(1)

Tá an Comhaontú Comhlachais idir an tAontas Eorpach agus an Comhphobal Eorpach do Fhuinneamh Adamhach agus a gcuid Ballstát, de pháirt, agus Poblacht na Moldóive, den pháirt eile (2) (‘an Comhaontú Comhlachais’) ina bhonn leis an gcaidreamh idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive. I gcomhréir le Cinneadh 2014/492/AE ón gComhairle (3), bhí feidhm shealadach ag Teideal V den Chomhaontú Comhlachais, ar teideal é a bhaineann le trádáil agus le hábhair a bhaineann le trádáil, ón 1 Meán Fómhair 2014, agus tháinig sé i bhfeidhm an 1 Iúil 2016 tar éis do na Ballstáit uile é a dhaingniú.

(2)

Cuirtear in iúl sa Chomhaontú Comhlachais gur mian leis na Páirtithe sa Chomhaontú Comhlachais (‘na Páirtithe’) an caidreamh a neartú agus a leathnú ar bhealach uaillmhianach agus nuálach, comhtháthú eacnamaíoch a éascú agus a bhaint amach de réir a chéile, agus é sin a dhéanamh i gcomhréir leis na cearta agus leis na hoibleagáidí is toradh ar bhallraíocht na bPáirtithe san Eagraíocht Dhomhanda Trádála.

(3)

Foráiltear le hAirteagal 143 den Chomhaontú Comhlachais go mbunófar limistéar saorthrádála de réir a chéile idir na Páirtithe i gcomhréir le hAirteagal XXIV den Chomhaontú Ginearálta um Tharaifí agus Trádáil, 1994 (GATT 1994). Chuige sin, le hAirteagal 147 den Chomhaontú Comhlachais foráiltear go ndéanfar dleachtanna custaim a dhíchur de réir a chéile i gcomhréir leis na Sceidil a áirítear in Iarscríbhinn XV a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais agus foráiltear don fhéidearthacht dlús a chur le raon feidhme díchuir den sórt sin agus é a leathnú.

(4)

Ó bhí an 24 Feabhra 2022 ann, tá cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, cogadh gan chúis gan údar, tar éis tionchar diúltach ollmhór a imirt ar chumas Phoblacht na Moldóive trádáil a dhéanamh leis an gcuid eile den domhan, go háirithe toisc go mbraitheann onnmhairí ó Phoblacht na Moldóive ar idirthuras trí chríoch na hÚcráine agus ar bhonneagar na hÚcráine, rudaí nach bhfuil fáil orthu den chuid is mó anois. Faoi imthosca criticiúla den sórt sin, agus chun na drochéifeachtaí ar gheilleagar Phoblacht na Moldóive de bharr chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine a mhaolú, is gá dlús a chur le forbairt caidrimh eacnamaíoch níos dlúithe idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive agus tacaíocht leanúnach a thabhairt do gheilleagar Phoblacht na Moldóive. Is gá agus is iomchuí, dá bhrí sin, leanúint de shreabha trádála a spreagadh agus lamháltais a dheonú i bhfoirm bearta um léirscaoileadh trádála le haghaidh gach táirge, i gcomhréir leis an luathú atá á dhéanamh ó thaobh dleachtanna custaim ar thrádáil idir an tAontas agus Poblacht na Moldóive a dhíchur.

(5)

I gcomhréir le hAirteagal 21(3) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE), tá an tAontas le comhchuibheas idir na réimsí éagsúla dá ghníomhaíocht sheachtrach a áirithiú. De bhun Airteagal 207(1) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), tá an comhbheartas tráchtála le seoladh faoi chuimsiú phrionsabail agus chuspóirí ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais.

(6)

Téann Rialachán (AE) 2023/1524 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4) in éag an 24 Iúil 2024.

(7)

Ba cheart gur mar seo a leanas a bheadh na bearta sealadacha um léirscaoileadh trádála a bhunaítear leis an Rialachán seo: (i) cur i bhfeidhm chóras an phraghais iontrála maidir le torthaí agus glasraí a chur ar fionraí; agus (ii) na taraif-chuótaí agus dleachtanna allmhairiúcháin uile a chur ar fionraí. Trí na bearta sin, déanfaidh an tAontas an comhtháthú eacnamaíoch idir Poblacht na Moldóive agus an tAontas a dhoimhniú agus tabharfaidh an tAontas tacaíocht eacnamaíoch iomchuí ar bhonn sealadach chun leas Phoblacht na Moldóive agus na n-oibreoirí eacnamaíocha a ndéantar difear dóibh i ngeall ar chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine.

(8)

Chun calaois a chosc, ba cheart an teidlíocht i leith na mbeart um léirscaoileadh trádála a bhunaítear leis an Rialachán seo a bheith faoi réir an choinníll go gcomhlíonfadh Poblacht na Moldóive na coinníollacha ábhartha uile chun sochair a fháil faoin gComhaontú Comhlachais, lena n-áirítear na rialacha maidir le tionscnamh na dtáirgí ábhartha agus na nósanna imeachta a bhaineann leis sin, agus go mbeadh baint ag Poblacht na Moldóive le dlúthchomhar leis an Aontas ó thaobh riaracháin de, dá bhforáiltear sa Chomhaontú Comhlachais.

(9)

Ba cheart do Phoblacht na Moldóive staonadh ó aon dleacht nó muirear comhéifeachta nua nó ó aon srian cainníochtúil nó beart comhéifeachta nua a thabhairt isteach i gcás allmhairí de thionscnamh an Aontais, ó mhéadú a dhéanamh ar na leibhéil ag a bhfuil dleachtanna nó muirir faoi láthair, nó ó shrian eile a thabhairt isteach, ach amháin má tá údar soiléir leis i gcomhthéacs chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine. I gcás ina mainníonn Poblacht na Moldóive aon cheann de na coinníollacha sin a chomhlíonadh, ba cheart an chumhacht a thabhairt don Choimisiún na bearta uile um léirscaoileadh trádála a bhunaítear leis an Rialachán seo, nó cuid díobh, a chur ar fionraí go sealadach.

(10)

Foráiltear le hAirteagal 2 den Chomhaontú Comhlachais, i measc nithe eile, gur bunghnéithe den Chomhaontú Comhlachais iad prionsabail dhaonlathacha, cearta an duine agus saoirsí bunúsacha a urramú chomh maith le cur i gcoinne leathadh na n-arm ollscriosta, na n-ábhar gaolmhar agus mhodhanna seachadta na n-arm sin. Faoin Airteagal céanna, léiríonn na Páirtithe tiomantas go háirithe do na prionsabail ghinearálta seo a leanas: urraim do phrionsabail an smachta reachta agus an dea-rialachais, an comhrac i gcoinne an éillithe, i gcoinne gníomhaíochtaí coiriúla, iad eagraithe nó gan a bheith eagraithe, lena n-áirítear iad siúd de chineál trasnáisiúnta, agus i gcoinne na sceimhlitheoireachta, agus an urraim do phrionsabail na forbartha inbhuanaithe agus an iltaobhachais éifeachtaigh. Is iomchuí an fhéidearthacht a thabhairt isteach na bearta um léirscaoileadh trádála dá bhforáiltear sa Rialachán seo a chur ar fionraí go sealadach má mhainníonn Poblacht na Moldóive na bunghnéithe sin nó na prionsabail ghinearálta sin a urramú.

(11)

Faoi réir measúnú ón gCoimisiún a dhéantar i gcomhthéacs an fhaireacháin thráthrialta ar thionchar an Rialacháin seo agus a sheoltar tar éis iarraidh chuí-réasúnaithe a fháil ó Bhallstát nó ar thionscnamh an Choimisiúin féin, is gá foráil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht aon bheart is gá a dhéanamh maidir le hallmhairí aon táirgí a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin seo agus a dhéanann dochar do mhargadh an Aontais nó do mhargadh Ballstáit amháin nó níos mó le haghaidh táirgí comhchosúla nó táirgí atá in iomaíocht dhíreach leo.

(12)

Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Rialachán seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún chun na bearta um léirscaoileadh trádála dá bhforáiltear sa Rialachán seo a chur ar fionraí go sealadach mura gcomhlíontar na coinníollacha maidir le teidlíocht i leith na socruithe fabhracha sin a thuilleadh, agus chun coimircí a thabhairt isteach i gcásanna ina ndéanann allmhairí faoin Rialachán seo dochar do mhargadh an Aontais nó do mhargadh Ballstáit amháin nó níos mó le haghaidh táirgí comhchosúla nó táirgí atá in iomaíocht dhíreach leo. Ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (5). Ba cheart an nós imeachta comhairliúcháin a úsáid chun bearta coimirce sealadacha a ghlacadh i bhfianaise éifeachtaí agus chineál na mbeart sin agus a loighce seicheamhaí i ndáil le glacadh na mbeart cosanta cinntitheach.

(13)

Ba cheart measúnú mionsonraithe ar chur chun feidhme na mbeart um léirscaoileadh trádála a bhunaítear leis an Rialachán seo a áireamh sa tuarascáil bhliantúil ón gCoimisiún ar chur chun feidhme an Limistéir Dhomhain Chuimsithigh Saorthrádála, rud atá ina dhlúthchuid den Chomhaontú Comhlachais.

(14)

I bhfianaise na staide eacnamaíche i bPoblacht na Moldóive agus dhul in éag Rialachán (AE) 2023/1524 an 24 Iúil 2024, ba cheart an Rialachán seo a theacht i bhfeidhm an 25 Iúil 2024,

(a)

na taraif-chuótaí uile a bunaíodh faoi Iarscríbhinn XV-A a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais, déanfar iad a chur ar fionraí agus ceadófar allmhairiú na dtáirgí a chumhdaítear faoi na cuótaí sin isteach san Aontas ó Phoblacht na Moldóive gan aon dleacht chustaim;

(b)

déanfar cur i bhfeidhm chóras an phraghais iontrála a chur ar fionraí le haghaidh na dtáirgí sin a bhfuil feidhm aige maidir leo mar a shonraítear in Iarscríbhinn XV-B a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais; ní bheidh feidhm ag aon dleacht chustaim maidir le hallmhairí na dtáirgí sin.

(a)

comhlíonadh rialacha tionscnaimh na dtáirgí agus na nósanna imeachta a bhaineann leo ag Poblacht na Moldóive, dá bhforáiltear sa Chomhaontú Comhlachais;

(b)

staonadh Phoblacht na Moldóive ó aon dleacht nó muirear comhéifeachta nua nó ó aon srian cainníochtúil nó beart comhéifeachta nua a thabhairt isteach i gcás allmhairí de thionscnamh an Aontais, ó mhéadú a dhéanamh ar na leibhéil ag a bhfuil dleachtanna nó muirir faoi láthair nó ó aon shrian eile a thabhairt isteach, lena n-áirítear bearta riaracháin inmheánacha atá idirdhealaitheach, ach amháin má tá údar soiléir leis i gcomhthéacs chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine; agus

(c)

urraim a bheith á léiriú ag Poblacht na Moldóive do phrionsabail dhaonlathacha, do chearta an duine agus do shaoirsí bunúsacha mar aon le cur i gcoinne leathadh na n-arm ollscriosta, na n-ábhar gaolmhar agus mhodhanna a úsáidtear seachadta na n-arm sin, urraim do phrionsabail an smacht reachta agus dea-rialachais, an comhrac in gcoinne an éillithe, i gcoinne gníomhaíochtaí coiriúla, iad eagraithe nó gan a bheith eagraithe, lena n-áirítear iad siúd de chineál trasnáisiúnta, agus i gcoinne na sceimhlitheoireachta, agus urraim a bheith á léiriú aici do phrionsabail na forbartha inbhuanaithe agus an iltaobhachais éifeachtaigh dá bhforáiltear in Airteagail 2, 9 agus 16 den Chomhaontú Comhlachais.