(1)

Tá sé ríthábhachtach do shochaí, do gheilleagar, do shlándáil agus do rathúnas an Aontais sonraí a chosaint agus cumarsáid íogair a dhaingniú. Tá tábhacht straitéiseach ag baint leis an gcibearshlándáil chun ‘Eoraip atá oiriúnach don Aois Dhigiteach’ a thógáil (2), agus is príomhchuspóir de chuid chlár beartais 2030 don Deacáid Dhigiteach í (3).

(2)

Le Straitéis an Aontais um an Aontas Slándála (4) agus le Straitéis Chibearshlándála an Aontais Eorpaigh (5) araon, cuirtear i dtábhacht gur príomhtheicneolaíocht é an criptiú chun athléimneacht agus ceannasacht theicneolaíoch a bhaint amach agus chun acmhainneacht oibríochtúil a fhorbairt chun cibirionsaithe a chosc. Go deimhin, is rud fíor-riachtanach é an criptiú don saol digiteach chun córais agus idirbhearta digiteacha a dhaingniú, chun sraith de chearta bunúsacha a chosaint agus chun cumais chosanta a dhaingniú freisin. An rás atá á shaothrú ag tíortha agus ag eintitis phríobháideacha éagsúla chun cumais ríomhaireachta candamaí a fhorbairt, agus chun deiseanna nua a d’fhéadfadh a bheith tairbhiúil a chur ar fáil, is rás é a bhfuil bagairtí ann do na caighdeáin chripteagrafacha atá ann faoi láthair. Tá ról lárnach ag na caighdeáin sin maidir le rúndacht agus sláine sonraí agus cosaint cumarsáide íogaire a áirithiú, agus maidir le tacaíocht a thabhairt d’eilimintí riachtanacha de shlándáil líonra.

(3)

Mar gheall ar an bhforbairt a d’fhéadfaí a dhéanamh amach anseo ar ríomhairí candamacha, ar ríomhairí iad a d’fhéadfadh criptiú an lae inniu a fhuascailt, is gá don Eoraip coimircí is láidre a lorg, lena n-áiritheofar cosaint na cumarsáide íogaire agus lena n-áiritheofar sláine fhadtéarmach na faisnéise rúnda, i.e., trí aistriú chuig an gCripteagrafaíocht Iar-Chandamach a luaithe is féidir. Leis an gcineál nua cripteagrafaíochta sin, cuirfear deireadh le leochaileachtaí aitheanta na cripteagrafaíochta neamhshiméadraí atá ann faoi láthair agus feabhsófar an stóinseacht in aghaidh na mbagairtí a bhaineann le húsáid mhailíseach ríomhairí candamacha.

(4)

Tá an Coimisiún ag cistiú taighde agus forbairt maidir leis an gCripteagrafaíocht Iar-Chandamach le breis agus 10 mbliana, agus aithníonn sé an bhagairt a d’fhéadfadh a bheith ag an ríomhaireacht chandamach don chripteagrafaíocht eochrach poiblí atá ann faoi láthair.

(5)

Ba cheart do na Ballstáit a mheas ar cheart na bonneagair agus na seirbhísí digiteacha atá acu faoi láthair le haghaidh údaráis riaracháin phoiblí agus bonneagair chriticiúla eile a aistriú chuig Cripteagrafaíocht Iar-Chandamach a luaithe is féidir, rud a spreagfadh athrú bunúsach in algartaim, i bprótacail agus i gcórais chripteagrafacha. Mar a cuireadh i dtábhacht leis an bPáipéar Bán ón gCoimisiún le déanaí dá ngairtear ‘Conas máistreacht a fháil ar riachtanais bhonneagar digiteach na hEorpa’, ní mór iarracht chomhordaithe a dhéanamh, iarracht ina mbeidh páirt ag gníomhaireachtaí rialtais, comhlachtaí um chaighdeánú, páirtithe leasmhara tionscail, taighdeoirí agus gairmithe cibearshlándála.

(6)

Leis an Moladh seo ón gCoimisiún, moltar do na Ballstáit straitéis chuimsitheach a fhorbairt chun an Chripteagrafaíocht Iar-Chandamach a ghlacadh, chun aistriú comhordaithe sioncronaithe a áirithiú i measc na mBallstát éagsúil agus a n-earnálacha poiblí. Leis an straitéis ba cheart spriocanna, garspriocanna agus amlínte soiléire a shainiú sa riocht go mbeidh sainmhíniú ar Threochlár comhpháirteach um Chur Chun Feidhme na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí. Dá réir sin, ba cheart go gcuirfí teicneolaíochtaí Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí in úsáid ar fud an Aontais i gcórais riaracháin phoiblí agus i mbonneagair chriticiúla atá ann cheana trí bhíthin scéimeanna hibrideacha a d’fhéadfadh an Chripteagrafaíocht Iar-Chandamach a chomhcheangal le cineálacha cur chuige atá ann cheana i leith na cripteagrafaíochta nó le Dáileadh Candamach Eochracha.

(7)

Ar mhaithe le haistriú éifeachtach chuig Cripteagrafaíocht Iar-Chandamach, leis an Treochlár um Chur Chun Feidhme Comhordaithe na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí ba cheart liosta na ngníomhaíochtaí a dtabharfaidh na Ballstáit aghaidh orthu a sholáthar, lena n-áirítear breithniú ar na halgartaim Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí, mar aon le hamlíne shoiléir le haghaidh céimeanna agus garspriocanna éagsúla atá le baint amach, agus a n-idirspleáchas, chomh maith leis na páirtithe leasmhara a bheidh rannpháirteach, á gcur san áireamh.

(8)

Chun an Chripteagrafaíocht Iar-Chandamach a chur chun feidhme go comhchuibhithe ar fud an Aontais, tá sé fíor-riachtanach caighdeáin Eorpacha choiteanna a fhorbairt agus creat a fhorbairt chun algartaim Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí a shainaithint agus a roghnú lena n-úsáid sna líonraí agus sna seirbhísí digiteacha ar fud an Aontais. Le rannpháirtíocht ghníomhach na dtaighdeoirí a fhaigheann cistiú ón Aontas, tá an tAontas ag tacú cheana féin le forbairt agus le tástáil iarrthóirí algartaim na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí i gcomhair caighdeáin i bpróisis roghnúcháin idirnáisiúnta na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí. Leis an Moladh seo ón gCoimisiún, moltar do na Ballstáit a bheith ag obair go dlúth ar leibhéal an Aontais le saineolaithe cibearshlándála an Aontais, leis an nGrúpa Comhair maidir le Slándáil Gréasáin agus Faisnéise agus le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil (ENISA), maidir le halgartaim iomchuí na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí a mheas agus a roghnú agus maidir lena nglacadh ina gcaighdeáin AE i gcomhair cur chun feidhme comhchuibhithe ar fud an Aontais.

(9)

Ba cheart do na Ballstáit agus don Aontas leanúint de bheith ag oibriú go gníomhach i gcomhar lena gcomhpháirtithe straitéiseacha idirnáisiúnta maidir le caighdeáin idirnáisiúnta a fhorbairt sa Chripteagrafaíocht Iar-Chandamach d’fhonn idir-inoibritheacht na cumarsáide a áirithiú amach anseo.

(10)

Nuair a chomhaontóidh na Ballstáit an Treochlár um Chur Chun Feidhme Comhordaithe na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí, ba cheart é a bheith ina threoirphlean chun na pleananna náisiúnta aistrithe i dtreo Cripteagrafaíocht Iar-Chandamach a shainiú, nó, i gcás inarb ann do phleananna náisiúnta, ba cheart é a bheith ina threoirphlean chun na pleananna sin a ailíniú leis an Treochlár comhchoiteann um Chur Chun Feidhme Comhordaithe na Cripteagrafaíochta Iar-Chandamaí.

(11)

Chun a áirithiú go ndéanfar dul chun cinn i dtaca le cuspóirí an Mholta seo, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún dlúthfhaireachán a dhéanamh ar na gníomhaíochtaí a dhéantar mar fhreagairt ar an Moladh. Moltar do na Ballstáit, dá bhrí sin, an fhaisnéis ábhartha uile ar féidir coinne a bheith ann go réasúnta go soláthróidh siad í, a chur faoi bhráid an Choimisiúin, arna iarraidh sin dó, chun faireachán den sórt sin a áirithiú. Ar bhonn na faisnéise a gheofar ar an gcaoi sin agus ar bhonn gach faisnéise eile atá ar fáil, déanfaidh an Coimisiún measúnú ar éifeachtaí an Mholta seo agus cinnfidh sé an bhfuil gá le céimeanna breise, lena n-áirítear gníomhartha ceangailteacha de dhlí an Aontais a mholadh.

(12)

Leis an Moladh seo maidir leis an gCripteagrafaíocht Iar-Chandamach, cuirtear leis na cuspóirí beartais a leagtar amach i Straitéis Chibearshlándála an Aontais Eorpaigh chun feabhas a chur ar an tslándáil sonraí ó cheann go ceann agus ar an athléimneacht atá i mbonneagair agus i seirbhísí digiteacha an Aontais le haghaidh údaráis riaracháin phoiblí agus bonneagair chriticiúla eile; fónann sé do chuspóirí an Mhargaidh Aonair Dhigitigh, agus do chuspóirí na Teachtaireachta Comhpháirtí maidir le Straitéis Eorpach um an tSlándáil Eacnamaíoch 10919/23 (6); agus breithníonn sé na rioscaí do shlándáil fhisiceach agus do chibearshlándáil na mbonneagar criticiúil, chomh maith leis na rioscaí a sainaithníodh faoin measúnú riosca a rinneadh le déanaí ar theicneolaíochtaí candamacha (7). Urramaíonn sé na cearta bunúsacha agus cloíonn sé leis na prionsabail a shainaithnítear, go háirithe, le Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (Airteagail 7, 8, agus 11) agus leis an gCoinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine (Airteagail 8 agus 10), ar téacsanna iad lena dtugtar le fios go bhfuil oibleagáidí dearfacha ar rialtais íoslaghdú a dhéanamh ar an riosca go mbeifear in ann faisnéis a rochtain agus a rialú go neamhdhleathach, rud a fhágann gur gá teicneolaíochtaí cripteagrafacha a chosaint agus a chur chun cinn.