(1)

Tá tréimhse coimhlinte agus éagobhsaíochta ann faoi láthair nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo. Léirítear é le cogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine agus leis an ionsaí sceimhlitheoireachta a rinne Hamas ar mhuintir Iosrael. Le tionchar leathan na meán sóisialta, tá an foréigean agus an chogaíocht ag méadú ar líne san Aontas. Dá thoradh sin, tháinig méadú nach bhfacthas riamh roimhe seo ar ábhar neamhdhleathach agus díobhálach atá á scaipeadh ar líne, lena n-áirítear gníomhaíochtaí comhordaithe chun bréagaisnéis agus mífhaisnéis a scaipeadh ar fud an Aontais i ndáil le géarchéimeanna idirnáisiúnta den sórt sin.

(2)

Tá ról tábhachtach ag ardáin ar líne, go háirithe, i scaipeadh faisnéise ar fud an Aontais. Ar thaobh amháin, is príomhbhealaí cumarsáide le haghaidh shaoránaigh an Aontais iad ardáin ar líne agus is féidir faisnéis fhónta a chur ar fáil leo do rialtais agus d’údaráis phoiblí. Éascaítear leo an díospóireacht phoiblí agus faisnéis, tuairimí agus smaointe a scaipeadh ar an bpobal, agus bíonn tionchar acu ar an gcaoi a bhfaigheann saoránaigh faisnéis agus a gcuireann siad ar fáil ar líne í. Ar an taobh eile, is féidir mí-úsáid a bhaint as ardáin ar líne mar mhodh chun ábhar neamhdhleathach nó díobhálach ar líne a scaipeadh agus a mhéadú.

(3)

Le Rialachán (AE) 2022/2065 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (1), tá rialacha ceannródaíocha leagtha síos ag an Aontas chun a thimpeallacht faisnéise ar líne a dhaingniú, saoirsí faisnéise ríthábhachtacha a chosaint, go háirithe in aimsir na coinbhleachta, ach lena n-éilítear freisin freagairtí éifeachtacha ar scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh ar líne agus bagairtí ar an dioscúrsa sibhialta, ar thoghcháin agus ar an tslándáil phoiblí. Leis an Rialachán sin, rannchuidítear le feidhmiú cuí an mhargaidh inmheánaigh le haghaidh seirbhísí idirghabhálacha trí rialacha comhchuibhithe a leagan amach maidir le timpeallacht shábháilte, intuartha agus iontaofa ar líne lena n-éascaítear nuálaíocht agus ina ndéantar cearta bunúsacha a chumhdaítear i gCairt um Chearta Bunúsacha an Aontais a chosaint go héifeachtach (2).

(4)

Déantar an méid sin leis an Rialachán, go háirithe, trí oibleagáidí sonracha díchill chuí a fhorchur, ar oibleagáidí iad atá saincheaptha do chatagóirí sonracha soláthraithe seirbhísí idirghabhálacha, agus trí struchtúr rialachais a chur ar bun chun comhar agus comhordú a áirithiú idir údaráis inniúla na mBallstát agus an Coimisiún chun faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar na hoibleagáidí sin, lena n-áirítear an fhéidearthacht prótacail ghéarchéime a tharraingt suas de bhun Airteagal 48.

(5)

Cé nach mbeidh feidhm iomlán ag Rialachán (AE) 2022/2065 ach ón 17 Feabhra 2024 ar aghaidh, tá feidhm aige cheana féin maidir le soláthraithe ardán ar líne agus soláthraithe inneall cuardaigh ar líne a d’ainmnigh an Coimisiún, an 25 Aibreán 2023, mar ardáin an-mhór ar líne agus mar innill chuardaigh an-mhór ar líne de bhun Airteagal 33(4) den Rialachán sin (3). Cé nach bhfuil sé d’oibleagáid ar na Ballstáit ach a gComhordaitheoirí Seirbhísí Digiteacha agus údaráis inniúla náisiúnta eile a ainmniú a bheidh freagrach as faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar Rialachán (AE) 2022/2065 faoin 17 Feabhra 2024, (4) féadfaidh an Coimisiún na cumhachtaí forfheidhmithe a cuireadh de chúram air faoi Roinn 4 de Chaibidil IV den rialachán sin a chur in úsáid cheana féin i ndáil leis na hardáin an-mhór ar líne agus na hinnill chuardaigh an-mhór ar líne a d’ainmnigh sé an 25 Aibreán 2023 (5).

(6)

Mar sin féin, chun go ndéanfaidh an Coimisiún faireachán agus forfheidhmiú éifeachtach ar Rialachán (AE) 2022/2065 i ndáil leis na hardáin an-mhór ar líne sin agus innill chuardaigh an-mhór ar líne arna n-ainmniú, tá gá le cúnamh agus comhar gníomhach le húdaráis náisiúnta na mBallstát. I roinnt cásanna, le forálacha Roinn 4 de Chaibidil IV den rialachán sin, ceanglaítear go sainráite ar an gCoimisiún comhoibriú leis an mBord Eorpach um Sheirbhís Dhigiteach (‘an Bord’), (6) le Comhordaitheoirí Seirbhísí Digiteacha, agus le húdaráis inniúla náisiúnta eile a bhfuil sé beartaithe ag na Ballstáit faireachán agus forfheidhmiú an rialacháin sin a chur de chúram orthu ina gcríoch.

(7)

Ós rud é nár ainmnigh roinnt Ballstát a gComhordaitheoirí Seirbhísí Digiteacha go fóill agus nach bhfuil an Bord curtha le chéile go fóill, tá sé níos casta don Choimisiún faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar an rialachán sin, sula dtiocfaidh sé i bhfeidhm go hiomlán, i ndáil le hardáin an-mhór ar líne agus innill chuardaigh an-mhór ar líne arna n-ainmniú a bhfuil feidhm ag Rialachán (AE) 2022/2065 maidir leo cheana féin (7). Mar sin féin, tá an Coimisiún tiomanta do lánéifeachtacht an rialacháin sin a áirithiú i ndáil le soláthraithe seirbhísí den sórt sin.

(8)

Faoi dháta glactha an Mholta seo, tá níos lú ná 10 % de na Ballstáit tar éis a gComhordaitheoir Seirbhísí Digiteacha a cheapadh go foirmiúil. I roinnt mhaith Ballstát, áfach, sainaithníodh na húdaráis rialála atá ann cheana roimh ré chun ról an Chomhordaitheora Seirbhísí Digiteacha a ghlacadh agus cuireadh tús leis na próisis reachtacha náisiúnta. Chuige sin, molann an Coimisiún do na Ballstáit, go dtí go mbeidh an struchtúr rialachais dá bhforáiltear le Rialachán (AE) 2022/2065 i bhfeidhm go hiomlán, údarás neamhspleách a cheapadh le bheith mar chuid de líonra neamhfhoirmiúil de Chomhordaitheoirí Seirbhísí Digiteacha ionchasacha, ós rud é go bhfuil an ról acu bunriachtanach chun teagmhais a shainaithint agus chun dul i ngleic leo, go háirithe teagmhais a eascraíonn as scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh, a bhfuil riosca soiléir ag baint leo go ndéanfaí imeaglú ar ghrúpaí daonra agus go ndéanfaí struchtúir pholaitiúla agus shóisialta a dhíchobhsú san Aontas nó i gcodanna de, lena n-áirítear na teagmhais sin a d’fhéadfadh a bheith ina mbagairt thromchúiseach don tslándáil phoiblí nó don tsláinte phoiblí san Aontas nó i gcodanna móra de. Moltar dóibh teacht le chéile agus leis an gCoimisiún go rialta i líonra neamhfhoirmiúil chun plé a dhéanamh ar theagmhais den sórt sin a eascraíonn as scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh a scaiptear ar ardáin an-mhór ar líne agus as innill chuardaigh an-mhór ar líne, a bhfuil feidhm ag an rialachán sin maidir leo cheana féin. Féadfar a áireamh ar theagmhais den sórt sin, go háirithe, ábhar neamhdhleathach a scaipeadh i ndáil le coinbhleachtaí idirnáisiúnta, gníomhartha sceimhlitheoireachta, éigeandálaí sláinte poiblí, próisis toghcháin, etc.

(9)

Ina theannta sin, molann an Coimisiún cruinnithe sonracha a thionól mar fhreagairt ar theagmhas chun freagairt lúfar chomhordaithe chomhréireach a bhaint amach i bhfianaise chur i bhfeidhm Rialachán (AE) 2022/2065 ag soláthraithe, agus i measc institiúidí an Aontais agus na mBallstát, chun an chumarsáid a chuíchóiriú i gcásanna práinneacha agus chun feasacht fhorleathan staide a éascú.

(10)

Moltar do na Ballstáit freisin cuidiú leis an gCoimisiún faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar Rialachán (AE) 2022/2065 i ndáil le hardáin an-mhór ar líne agus innill chuardaigh an-mhór ar líne arna n-ainmniú. Sa chomhthéacs sin, moltar do na Ballstáit fianaise a bhailiú maidir le scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh trí ardáin an-mhór ar líne agus innill chuardaigh an-mhór ar líne ar a gcríoch agus an fhianaise sin a roinnt leis an gCoimisiún ionas gur féidir leis freagairt go cuí agus go tapa don ábhar sin.

(11)

Ní chinntear le Rialachán (AE) 2022/2065 an bhfuil cineál áirithe ábhair ina ábhar neamhdhleathach nó nach bhfuil. Cinntear neamhdhleathacht an ábhair le dlíthe náisiúnta nó, i gcás ina gcomhchuibhítear é, le rialacha Eorpacha. Déantar foráil le roinnt gníomhartha de dhlí an Aontais maidir le creat dlíthiúil i ndáil le cineálacha áirithe ábhair neamhdhleathaigh a chuirtear i láthair agus a scaiptear ar líne agus déantar comhchuibhiú leo ar an méid ba cheart a mheas a bheith neamhdhleathach ar fud an Aontais. Go háirithe, le Treoir (AE) 2017/541 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (8) bunaítear rialacha íosta maidir le cionta coiriúla agus smachtbhannaí coiriúla a shainiú i réimse na gcionta sceimhlitheoireachta, na gcionta a bhaineann le grúpa sceimhlitheoireachta agus na gcionta a bhaineann le gníomhaíochtaí sceimhlitheoireachta, mar aon le bearta maidir le híospartaigh na sceimhlitheoireachta a chosaint, agus tacaíocht agus cúnamh a thabhairt dóibh.

(12)

Ina theannta sin, sainítear go sonrach le Rialachán (AE) 2021/784 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (9) cad is ábhar sceimhlitheoireachta ar líne ann, go háirithe ábhar lena ngríosaítear cion sceimhlitheoireachta a dhéanamh, lena ndéantar gníomhartha sceimhlitheoireachta a ghlóiriú, lena moltar cionta den sórt sin a dhéanamh, lena n-iarrtar gníomhaíochtaí a bhaineann le cionta sceimhlitheoireachta a dhéanamh nó rannchuidiú leo, nó páirt a ghlacadh iontu, lena dtugtar treoir maidir le roinnt cineálacha arm a dhéanamh chun críocha sceimhlitheoireachta nó ar bagairt é chun cion sceimhlitheoireachta a dhéanamh. Ina theannta sin, tugtar an creat dlíthiúil do na Ballstáit chun orduithe baint anuas a sheoladh chuig na soláthraithe seirbhísí óstála, agus cuirtear d’oibleagáid orthu an t-ábhar a bhaint anuas laistigh d’uair an chloig. Anuas air sin, ceanglaítear ar na soláthraithe seirbhísí óstála bearta sonracha a chur chun feidhme chun cosc a chur ar shaothrú a gcuid seirbhísí má tá siad neamhchosanta ar ábhar sceimhlitheoireachta.

(13)

Ar an gcaoi chéanna, le Cinneadh Réime 2008/913/CGB ón gComhairle (10), ceanglaítear ar na Ballstáit coir a dhéanamh as roinnt iompar d’aon ghnó a bhaineann le gríosú poiblí chun foréigin nó fuatha a dhírítear ar ghrúpa daoine nó ar bhall de ghrúpa den sórt sin a shainítear trí thagairt do chine, dath, reiligiún, sliocht nó tionscnamh náisiúnta nó eitneach. Ceanglaítear leis ar na Ballstáit freisin coir a dhéanamh as iompar d’aon ghnó lena nglactar le coireanna cinedhíothaithe, coireanna in aghaidh na daonnachta, coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na síochána, nó na coireanna sin a dhiúltú nó beag is fiú a dhéanamh díobh, a dhírítear ar ghrúpa daoine nó ball de ghrúpaí den sórt sin a shainítear trí thagairt do chine, dath, reiligiún, sliocht nó bunadh náisiúnta nó eitneach nuair a dhéantar an t-iompar ar bhealach ar dóigh dó gríosú chun foréigin nó fuatha in aghaidh grúpa den sórt sin nó ball de ghrúpa den sórt sin.

(14)

Meabhraíonn an Coimisiún freisin gur féidir leis na húdaráis náisiúnta inniúla urghairí a eisiúint cheana féin in aghaidh soláthraithe seirbhíse idirghabhálacha a bhfuil a gcuid seirbhísí á n-úsáid chun ábhar neamhdhleathach a scaipeadh ar líne. Sa chomhthéacs reatha, tá sé ríthábhachtach go rachadh na húdaráis náisiúnta inniúla ar aghaidh go tapa chun ábhar neamhdhleathach ar líne den sórt sin a shainaithint agus orduithe baint anuas a eisiúint ar bhonn a gcóras náisiúnta. Soiléirítear in Airteagal 9 de Rialachán (AE) 2022/2065 gur féidir orduithe den sórt sin a eisiúint ar bhonn trasteorann. I bhfianaise riosca na dteagmhas, tá sé ríthábhachtach go mbaileoidh na húdaráis inniúla an fhianaise uile is gá chun go bhféadfar bearta éifeachtacha a dhéanamh in aghaidh méadú ábhair neamhdhleathaigh ar líne maidir leis na coireanna uafásacha a bhíonn ann go minic agus úsáid a bhaint as na cumhachtaí a thugtar dóibh leis na hionstraimí éagsúla de chuid dhlí an Aontais chun dul i ngleic le hábhar neamhdhleathach.

(15)

Mar gheall ar an iliomad reachtaíochta náisiúnta agus reachtaíochta de chuid an Aontais, chomh maith le cineálacha éagsúla comhordaithe i ndáil le hábhar neamhdhleathach, tá gá níos mó le comhordú a áirithiú idir na Ballstáit sa chéim roimh chur i bhfeidhm iomlán Rialachán (AE) 2022/2065. Tá sé fíorthábhachtach gníomhaíocht mhear chomhordaithe a dhéanamh chun cosc a chur ar ábhar neamhdhleathach, agus go háirithe ábhar sceimhlitheoireachta agus fuathchaint neamhdhleathach, a bheith á scaipeadh ar líne, lena n-áirítear trína mhearscaipeadh. Maidir le gníomhaíocht ar an leibhéal náisiúnta chun gníomhú in aghaidh scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh ar líne, i gcásanna ina ndéantar gníomhaíocht den sórt sin ar bhealach neamhchomhordaithe, d’fhéadfadh sé sin cur leis an riosca go mbeadh ilroinnt dhlíthiúil agus éiginnteacht dhlíthiúil ann, mar aon le hachrann agus agaí freagartha a mhéadú. Thairis sin, mar a aithnítear le Rialachán (AE) 2022/2065, is fearr is féidir leis an gCoimisiún an rialachán sin a fhorfheidhmiú i ndáil le soláthraithe ardán an-mhór ar líne agus soláthraithe inneall cuardaigh an-mhór ar líne. Agus an méid sin á chur san áireamh, is inmhianaithe go ngníomhóidh na Ballstáit ar bhealach comhordaithe chun tacú leis na gníomhaíochtaí forfheidhmiúcháin a fhéadfaidh an Coimisiún a dhéanamh sa deireadh agus na cumhachtaí atá aige a leagtar amach i Roinn 4 de Chaibidil IV de Rialachán (AE) 2022/2065 á bhfeidhmiú aige.

(16)

Meabhraíonn an Coimisiún freisin go bhfuil roinnt creataí deonacha comhair ann cheana chun aghaidh a thabhairt ar scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh ar líne.

(17)

Tá sé fíorthábhachtach gníomhaíocht mhear chomhordaithe a dhéanamh chun cosc a chur ar ábhar neamhdhleathach, agus go háirithe ábhar sceimhlitheoireachta agus fuathchaint neamhdhleathach, a bheith á mhearscaipeadh ar líne. Le Prótacal an Aontais um Ghéarchéimeanna, a forbraíodh in 2019 i gcomhthéacs Fhóram Idirlín an Aontais, agus a tugadh cothrom le dáta in 2023, déantar foráil maidir le sásra deonach le haghaidh freagairt mhear chomhordaithe trasteorann ó sholáthraithe seirbhísí ar líne agus maidir le forfheidhmiú an dlí i ndáil le géarchéim amhrasta sa spás ar líne, a eascraíonn as gníomh sceimhlitheoireachta nó gníomh antoisceach foréigneach. Le Prótacal an Aontais um Ghéarchéimeanna, bunaítear nósanna imeachta, róil agus freagrachtaí na bpríomhghníomhaithe, go háirithe chun cur isteach ar imscrúduithe a chosc agus chun a áirithiú go mbeidh an bailiú faisnéise bunaithe ar chomhar deonach i measc chomhaltaí Fhóram Idirlín an Aontais. Is féidir leis na Ballstáit an Prótacal a ghníomhachtú, i gcomhairle le hAonad Atreorúcháin ar Líne an Aontais Eorpaigh (IRU) de chuid Europol. Tá ról ceannasach ag EU IRU sa chomhordú idir údaráis náisiúnta forfheidhmithe dlí agus soláthraithe seirbhísí ar líne. Tá sé fíorthábhachtach ábhar a bhaintear anuas a chaomhnú freisin chun gur féidir ábhar a bhaintear anuas go míchuí a chur in airde arís agus chun saoirsí bunúsacha a chosaint.

(18)

I gcomhthéacs an Chóid Iompair maidir le cur in aghaidh na fuathchainte ar líne, tá gealltanas tugtha ag mórardáin na meán sóisialta, a bhfuil cuid acu ainmnithe ina n-ardáin an-mhór ar líne faoi Rialachán (AE) 2022/2065, measúnú a dhéanamh ar ábhar fuathchainte ar tugadh fógra ina leith dóibh agus é a bhaint anuas, más gá, laistigh de 24 uair an chloig; déanann líonra de chomharthóirí iontaofa measúnú ar a gcomhlíontacht. Tá athbhreithniú á dhéanamh ag an gCoimisiún agus ag na sínitheoirí faoi láthair ar an gCód Iompair, i gcomhthéacs theacht i bhfeidhm Airteagal 45 de Rialachán (AE) 2022/2065 freisin, chun gealltanais a thabhairt isteach a fhéadfaidh a bheith ina gcuidiú rioscaí sistéamacha a mhaolú agus bagairtí ó rabhartaí fuathchainte neamhdhleathaí a bhrath sula ndéanfar an t-ábhar a mhearscaipeadh.

(19)

Le Rialachán (AE) 2022/2065, déantar foráil maidir le sásraí comhordúcháin chun freagairt do chásanna éigeandála. Mar sin féin, mar a léirítear leis na himeachtaí a tharla le déanaí, tá imthosca urghnácha ann cheana féin roimh an 17 Feabhra 2024 a bhfuil tionchar acu ar an spás digiteach Eorpach. Na himthosca urghnácha sin, ar teagmhais shonracha nó géarchéim shonrach a eascraíonn as scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh is cúis leo, tá riosca soiléir ag baint leo go ndéanfaí grúpaí daonra a imeaglú agus struchtúir pholaitiúla agus shóisialta san Aontas nó codanna díobh a dhíchobhsú. Mar gheall air sin, tá gá le gníomhaíocht chomhordaithe ar leibhéal an Aontais anois, i bhfad roimh dháta chur i bhfeidhm na bhforálacha ábhartha i Rialachán (AE) 2022/2065 (e.g. 17 Feabhra 2024).

(20)

Maidir le bagairtí éigeandála den sórt sin, gníomhaíocht a dhéantar ar an leibhéal náisiúnta chun gníomhú in aghaidh scaipeadh ábhair neamhdhleathaigh ar líne, tá baol ann go mbeadh an ghníomhaíocht sin neamhchomhordaithe, rud a d’fhágfadh go mbeadh ilroinnt dhlíthiúil agus éiginnteacht dhlíthiúil ann, agus go ndéanfaí achrann agus agaí freagartha a mhéadú. Thairis sin, mar a aithnítear le Rialachán (AE) 2022/2065, is fearr is féidir leis an gCoimisiún an Rialachán a fhorfheidhmiú a mhéid a bhaineann le cur i bhfeidhm sistéamach na rialacha ag ardáin an-mhór ar líne agus soláthraithe inneall cuardaigh an-mhór ar líne. Agus an méid sin á chur san áireamh, ba cheart na Ballstáit a spreagadh chun gníomhú ar bhealach comhordaithe chun tacú leis na gníomhaíochtaí forfheidhmiúcháin a fhéadfaidh an Coimisiún a dhéanamh sa deireadh agus an ról atá aige a leagtar amach i Rialachán (AE) 2022/2065 á chomhlíonadh aige.

(21)

Tá sé tábhachtach forfheidhmiú an dlí a bheith ina chuid de phleanáil na freagartha náisiúnta chun dul i ngleic le hábhar neamhdhleathach ionas nach gcuirfear isteach ar a gcuid oibre mar gheall ar bhearta a dhéantar nó atá beartaithe, go háirithe i gcás ina bhfuil garbhagairt don bheatha.

(22)

I bhfianaise na tréimhse coinbhleachta agus éagobhsaíochta a bhfuil tionchar aici ar an Aontas, tréimhse nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe, leagtar amach sa mholadh seo sásraí ullmhachta, comhair agus comhordaithe idir an Coimisiún agus na Ballstáit roimh chur i bhfeidhm iomlán Rialachán (AE) 2022/2065 an 17 Feabhra 2024, de mheon an chomhair dhílis, chun gur féidir aistriú tapa a dhéanamh i dtreo chur i bhfeidhm an Rialacháin sin agus a éifeachtacht iomlán a áirithiú ón tráth a bhunófar é. Níl sé d’aidhm ag an Moladh seo na sásraí forfheidhmiúcháin ná an creat oibleagáidí a leagtar síos i Rialachán (AE) 2022/2065 a ionadú ná a fhorlíonadh.

(23)

Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar an taithí a fuarthas ó chur i bhfeidhm an Mholta seo a luaithe a rachaidh sé in éag, i.e. nuair a thiocfaidh Rialachán (AE) 2022/2065 i bhfeidhm ina iomláine.

(24)

Ba cheart feidhm a bheith ag an Moladh seo go dtí an 17 Feabhra 2024.