis na coinníollacha, na rialacha, an cleachtas agus na nósanna imeachta is infheidhme chun an Cárta Míchumais Eorpach nó an Cárta Páirceála Eorpach a fháil do dhaoine faoi mhíchumas agus a úsáid ina dhiaidh sin, ba cheart an fhaisnéis sin a bheith curtha ar fáil ag na Ballstáit go poiblí ar bhealach soiléir, cuimsitheach, soláimhsithe agus i bhformáidí inrochtana do dhaoine faoi mhíchumas maidir leis na ceanglais inrochtaineachta ábhartha le haghaidh seirbhísí a bhunaítear in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir (AE) 2019/882, lena n-áirítear teanga chomharthaíochta, braille, formáidí cúnta agus fuaim/gnéithe fuaime. Ba cheart é a bheith mar aidhm ag na Ballstáit a áirithiú nach bhfuil faisnéis den sórt sin níos casta ná Leibhéal B1 (idirmheánach) den Chreat Comhchoiteann Tagartha Eorpach le haghaidh Teangacha de chuid Chomhairle na hEorpa.

(40)

Ba cheart don Choimisiún leathanach gréasáin tiomnaithe de chuid an Aontais a bhunú. Ba cheart nasc chuig suíomh gréasáin náisiúnta gach Ballstáit a bheith ar an leathanach gréasáin sin de chuid an Aontais. Ba cheart an leathanach gréasáin sin de chuid an Aontais a bheith ar fáil i ngach ceann de theangacha oifigiúla an Aontais, i dteanga chomharthaíochta idirnáisiúnta agus i dteangacha comharthaíochta náisiúnta na mBallstát agus ba cheart é a bheith ar fáil i bhformáidí inrochtana soléite, i gcomhréir leis na ceanglais inrochtaineachta ábhartha le haghaidh seirbhísí a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir (AE) 2019/882. Ba cheart an fhaisnéis ar an leathanach gréasáin sin a bheith sothuigthe, gan dul thar leibhéal castachta atá níos airde ná leibhéal B1 (idirmheánach) de Chreat Comhchoiteann Tagartha Eorpach le haghaidh Teangacha de chuid Chomhairle na hEorpa.

(41)

Mar gheall ar mhíthuiscintí, bacainní cumarsáide nó easpa feasachta, ní i gcónaí a fhaigheann daoine faoi mhíchumas, go háirithe iad siúd atá faoi mhíchumas dofheicthe, an tacaíocht agus an chóiríocht is iomchuí dá míchumas, lena n-áirítear nuair a bhíonn siad ag taisteal ar iompar poiblí nó ag déileáil le húdaráis náisiúnta, nó le linn éigeandálaí. Chun soláthraithe seirbhíse a dhreasú agus chun rochtain daoine faoi mhíchumas ar choinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a éascú, ba cheart do na Ballstáit feasacht a mhúscailt ar an gCárta Míchumais Eorpach agus an Cárta Páirceála Eorpach a bheith ann do dhaoine faoi mhíchumas i measc na n-údarás poiblí agus na n-oibreoirí príobháideacha agus ba cheart dóibh iad a spreagadh chun coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach a thairiscint do dhaoine faoi mhíchumas ar bhonn deonach. Go háirithe, is féidir leis na Ballstáit oibreoirí príobháideacha agus údaráis phoiblí a spreagadh trí, mar shampla, faisnéis a sholáthar maidir le dálaí speisialta nó cóir fhabhrach a d’fhéadfaí a thairiscint agus trí oiliúint maidir le feasacht ar mhíchumas a sholáthar chun ábharthacht, éifeachtacht agus cuimsitheacht aon choinníollacha speisialta nó chóra fabhraí a thairgtear a áirithiú. Ba cheart do na Ballstáit féachaint le haon bhearta mar sin a fhorbairt, a chur chun feidhme agus meastóireacht a dhéanamh orthu i gcomhairle le daoine faoi mhíchumas agus lena n-eagraíochtaí ionadaíocha.

(42)

Ba cheart d’údaráis phoiblí a thairgeann coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nó coinníollacha agus saoráidí páirceála do dhaoine faoi mhíchumas an fhaisnéis sin a chur ar fáil go poiblí ar bhealach soiléir, cuimsitheach, soláimhsithe agus i bhformáidí inrochtana, lena n-áirítear ar shuíomhanna gréasáin oifigiúla na n-údarás poiblí i gcás inarb ann dóibh, nó trí aon mhodhanna oiriúnacha eile, i gcomhréir leis na ceanglais inrochtaineachta ábhartha le haghaidh seirbhísí a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir (AE) 2019/882 lena n-áirítear teanga chomharthaíochta, braille, formáidí cúnta agus fuaim/gnéithe fuaime. Ba cheart oibreoirí príobháideacha a thairgeann coinníollacha speisialta nó cóir fhabhrach nó coinníollacha agus saoráidí páirceála do dhaoine faoi mhíchumas a spreagadh freisin chun an fhaisnéis sin a chur ar fáil go poiblí ar bhealach soiléir, cuimsitheach, soláimhsithe don úsáideoir agus i bhformáidí inrochtana.

(43)

Ba cheart do na Ballstáit, le tacaíocht ón gCoimisiún, na bearta is gá a dhéanamh chun aon riosca brionnaithe nó calaoise a chosc i ndáil leis an gCárta Míchumais Eorpach nó an Cárta Páirceála Eorpach do dhaoine faoi mhíchumas agus ba cheart dóibh eisiúint chalaoiseach, úsáid chalaoiseach agus brionnú na gcártaí sin a chomhrac go gníomhach. Ba cheart do na Ballstáit faisnéis a mhalartú faoi na cásanna sin chun muinín fhrithpháirteach idir na Ballstáit a áirithiú ós rud é gurb é an t-aitheantas frithpháirteach do stádas míchumais bunchloch an Chárta Míchumais Eorpaigh. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú, maidir le haon bhearta a dhéantar chun an riosca brionnaithe nó calaoise a chosc, gur cheart dóibh cearta daoine faoi mhíchumas a urramú agus nár cheart iad a stiogmatú mar thoradh orthu. Ba cheart do na Ballstáit dul i gcomhairle le daoine faoi mhíchumas agus lena n-eagraíochtaí ionadaíocha maidir le ceapadh agus cur chun feidhme na mbeart sin.

(44)

Chun cur i bhfeidhm cuí na Treorach seo a áirithiú, ba cheart an chumhacht chun gníomhartha a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 CFAE a tharmligean chuig an gCoimisiún chun an Treoir seo a fhorlíonadh trí ghnéithe digiteacha a leagan síos do leaganacha fisiciúla an Chárta Míchumais Eorpaigh agus an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas chun calaois a chosc agus a chomhrac, agus trí réimsí sonraí fhormáid chaighdeánaithe na gcártaí sin a leagtar amach sa Treoir seo a mhodhnú i gcás inar gá na modhnuithe sin chun an fhormáid a oiriúnú d’fhorbairtí teicniúla, chun brionnú agus calaois a chosc, chun aghaidh a thabhairt ar dhrochúsáid nó ar mhí-úsáid nó chun an idir-inoibritheacht a áirithiú.

(45)

Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Treoir seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún maidir le leagan digiteach inrochtana an Chárta Míchumais Eorpaigh, agus leagan digiteach inrochtana an Chárta Páirceála Eorpaigh do dhaoine faoi mhíchumas a shocrú do na Ballstáit a chinneann a leagan fisiciúil a chomhlánú le leagan digiteach, agus a mhéid a bhaineann le sonraíochtaí teicniúla comhchoiteanna a bhunú le haghaidh gnéithe slándála agus digiteacha, chomh maith le hábhair idir-inoibritheachta, de leagan fisiciúil na gcártaí. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (21).

(46)

I gcomhréir le Rialachán (AE) 2018/1725 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (22), tá an Coimisiún le dul i gcomhairle leis an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí agus gníomhartha tarmligthe nó gníomhartha cur chun feidhme á n-ullmhú aige, ar gníomhartha tarmligthe nó gníomhartha cur chun feidhme iad a bhfuil tionchar acu ó thaobh cearta agus saoirsí daoine aonair a chosaint i ndáil le próiseáil sonraí pearsanta. Is féidir leis an gCoimisiún dul i gcomhairle leis an Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí freisin i gcás ina bhfuil tábhacht faoi leith leis na gníomhartha sin maidir le cearta agus saoirsí daoine aonair a chosaint i ndáil le próiseáil sonraí pearsanta.

(47)

Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh ann do mhodhanna leordhóthanacha agus éifeachtacha chun comhlíonadh agus forfheidhmiú na Treorach seo a áirithiú agus ba cheart leigheasanna iomchuí a bhunú, lena n-áirítear seiceálacha ar chomhlíonadh agus ar nósanna imeachta riaracháin nó breithiúnacha, lena ráthú go bhféadfaidh daoine faoi mhíchumas, daoine a bhíonn á dtionlacan nó ag cuidiú leo, lena n-áirítear cúntóirí pearsanta, chomh maith le comhlachtaí poiblí, mar shampla comhlachtaí comhionannais, comhlachais phríobháideacha, eagraíochtaí, go háirithe eagraíochtaí ionadaíocha daoine faoi mhíchumas, nó eintitis dhlíthiúla eile a bhfuil leas dlisteanach acu ina áirithiú go gcomhlíontar an Treoir seo, gníomhaíocht a dhéanamh thar ceann duine faoi mhíchumas nó mar thacú leis an duine sin, ach a fhormheas nó formheas chuige sin a bheith faighte acu, i gcomhréir leis an dlí náisiúnta agus leis an gcleachtas náisiúnta. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear san áireamh sna modhanna sin Airteagal 13 de UNCRPD agus prionsabal na cóiríochta réasúnta a shainítear in Airteagal 2 de UNCRPD.

(48)

Ba cheart do na Ballstáit bearta iomchuí a dhéanamh i gcás nach gcomhlíontar na hoibleagáidí a leagtar síos sa Treoir seo ná na cearta a thagann faoina raon feidhme. Ba cheart do na bearta iomchuí a bheith éifeachtúil, comhréireach agus athchomhairleach agus d’fhéadfaí a áireamh orthu smachtbhannaí riaracháin agus airgeadais, amhail foláirimh, fíneálacha nó cúiteamh leormhaith a íoc, mar aon le cineálacha eile pionós.

(49)

Leis an Treoir seo, urramaítear na cearta bunúsacha agus comhlíontar na prionsabail a aithnítear go háirithe sa Chairt agus in UNCRPD. Féachtar leis an Treoir seo, go háirithe, lena áirithiú go n-urramófar ina n-iomláine na cearta atá ag daoine faoi mhíchumas leas a bhaint as bearta a cheaptar lena neamhspleáchas a áirithiú, mar aon le lánpháirtiú sóisialta, eacnamaíoch agus gairmiúil agus rannpháirtíocht i saol an phobail agus cur i bhfeidhm Airteagal 26 den Chairt a chur chun cinn.

(50)

Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí na Treorach seo, eadhon feidhmiú cearta saorghluaiseachta daoine faoi mhíchumas a neartú, agus feabhas a chur ar na deiseanna do dhaoine faoi mhíchumas taisteal chuig Ballstát eile nó cuairt a thabhairt air, agus an t-idirdhealú ina leith a chomhrac ar an gcaoi sin, a ghnóthú go leordhóthanach agus, de bharr fhairsinge nó éifeachtaí na gníomhaíochta lena mbunaítear creat rialacha agus coinníollacha coiteanna, gur fearr is féidir iad a ghnóthú ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta a leagtar amach in Airteagal 5 CAE. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Treoir seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú,