CLÁR

1.

Réamhrá

1

2.

Íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh le haghaidh foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad

5

2.1.

Raon feidhme na gceanglas

5

2.2.

Sainmhínithe ábhartha

5

2.2.1.

Sainmhíniú ar fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad faoi raon feidhme Airteagal 9

5

2.2.2.

Sainmhíniú ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla nach foirgnimh chónaithe iad

6

2.3.

Cur chuige céim ar chéim maidir le híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a dhearadh d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad

6

2.3.1.

CÉIM 1: Foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú

7

2.3.1.1.

Sonraí stoic foirgneamh atá ann cheana agus foinsí sonraí comhlántacha a úsáid

7

2.3.1.2.

Sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc

10

2.3.2.

CÉIM 2: Táscaire/táscairí, bonnlíne feidhmíochta fuinnimh a shainiú, agus tairseacha feidhmíochta fuinnimh a shocrú.

11

2.3.2.1.

Táscaire le haghaidh chur chun feidhme MEPS

11

2.3.2.2.

Bonnlíne do scéim MEPS

13

2.3.2.3.

Tairseacha feidhmíochta fuinnimh le haghaidh MEPS

17

2.3.2.4.

Tairseacha feidhmíochta fuinnimh tar éis 2033

19

2.3.2.5.

Coigeartú sealadach ar an tairseach i gcás damáiste tromchúiseach i ngeall ar thubaiste nádúrtha

20

2.3.3.

CÉIM 3: Rialachas agus rialacha maidir le comhlíonadh MEPS a dhearadh

20

2.3.3.1.

Rialachas agus freagrachtaí

20

2.3.3.2.

Comhlíontacht: foirgnimh/úinéirí a shainaithint chun MEPS a chomhlíonadh

22

2.3.3.3.

Comhlíontacht: Sásra um chomhlíontacht a bhunú

23

2.3.3.4.

Roghnach: díolúintí foirgneamh aonair a cheadú

26

2.3.4.

CÉIM 4: Creat cumasúcháin a chur ar bun

32

2.3.4.1.

Cuspóir an chreata cumasúcháin agus príomhbhreithnithe

32

2.3.4.2.

Sásraí tacaíochta

33

2.3.5.

CÉIM 5: Sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun

33

2.3.5.1.

Faireachán

34

2.3.5.2.

Scéim pionóis

34

3.

Conair chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile

35

3.1.

Raon feidhme na gceanglas

35

3.2.

Sainmhínithe

35

3.2.1.

Sainmhíniú ar fhoirgnimh chónaithe faoi raon feidhme Airteagal 9

35

3.3.

Conair a dhearadh chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú

36

3.3.1.

CÉIM 1: Foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh cónaithe a aicmiú

37

3.3.1.1.

Foinsí sonraí agus réamhaicmiú agus catagóirí foirgnimh

37

3.3.1.2.

Meastachán a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh cónaithe bunaithe ar dheimhnithe feidhmíochta fuinnimh (DFFanna) agus ar shonraí maidir le saintréithe fisiceacha na bhfoirgneamh

38

3.3.1.3.

Sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc

38

3.3.2.

CÉIM 2: An chonair agus na garspriocanna a leagan síos chun laghdú de réir a chéile a bhaint amach ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil

39

3.3.2.1.

Meánúsáid fuinnimh phríomhúil in 2020

40

3.3.2.2.

Garspriocanna agus fospriocanna

41

3.3.2.3.

Bearta incháilithe chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a laghdú

42

3.3.2.4.

Ceanglais tuairiscithe maidir leis an gconair

43

3.3.2.5.

Meastachán a dhéanamh ar líon nó achar urláir na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú chun an laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach

44

3.3.3.

CÉIM 3: Fosprioc a leagan síos chun 55 % ar a laghad den laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach tríd an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú

44

3.3.3.1.

An tairseach a shocrú don 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla

44

3.3.3.2.

Meastachán a dhéanamh ar an líon foirgneamh nó achar urláir na bhfoirgneamh chun gach fosprioc a bhaint amach

45

3.3.4.

CÉIM 4: Bearta beartais a ghlacadh chun an mheánúsáid fuinnimh phríomhúil a laghdú

46

3.3.4.1.

MEPS le haghaidh foirgnimh chónaithe

46

3.3.4.2.

Tacaíocht airgeadais

47

3.3.4.3.

Tacaíocht airgeadais chun na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú

47

3.3.4.4.

Tacaíocht airgeadais do ghrúpaí leochaileacha chun foirgnimh a athchóiriú

47

3.3.4.5.

Scéimeanna tacaíochta feidhmíochtbhunaithe

48

3.3.4.6.

Cúnamh teicniúil

48

3.3.4.7.

Faireachán a dhéanamh ar an tionchar

49

1.   RÉAMHRÁ

Le hAirteagal 9 den Treoir athmhúnlaithe maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh (‘an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF’) (1) tugtar isteach ceanglais nua ar na Ballstáit chun feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh atá acu cheana. Soláthraítear treoraíocht sa téacs seo do na Ballstáit maidir le conas na ceanglais chun íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a bhunú sa dlí náisiúnta d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad a ionchorprú sa dlí náisiúnta agus conair a chur ar bun chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile (Airteagal 9).

Ní athraítear leis an Iarscríbhinn seo éifeachtaí dlíthiúla na Treorach maidir le FFF agus níl aon tionchar aici ar léirmhíniú ceangailteach na Treorach maidir le FFF mar a fhorálann an Chúirt Bhreithiúnais.

2.   ÍOSCHAIGHDEÁIN FEIDHMÍOCHTA FUINNIMH LE hAghaidh FOIRGNIMH NACH FOIRGNIMH CHÓNAITHE IAD

2.1.   Raon feidhme na gceanglas

Is uirlis rialála iad íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh (MEPS) chun athchóiriú na bhfoirgneamh atá ann cheana a spreagadh ar mhórscála. Cuireann siad deireadh leis na príomhbhacainní ar athchóiriú amhail dreasachtaí deighilte agus struchtúir chomhúinéireachta, nach féidir a shárú le dreasachtaí eacnamaíocha, mar a léirítear freisin in Aithris 25. Luaitear san aithris freisin gurb é cuspóir ginearálta MEPS deireadh a chur de réir a chéile leis na foirgnimh is neamhfheidhmiúla agus, ar an gcaoi sin, feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh.

I gcás foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, ceanglaítear le hAirteagal 9(1) ar na Ballstáit scéim náisiúnta MEPS a chur ar bun bunaithe ar íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a bhunú d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad. Áirithítear leo sin nach sáraíonn na foirgnimh an uastairseach shonraithe feidhmíochta fuinnimh. Tá an scéim ceaptha chun feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla nach foirgnimh chónaithe iad faoi dhátaí forfheidhmithe áirithe.

2.2.   Sainmhínithe ábhartha

2.2.1.   Sainmhíniú ar fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad faoi raon feidhme Airteagal 9

Níl aon sainmhíniú sainráite ar fhoirgneamh nach foirgneamh cónaithe é. Is éard is foirgneamh nach foirgneamh cónaithe ann foirgneamh a úsáidtear chun críche eile seachas chun críche cónaithe, e.g. foirgnimh oifige, foirgnimh cúraim sláinte, foirgnimh trádála mórdhíola agus miondíola, foirgnimh oideachais, saoráidí spóirt, óstáin agus bialanna. Is liosta neamh-uileghabhálach é seo d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad de réir a n-úsáide, i gcomhréir le hIarscríbhinn I, mír 6.

Maidir le foirgnimh úsáide measctha, i.e. foirgnimh lena n-áirítear aonaid chónaithe agus neamhchónaithe araon (e.g. foirgneamh cónaithe ina bhfuil siopaí ar urlár na talún), féadfaidh na Ballstáit an cur chuige is iomchuí a shainaithint agus, de réir Aithris 34, féadfaidh siad leanúint de rogha a dhéanamh iad a láimhseáil mar fhoirgnimh chónaithe nó mar fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, nó meascán den dá rud.

Má tá athchóiriú á dhéanamh ar fhoirgneamh úsáide measctha, ní mór comhaireamh dúbailte na bhfeabhsuithe feidhmíochta fuinnimh a sheachaint. Dá bhrí sin, ní mór na feabhsuithe a chur i leith na coda cónaithe nó neamhchónaithe den stoc go soiléir.

Tagann gach foirgneamh nach foirgneamh cónaithe é faoi raon feidhme Airteagal 9(1) gan beann ar cé acu ar comhlacht poiblí nó príobháideach é an t-úinéir nó an t-úsáideoir nó nach ea. Dá bhrí sin, d’fhéadfadh athchóirithe fuinnimh ar fhoirgnimh phoiblí a bhfuil úsáid neamhchónaithe acu rannchuidiú le tairseacha MEPS agus leis an sprioc athchóirithe bhliantúil a bhunaítear faoi Airteagal 6 den Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh (Treoir (AE) 2023/1791) a bhaint amach (2), ar choinníoll go gcomhlíonann na hathchóirithe sin na ceanglais a leagtar síos sa dá phíosa reachtaíochta.

2.2.2.   Sainmhíniú ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla nach foirgnimh chónaithe iad

Luaitear in Airteagal 9(1) go sainítear na foirgnimh is neamhfheidhmiúla nach foirgnimh chónaithe iad bunaithe ar na tairseacha náisiúnta a chomhfhreagraíonn do leibhéal feidhmíochta fuinnimh an 16 % is measa agus an 26 % is measa den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad in 2020 i dtéarmaí achar urláir nó an líon foirgneamh. Bunóidh na Ballstáit tairseacha breise le haghaidh 2040 agus 2050 le huastairseacha feidhmíochta fuinnimh níos ísle chun a áirithiú go gcuirfear deireadh de réir a chéile leis na foirgnimh is neamhfheidhmiúla le himeacht ama. Is féidir tairseacha a leagan síos don stoc iomlán foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad nó de réir an chineáil foirgnimh nó na catagóire foirgnimh, bunaithe, mar shampla, ar na catagóirí foirgnimh a liostaítear in Iarscríbhinn I. D’fhéadfaí catagóirí foirgneamh a leagan síos freisin de réir a n-úsáide níos sonraí ach freisin de réir a méide, a dtíopeolaíochta, a gcrios aeráide agus meascán de na gnéithe sin nó de ghnéithe eile.

2.3.   Cur chuige céim ar chéim maidir le híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a dhearadh d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad

Ní mór scéim MEPS a dhearadh, lena n-áirítear táscaire a roghnú, tairseacha agus modhanna comhlíontachta a shainiú, i roinnt céimeanna. Chun a áirithiú go mbreithneofar gach eilimint dearaidh agus go mbunófar creat cumasúcháin cuí, moltar na cúig chéim seo a leanas chun scéimeanna náisiúnta MEPS d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad a dhearadh agus a chur chun feidhme:

—	foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú;

—	táscaire/táscairí, bonnlíne feidhmíochta fuinnimh a shainiú agus tairseacha feidhmíochta fuinnimh a leagan síos;

—	rialachas agus rialacha maidir le comhlíonadh a dhearadh;

—	creat cumasúcháin a chur ar bun;

—	sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun.

Fíor 1. Céimeanna molta chun scéim MEPS a dhearadh d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad

Sna ranna thíos, cuirtear samplaí agus roghanna féideartha le haghaidh na ngnéithe dearaidh éagsúla MEPS i gcomhréir le hAirteagal 9 i láthair bunaithe ar na cúig chéim i bhFíor 1. Is féidir na heilimintí maidir le gach ceann de na céimeanna a chomhcheangal arís chun imthosca na mBallstát aonair a mheaitseáil amhail sainiúlachtaí an stoic foirgneamh atá ann cheana, leitheadúlacht bacainní áirithe agus acmhainneachtaí chun aghaidh a thabhairt orthu.

2.3.1.   CÉIM 1: Foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú

Chun bonnlíne a bhunú le haghaidh foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, is gá do na Ballstáit tuiscint shoiléir a bheith acu ar fheidhmíocht fuinnimh a stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad an 1 Eanáir 2020. Dá bhrí sin, ní mór do na Ballstáit a stoc foirgneamh a shaintréithriú, i.e. an fhaisnéis ábhartha a bhailiú agus a phróiseáil chun tuairisc a thabhairt ar an stoc foirgneamh de réir a phríomh-shaintréithe chun teacht ar a fheidhmíocht fuinnimh. Leis an saintréithriú sin ar stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, ba cheart do na Ballstáit a bheith in ann gach foirgneamh nach foirgneamh cónaithe é a rangú de réir úsáid fuinnimh chun na huastairseacha feidhmíochta fuinnimh a chinneadh, lena n-áirítear 16 % den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad le haghaidh 2030, 26 % le haghaidh 2033, agus na tairseacha ina dhiaidh sin le haghaidh 2040 agus 2050. Beidh sé d’oibleagáid ansin ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla ag a bhfuil úsáid fuinnimh os cionn na n-uastairseach arna sainaithint maidir le gach bliain na híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh.

Tá dhá chur chuige ghinearálta ar a laghad ann maidir le saintréithriú stoic nach foirgnimh chónaithe iad ar féidir iad a chur chun feidhme ina n-aonar nó i gcomhcheangal trí úsáid a bhaint as a) sonraí stoic foirgneamh atá ann cheana agus foinsí sonraí comhlántacha; agus/nó b) sampláil staidrimh agus bailiúcháin sonraí ad hoc. Tugtar tuairisc orthu sin sna foranna seo a leanas.

Maidir le haon chur chuige a roghnóidh na Ballstáit, moltar plean soiléir a bhunú ó thaobh ama agus acmhainní de.

Baineann saintréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad freisin le forbairt an bhunachair sonraí ar a dtugtar tuairisc in Airteagal 22. I gcás foirgnimh phoiblí, féadfaidh na Ballstáit leas a bhaint as na sonraí arna mbailiú chun críche an fhardail foirgneamh poiblí a cheanglaítear le hAirteagal 6(5) den Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh, a d’fhéadfaí a úsáid chun an stoc foirgneamh poiblí nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú. Le linn shaintréithriú tosaigh an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, ní mór bunachair sonraí éagsúla atá ann cheana a shainaithint agus a úsáid. D’fhéadfaí foinsí sonraí buana a dhéanamh de roinnt de na bunachair sonraí sin, amhail bunachair sonraí le haghaidh deimhnithe feidhmíochta fuinnimh (DFF), samhlacha uirbeacha 3T agus cláir chadastair nó talún, chun cur leis an mbunachar sonraí náisiúnta le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh mar a shainmhínítear in Airteagal 22.

Sula ndéanfar an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú, moltar an táscaire a roghnú chun an scéim MEPS a chur chun feidhme. Luaitear in Airteagal 9(1) gur féidir leis na Ballstáit rogha a dhéanamh na tairseacha náisiúnta a bhunú in úsáid fuinnimh deiridh nó in úsáid fuinnimh phríomhúil. Tá impleachtaí ag rogha an táscaire tosaíochta maidir le cineál agus raon na mbeart is féidir a chur chun feidhme chun feabhas a chur ar an bhfeidhmíocht fuinnimh agus, dá bhrí sin, chun oibleagáid MEPS a chomhlíonadh (féach roinn 2.3.2.1). Moltar, dá bhrí sin, an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú trí úsáid a bhaint as an táscaire a úsáidfear don scéim MEPS.

I gcás ina bhfuil siad i bhfeidhm cheana féin, d’fhéadfadh nuashonrú agus feabhsú na mbunachar sonraí atá ann cheana amhail stórtha DFF nó cláir chadastair saintréithriú níos tapúla agus níos costéifeachtaí ar an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a chumasú i gcomparáid le cur chuige a chur chun feidhme a bhaineann le bailiú sonraí ón tús. Le linn do na Ballstáit foinsí sonraí a roghnú chun an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú, breithneoidh siad príomhghnéithe sonraí amhail úinéireacht, cearta inrochtaineachta, príobháideachas agus slándáil chun a áirithiú go dtabharfar cosaint do chearta úinéirí foirgneamh, tionóntaí agus aon pháirtí leasmhar ábhartha eile. Tá na gnéithe sin ábhartha freisin do chéimeanna eile de dhearadh scéim MEPS mar a phléitear i ranna eile.

2.3.1.1.   Sonraí stoic foirgneamh atá ann cheana agus foinsí sonraí comhlántacha a úsáid

2.3.1.1.1.   Foinsí sonraí

Féadfaidh na Ballstáit raon leathan foinsí sonraí atá ann cheana a úsáid chun an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú. I gcás ina bhfuil sí ar fáil, is féidir faisnéis a bhaineann le feidhmíocht fuinnimh fothacair nó codanna den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a fháil ó fhoinsí amhail DFFanna, torthaí ó thaighde, daonáirimh, cigireachtaí fuinnimh nó sonraí fuinnimh tomhaiste comhiomlánaithe. Is féidir feidhmíocht fuinnimh foirgnimh a mheas trína chur i gcomparáid le foirgnimh a bhfuil saintréithe comhchosúla acu – amhail úsáid, dáta tógála, tíopeolaíocht agus suíomh – a bhfuil sonraí maidir le feidhmíocht fuinnimh ar fáil ina leith.

Is féidir sonraí maidir le saintréithe fisiceacha agus gnéithe eile an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad amhail úsáid, dáta tógála, tíopeolaíocht, suíomh, saintréithe geoiméadracha nó sonraí maidir le córais theicniúla foirgnimh a bhailiú ó fhoinsí amhail samhlacha uirbeacha 3T, íomhánna satailíte, logleabhair dhigiteacha foirgneamh, sonraí cadastair, cláir ceadanna tógála agus pleanála, agallaimh le hailtirí nó forbróirí, agus eile.

Moltar do na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar cháilíocht, iomláine agus ionadaíochas na dtacar sonraí éagsúla. Moltar freisin nuashonrú uathoibríoch na dtacar sonraí sin agus an idir-inoibritheacht idir na bunachair sonraí a shaothrú tuilleadh.

2.3.1.1.2.   Réamh-shaintréithriú agus catagóirí foirgneamh

Chun stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú, moltar tús a chur le réamh-mheastachán ar mhéid foriomlán an stoic foirgneamh agus ar sciar na bhfoirgneamh i ngach catagóir úsáide, amhail oifigí, cúram sláinte, trádáil mhórdhíola agus mhiondíola, foirgnimh oideachais, saoráidí spóirt, óstáin agus bialanna, mar a luaitear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir maidir le FFF. Moltar do na Ballstáit catagóirí úsáide seanbhunaithe ó bheartais atá ann cheana a úsáid, ar catagóirí iad a d’fhéadfadh a bheith níos mionsonraithe. Leis sin, beifear in ann na codanna sin a shainaithint ina bhféadfadh iarrachtaí níos airde a bheith ag teastáil chun sonraí a bhailiú.

Ní hamháin go n-athraíonn an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad ó thaobh úsáide de ach ó thaobh méide, tíopeolaíochta, ábhar aghaidhe agus córas teicniúil foirgneamh de freisin. Chun saintréithriú níos fearr a fháil ar an stoc, moltar, dá bhrí sin, é a roinnt ina sciartha níos inláimhsithe bunaithe ní hamháin ar a n-úsáid, ach ar chuid de na gnéithe breise sin freisin. Is féidir le torthaí ó thaighde amhail EPISCOPE (3) agus TABULA nó catagóirithe náisiúnta atá ann cheana tacú leis an bpróiseas sin. Ina theannta sin, is féidir patrúin cleachtas tógála comhchoiteann áitiúil nó réigiúnach a úsáid mar chritéar chun catagóirí a shainiú. I measc na samplaí de chritéir eile tá an dáta tógála, an crios aeráide, agus teicneolaíocht an chórais téimh. Leis sin, is féidir stoc neamhchónaithe a mhiondealú ina chodanna foirgneamh a bhfuil saintréithe níos cosúla acu (e.g. ospidéil mhóra (ag a bhfuil achar urláir > x m2), atá lonnaithe i gcrios aeráide áirithe). Leis sin d’fhéadfadh sé a bheith níos éasca toimhdí a fhorbairt le haghaidh gach coda nuair is gá agus feabhas a chur ar na torthaí nuair a dhéantar meastachán ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh nach bhfuil sonraí ar fáil ina leith. Chomh maith leis sin, féadfar na catagóirí sin a úsáid chun tairseacha éagsúla a fhorbairt in aghaidh na catagóire foirgnimh a fhéadfaidh na Ballstáit a shainiú.

Is féidir aicmiú foirgneamh de réir na tréimhse tógála, an tsuímh nó an chreasa aeráide a nascadh le cleachtais tógála choiteanna. Mar shampla, le cur chun feidhme na gcód foirgnimh nó na gcaighdeán feidhmíochta fuinnimh a bhí ann roimhe seo, lena n-áirítear ceanglais maidir le saintréithe teirmeacha ábhar, is féidir toimhdí a chumasú maidir le hábhair, saintréithe teirmeacha agus córais foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Is féidir cód fuinnimh foirgneamh a cuireadh chun feidhme sna 1980idí, lena n-áirítear íoscheanglais maidir le U-luach fuinneog nó íosleibhéal inslithe, a úsáid ansin chun luachanna áirithe a ghlacadh maidir le hábhar agus saintréithe eile foirgneamh a tógadh le linn na tréimhse sin nach bhfuil faisnéis aonair ar fáil ina leith. Is féidir leis na Ballstáit tógáil freisin ar na haicmithe a úsáidtear chun críoch eile, mar shampla ar thíopeolaíochtaí na bhfoirgneamh a úsáidtear chun críche an ríomha is fearr ó thaobh costais de.

Is féidir le hagallaimh le hailtirí, le tógálaithe agus le forbróirí cuidiú leis na toimhdí maidir le cleachtais tógála a bheachtú in imeacht na mblianta. D’fhéadfaidís cabhrú freisin le típeolaíochtaí tógála, a saintréithe fisiceacha agus a ndáileadh le himeacht ama (e.g. gnáth-thógáil scoile idir 1960 agus 1970) a shainaithint.

I gcás criosanna aeráide éagsúla, d’fhéadfadh na dálaí aeráide áitiúla ceanglais áirithe a fhorchur maidir le cleachtais tógála, e.g. tá coinne le leibhéal níos airde inslithe i réigiúin ina bhfuil aeráidí fuara i gcomparáid le réigiúin níos teo. Is féidir leis na cineálacha anailíse sin na toimhdí d’fhoirgnimh a neartú freisin gan sonraí aonair.

2.3.1.1.3.   Sonraí DFF a úsáid

Tá sé tábhachtach a áirithiú go bhfuil na DFFanna atá ar fáil ionadaíoch a ndóthain do stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Léiríonn tacar sonraí ionadaíoch saintréithe an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad ina iomláine, rud a léiríonn, mar shampla, sciar coibhneasta na gcatagóirí éagsúla foirgneamh de réir aoise, méide, réigiún aeráide, etc. D’fhéadfaí ró-ionadaíocht a dhéanamh ar chumhdach DFFanna e.g. foirgnimh phoiblí i ngeall ar an oibleagáid atá ann cheana faisnéis DFF maidir le foirgnimh phoiblí a áireamh i mbunachair sonraí le haghaidh feidhmíocht fuinnimh atá ann cheana de réir Airteagal 10(6a) de Threoir 2010/31/AE. D’fhéadfadh ró-ionadaíocht a bheith ann freisin ar réigiúin ina bhfuil dlús ard foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad (e.g. príomhchathracha nó cathracha ina bhfuil earnálacha móra seirbhíse). Tá sé tábhachtach a mheas an bhfuil na cásanna sin i réigiúin aeráide shonracha nach ionann iad agus imthosca na coda eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Ar an gcaoi chéanna, ba cheart measúnú a dhéanamh ar shaintréithe eile amhail méid agus típeolaíochtaí. Is féidir aghaidh a thabhairt ar na bearnaí a sainaithníodh i sonraí DFF atá ar fáil trí fhaisnéis bhreise a bhailiú ó na catagóirí foirgneamh, réigiún nó criosanna aeráide atá faoi ghannionadaíocht.

Chomh maith le cumhdach de réir úsáide, méid, tíopeolaíochta, crios aeráide agus saintréithe eile, tá am na heisiúna ábhartha freisin agus sonraí DFF á n-úsáid. Tá DFFanna bailí ar feadh 10 mbliana agus d’fhéadfadh sé nach ndearnadh DFF a atheisiúint tar éis athchóiriú a dhéanamh ar an bhfoirgneamh. Ina theannta sin, leis na ceanglais maidir le DFFanna a eisiúint, tugtar claontacht isteach sa bhunachar sonraí freisin. Is iondúil go n-eisítear DFFanna d’fhoirgnimh nua nó d’fhoirgnimh atá sa mhargadh díolacháin nó cíosa. D’fhéadfadh feidhmíocht éagsúil a bheith ag na foirgnimh sin i gcomparáid le foirgnimh a bhí lasmuigh den mhargadh le fada. Agus ar deireadh, éilíonn roinnt mhaith scéimeanna fóirdheontais DFF chun an feabhas ar fheidhmíocht na bhfoirgneamh a léiriú. D’fhéadfadh DFFanna a bheith san áireamh leis sin roimh ré agus ina dhiaidh, díreach roimhe sin nó díreach ina dhiaidh.

Chun na sonraí maidir le stádas reatha an fhoirgnimh a bheachtú, is féidir sonraí DFF a chomhcheangal le faisnéis bhreise ó chláir cheada tógála agus pleanála agus logleabhair dhigiteacha foirgneamh (nuair a bheidh siad ar fáil). Is féidir leo sin faisnéis a sholáthar maidir le dáta agus raon feidhme na ngníomhaíochtaí athchóirithe a rinneadh roimhe seo ar na foirgnimh.

2.3.1.1.4.   Feidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a mheas

A luaithe a dhearbhófar go bhfuil sonraí DFF nó sonraí eile maidir leis an bhfeidhmíocht fuinnimh d’fhothacar foirgneamh ionadaíoch ar iomlán (nó codanna) an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad agus go bhfuil siad ar fáil, féadfaidh na Ballstáit a roghnú an fhaisnéis sin a chomhcheangal le faisnéis maidir le saintréithe fisiceacha agus gnéithe eile de na foirgnimh chéanna chun tacar tagartha a chruthú. Is féidir teaglaim sonraí amhail úsáid, dáta tógála, suíomh agus méid na bhfoirgneamh nach bhfuil an fhaisnéis maidir le feidhmíocht fuinnimh ar fáil ina leith a chur isteach i samhlacha staidrimh amhail cúlchéimniú lóistíochta iltéarmach (bunaithe ar na foirgnimh sa tacar tagartha) chun meastachán a thabhairt maidir lena bhfeidhmíocht fuinnimh. Fágann sé sin gur féidir luach feidhmíochta fuinnimh a shannadh do gach foirgneamh nach bhfuil na sonraí sin ar fáil ina leith agus dá bhrí sin cuirtear i gcrích leis tréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad.

I gcás nach bhfuil an fhaisnéis feidhmíochta fuinnimh ó fhothacair nó ó chodanna den earnáil neamhchónaithe ionadaíoch nó nach bhfuil sí ar fáil, is féidir faisnéis maidir le gach foirgneamh aonair maidir lena úsáid, dáta na tógála, tíopeolaíocht, suíomh, saintréithe geoiméadracha nó córais theicniúla foirgnimh a chur isteach i samhlacha fuinnimh chun oibriú na bhfoirgneamh a ionsamhlú agus chun meastachán a thabhairt ar a bhfeidhmíocht fuinnimh. Cosúil leis an gcás a thuairiscítear thuas, ceadaítear leis sin luach feidhmíochta fuinnimh a shannadh do na foirgnimh nach bhfuil na sonraí sin ar fáil ina leith agus dá bhrí sin cuirtear i gcrích leis tréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad.

Is féidir saintréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a neartú trí shonraí ón mbun aníos (saintréithe fisiceacha foirgneamh, suíomh, feidhmíocht fuinnimh, etc.) a chúpláil le sonraí ón mbarr anuas (sonraí comhiomlánaithe maidir le tomhaltas iompróirí fuinnimh éagsúla, tomhaltas fuinnimh deiridh, staidreamh náisiúnta maidir le cleachtais tógála foirgneamh, etc.). Is féidir na meastacháin atá bunaithe ar shonraí ón mbun aníos a chros-seiceáil leis na sonraí ón mbarr anuas atá ar fáil chun na toimhdí agus na meastacháin a rinneadh a chalabrú.

Moltar do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ina bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh (NBRPanna) ar na foinsí sonraí agus ar an gcur chuige a úsáideann siad chun stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a thréithriú.

2.3.1.2.   Sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc

I gcásanna nach bhfuil aon sonraí ionadaíocha ann maidir le feidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad nó nach ann d’aon sonraí ar chor ar bith, is féidir le sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc tacú le saintréithriú na gcodanna foirgneamh. Is féidir bailiú sonraí a úsáid chun sonraí atá ann cheana a chomhlánú agus chun bearnaí sonracha a chumhdach, e.g. bearnaí a bhaineann le cineálacha foirgneamh, limistéir gheografacha nó criosanna aeráide. Is féidir an cur chuige sin a úsáid as féin nó in éineacht leis na sonraí atá ann cheana chun na torthaí a fhíorú agus chun measúnú a dhéanamh ar a n-inchreidteacht.

Agus sampláil staidrimh á húsáid, moltar forléargas roimh ré a thabhairt ar an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, agus é a mhiondealú i gcatagóirí éagsúla foirgneamh a bhfuil saintréithe comhchosúla acu i dtéarmaí úsáide, tíopeolaíochta, suímh, dáta tógála agus/nó eile. Ba cheart na catagóirí éagsúla foirgneamh a léiriú sa sampla staidrimh deiridh.

Tá gá le nós imeachta samplála soiléir, e.g. trí shuirbhé ilchéimneach a dhéanamh ina gcomhcheanglaítear modhanna amhail scagadh le haghaidh faisnéis ghinearálta atá ar fáil ó na foirgnimh shamplacha, agus agallaimh le húinéirí foirgneamh ina dhiaidh sin agus cigireachtaí ar an láthair ina dhiaidh sin (4). Áirítear san fhaisnéis atá le bailiú sonraí maidir le hoibriú an fhoirgnimh, an t-éileamh ar fhuinneamh, soláthróirí fuinnimh, ábhair thógála, mionsonraí maidir le hathchóirithe a rinneadh roimhe sin agus aon sonraí ábhartha eile.

Is féidir an fhaisnéis a bhailítear a chur i samhail ionsamhlúcháin chun meastachán a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh samplach. Is féidir na torthaí a leathnú chuig an gcuid eile den stoc foirgneamh, agus an catagóiriú tosaigh á chur san áireamh. Is féidir na torthaí a chros-seiceáil ansin leis na sonraí comhiomlánaithe atá ar fáil maidir le feidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh mar a bhí sa chur chuige roimhe seo.

Tábla 1

Cuir chuige tréithrithe maidir le stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad

Ascnamh	Príomhcheanglais agus príomhchéimeanna	Buntáistí/dúshláin
Sonraí stoic foirgneamh agus foinsí sonraí comhlántacha	— Sonraí atá ionadaíoch go leordhóthanach thar ghnéithe amhail catagóirí úsáide, cumhdach geografach agus aeráide, blianta tógála, méid, típeolaíochtaí, eile. — Measúnú a dhéanamh ar cháilíocht na dtacar sonraí agus bearnaí a shainaithint. — Na tacair sonraí/foinsí éagsúla atá ar fáil a chomhtháthú agus na bearnaí a líonadh. — Na foirgnimh a bhfuil na sonraí maidir le feidhmíocht fuinnimh ar fáil ina leith a thréithriú i dtéarmaí úsáide, tíopeolaíochta, etc. Na foirgnimh a shaintréithriú ar an mbealach céanna gan sonraí maidir le feidhmíocht fuinnimh. — An tsamhail a shainiú chun meastachán a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach bhfuil na sonraí sin ar fáil ina leith bunaithe ar a saintréithe agus ar thacar tagartha na bhfoirgneamh.	Buntáistí Acmhainní sonraí atá ann cheana a ghiaráil. Má tá sé bunaithe ar DFFanna, fágann sé go bhfuil sé níos éasca DFFanna a úsáid mar shásra um chomhlíontacht. Úsáideach chun bearnaí a shainaithint atá le cumhdach le bailiú sonraí tiomnaithe. Dúshláin De ghnáth, ní bhíonn sonraí i mbunachair sonraí éagsúla comhsheasmhach. Mura féidir triantánú sonraí a dhéanamh, d’fhéadfadh míríomhanna a bheith mar thoradh ar mheastachán simplithe ar fheidhmíocht fuinnimh. D’fhéadfadh úinéireacht agus inrochtaineacht ar na sonraí ó fhoinsí éagsúla a bheith ina mbacainn.
Sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc	— Saintréithe de shampla foirgneamh atá ionadaíoch ar stoc náisiúnta foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a leagan síos. — Suirbhé a dhéanamh chun sonraí a bhailiú ó shampla ionadaíoch de stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. — Samhail foirgnimh a úsáid chun meastachán a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad.	Buntáistí Cothrom le dáta agus sonrach do na ceanglais bheartais maidir le scéim MEPS a bhunú agus faireachán a dhéanamh uirthi. D’fhéadfaí na sonraí a úsáid chun críocha beartais eile. Dúshláin Is féidir leis an tréimhse samplála a bheith fada. Costais agus ráta freagrúlachta.   Iontaofacht shamhail an fhoirgnimh.

2.3.2.   CÉIM 2: Táscaire/táscairí, bonnlíne feidhmíochta fuinnimh a shainiú, agus tairseacha feidhmíochta fuinnimh a shocrú.

Leis na forálacha in Airteagal 9, ligtear do na Ballstáit cinntí éagsúla a dhéanamh maidir le gnéithe áirithe den scéim MEPS d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, amhail an táscaire a roghnú chun an scéim MEPS (úsáid fuinnimh deiridh nó phríomhúil) a chur in úsáid, cé acu a dhéanfar nó nach ndéanfar catagóirí áirithe foirgneamh a eisiamh ón mbonnlíne, agus cibé acu tairseach a shainiú don stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad ina iomláine nó de réir catagóire (féach Fíor 2). Cuirtear i láthair sa roinn seo breithnithe éagsúla ar cheart do na Ballstáit a chur san áireamh le linn dóibh na gnéithe sin a shainiú dá scéim MEPS.

Fíor 2. Sainmhíniú ar phríomhghnéithe na scéime MEPS d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad

2.3.2.1.   Táscaire le haghaidh chur chun feidhme MEPS

Luaitear in Airteagal 9(1) gur féidir leis na Ballstáit an táscaire le haghaidh na n-uastairseacha feidhmíochta fuinnimh a roghnú mar úsáid fuinnimh deiridh nó mar úsáid fuinnimh phríomhúil. Tá impleachtaí ag rogha an táscaire tosaíochta maidir le cineál agus raon na mbeart chun oibleagáid MEPS a chomhlíonadh (féach Tábla 2).

Is éard is úsáid fuinnimh deiridh ann an méid fuinnimh nach mór a sheachadadh chuig an bhfoirgneamh le haghaidh téamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aerála, soilsiú ionsuite agus córais theicniúla foirgnimh eile chun oibriú caighdeánaithe an fhoirgnimh a áirithiú i rith na bliana. Tugtar tuairisc ann ar an éileamh fuinnimh teoiriciúil bunaithe ar airíonna fisiceacha an imchlúdaigh foirgnimh agus theicneolaíocht na gcóras. Is éard is úsáid fuinnimh phríomhúil ann fuinneamh ó fhoinsí in-athnuaite agus neamh-in-athnuaite nach ndeachaigh faoi phróiseas tiontaithe nó claochlaithe (féach Airteagal 2(9)). Le húsáid na húsáide fuinnimh deiridh mar an príomhtháscaire, spreagtar bearta arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar úsáid éifeachtúil fuinnimh i bhfoirgnimh, amhail imchlúdaigh foirgneamh a athchóiriú agus córais téimh níos éifeachtúla a shuiteáil, agus ar an gcaoi sin dul i ngleic leis an dícharbónú tríd an éileamh ar fhuinneamh a laghdú. Mar sin féin, tá teorainneacha ag baint leis a mhéid a bhaineann le foinsí fuinnimh a chur i gcomparáid le chéile, foinsí fuinnimh in-athnuaite a thabhairt isteach i bhfoirgnimh nó na feabhsuithe ar an eangach fuinnimh a chur san áireamh. Chumhdófaí le húsáid fuinnimh phríomhúil na bearta éifeachtúlachta fuinnimh a thuairiscítear thuas agus úsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh i bhfoirgnimh, rud a chuirfeadh dícharbónú sholáthar fuinnimh na bhfoirgneamh chun cinn freisin. Fágann sé freisin go bhfuil sé níos éasca iompróirí iomadúla fuinnimh a chur i gcomparáid le chéile.

Má bhíonn toradh níos fearr ar fheidhmíocht fuinnimh ríofa mar thoradh ar choigeartuithe ar phríomhthosca fuinnimh nó ar fhachtóirí meáite in aghaidh an iompróra fuinnimh, ní mór do na Ballstáit údar a thabhairt leis na coigeartuithe don Choimisiún agus a léiriú go léiríonn siad fíorathrú ar mheascán na bhfoinsí fuinnimh. Tuairisceofar na roghanna a rinneadh agus na foinsí sonraí i gcomhréir le EN 17423 nó aon doiciméad a chuirfear ina ionad (féach Iarscríbhinn I.2).

Molann an Coimisiún go n-úsáidfí fuinneamh príomhúil i bhfianaise a úsáide mar phríomhtháscaire sa mhodheolaíocht chun feidhmíocht fuinnimh (Iarscríbhinn I) agus DFFanna a ríomh.

I gcomhréir le hAirteagal 9(3), is féidir leis na Ballstáit úsáid a bhaint as táscairí comhlántacha maidir le húsáid fuinnimh phríomhúil neamh-in-athnuaite agus in-athnuaite, agus maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla arna sloinneadh in kgCO2eq/(m2.y). Ba cheart na táscairí sin a láimhseáil mar tháscairí breise, i.e. is féidir iad a úsáid chun an dara ceanglas a bhunú d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad atá os cionn na dtairseach a shainaithnítear tríd an bpríomhtháscaire (úsáid fuinnimh deiridh nó úsáid fuinnimh phríomhúil). D’fhéadfadh an dara ceanglas sin cabhrú le leibhéil níos airde úsáide fuinnimh in-athnuaite a bhaint amach i bhfoirgnimh nó le tuilleadh laghduithe ar astaíochtaí gás ceaptha teasa. Dá bhrí sin, ní féidir na táscairí breise a chur in ionad úsáid fuinnimh deiridh nó úsáid fuinnimh phríomhúil mar an príomhtháscaire chun tairseach feidhmíochta fuinnimh na scéime MEPS a shocrú.

Beidh cur chuige tógála tagartha as a leanfaidh cóimheas agus a thaispeánfar mar thairseach arna sloinneadh in úsáid fuinnimh deiridh nó úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2y) incháilithe freisin chun an bhonnlíne agus na tairseacha a bhunú i gcomhréir le hAirteagal 9(1).

Tábla 2.

Roghanna táscairí tairsí

	Buntáistí	Míbhuntáistí
Úsáid fuinnimh deiridh	Spreagtar bearta chun na riachtanais fuinnimh a laghdú, lena n-áirítear athchóiriú ar imchlúdach an fhoirgnimh, córais téimh éifeachtúla, bearta ísealchostais chun caillteanais teasa i gcórais dáileacháin teasa laistigh den fhoirgneamh a laghdú. D’fhéadfadh sé a bheith níos éasca cumarsáid a dhéanamh toisc go mbaineann sé go díreach le billí fuinnimh agus, dá bhrí sin, go mbaineann sé go díreach le cinnteoireacht tomhaltóirí.	Ní léirítear leis an táscaire na bearta a bhaineann le dícharbónú an tsoláthair fuinnimh foirgneamh agus úsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh ar an láthair. Tá sé níos casta comparáid a dhéanamh idir iompróirí fuinnimh.
Úsáid fuinnimh phríomhúil	Spreagtar sraith níos mó beart, lena n-áirítear iad siúd a laghdaíonn riachtanais fuinnimh agus iad siúd a bhaineann le dícharbónú an tsoláthair fuinnimh foirgneamh agus le húsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh ar an láthair. Fágann sé gur féidir comparáid dhíreach a dhéanamh idir iompróirí fuinnimh éagsúla. Tá sé bunaithe ar an táscaire céanna a úsáidtear chun aicmí fuinnimh a shainaithint sna DFFanna. D’fhéadfadh sé sin faireachán agus seiceálacha comhlíontachta a éascú. Táscaire seanbhunaithe sa Treoir maidir le FFF chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a chur in iúl i roinnt forálacha (e.g. Foirgnimh Astaíochtaí Nialasacha, íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh).	Is féidir le húsáid fuinnimh phríomhúil athrú mar gheall ar athruithe ar an meascán fuinnimh agus ar phríomhthosca, rud a fhágann go bhfuil sé deacair faireachán a dhéanamh. Ní mór an laghdú ar fhuinneamh príomhúil trí bhearta ar thaobh an tsoláthair a chur san áireamh. Tá sé níos casta do dhaoine nach speisialtóirí iad cumarsáid a dhéanamh.

2.3.2.2.   Bonnlíne do scéim MEPS

Luaitear in Airteagal 9(1) nach mór feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad chun a áirithiú go bhfuil a n-úsáid fuinnimh faoi bhun na n-uastairseach feidhmíochta fuinnimh, lena n-áirítear 16 % de stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad le haghaidh 2030, 26 % le haghaidh 2033, agus na tairseacha ina dhiaidh sin le haghaidh 2040 agus 2050. Chun na tairseacha sin a chinneadh, ní mór do na Ballstáit bonnlíne a bhunú lena léireofar a stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad an 1 Eanáir 2020. Féadfaidh na Ballstáit sonraí ó bhliain níos déanaí ná 2020 a úsáid mar aon leis na toimhdí ábhartha (amhail rátaí tógála nua agus taifid ar athchóirithe nó scartálacha) chun an stoc foirgneamh a idirshuíomh agus saintréithriú réalaíoch a bhaint amach in 2020. Ba cheart do na Ballstáit sonraí ó 2020 a thuairisciú ina NBRP chomh maith le sonraí níos déanaí (sonraí 2023 chun an chéad phlean a chur isteach in 2025). Léirítear é sin i dteimpléad NBRP.

Is é saintréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad mar a thuairiscítear i gCÉIM 1 an príomhionchur chun an bhonnlíne a bhunú agus na tairseacha feidhmíochta fuinnimh a shainiú.

Leis an Treoir, ceadaítear do na Ballstáit catagóirí áirithe foirgneamh a dhíolmhú ó MEPS de réir Airteagal 9(6) agus foirgnimh aonair a dhíolmhú de réir Airteagal 9(1). Tá an dá fhoráil roghnach agus tá éifeachtaí éagsúla acu ar chur i bhfeidhm MEPS.

Fágann na díolúintí atá bunaithe ar chatagóirí áirithe foirgneamh mar a thuairiscítear in Airteagal 9(6) go n-eisiatar na foirgnimh roghnaithe ón mbonnlíne. Mínítear na breithnithe dóibh san fhoroinn seo a leanas.

Os a choinne sin, ní féidir na foirgnimh aonair a fhéadfar a dhíolmhú de réir Airteagal 9(1) a bhaint den bhonnlíne. Pléitear iad i Roinn 2.3.3.4.

2.3.2.2.1.   Díolúintí de réir Airteagal 9(6)

Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh catagóirí áirithe foirgneamh a liostaítear in Airteagal 9(6) a dhíolmhú ó na ceanglais faoi Airteagal 9(1) mar a liostaítear thíos:

(a)

Foirgnimh atá faoi chosaint oifigiúil, e.g. mar gheall ar a bhfiúntas ailtireachta nó stairiúil ar leith, nó foirgnimh oidhreachta eile. Níl feidhm aige sin ach amháin más rud é go mbeadh athrú do-ghlactha ar charachtar nó cuma an fhoirgnimh mar thoradh ar chomhlíonadh an chaighdeáin, nó mura bhfuil an t-athchóiriú indéanta ó thaobh na teicneolaíochta nó na heacnamaíochta de. — Tá indéantacht theicniúil ann nuair a fhágann saintréithe teicniúla na gcóras teicniúil foirgnimh agus an fhoirgnimh (nó an aonaid foirgnimh) gur féidir bearta athchóirithe a chur i bhfeidhm chun an ceanglas MEPS a chomhlíonadh. Níl aon indéantacht theicniúil ann nuair nach féidir bearta athchóirithe a chur i bhfeidhm chun feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh faoi bhun thairseach MEPS mar gheall ar theorainneacha teicniúla amhail gnéithe struchtúracha den fhoirgneamh, ábhair, aeistéitic, srianta spáis, agus eile. — Baineann indéantacht eacnamaíoch leis na costais a bhaineann le ceanglais MEPS a chur i bhfeidhm agus: (i) tá na costais sin comhréireach le sprioc fhoriomlán na hidirghabhála atá beartaithe (e.g. uasghrádú ar an gcóras teicniúil foirgnimh); (ii) is mó na tairbhí lena bhfuil coinne ná na costais, agus saolré ionchasach an chórais nó an fhoirgnimh á cur san áireamh, i gcás inarb iomchuí.

(b)	Foirgnimh a úsáidtear mar ionaid adhartha agus le haghaidh gníomhaíochtaí creidimh.

(c)

Úsáid shealadach (2 bhliain nó níos lú), láithreáin thionsclaíocha, ceardlanna agus foirgnimh talmhaíochta nach foirgnimh chónaithe iad a bhfuil éileamh íseal fuinnimh orthu agus foirgnimh talmhaíochta nach foirgnimh chónaithe iad a úsáideann earnáil a chumhdaítear le comhaontú earnála náisiúnta maidir le feidhmíocht fuinnimh.

(d)

Foirgnimh chónaithe a úsáidtear nó a bhfuil sé i gceist iad a úsáid ar feadh tréimhse níos lú ná 4 mhí in aghaidh na bliana nó, de rogha air sin, ar feadh am úsáide teoranta in aghaidh na bliana agus ag a bhfuil tomhaltas fuinnimh réamh-mheasta atá níos lú ná 25 % den mhéid a bheadh mar thoradh ar a n-úsáid don bhliain ar fad.

(e)	Foirgnimh shaorsheasaimh a bhfuil achar urláir úsáideach iomlán níos lú ná 50 m2 iontu.

(f)	Foirgnimh atá faoi úinéireacht na bhfórsaí armtha nó an rialtais láir agus a fhónann do chríocha cosanta náisiúnta, seachas áit chónaithe aonair nó foirgnimh oifige do na fórsaí armtha agus do bhaill foirne eile arna bhfostú ag údaráis náisiúnta cosanta.

Má chinneann na Ballstáit gan na foirgnimh a bhaineann le roinnt de na catagóirí sin nó le roinnt díobh a áireamh ina scéim náisiúnta MEPS, ní mór na foirgnimh sin a bhaint den bhonnlíne, i.e. ní áireofar iad mar chuid den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad le linn dóibh na tairseacha a shainiú. Dá bhrí sin, níl an t-eisiamh uathoibríoch, ní mór do na húdaráis náisiúnta ábhartha cinneadh a dhéanamh maidir le díolúintí a chur i bhfeidhm agus cinntí den sórt sin a thuairisciú ina NBRPanna náisiúnta. Soláthróidh na Ballstáit meastachán freisin ar sciar na bhfoirgneamh atá eisiata ón mbonnlíne ina NBRPanna (féach Iarscríbhinn II a ghabhann leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF). Tá an t-eisiamh (mar shampla foirgnimh stairiúla a bhfuil úsáid acu nach úsáid chónaithe í) faoi mhíbhuntáiste go gcuireann sé cosc ar fhoirgnimh den sórt sin agus ar a n-úinéirí tairbhiú de rochtain ar chúnamh airgeadais saincheaptha agus ar threoraíocht speisialaithe a sholáthrófar ar bhonn na Treorach maidir le FFF (athmhúnlú), Airteagal 9(4), míreanna a, b, d.

Má chinneann na Ballstáit ceann amháin nó níos mó de na catagóirí thuasluaite a dhíolmhú, ní mór dóibh critéir shoiléire phoiblí/thrédhearcacha a fhorbairt chun a chinneadh cé na foirgnimh a dhíolmhófar. Tá sé sin tábhachtach agus an scéim á cur in iúl d’úinéirí foirgneamh. Mar shampla, má chinneann Ballstát foirgnimh stairiúla nó oidhreachta a dhíolmhú, ní mór sainmhíniú soiléir a áireamh i scéim MEPS ar cad a mheastar a bheith ina fhoirgneamh stairiúil agus ar na cineálacha foirgneamh stairiúil atá díolmhaithe (e.g. trí thagairt a dhéanamh do chatalóg foirgneamh stairiúil).

2.3.2.2.2.   Difreáil de réir catagóir foirgnimh

Is féidir an bhonnlíne agus na tairseacha don scéim MEPS a bhunú don stoc iomlán foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad nó de réir an chineáil nó na catagóire foirgnimh. Is féidir catagóirí foirgneamh a shainiú de réir a n-úsáide (mar shampla in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF: oifigí, foirgnimh oideachais, ospidéil, óstáin agus bialanna, saoráidí spóirt, foirgnimh seirbhísí trádála mórdhíola agus miondíola, nó eile (5)), ach freisin a méid, a dtíopeolaíocht, a gcrios aeráide agus meascán de na gnéithe sin nó de ghnéithe eile.

Is féidir le catagóirí réamhshainithe i bhfoinsí sonraí atá ann cheana amhail cláir chadastair nó daonáirimh tacú leis an bpróiseas catagóirithe. Má shainmhínítear iad de réir catagóire, ba cheart na tairseacha a shainiú ar leithligh do gach catagóir.

D’fhéadfadh cur chun feidhme tairsí aonair don stoc iomlán foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad an próiseas tréithrithe agus faireacháin a shimpliú. Moltar foirgnimh a aicmiú de réir catagóire, áfach, ionas nach gcaithfear go héagórach le deighleoga áirithe foirgneamh.

Mar shampla, má shainmhínítear an bhonnlíne i dtéarmaí an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad ina iomláine, beidh feidhm ag an tairseach chéanna maidir le hospidéil, foirgnimh oifige agus óstáin. Sa chleachtas, tá patrúin éagsúla úsáide fuinnimh ag baint leis na cineálacha foirgneamh sin agus d’fhéadfaí úsáid fuinnimh a laghdú. Má shainítear tairseach aonair don stoc iomlán nach stoc cónaithe é, chuirfeadh sé sin foirgnimh a bhfuil úsáid fuinnimh níos airde iontu féin in aghaidh an mhéadair chearnaigh faoi mhíbhuntáiste mar gheall ar a bhfeidhmeanna sonracha. Mar shampla, úsáideann ospidéil níos mó fuinnimh mar gheall ar cheanglais aerála mhéadaithe. Fágfaidh sé sin nach mbeidh sé chomh héasca acu an tairseach chéanna a chomhlíonadh i gcomparáid le foirgnimh oifige, a ídíonn níos lú fuinnimh de ghnáth faoi dhálaí comhchosúla agus, dá bhrí sin, a bhainfidh an tairseach chéanna amach i bhfad níos éasca.

D’fhéadfadh baint a bheith ag sampla eile le foirgnimh i gcriosanna aeráide éagsúla. D’fhéadfadh difríochtaí móra a bheith ann i bhfeidhmíocht fuinnimh foirgneamh ón gcatagóir úsáide chéanna (e.g. óstáin) agus le toisí comhchosúla mar gheall ar an gcrios aeráide ina bhfuil siad lonnaithe. D’fhéadfadh sé go n-éileodh saintréithe criosanna aeráide éagsúla (teocht, bogthaise, radaíocht na gréine etc.) cleachtais tógála éagsúla i dtéarmaí ábhar, córas teicniúil foirgneamh, etc. Mar shampla, d’fhéadfadh córais scáthaithe gréine agus fuarú fairsing a bheith ag teastáil ó óstán in aeráid theo chósta. I gcodarsnacht leis sin, d’fhéadfadh sé nach mbeadh córais scáthaithe de dhíth ar óstán den mhéid céanna i gcathair fhuar, nach bhfuil cois cósta ach go bhfuil ardriachtanais téimh aige.

Moltar, dá bhrí sin, catagóirí éagsúla a bhunú chun sainiúlachtaí na ndeighleog éagsúil tógála a ghabháil de réir chomhthéacs gach Ballstáit, agus úsáid, méid, tíopeolaíocht, criosanna aeráide éagsúla, etc., á gcur san áireamh. Beidh an t-aicmiú ag brath ar ghnéithe amhail catagóirí reatha a d’fhéadfadh a bheith ann i mbunachair sonraí foirgneamh amhail cláir chadastair, más ann do réigiúin aeráide réamhbhunaithe laistigh den tír, cé acu atá nó nach bhfuil tréimhsí ama soiléire ann a bhaineann le cóid fuinnimh foirgneamh a bhí ann roimhe seo lena ngabhann ceanglais shonracha maidir le hábhair agus córais tógála, etc.

D’fhéadfadh athchóirithe fo-optamacha nach bhfuil costéifeachtúil a bheith mar thoradh ar an tairseach chéanna a chur i bhfeidhm maidir le gach foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad gan a sainiúlachtaí a chur san áireamh. Trí bhonnlínte a shainiú de réir catagóire, is fusa freisin tacaíocht athchóirithe agus straitéisí atá spriocdhírithe ar bhealach níos fearr a dhearadh chun MEPS a chur chun feidhme, agus difríochtaí idir úinéireacht/cleachtais cíosa, amanna athchóirithe measta, gnéithe coiteanna agus tíopeolaíochtaí, etc., á gcur san áireamh. D’fhéadfadh sé sin forbairtí nuálaíochta a spreagadh freisin, mar shampla i bhfeistí agus i gcórais tógála speisialaithe le haghaidh gach catagóire (e.g. ospidéil agus oifigí tógála).

2.3.2.2.3.   Bonnlíne deiridh

Bunaithe ar shaintréithriú an stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a rinneadh i gCÉIM 1 , úsáidtear na sonraí a bhailítear agus a dtugtar meastachán ina leith le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad chun na foirgnimh a rangú de réir an táscaire a roghnaíodh, na húsáide fuinnimh deiridh nó na húsáide fuinnimh phríomhúil.

Má roghnaíonn na Ballstáit catagóirí áirithe foirgneamh a luaitear in Airteagal 9(6) a dhíolmhú, bainfear a gcuid sonraí ón tréithriú agus, dá bhrí sin, déanfar iad a eisiamh ón mbonnlíne ionas nach mbeidh siad le feiceáil sa rangú thuilleadh.

Bunaithe ar na sonraí a bhailítear agus a dtugtar meastachán orthu le linn shaintréithriú an stoic foirgneamh, is féidir na foirgnimh a rangú trí dháileadh minicíochta na bhfoirgneamh a chruthú nó trí na sonraí maidir le gach foirgneamh ar leith a úsáid. Chun dáileadh minicíochta a chruthú, roinntear an raon sonraí (an difríocht idir luach íosta agus uasluach na húsáide fuinnimh, e.g. 0-500 kWh/(m2y)) ar líon na n-aicmí inmhianaithe. Sainmhínítear an raon le haghaidh gach aicme dá réir, e.g. comhfhreagraíonn aicme 1 do 0-19 kWh/m2/bliain, comhfhreagraíonn aicme 2 do 20-39 kWh/m2/bliain, comhfhreagraíonn aicme 3 do 40-59 kWh/m2/bliain agus mar sin de. Déantar na pointí sonraí i ngach aicme a chomhaireamh chun an mhinicíocht a shainiú. Is féidir é sin a dhéanamh de réir an lín foirgneamh nó de réir achar urláir. I bhFíor 3 léirítear sampla de dháileadh minicíochta. Seasann gach barra don líon foirgneamh nó d’achar urláir na bhfoirgneamh i ngach aicme. Feidhmíonn na foirgnimh a bhaineann leis na haicmí ag barr an ghraif níos measa ná na foirgnimh sna haicmí ag an mbun.

Fíor 3. Stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a eagraítear de réir na húsáide fuinnimh i ndáileadh minicíochta

Chun an bhonnlíne a chruthú trí úsáid a bhaint as sonraí le haghaidh gach foirgnimh ar leith, eagraítear na foirgnimh de réir a n-úsáide fuinnimh mar a léirítear i bhFíor 4. Seasann gach barra d’fhoirgneamh amháin. Tá sé beartaithe Fíor 4 a bheith ina léiriú ar stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad atá go hiomlán ficseanúil. Glactar leis go bhfuil 25 fhoirgneamh sa stoc foirgneamh, dá bhrí sin ní chuirtear ach 25 bharra i láthair chun léirshamhlú a éascú. Is féidir an cur chuige céanna a atáirgeadh chun dáileadh minicíochta a chruthú le haghaidh stoc foirgneamh de na mílte foirgneamh. Úsáidtear an cur chuige sin agus figiúirí comhchosúla chun coincheapa agus forálacha eile a léiriú sna ranna seo a leanas.

Fíor 4. Léaráid den bhonnlíne do stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad

Ba cheart a áireamh sa bhonnlíne, ar a laghad, an líon foirgneamh (nó an t-achar urláir), an cineál foirgneamh (i.e. oifig, cúram sláinte, trádáil mhórdhíola agus mhiondíola, foirgnimh oideachais, saoráidí spóirt, óstáin agus bialanna, etc.), catagóirí eile foirgneamh (má shainmhíníonn an Ballstát iad) agus a bhfeidhmíocht fuinnimh. Leis an mbonnlíne, ba cheart go mbeifí in ann fothacair de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint (e.g. 16 %, 26 %) ionas gur féidir na huastairseacha feidhmíochta fuinnimh a shainiú, mar a mhínítear san fhoroinn seo a leanas. Gan beann ar an líon catagóirí nó fochatagóirí, fanann an chuid iomlán den stoc foirgneamh nach mór athchóiriú a dhéanamh air mar an gcéanna (an líon foirgneamh nó an limistéir).

Fíor 5. Léaráid de bhonnlínte le haghaidh catagóirí éagsúla de stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad

Má chuirtear tairseacha le haghaidh roinnt catagóirí foirgneamh chun feidhme, bunófar bonnlíne shonrach le haghaidh gach ceann de na catagóirí. Eagraítear na foirgnimh i ngach catagóir de réir a n-úsáide fuinnimh. Léiríonn Fíor 5 an cás le haghaidh dhá chatagóir, is ionann gach barra agus foirgneamh amháin (6). Tabhair faoi deara go bhféadfadh líon difriúil foirgneamh a bhfuil raon éagsúil feidhmíochta fuinnimh acu a bheith ag gach catagóir.

2.3.2.3.   Tairseacha feidhmíochta fuinnimh le haghaidh MEPS

Faoi Airteagal 9, ní mór d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad tairseacha sonracha feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh nach sárófar faoi na sprioc-amanna sonraithe. Ní mór na tairseacha feidhmíochta fuinnimh a shocrú ar bhealach ina sáraíonn 16 % agus 26 % ar a laghad den stoc náisiúnta foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad na tairseacha sin. Sloinntear na tairseacha sin in kWh/(m2y) agus ba cheart dóibh a n-úsáid fuinnimh deiridh nó phríomhúil a léiriú. Ní mór tairseacha ina dhiaidh sin a bhunú le haghaidh 2040 agus 2050, i gcomhréir leis an gconair chun an stoc náisiúnta foirgneamh a chlaochlú ina stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha.

Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh gach foirgneamh nach foirgneamh cónaithe iad faoi bhun na tairsí 16 % faoi 2030 agus faoi bhun na tairsí 26 % faoi 2033 mura mbeidh siad díolmhaithe ón bhforáil i gcomhréir le hAirteagal 9(1) nó le hAirteagal 9(6).

Chun na tairseacha a bhunú, is féidir an líon foirgneamh nó an t-achar urláir a úsáid mar a mhínítear thíos.

2.3.2.3.1.   Na tairseacha a shainiú de réir an lín foirgneamh

Fíor 6. An tairseach 16 % a bhunú: (a) an 16 % d’fhoirgnimh a shainaithint, (b) an tairseach a shainiú

Má bhunaítear na tairseacha bunaithe ar an líon foirgneamh, déantar an líon foirgneamh sa bhonnlíne a chomhaireamh ag tosú ón bhfoirgneamh ag a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is measa go dtí go mbainfear amach an céatadán foirgneamh a léirítear le haghaidh gach garsprice. Mar shampla, in 2030, bunófar an tairseach trí 16 % den líon iomlán foirgneamh a chumhdach mar a léirítear i bhFíor 6(a). Comhfhreagróidh úsáid fuinnimh (i dtéarmaí úsáid fuinnimh deiridh nó phríomhúil) an chéad fhoirgnimh eile tar éis 16 % de na foirgnimh a bhaint amach don uastairseach feidhmíochta fuinnimh le haghaidh 2030 mar a léirítear i bhFíor 6(b). Sa sampla, ní mór gach foirgneamh a bhaineann leis an ngrúpa 16 % a athchóiriú faoi 2030 chun feabhas a chur ar a bhfeidhmíocht fuinnimh faoi bhun na tairsí in kWh/(m2y) a léirítear leis an líne fhlannbhuí chothrománach.

Is féidir an tairseach 26 % le haghaidh 2033 a shainiú de réir an chur chuige chéanna, mar a léirítear i bhFíor 7. Is féidir na tairseacha ina dhiaidh sin le haghaidh 2040 agus 2050 a shainiú de réir an chur chuige chéanna, féach freisin Fíor 9.

Fíor 7. Léiriú ar thairseacha feidhmíochta fuinnimh 2030 agus 2033 le haghaidh MEPS

Fíor 8. Léiriú ar thairseacha feidhmíochta fuinnimh 2030 agus 2033 le haghaidh MEPS agus ilchatagóirí á n-úsáid

Má shainítear tairseacha le haghaidh catagóirí éagsúla foirgneamh, cuirtear an nós imeachta ar tugadh tuairisc air roimhe seo i bhfeidhm maidir le gach ceann de bhonnlínte na gcatagóirí mar a léirítear i bhFíor 8. Líon difriúil foirgneamh i ngach catagóir a bheidh sna tairseacha 16 % agus 26 %, agus is luachanna difriúla in kWh/(m2y) a bheidh sna tairseacha de réir úsáid fuinnimh na bhfoirgneamh sa chatagóir.

2.3.2.3.2.   An tairseach a shainiú de réir an achair urláir

Má bhunaítear an tairseach i dtéarmaí achar urláir an fhoirgnimh, tá an cur chuige cosúil leis an modh atá bunaithe ar an líon foirgneamh. Déantar achar urláir na bhfoirgneamh sa bhonnlíne a chomhaireamh ag tosú ón bhfoirgneamh is measa feidhmíocht go dtí go mbaintear amach an céatadán den achar urláir a léirítear le haghaidh gach garsprice. In 2030, comhfhreagróidh an luach sin do 16 % d’achar urláir iomlán na bhfoirgneamh a áirítear sa bhonnlíne. Comhfhreagróidh úsáid fuinnimh an chéad fhoirgnimh eile tar éis 16 % den achar urláir a bhaint amach don uastairseach feidhmíochta fuinnimh le haghaidh 2030.

Sa chás sin, tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, cé go mbunaítear an tairseach bunaithe ar an achar urláir, go mbunófar freisin an líon foirgneamh os cionn na tairsí.

Is féidir an tairseach 26 % le haghaidh 2033, agus na tairseacha ina dhiaidh sin le haghaidh 2040 agus 2050, a shainiú de réir an chur chuige chéanna.

Má shainítear tairseacha le haghaidh catagóirí éagsúla foirgneamh, cuirtear an nós imeachta ar tugadh tuairisc air roimhe seo i bhfeidhm maidir le gach ceann de bhonnlínte na gcatagóirí.

2.3.2.3.3.   An tairseach a shainiú de réir na haicme feidhmíochta fuinnimh

Tá sé roghnach do na Ballstáit tairseacha feidhmíochta fuinnimh a chomhfhreagraíonn don aicme feidhmíochta fuinnimh a shocrú. Tá sé de bhuntáiste aige go gcuireann sé feabhas ar infheictheacht scéim MEPS agus go n-éascaíonn sé cumarsáid agus faireachán.

Má shainítear an tairseach chun comhfhreagairt d’aicme feidhmíochta fuinnimh shonrach i gcomhréir le hAirteagal 19(2), ba cheart an sainmhíniú a bheith fós i gcomhréir le hAirteagal 9(1), an tríú fomhír. Dá bhrí sin, cumhdóidh na foirgnimh os cionn na tairsí ar a laghad an chuid shonraithe de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla, i.e. 16 % le haghaidh 2030, 26 % le haghaidh 2033, etc.

Is féidir é sin a dhéanamh trí aicmí feidhmíochta fuinnimh G agus F de DFFanna a shainiú trí úsáid a bhaint as an gcumhdach a léirítear in Airteagal 9(1), an tríú fomhír, i.e. tairseach 16 % le haghaidh G agus tairseach 26 % le haghaidh F faoi seach. De rogha air sin, d’fhéadfadh na Ballstáit aicme G a shainiú mar an tairseach 26 % don stoc foirgneamh. Cé go dtabharfadh sé sin níos mó spáis d’uasaicmí, d’fhágfadh sé nach mbeadh an difreáil idir na tairseacha 16 % agus 26 % níos infheicthe. Ba cheart na foirgnimh a athchóiriú chun feabhas a chur ar a bhfeidhmíocht fuinnimh agus chun aicme feidhmíochta fuinnimh níos fearr ná an aicme a shainítear sa tairseach a bhaint amach. Ar an gcaoi chéanna, d’fhéadfaí aicmí breise (e.g. D agus E) a úsáid chun na tairseacha le haghaidh 2040 agus 2050 a léiriú.

2.3.2.4.   Tairseacha feidhmíochta fuinnimh tar éis 2033

Sa bhreis ar an gcéad dá thairseach, bunóidh na Ballstáit tairseacha breise le haghaidh 2040 agus 2050 le luachanna arb ionann iad agus leibhéil tomhaltais fuinnimh atá níos ísle de réir a chéile. Déanfar na tairseacha sin a thuairisciú ina bpleananna athchóirithe náisiúnta dá dtagraítear in Airteagal 3(1), pointe (b).

Beidh na huastairseacha feidhmíochta fuinnimh le haghaidh 2040 agus 2050 i gcomhréir leis an gconair chun an stoc náisiúnta foirgneamh a chlaochlú ina stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha. Is féidir an tairseach le haghaidh 2040 a shainiú mar thairseach lárphointe idir an 26 % le haghaidh 2033 agus an tairseach le haghaidh 2050 (féach Fíor 10). Le leithdháileadh na tairsí le haghaidh 2040 níos gaire do 26 % (tairseach le haghaidh 2033) nó níos gaire don tairseach deiridh le haghaidh 2050, saineofar an líon foirgneamh nó an t-achar urláir atá le hathchóiriú in 2033-2040 agus in 2040-2050. Chun tairseach le haghaidh 2040 níos gaire don tairseach deiridh le haghaidh 2050 a bhaint amach, beidh gá le formhór na n-iarrachtaí athchóirithe a dhéanamh in 2033-2040. Mar sin féin, is féidir le tairseach le haghaidh 2040 níos gaire do 26 % spreagadh a thabhairt d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad a chumhdaítear le hoibleagáid MEPS maidir leis an tairseach 2033 chun bearta leordhóthanacha athchóirithe a chur chun feidhme chun tairseach 2040 atá ar na bacáin a bhaint amach cheana féin. Seachnóidh sé sin idirghabháil dhúbailte san fhoirgneamh chun tairseach 2033 a chomhlíonadh agus ansin chun tairseach 2040 a chomhlíonadh. Moltar na barainneachtaí scála sin a chur san áireamh agus tairseacha 2040 agus 2050 á sainiú.

Fíor 9. Léiriú ar thairseacha 2040 agus 2050 le haghaidh íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh maidir le stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad

Moltar na tairseacha agus an amlíne uile do na gníomhaithe ábhartha uile a chur ar fáil go poiblí a luaithe is féidir agus ar bhealach soiléir.

2.3.2.5.   Coigeartú sealadach ar an tairseach i gcás damáiste tromchúiseach i ngeall ar thubaiste nádúrtha

Luaitear san fhomhír dheireanach d’Airteagal 9(1), i gcás ina ndéanfaidh tubaiste nádúrtha damáiste tromchúiseach do sciar de stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, go bhféadfaidh Ballstát an uastairseach feidhmíochta fuinnimh a choigeartú go sealadach. Ar an gcaoi sin, is féidir gníomhaíochtaí athchóirithe a dhíriú ar athchóiriú foirgneamh a ndearnadh damáiste dóibh. Ba cheart do choigeartú na tairsí comhfhreagairt do sciar comhréireach de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla, atá coibhéiseach leis na foirgnimh a ndearnadh damáiste dóibh. Ach an tairseach a choigeartú, ní cheanglaítear go sealadach ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla sin an tairseach a chomhlíonadh. Má úsáidtear an fhoráil sin, beidh ar na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar na coigeartuithe agus ar an bhfad measta ina NBRP (Airteagal 3).

Sampla: Más rud é, go gairid roimh an gcéad tairseach in 2030 (a chomhfhreagraíonn do 16 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla) go ndéanann tubaiste nádúrtha damáiste tromchúiseach do 1 % den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad agus go bhfuil sé beartaithe ag an mBallstát tosaíocht a thabhairt d’athchóiriú fuinnimh na bhfoirgneamh a ndearnadh damáiste dóibh, is féidir an uastairseach a choigeartú ionas go mbeidh 15 % (16 %-1 %) den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad os cionn na tairsí nua. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go ndéanfar athchóiriú fuinnimh ar líon comhchosúil foirgneamh. Sa sampla seo, ba cheart an 1 % den stoc foirgneamh a ndearnadh damáiste dó a athchóiriú. Ba cheart an tairseach a choigeartú a luaithe a thiocfaidh deireadh le tosaíocht a thabhairt d’athchóiriú na bhfoirgneamh a ndearnadh damáiste dóibh. Ba cheart dearbhú ábhartha maidir le tubaistí a bheith ag gabháil le húsáid na rogha seo.

2.3.3.   CÉIM 3: Rialachas agus rialacha maidir le comhlíonadh MEPS a dhearadh

A luaithe a bheidh na ríomhanna críochnaithe agus na luachanna le haghaidh na dtairseach cinntithe, ní mór an creat dlíthiúil agus na rialacha maidir le comhlíonadh a leagan síos. Áirítear leis sin na húdaráis ábhartha a cheapadh, na modhanna a shainiú chun comhlíontacht a léiriú, an nós imeachta maidir le comhlíonadh, na critéir le haghaidh díolúintí, an próiseas chun iarratas a dhéanamh ar dhíolúintí, etc. Cuireann Fíor 10 i láthair na céimeanna ginearálta a mholtar chun struchtúr dlíthiúil na scéime MEPS a dhearadh. Ní céimeanna uileghabhálacha iad na céimeanna sin agus d’fhéadfadh gá a bheith le gnéithe breise de réir shaintréithe agus shainiúlachtaí gach Ballstáit. Cé go gcuirtear na céimeanna i láthair i sreabhadh líneach, áireofar sa phróiseas atriallta, aiseolas agus coigeartuithe ar fud na n-eilimintí éagsúla a shainítear i ngach céim. Cuirtear moltaí i láthair sna ranna seo a leanas le haghaidh gach ceann de na céimeanna a chuirtear i láthair, seachas an chéim dheireanach maidir le faireachán agus pionóis. Chun sonraí a fháil faoin gcéim sin, féach CÉIM 5: Sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun.

Fíor 10. Céimeanna chun struchtúr dlíthiúil scéim MEPS a dhearadh

Is gá na roghanna sin go léir a chomhtháthú i bplean soiléir agus in amlíne shoiléir maidir le comhlíonadh le linn na gcéimeanna éagsúla (i.e. roimh 2030, idir 2030-2033, 2033-2040 agus 2040-2050). Cuirfidh sé sin ar a gcumas d’úinéirí agus do thionóntaí foirgneamh ullmhú níos fearr agus freagairt in am do riachtanais MEPS. Moltar an struchtúr dlíthiúil don scéim MEPS agus don sásra um chomhlíontacht a dhearadh go luath agus iad a chur in iúl go soiléir d’úinéirí foirgneamh, d’údaráis, do chomhlachais tógála agus d’aon phríomhghníomhaí eile chun éiginnteachtaí, bréagaisnéis agus toimhdí neamhiomlána ó na grúpaí éagsúla príomhpháirtithe leasmhara a laghdú.

2.3.3.1.   Rialachas agus freagrachtaí

Ní mór do na Ballstáit Airteagal 9(1) agus na tairseacha a eascraíonn as sin a ionchorprú sa dlí náisiúnta agus scéim MEPS a chur i bhfeidhm ar féidir í a fhorfheidhmiú ar leibhéal úinéir an fhoirgnimh. Is codanna ríthábhachtacha de struchtúr scéim MEPS iad údaráis ábhartha a shannadh, a bhfreagrachtaí a shainiú agus scéim um chomhlíonadh a chur ar bun. Ní mór a áirithiú le struchtúr MEPS go gcuirfear úinéirí foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad atá os cionn na tairsí ar an eolas go leordhóthanach roimh ré faoi phríomhghnéithe na scéime, lena n-áirítear tacaíocht theicniúil agus airgeadais atá ar fáil (mar a cheanglaítear faoi Airteagal 9(4)) agus faisnéis maidir le conas comhlíonadh a léiriú.

2.3.3.1.1.   Na húdaráis ábhartha a cheapadh

Féadfaidh na Ballstáit scéim MEPS atá eagraithe go lárnach a dhearadh e.g. trí chlár lárnach a chruthú do gach úinéir foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad arna riar ag údarás poiblí lárnach a bheadh freagrach freisin as seiceálacha comhlíontachta.

De rogha air sin, d’fhéadfaidís cinneadh a dhéanamh scéim dhíláraithe MEPS a eagrú, lena sannfaí freagrachtaí e.g. d’údaráis áitiúla nó do bhardais nó d’ionaid ilfhreastail phoiblí, nó an cur chun feidhme a choimisiúnú do ghníomhaireachtaí fuinnimh chun an scéim a achtú ar scála réigiúnach nó áitiúil. Sa dá chás, ní mór do na Ballstáit an sainordú a leagan amach go soiléir don údarás cur chun feidhme ábhartha agus acmhainní leordhóthanacha a sholáthar chun cur chun feidhme rianúil a áirithiú. D’fhéadfaí ioncam ón scéim pionóis a úsáid chun costais riaracháin na scéime MEPS a mhaoiniú (go páirteach) (féach CÉIM 5: Sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun).

Ní mór róil agus freagrachtaí a shainiú le haghaidh gníomhaíochtaí amhail fógra a thabhairt d’úinéirí foirgneamh nach mór dóibh oibleagáid MEPS a chomhlíonadh agus teagmháil a dhéanamh leo, cáilíocht na fianaise maidir le comhlíonadh a bhainistiú agus a sheiceáil, an scéim faireacháin agus pionóis a bhainistiú, na huirlisí tacaíochta teicniúla agus airgeadais, etc., a dhearadh. I gcás gníomhaithe atá i dteagmháil go tráthrialta cheana féin le húinéirí foirgneamh, amhail cuideachtaí bainistíochta fuinnimh saoráide nó foirgneamh nó iad siúd a dhéanann cigireachtaí, d’fhéadfaidís a bheith oiriúnach freisin chun ról a ghlacadh maidir le rialachas MEPS.

Tá tábhacht ar leith ag baint le húdaráis cur chun feidhme, róil agus freagrachtaí a shainaithint go soiléir agus é sin a chur in iúl d’úinéirí foirgneamh. Cuireann sé sin ar a gcumas d'úinéirí foirgneamh tuiscint níos fearr a fháil ar an scéim agus, go criticiúil, a bheith in ann fiosrúcháin a stiúradh nó an doiciméadacht is gá a chur faoi bhráid na n-údarás ábhartha.

Cúram tábhachtach don údarás cur chun feidhme is ea úinéirí na bhfoirgneamh sin a úsáideann fuinneamh os cionn na dtairseach éagsúil is infheidhme a shainaithint. Ní mór soiléiriú a thabhairt i leagan amach na scéime ar conas rochtain a fháil ar úinéirí foirgneamh ar dócha go mbeidh siad mar chuid d’oibleagáid MEPS. D’fhéadfadh buntáiste a bheith ag baint le MEPS a chur chun feidhme ar an leibhéal réigiúnach/áitiúil toisc go bhféadfadh gníomhaithe áitiúla, go háirithe bardais, úsáid a bhaint as sonraí agus faisnéis atá ar fáil go háitiúil, amhail clárlanna tiarnaí talún, comhlachais úinéirí tí áitiúla, cláir ghnó agus eile.

Le scéim a riartar go lárnach, áfach, féadfar an scéim a fhorfheidhmiú ar bhealach níos comhsheasmhaí.

2.3.3.1.2.   Teagmháil a dhéanamh le húinéirí foirgneamh

Moltar na tairseacha uile, an amlíne, an sásra um chomhlíontacht, na scéimeanna pionóis agus gnéithe eile den nós imeachta forfheidhmiúcháin a chur ar fáil go poiblí do na gníomhaithe ábhartha uile a luaithe is féidir agus ar bhealach soiléir.

Le linn d’úinéirí/tionóntaí an fhoirgnimh a bheith á gcur ar an eolas faoi na ceanglais chomhlíontachta, moltar na tairseacha ina dhiaidh sin agus an amlíne a d’fhéadfadh a bheith i bhfeidhm maidir lena bhfoirgnimh a chur i dtábhacht. Ar an mbealach sin, tá úinéirí na bhfoirgneamh is measa feidhmíocht den 16 % agus 26 % de na foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad in ann athchóiriú a phleanáil i bhfianaise na dtairseach feidhmíochta fuinnimh le haghaidh 2030, 2033, 2040 agus 2050. Leis sin déanfar tairbhí a uasmhéadú, costais a íoslaghdú, éifeachtaí glasála a sheachaint agus spreagfar úinéirí foirgneamh chun leibhéal uaillmhéine an athchóirithe agus na pleanála ar a dtionscadail athchóirithe aonair a ailíniú le NBRP (Airteagal 3).

Ba cheart faisnéis a sholáthraítear d’úinéirí foirgneamh maidir le mionsonraí na gceanglas, tairseacha ina dhiaidh sin, amlíne, tairbhí ginearálta an athchóirithe, ionaid ilfhreastail atá ar fáil agus cúnamh teicniúil eile atá ar fáil, ionstraimí maoiniúcháin, an sásra comhlíonta tar éis an athchóirithe agus aon fhaisnéis ábhartha eile a bheith ag gabháil leis an teagmháil le húinéirí foirgneamh ar leith (féach freisin CÉIM 4: Creat cumasúcháin a chur ar bun).

Is féidir teagmháil a dhéanamh le húinéirí foirgneamh ag céimeanna éagsúla den sásra um chomhlíontacht arna cheapadh ag na húdaráis ábhartha. I measc na samplaí tá:

—	Tacaíocht neamhfhoirmiúil chun cabhrú le tuiscint a fháil ar an scéim MEPS, e.g. trí cheardlanna, faisnéis trí chomhlachais úinéirí, comhlachais páirtithe leasmhara, cumarsáid sna meáin, fógráin, etc.

—	Tacaíocht theicniúil, e.g. ó ionaid ilfhreastail, chun cuidiú a thabhairt na bearta athchóirithe is iomchuí a shainaithint chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú.

—	Gníomhaíochtaí foirmiúla comhlíontachta arna ndéanamh ag údaráis ábhartha amhail fógra foirmiúil maidir le comhlíonadh.

—

Uainiú (nós imeachta agus sprioc-amanna) agus bealaí chun fianaise ar chomhlíonadh a sholáthar má mheasann na húinéirí foirgneamh nach bhfuil úsáid fuinnimh a bhfoirgnimh os cionn na tairsí is infheidhme. Más rud é, mar shampla, go gcláraíonn úinéir an fhoirgnimh DFF bailí lena gcruthaítear go bhfuil an foirgneamh ag feidhmiú níos fearr ná an tairseach, is féidir leis é féin a shaoradh ón gceanglas an foirgneamh a athchóiriú.

—	Uainiú (nós imeachta agus sprioc-amanna) agus bealaí chun fianaise a sholáthar nuair a thagann foirgneamh faoi dhíolúine ó chatagóir tógála nó faoi dhíolúine aonair (cás cruatain).

—	Uainiú (nós imeachta agus sprioc-amanna) agus bealaí chun fianaise ar chomhlíonadh a sholáthar tar éis athchóiriú a dhéanamh ar an bhfoirgneamh i ngeall ar MEPS.

—	I gcás nach bhfuil comhlíonadh ann, is féidir gníomhaíocht fhoirmiúil de réir Airteagal 9(7), arna déanamh ag na húdaráis ábhartha agus, más gá, ag na cúirteanna, a bheith ar an gcéad chéim eile.

2.3.3.2.   Comhlíontacht: foirgnimh/úinéirí a shainaithint chun MEPS a chomhlíonadh

Ní mór do na húdaráis ábhartha modh a fhorbairt chun na foirgnimh nach mór dóibh tairseacha scéim MEPS a chomhlíonadh a shainaithint. Ní shonraítear in athmhúnlú na Treorach maidir le FFF conas ba cheart é sin a dhéanamh, rud a thugann solúbthacht do na Ballstáit maidir leis an bpointe sin.

Is féidir saintréithriú stoic foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a bheith ina thúsphointe mar a mhínítear i gCÉIM 1: Foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a shaintréithriú. Is féidir meastacháin ar úsáid fuinnimh deiridh nó phríomhúil bunaithe ar shaintréithe teicniúla áirithe foirgneamh a úsáid chun na foirgnimh ar dócha go mbeidh úsáid fuinnimh os cionn na tairsí is infheidhme acu a shainaithint. D’fhéadfadh sé nach leor an modh sin amháin, áfach, agus moltar é a chomhcheangal le straitéisí eile chun na foirgnimh agus a n-úinéirí a shainaithint, ar foirgnimh agus úinéirí iad ar gá dóibh an scéim MEPS a chomhlíonadh.

I gcás foirgnimh a bhfuil DFF acu, is féidir leis na húdaráis na sonraí i mbunachar sonraí DFF a úsáid chun a mheas cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann an foirgneamh an tairseach. Is féidir fógra a thabhairt d’úinéirí na bhfoirgneamh sin roimh ré ansin faoin ngá atá le hoibleagáid MEPS a chomhlíonadh. D’fhéadfadh sé go mbeadh gá le coigeartuithe ar na luachanna in DFF má tá athrú tagtha ar na toimhdí chun feidhmíocht fuinnimh a ríomh, amhail athruithe ar fhuinneamh príomhúil nó fachtóirí ualaithe. Ina theannta sin, d’fhéadfadh na sonraí sna DFFanna a bheith as dáta má rinneadh athchóiriú ó eisíodh an DFF.

Rogha eile is ea cláir úinéirí foirgneamh nó córais cheadúnúcháin tiarnaí talún a úsáid (7). Is féidir iad sin a chur i bhfeidhm ar an leibhéal áitiúil nó náisiúnta chun féinchlárú úinéirí foirgneamh a chur chun cinn agus chun faisnéis a sholáthar maidir le feidhmíocht fuinnimh a bhfoirgnimh. Is féidir le córais cheadúnúcháin tiarnaí talún a éilíonn faisnéis íosta faoin réadmhaoin agus na húinéirí é a dhéanamh níos éasca freisin foirgnimh sa mhargadh cíosa atá os cionn na huastairsí feidhmíochta fuinnimh a shainaithint.

Le comhordú ar fud institiúidí poiblí agus oifigí a eisíonn ceadúnais nó ceadanna éagsúla, d’fhéadfaí foirgnimh spriocdhírithe a shainaithint. Más rud é, e.g. go ndéanann úinéir foirgnimh iarratas ar cheadúnas cíosa nó ar cheadanna eile (e.g. cead oibriúcháin óstáin), d’fhéadfadh deis a bheith ansin chun fianaise maidir le feidhmíocht fuinnimh na réadmhaoine a sheiceáil/a iarraidh. Aon uair a eisítear DFF nua mar gheall ar an bhfoirgneamh a bheith á dhíol, á ligean ar cíos le tionónta nua nó nuair a dhéantar conradh cíosa a athnuachan, is deis é sin chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a shainaithint freisin. D’fhéadfaí fógra a thabhairt go huathoibríoch don údarás ábhartha atá freagrach as comhlíonadh na scéime MEPS nuair a chláraítear DFF nua os cionn na tairsí reatha is infheidhme sa bhunachar sonraí náisiúnta DFF. Ar an gcaoi chéanna, d’fhéadfaí nuashonrú ar DFF a thugann an fheidhmíocht faoi bhun na tairsí a úsáid chun an foirgneamh ábhartha a eisiamh ó chatagóir na bhfoirgneamh neamhchomhlíontach.

2.3.3.3.   Comhlíontacht: Sásra um chomhlíontacht a bhunú

Chun an oibleagáid MEPS a chomhlíonadh, déanfar athchóiriú ar fhoirgnimh a bhfuil úsáid fuinnimh os cionn na dtairseach acu chun a bhfeidhmíocht a fheabhsú go leibhéil faoi bhun na dtairseach faoi seach. Le bearta athchóirithe, cuirfear feabhas ar fheidhmíocht an fhoirgnimh i dtéarmaí úsáid fuinnimh a bhreithneofar go díreach le linn d’fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh a bheith á cinneadh i gcomhréir le hIarscríbhinn I (1). Dá bhrí sin, áirítear ar na bearta incháilithe chun feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh agus chun oibleagáid MEPS a chomhlíonadh athchóiriú fuinnimh an imchlúdaigh foirgnimh agus athsholáthar córas teicniúil foirgnimh, lena n-áirítear an trealamh teicniúil le haghaidh téamh spáis, fuarú spáis, aerála, uisce te tí, soilsiú ionsuite, uathoibriú agus rialú foirgnimh, fuinneamh in-athnuaite a ghintear ar an láthair, nó meascán díobh.

Ba cheart fianaise gur comhlíonadh an tairseach a dhíorthú ó chur chuige comhsheasmhach, le modheolaíocht agus amlíne shoiléir chun débhríocht a sheachaint. Ba cheart trí phríomhghné a bheith sa sásra um chomhlíontacht:

—	sásra bunaithe a aithnítear ar an leibhéal náisiúnta;

—	an fhianaise atá le soláthar;

—	faoi réir dearbhú cáilíochta.

I measc na samplaí de shásra um chomhlíontacht áirítear DFFanna, seicliosta le bearta réamhshainithe, scéimeanna tagarmharcála náisiúnta atá ann cheana (e.g. BREEAM, DGNB), agus cinn eile. Murab ann do scéimeanna tagarmharcála den sórt sin nó más gá modhnuithe a dhéanamh orthu, is gá iad a fhorbairt go luath laistigh d’amlíne na tréimhse forfheidhmiúcháin.

D’fhéadfadh soláthraí tríú páirtí fianaise a eisiúint (e.g. saineolaí neamhspleách cláraithe le haghaidh DFF). Is é is aidhm dó sin coinbhleachtaí leasa a eisiamh agus a áirithiú go ndearnadh an measúnú de réir na modheolaíochta aitheanta.

Ní mór don fhianaise dul trí nós imeachta measúnaithe cáilíochta arna dhéanamh ag páirtí neamhspleách. Moltar go mbeadh na húdaráis ábhartha rannpháirteach chun an cháilíocht a bhailíochtú.

Is uirlis mheastóireachta aitheanta í scéim DFF, atá ar fáil i ngach Ballstát, agus comhlíonann sí na critéir uile thuas. Moltar, dá bhrí sin, DFF a úsáid mar bhonn don sásra um chomhlíontacht.

Tugtar tuilleadh faisnéise sna foranna a leanas maidir le huainiú an chomhlíonta, mar aon le dhá shampla de shásraí um chomhlíontacht: DFFanna agus liosta de bhearta athchóirithe.

2.3.3.3.1.   Uainiú comhlíontachta

Is gá a shainiú go soiléir cén sásra um chomhlíontacht a bheidh infheidhme agus na rialacha i dtéarmaí eisiúint, cháilíocht agus shaintréithe gach ceann acu. Moltar na heilimintí sin a bhunú luath go leor ionas gur féidir iad a chur in iúl go sainráite agus in am do na húinéirí foirgnimh nach mór dóibh oibleagáid MEPS a chomhlíonadh.

Ba cheart an amlíne a ailíniú leis na forálacha in Airteagal 9(1), i.e. an chéad tairseach is infheidhme faoi 2030, an dara tairseach is infheidhme faoi 2033 etc. Moltar meabhrúcháin thráthrialta maidir leis an oibleagáid MEPS agus na sprioc-amanna maidir le comhlíonadh a chur san áireamh. Ba cheart iarmhairtí agus pionóis d’úinéirí foirgneamh nach gcomhlíonann an oibleagáid a chur in iúl freisin (féach CÉIM 5: Sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun).

Tá seiceálacha comhlíontachta ábhartha in dhá phointe ama: a) i gcásanna ina measann úinéirí foirgneamh go bhfuil a maoin comhlíontach cheana féin tráth ar tugadh fógra faoin oibleagáid MEPS, dá bhrí sin i bhfad roimh na dátaí tairsí mar a shainmhínítear in Airteagal 9(1); b) i gcásanna tráthrialta ina ndéanann úinéirí foirgneamh gníomhaíochtaí athchóirithe tar éis fógra a thabhairt faoin oibleagáid MEPS chun feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh faoi bhun na tairsí is infheidhme. Sa dá chás, ní mór ceanglais cháilíochta agus rialaithe (modheolaíocht shoiléir, arna heisiúint ag tríú páirtí, faoi réir seiceálacha cáilíochta) an tsásra um chomhlíontacht a chur i bhfeidhm.

Ós rud é go bhféadfadh sainaithint foirgneamh agus úinéirí foirgneamh nach mór dóibh oibleagáid MEPS a chomhlíonadh a bheith ag brath i gcásanna áirithe ar shonraí arna mbailiú roimh chur chun feidhme scéim agus meastacháin MEPS, d’fhéadfadh cásanna a bheith ann ina bhfuil foirgnimh a shainaithnítear mar fhoirgnimh a bhfuil úsáid fuinnimh os cionn na huastairsí acu i gcomhréir cheana féin le hoibleagáid MEPS toisc go bhfuil a n-úsáid fuinnimh níos ísle go deimhin ná an tairseach.

I gcás ina bhfuil feidhmíocht fuinnimh os cionn na tairsí is infheidhme ag na foirgnimh a sainaithníodh, is féidir an amlíne chomhlíontachta a ailíniú leis an amlíne a thuairiscítear in Airteagal 9(1), i.e. 2030 don chéad tairseach, 2033 don dara tairseach, etc. Sna cásanna sin, ní mór d’úinéirí foirgneamh gníomhaíochtaí athchóirithe a dhéanamh chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a thabhairt faoi bhun na tairsí is infheidhme faoi na dátaí sonraithe. D’fhéadfadh na Ballstáit amlínte níos luaithe a leagan síos freisin d’úinéirí foirgneamh chun comhlíontacht a léiriú.

2.3.3.3.2.   Fianaise ar chomhlíonadh ag DFFanna

Chun comhlíonadh DFF a chruthú, ní mór d’úinéirí foirgnimh DFF bailí dá maoin a sholáthar chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh arna ríomh i gcomhréir le hIarscríbhinn I (1) a léiriú.

Chun a bheith bailí mar shásra um chomhlíontacht, áireoidh DFF an fhaisnéis maidir leis an táscaire a roghnaítear don scéim MEPS, i.e. an fhaisnéis maidir le húsáid fuinnimh deiridh nó úsáid fuinnimh phríomhúil. Mura gcuimsítear san DFF na sonraí faoin bpríomhtháscaire (e.g. tomhaltas fuinnimh deiridh) nó mura bhfuil sé cothrom le dáta (e.g. rinneadh bearta athchóirithe ar an bhfoirgneamh tar éis an DFF a fháil), cuirfear sásraí um chomhlíontacht eile i bhfeidhm.

Más athchóiriú mór é an t-athchóiriú arna spreagadh ag MEPS, ní mór DFF a eisiúint de réir Airteagal 20. Ba cheart do na Ballstáit úsáid a bhaint as an spreagadh sin agus leas a bhaint as an DFF mar shásra um chomhlíontacht. D’fhéadfaí fógra a thabhairt go huathoibríoch don údarás ábhartha atá freagrach as comhlíonadh na scéime MEPS nuair a chláraítear DFF nua d’fhoirgnimh faoi scéim MEPS i mbunachar sonraí náisiúnta DFF. Is féidir é sin a nascadh leis an sásra faireacháin agus leis an mbunachar sonraí náisiúnta le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach mór a bhunú i gcomhréir le hAirteagal 22.

2.3.3.3.3.   Fianaise ar chomhlíonadh bunaithe ar liosta beart athchóirithe

D’fhéadfadh sásra um chomhlíontacht eile a cheangal ar úinéirí foirgneamh fianaise a sholáthar maidir le cur chun feidhme gníomhaíochtaí athchóirithe arna ndéanamh ó liosta beart atá nasctha le híoscheanglais theicniúla agus meastacháin a eascraíonn as sin ar fheabhsuithe feidhmíochta fuinnimh.

Is féidir an sásra um chomhlíontacht sin a chur chun feidhme ar dhá bhealach: a) bunaithe ar liosta réamhshainithe beart íosta lena ngabhann ceanglais maidir leis na comhpháirteanna foirgneamh; b) bunaithe ar liosta na mbeart athchóirithe a mholtar sa DFF foirgnimh aonair nó sa phas athchóirithe (má tá sé ar fáil). Sa dá chás, bunóidh na Ballstáit modheolaíocht shoiléir, lena n-áirítear sainmhíniú ar an bhfianaise nach mór a sholáthar, cé a chaithfidh í a sholáthar (féin-nochtadh, tríú páirtí), agus modheolaíocht chun a mheas cé acu ar feabhsaíodh nó nár feabhsaíodh feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh go leibhéil faoi bhun na huastairsí feidhmíochta fuinnimh is infheidhme. Ní mór a áirithiú leis an gcur chuige sin in aon chás go bhfuil feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh seanbhunaithe, agus go gcomhlíontar an tairseach feidhmíochta fuinnimh a bhunaítear ar an leibhéal náisiúnta.

Maidir leis an gcéad chur chuige, sainíonn na Ballstáit liosta beart íosta a chuirfeadh feabhas ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh ionas go gcomhlíonfaidh sé oibleagáid MEPS. Sholáthródh an liosta, mar shampla, luach réamhshocraithe chun fuinneoga le huasluach U a athsholáthar (níos ísle ná na fuinneoga roimhe sin) nó méadú cúpla ceintiméadar ar insliú ballaí. Is féidir meastachán a thabhairt ar na luachanna sin bunaithe ar chleachtais athchóirithe atá ann faoi láthair agus ar fhorbairtí teicneolaíochta, ar bhearta coiteanna a chuirtear chun feidhme i ndeighleoga éagsúla d’fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, nó ar shamhaltú fuinnimh ar roinnt foirgneamh ionadaíoch.

Cuirfidh na bearta feabhas ar fheidhmíocht an fhoirgnimh i dtéarmaí úsáid fuinnimh do théamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil, soilsiú ionsuite nó córais theicniúla foirgnimh eile toisc gurb iad sin na heilimintí a bhfuil tionchar acu ar ríomh fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh de réir Iarscríbhinn I (1). Áirítear i measc na samplaí de bhearta:

(a)	feabhas a chur ar insliú ballaí seachtracha, díonta agus eilimintí clúdaigh eile amhail fuinneoga agus doirse:

(b)	córas atá níos fuinneamhéifeachtúla a chur in ionad an chórais téimh;

(c)	córais uathoibrithe agus rialaithe foirgnimh a shuiteáil chun feidhmíocht fuinnimh a fhaire, a rialú agus a bharrfheabhsú;

(d)	córas fuinnimh in-athnuaite a shuiteáil ar an láthair.

Soláthróidh úinéirí foirgneamh nó tríú páirtí ainmnithe (e.g. conraitheoir, measúnóir seachtrach) fianaise (e.g. cruthúnas íocaíochta) maidir leis na bearta athchóirithe ón liosta réamhshainithe de bhearta íosta a cuireadh chun feidhme san fhoirgneamh. Beidh feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh tar éis na feabhsuithe fuinnimh measta a chur i bhfeidhm faoi bhun na huastairsí feidhmíochta fuinnimh is infheidhme. Is féidir meastachán a thabhairt ar na feabhsuithe fuinnimh a baineadh amach trí acmhainneacht fheabhsaithe fuinnimh (8) na mbeart athchóirithe a cuireadh chun feidhme a chur leis. Áiritheoidh na Ballstáit go gcuirfear modheolaíocht oiriúnach chun feidhme. D’fhéadfadh impleachtaí a bheith ag an rogha táscaire ar rogha na mbeart athchóirithe (féach Tábla 2).

Tá an dara cur chuige maidir le comhlíonadh bunaithe ar liosta beart athchóirithe nasctha le foirgnimh ag a bhfuil DFF bailí (lena n-áirítear moltaí athchóirithe) nó le pas athchóirithe. Sa chás sin, soláthróidh úinéirí foirgneamh nó tríú páirtí ainmnithe fianaise chun a léiriú gur cuireadh chun feidhme na bearta athchóirithe a moladh in DFF nó i bpas athchóirithe an fhoirgnimh.

Mar a bhí sa chur chuige roimhe seo, tar éis chur i bhfeidhm na bhfeabhsuithe foriomlána fuinnimh a baineadh amach trí na bearta athchóirithe a cuireadh chun feidhme, ní mór feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a bheith níos ísle ná an uastairseach feidhmíochta fuinnimh is infheidhme. Is féidir meastachán a thabhairt ar na feabhsuithe fuinnimh foriomlána bunaithe ar an gcoigilteas fuinnimh a réamh-mheastar in DFF nó sa phas athchóirithe (má áirítear é). De rogha air sin, is féidir iad a bhunú ar luachanna réamhshocraithe réamhshainithe le haghaidh feabhsuithe fuinnimh a bhaineann le gach beart, mar a pléadh don chur chuige roimhe seo.

2.3.3.3.4.   Breithnithe eile maidir le comhlíonadh

Áiritheoidh na Ballstáit cáilíocht na fianaise ar chomhlíonadh. Má tá comhlíonadh bunaithe ar DFFanna, ní mór do DFFanna a eisítear tar éis thrasuí na Treorach athmhúnlaithe maidir le FFF na forálacha ábhartha a tugadh isteach in Airteagail 19 agus 20, agus in Iarscríbhinní I agus V a chomhlíonadh.

Má chuireann na Ballstáit aon cheann den dá chur chuige chun feidhme bunaithe ar liosta beart athchóirithe, d’fhéadfaí a shuí go bhfuil an fhianaise a sholáthraítear agus na meastacháin le haghaidh na bhfeabhsuithe feidhmíochta fuinnimh faoi réir seiceálacha cáilíochta agus rialú cáilíochta tríú páirtí. Chomh maith leis sin, déanfaidh an t-údarás ábhartha an cháilíocht a bhailíochtú bunaithe ar shampláil randamach ar a laghad.

Má sholáthraíonn úinéirí foirgneamh an fhianaise iad féin, beidh na seiceálacha agus an rialú níos déine chun cáilíocht leordhóthanach na fianaise a sholáthraítear a áirithiú agus chun cóir chomhionann a áirithiú.

Trí bhealaí éagsúla a cheadú chun comhlíontacht a chruthú, d’fhéadfaí níos mó solúbthachta a thabhairt d’úinéirí foirgneamh chun an ceanglas a chomhlíonadh agus úinéirí foirgneamh a spreagadh chun tuairisciú a dhéanamh.

Féadfaidh na Ballstáit sásraí um chomhlíontacht éagsúla a úsáid le haghaidh catagóirí éagsúla foirgneamh.

Is féidir sásraí um chomhlíontacht a nascadh le tairbhí nó dreasachtaí breise, amhail deimhniú a fháil don fheabhsú a bhaintear amach nó an mhaoin a chlárú ar liosta poiblí d’fhoirgnimh chomhlíontacha, ar féidir le húinéirí/tionóntaí foirgneamh iad a úsáid chun a maoin a chur chun cinn.

Is féidir le hinstitiúidí airgeadais ról lárnach a bheith acu ní hamháin maidir le faisnéis a sholáthar faoi thairbhí agus deiseanna athchóirithe, ach freisin maidir le hiasachtaí a éascú chun na hinfheistíochtaí athchóirithe is gá a chumhdach chun MEPS a chomhlíonadh.

2.3.3.4.   Roghnach: díolúintí foirgneamh aonair a cheadú

Leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ceadaítear do na Ballstáit catagóirí áirithe foirgneamh a dhíolmhú faoi Airteagal 9(6) agus foirgnimh aonair a dhíolmhú faoi Airteagal 9(1). Tá an dá fhoráil roghnach agus tá éifeachtaí éagsúla acu ar chur i bhfeidhm MEPS. Maidir leis an díolúine ó chatagóirí foirgneamh faoi Airteagal 9(6), féach Roinn 2.3.2.2.1. Cumhdaítear sa roinn seo na díolúintí d’fhoirgnimh a shainaithnítear go haonarach faoi Airteagal 9, mír 1, fomhír 8.

Na foirgnimh atá díolmhaithe ar bhonn aonair trí na critéir arna leagan síos ag na Ballstáit, ní bhainfear iad den bhonnlíne don scéim MEPS. Ina ionad sin, ní mór suim na bhfeabhsuithe feidhmíochta fuinnimh neamhréadaithe a chúiteamh trí fheabhsuithe feidhmíochta fuinnimh coibhéiseacha a bhaint amach i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad (féach roinn 2.3.3.4.3.2 ‘Feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha a chainníochtú’).

Má chinneann na Ballstáit an rogha a chur chun feidhme maidir le foirgnimh aonair a dhíolmhú, bunóidh siad sraith critéar atá soiléir, beacht agus dian. Ní mór na critéir sin a thuairisciú sna NBRPanna de réir Airteagal 3 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. D’fhéadfadh trí chúis a bheith leis na critéir chun foirgnimh aonair a dhíolmhú: a) an úsáid a mheastar a bhainfear as an bhfoirgneamh amach anseo; b) cruatan tromchúiseach; c) measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach (féach ‘Critéir maidir le díolúintí’ chun tuilleadh sonraí a fháil).

Ní mór iad a roghnú ar bhealach nach gceadaítear díolúintí ach amháin i gcásanna eisceachtúla agus ar choinníoll go léiríonn fianaise go bhfuil sé dodhéanta d’fhoirgneamh ar leith na ceanglais a chomhlíonadh. Ní féidir na conclúidí sin a dhéanamh ach amháin ar bhonn cás ar chás, agus níor cheart do na Ballstáit díolúintí córasacha a thabhairt isteach d’aon chatagóir foirgnimh. Ní mór d’úinéirí foirgneamh a chruthú go bhfuil feidhm ag critéar sonrach maidir le díolúine aonair a iarraidh.

Ba cheart na coinníollacha faoina ndéantar meastóireacht ar chur i bhfeidhm na gcritéar díolúine a shainiú ar leibhéal na mBallstát nó, i gcás nach ndéanann dálaí réigiúnacha difear ach do chuid de chríoch Ballstáit, ar an leibhéal réigiúnach. Mar sin féin, sa chás deireanach sin, ba cheart tuairisc a thabhairt ar dhálaí réigiúnacha sna NBRPanna. I ngach cás, ba cheart na coinníollacha sin a dhoiciméadú (e.g. mar chuid de threoirlínte teicniúla) agus ba cheart feidhm aonfhoirmeach a bheith acu maidir leis an gcríoch náisiúnta, nó, i gcás inarb infheidhme, maidir leis an gcríoch réigiúnach. Ba cheart critéir díolúine a chur in iúl go soiléir d’úinéirí foirgneamh mar chuid den scéim fhoriomlán MEPS. Ar deireadh, ba cheart measúnú a dhéanamh ar neamhchur i bhfeidhm na gceanglas trí úsáid a bhaint as nósanna imeachta soiléire arna mbunú agus arna maoirsiú ag údaráis phoiblí.

Moltar na critéir a fhoilsiú go luath agus amlíne agus nós imeachta soiléir a bhunú d’úinéirí foirgneamh chun fógra a thabhairt faoi dhíolúintí. Ní mór an fhianaise is infheidhme (e.g. deimhniú scartála, measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach arna dhéanamh ag tríú páirtí) a bheith gan débhrí agus soiléir i gcás gach ceann de na trí chatagóir díolúine.

2.3.3.4.1.   Tuarascáil ex ante ar dhíolúintí aonair measta

Má cheadaíonn na Ballstáit díolúintí aonair bunaithe ar chritéir i gcomhréir le hAirteagal 9(1), fomhír 8, ní mór dóibh measúnú ex ante a dhéanamh ar sciar féideartha na bhfoirgneamh a chumhdaítear leis na díolúintí sin. Ní mór an measúnú sin a thuairisciú sna NBRPanna dá dtagraítear in Airteagal 3. Ní mór do na Ballstáit a áirithiú nach ndéanfaidh siad líon díréireach foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a dhíolmhú. Ar na tosca a bhfuil tionchar acu ar cé acu atá nó nach bhfuil an líon foirgneamh díolmhaithe díréireach, áirítear an iarracht bhreise riaracháin chun faireachán a dhéanamh ar dhíolúintí agus chun bearta malartacha a phleanáil.

Tá bealaí éagsúla ann chun measúnú ex ante a dhéanamh ar an sciar a d’fhéadfadh a bheith ag foirgnimh atá díolmhaithe go haonarach. D’fhéadfadh na Ballstáit meastacháin a dhéanamh bunaithe ar ghnáthúsáid agus gnáth-shaintréithe an stoic foirgneamh agus a n-áititheoirí. De rogha air sin, d’fhéadfaidís a cheangal ar úinéirí foirgneamh iarratas a dhéanamh roimh ré ar dhíolúine trína chlárú i gclár lárnach faoi dháta sonrach agus trína chruthú go gcomhlíonann siad na critéir arna leagan síos ag na Ballstáit. Tá an dara cur chuige níos beaichte agus d’fhéadfadh sé méadú ar fheasacht úinéirí foirgneamh maidir le feidhmíocht fuinnimh a bhfoirgneamh. Fágann sé freisin gur féidir pleanáil níos fearr a dhéanamh ar bhearta athchóirithe atá le cur chun feidhme in áiteanna eile. Féadfaidh na Ballstáit meascán de na cuir chuige sin a roghnú freisin.

Moltar do na Ballstáit líon agus achar urláir na bhfoirgneamh díolmhaithe a sheiceáil ex post chun a fhíorú an bhfuil an líon ag teacht leis na meastacháin ex ante.

2.3.3.4.2.   Critéir maidir le díolúintí

Faoi Airteagal 9(1), d’fhéadfadh trí chúis a bheith leis na critéir chun foirgnimh aonair a dhíolmhú: (a) an úsáid a mheastar a bhainfear as an bhfoirgneamh amach anseo; (b) cruatan tromchúiseach; agus (c) measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach.

Ní mór na critéir a shainiú chomh sonrach agus chomh soiléir agus is féidir agus táscairí a bheith mar bhonn taca leo chun incháilitheacht a léiriú. Moltar go ndéanfaidh úinéir an fhoirgnimh iarratas ar dhíolúine roimh dháta an fhorfheidhmithe agus go soláthróidh sé cruthúnas incháilitheachta is féidir le tríú páirtí nó le húdarás ábhartha a fhíorú. Déanfar fianaise maidir leis an iarratas ar dhíolúine a shainiú de réir na gcritéar is infheidhme. Cuirtear samplaí de na critéir i láthair sna foranna seo a leanas.

2.3.3.4.2.1.   An úsáid a mheastar a bhainfear as an bhfoirgneamh amach anseo

Leis an gcritéar a bhaineann leis an úsáid a mheastar a bhainfear as an bhfoirgneamh amach anseo, tugtar aghaidh ar chásanna, mar gheall ar athrú ar phatrún úsáide, nach mbeadh sé tairbhiúil an foirgneamh a athchóiriú nó nach dtiocfadh an foirgneamh faoi raon feidhme an cheanglais níos mó. Samplaí de sin:

Tá sé beartaithe foirgneamh cónaithe a dhéanamh den fhoirgneamh: Má tá sé beartaithe ag úinéir foirgnimh foirgneamh cónaithe a dhéanamh d’fhoirgneamh nach foirgneamh cónaithe é atá ann cheana, féadfar é a dhíolmhú ón oibleagáid MEPS. Tiocfaidh an foirgneamh faoi Airteagal 9(2) ansin. Ní mór cruthúnas leordhóthanach a sholáthar, e.g. cead tógála bailí, conarthaí chun a chruthú gur coimisiúnaíodh obair thógála, etc.

Pleananna chun an foirgneamh a thiontú chuig catagóir eile foirgnimh nach foirgneamh cónaithe é faoi raon feidhme Airteagal 9(1): Ní cháilíonn tiontú foirgnimh nach foirgneamh cónaithe é ó chatagóir amháin go catagóir eile (e.g. ó óstán go foirgneamh oifige) do dhíolúine chun oibleagáid MEPS a chomhlíonadh. Bheadh feidhm sa chás seo ag an tairseach maidir le catagóir úsáide an fhoirgnimh amach anseo.

Pleananna chun foirgneamh nach foirgneamh cónaithe é a thiontú ina chatagóir eile foirgnimh nach foirgneamh cónaithe é a thiocfadh faoi raon feidhme Airteagal 9(6): Féadfar tiontú foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad faoi Airteagal 9(1) go foirgneamh a bheadh incháilithe lena eisiamh ón scéim MEPS faoi Airteagal 9(6), e.g. foirgnimh a úsáidtear le haghaidh adhradh, tiontú go foirgneamh talmhaíochta nach foirgneamh cónaithe é nó foirgneamh chun críocha cosanta náisiúnta, a dhíolmhú ó oibleagáid MEPS a chomhlíonadh. Sampla eile is ea foirgnimh laistigh den phróiseas chun cosaint oifigiúil a fháil mar chuid de thimpeallacht ainmnithe nó mar gheall ar a bhfiúntas ailtireachta nó stairiúil ar leith. Má dhíolmhaítear é, ní mór an foirgneamh a bhaint den bhonnlíne, nó ní mór feabhsuithe ar fheidhmíocht fuinnimh a bhaint amach i gcodanna eile den stoc foirgneamh. Ní mór cruthúnas leordhóthanach a sholáthar, e.g. cead tógála bailí, conarthaí chun a chruthú gur coimisiúnaíodh obair thógála, nó deimhniú lena gcruthaítear stádas foirgnimh faoi chosaint.

Pleananna chun an foirgneamh a scartáil: Luaitear scartáil bheartaithe go sainráite mar chás speisialta atá incháilithe do dhíolúintí aonair faoi Aithris 26 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. Nuair a dhéantar foirgnimh aonair atá le scartáil a dhíolmhú ón oibleagáid MEPS, luaitear in Airteagal 9 nach mór coigilteas coibhéiseach a dhéanamh i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Féadfaidh cead scartála a bheith ina chruthúnas ar an úsáid atá beartaithe d’fhoirgneamh amach anseo.

Má tá úsáid foirgnimh amach anseo incháilithe do dhíolúine ón oibleagáid MEPS, ní mór d’úinéir an fhoirgnimh fianaise iomchuí a sholáthar. Moltar amlíne shoiléir a leagan síos don phróiseas iarratais, i gcomhréir le nós imeachta forfheidhmiúcháin scéim MEPS.

Moltar freisin amlíne shoiléir a leagan síos maidir leis an athrú úsáide a chomhlíonadh. Mar shampla, má tá sé beartaithe ag úinéir foirgnimh úsáid an fhoirgnimh a athrú, ach nach ndéanann sé amhlaidh laistigh de thréimhse ama ar leith, ba cheart feidhm a bheith ag an oibleagáid athchóiriú a dhéanamh.

2.3.3.4.2.2.   Cruatan tromchúiseach

Is é is aidhm don chritéar maidir le cruatan tromchúiseach cás tromchúiseach ach sealadach a léiriú agus ní mór údar a thabhairt leis i bhfianaise staid aonair úinéara nó tionónta foirgnimh. Mar a léirítear in Aithris 26, ‘tugann cásanna cruatain thromchúisigh údar le díolúine fad a mhairfidh an cruatan’. Tá cruatan tromchúiseach ann, mar shampla, má bhíonn fadhbanna leachtachta ag úinéir nó tionónta an fhoirgnimh, má tá féimheacht i mbaol nó má tá céatadán áirithe foirne iomarcach le bliain anuas.

Fadhbanna leachtachta: D’fhéadfaí iad sin a chruthú e.g. le ráitis airgeadais, ráitis bhainc, tuairisceáin chánach, tuarascálacha creidmheasa, tuarascálacha iniúchóireachta agus eile. Ba cheart coinníollacha agus rialacha soiléire a shainiú chun a áirithiú go gcuirfear díolúintí atá bunaithe ar an gcritéar sin i bhfeidhm go cothrom.

Faoi bhagairt féimheachta: Má tá úinéir an fhoirgnimh faoi bhagairt féimheachta, ní mór dó fianaise atá cosúil leis an bhfianaise a bhaineann le fadhbanna leachtachta a sholáthar. Ina theannta sin, ní mór don úinéir réamh-mheastacháin bhrabúis amach anseo don bhliain atá le teacht a léiriú, ar réamh-mheastacháin iad ba cheart a bheith bunaithe ar bhlianta roimhe sin agus iad a chur i gcomparáid leis na costais infheistíochta nó na méaduithe cíosa mar gheall ar obair athchóirithe. Ní mór bunús a thabhairt leis na costais sin, e.g. le tairiscintí ó thriúr comhairleoirí neamhspleácha. Ina theannta sin, ba cheart brabúis iarbhír a chur isteach go bliantúil chun a léiriú go raibh na toimhdí réasúnta. Má tá na brabúis níos airde ná mar a réamh-mheasadh, níl feidhm ag an gcritéar agus féadfar deireadh a chur leis an díolúine, agus beidh feidhm ag an oibleagáid maidir le MEPS a chomhlíonadh.

Breoiteacht: Féadfar cásanna tromchúiseacha aonair (amhail breoiteacht) a mheas mar chruatan tromchúiseach más cuideachta bheag nó mheánmhéide nó úinéir foirgnimh phríobháidigh é úinéir an fhoirgnimh. Ní mór d’úinéir an fhoirgnimh teastas leighis a sholáthar ansin agus a thaispeáint nach bhfuil aon duine eile ann a d’fhéadfadh a bheith freagrach as an oibleagáid MEPS a chomhlíonadh.

A bheith i d’úinéir foirgnimh le déanaí: Tá imthosca ann ina ndearnadh úinéir foirgnimh de dhuine go tobann (e.g. trí fhoirgneamh ar léas a fháil le hoidhreacht) a d’fhágfadh go mbeadh sé an-deacair obair athchóirithe riachtanach a dhéanamh láithreach. D’fhéadfadh an cás sin cáiliú do dhíolúine ghearr ón gceanglas oibleagáid MEPS a chomhlíonadh.

2.3.3.4.2.3.   Measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach

Maidir leis an gcritéar atá bunaithe ar c) (measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach), ní mór critéir na mBallstát a bheith in ann a mheas cé acu atá nó nach bhfuil na costais a bhaineann leis na bearta athchóirithe a dhéanamh chun oibleagáid MEPS a chomhlíonadh comhréireach, agus cé acu is mó nó nach mó na tairbhí a bhfuil coinne leo ná na costais, rud a fhágann gur féidir comparáid a dhéanamh idir roghanna malartacha. Déanfaidh siad é sin trí mheasúnú costais is tairbhe a dhéanamh ar na bearta athchóirithe atá beartaithe ar leibhéal an fhoirgnimh aonair.

Is uirlis é measúnú costais is tairbhe a úsáidtear chun meastóireacht a dhéanamh ar na costais agus na tairbhí a bhaineann le bearta athchóirithe éagsúla d’fhoirgneamh. Déantar an mheastóireacht sin i dtéarmaí airgeadaíochta agus breithnítear tosca amhail costais tógála, coigilteas fuinnimh, luach méadaithe réadmhaoine agus coigilteas cothabhála. Ba cheart a áireamh sa ríomh freisin na costais agus na tairbhí a bhaineann le seachtrachtaí comhshaoil agus sláinte, ag ailíniú le haidhm na Treorach athmhúnlaithe maidir le FFF seachtrachtaí comhshaoil agus sláinte a chur san áireamh níos mó de réir a chéile (féach e.g. Airteagail 2(32 iv) agus 13). Ní mór saolré an fhoirgnimh agus gach comhpháirte athchóirithe a mheas i measúnú críochnúil costais is tairbhe, ós rud é go mbeidh tréimhsí éagsúla éifeachtachta agus costas ag baint le heilimintí éagsúla le himeacht ama.

Má cheadaíonn na Ballstáit díolúintí aonair mar gheall ar mheasúnuithe costais is tairbhe neamhfhabhracha, ní mór dóibh creat soiléir atá ar fáil go poiblí a sholáthar chun an measúnú a dhéanamh. Is éard atá i gceist leis sin na céimeanna ríomha agus na paraiméadair atá le cur san áireamh sa mheasúnú a shainiú, lena n-áirítear meánluachanna le haghaidh shaolré na gcomhpháirteanna foirgnimh, rátaí lascaine chun an glanluach láithreach a chinneadh, luachanna tagartha na gcostas le haghaidh bearta áirithe, etc. Ba cheart do na Ballstáit scéim a bhunú chun na ríomhanna a fhíorú, e.g. seicliostaí a bheidh le fíorú ag an údarás ábhartha nó lena gceanglófar ar shaineolaithe neamhspleácha ríomhanna a sholáthar chun na torthaí a bhailíochtú. Féadfaidh na Ballstáit iarratais a dhiúltú mura ndéantar an measúnú costais is tairbhe de réir an chreata réamhbhunaithe.

Meastar go bhfuil measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach má tá an glanluach láithreach a eascraíonn as sin, lena n-áirítear a sheachtrachtaí, diúltach ar feadh shaolré an fhoirgnimh atá fágtha. De rogha air sin, d’fhéadfaí an toradh ar infheistíocht a ríomh, i.e. na glansochair (i.e. luach láithreach iomlán na sochar lúide luach láithreach iomlán na gcostas) a roinnt ar na costais iomlána, agus a úsáid mar tháscaire.

Ní mór mionsonrú a dhéanamh sa ríomh ar na costais agus ar na tairbhí a bhaineann le bearta aonair chun meastóireacht a dhéanamh ar na bearta a mbeadh measúnú costais is tairbhe fabhrach mar thoradh orthu fós. Luaitear i bhfomhír 10 d’Airteagal 9(1) nach mór do na Ballstáit a cheangal, i gcás measúnú costais is tairbhe neamhfhabhrach, go gcuirfear chun feidhme ar a laghad na bearta athchóirithe aonair sin a bhfuil measúnú costais is tairbhe fabhrach ag gabháil leo. Dá bhrí sin, ba cheart go bhféadfaí comparáid a dhéanamh idir na roghanna malartacha leis an ríomh. Mar shampla, chun seanchoire agus coire dímheasta a athsholáthar, ba cheart don mheasúnú ar chostais eacnamaíocha roghanna malartacha a chur san áireamh amhail coire gáis agus teaschaidéal, mar shampla, agus comparáid a dhéanamh idir na costais a bhaineann leis an gcoire gáis agus costais an teaschaidéil, agus costais oibriúcháin agus tairbhí comhshaoil níos ísle an teaschaidéil á gcur san áireamh.

D’fhéadfadh an pas athchóirithe (Airteagal 19, Iarscríbhinn XIII) a bheith ina uirlis úsáideach chun cabhrú leis na Ballstáit agus le húinéirí foirgneamh anailís costais is tairbhe a dhéanamh má tá an pas ar fáil. Tugtar mionsonraí ann maidir leis na céimeanna éagsúla athchóirithe agus na costais a bhaineann leis na bearta sin, agus an treochlár aonair athchóirithe foirgneamh á chur san áireamh le himeacht ama.

2.3.3.4.3.   Feabhas coibhéiseach ar chodanna eile den stoc foirgneamh mar gheall ar dhíolúintí

2.3.3.4.3.1.   Feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a chainníochtú

Ní mór suim na bhfeabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe mar gheall ar an díolúine d’fhoirgnimh aonair a chúiteamh trí fheabhsuithe coibhéiseacha a bhaint amach i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Déanfaidh na Ballstáit faireachán ar na gníomhaíochtaí athchóirithe le haghaidh na bhfeabhsuithe coibhéiseacha sin. Déanfar meastachán ar fheabhsuithe coibhéiseacha ar fheidhmíocht fuinnimh a thuairisciú sna NBRPanna dá dtagraítear in Airteagal 3.

Comhfhreagraíonn na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe iomlána do shuim na bhfeabhsuithe neamhréadaithe ar na foirgnimh uile atá díolmhaithe. Is féidir na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe le haghaidh foirgneamh díolmhaithe aonair a mheas bunaithe ar an difríocht idir an fheidhmíocht fuinnimh atá ann faoi láthair agus an tairseach atá le baint amach mar a thuairiscítear sa chothromóid thíos. Mar shampla, dá mbeadh coinne leis go gcomhlíonfadh foirgneamh díolmhaithe ag a bhfuil achar urláir 500 m2 agus feidhmíocht fuinnimh 350 kWh/(m2y) oibleagáid MEPS de thairseach 280 kWh/(m2y), bheadh na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe ag freagairt do 35 000 kWh/y. Ní mór gurb é an t-achar urláir an t-achar urláir céanna a úsáideadh chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a chinneadh chun comhsheasmhacht a áirithiú sa ríomh.

—	Feabhsuithe neamhréadaithej: feabhsuithe neamhréadaithe ar fhoirgneamh j, in kWh/y

—	Feidhmíocht Fuinnimhj: feidhmíocht fuinnimh reatha fhoirgneamh j, in kWh/(m2y)

—	Aj: achar urláir fhoirgneamh j

Déanfar na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a ríomh le haghaidh gach foirgnimh aonair atá díolmhaithe. Déantar na feabhsuithe neamhréadaithe iomlána a ríomh ansin trí fheabhsuithe neamhréadaithe na bhfoirgneamh díolmhaithe uile a shuimiú:

Is féidir na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a mheas freisin bunaithe ar an éifeacht a bheadh ag liosta beart íosta a mbeadh gá leo chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a fheabhsú ionas go mbeidh sé faoi bhun na tairsí. Trí choigilteas fuinnimh caighdeánach a leithdháileadh ar na bearta sin, beifear in ann meastachán a dhéanamh ar a dtionchar ar an bhfeidhmíocht fuinnimh fhoriomlán. Ach na bearta atá ar an liosta a chur chun feidhme, ba cheart feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh i dtéarmaí úsáid fuinnimh do théamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil, soilsiú ionsuite nó córais theicniúla foirgnimh eile mar a shonraítear laistigh den chreat ginearálta comhchoiteann chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh in Iarscríbhinn I (1) a ríomh. I measc na samplaí tá córas fuinnimh in-athnuaite a shuiteáil ar an láthair, feabhas a chur ar insliú seachtrach ballaí, díonta agus eilimintí seachtracha eile amhail fuinneoga agus doirse, córas atá níos fuinneamhéifeachtúla a chur in ionad an chórais téimh, córais uathoibrithe agus rialaithe foirgnimh a shuiteáil chun feidhmíocht fuinnimh a fhaire, a rialú agus a bharrfheabhsú.

Maidir leis an gcur chuige sin, leithdháiltear coigilteas fuinnimh réamhshocraithe ar gach beart bunaithe ar chleachtais choiteanna, ar staitisticí maidir le hathchóiriú, staidéir theicniúla, etc. Meastar ansin an éifeacht, i dtéarmaí feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh a bhaineann lena gcur chun feidhme ar an bhfoirgneamh atá á dhíolmhú, i.e. feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh sula ndéantar an cur chun feidhme hipitéiseach a chur i gcomparáid agus ina dhiaidh sin agus déantar na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a ríomh. Ní mór gurb é an t-achar urláir an t-achar urláir céanna a úsáideadh chun feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a chinneadh chun comhsheasmhacht a áirithiú sa ríomh.

—	Feabhsuithe neamhréadaithej: feabhsuithe neamhréadaithe ar fhoirgneamh j, in kWh/y

—	Feidhmíocht Fuinnimhj: feidhmíocht fuinnimh reatha fhoirgneamh j, in kWh/(m2y)

—	Aj: achar urláir fhoirgneamh j

—	Coigilteas fuinnimh a thomhasi: coigilteas fuinnimh a bhaineann le cur chun feidhme bheart athchóirithe I, in %

—	i: sraith beart athchóirithe sa liosta réamhshainithe

Mar a rinneadh roimhe seo, déanfar na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a ríomh le haghaidh gach foirgnimh ar leith atá díolmhaithe. Déantar na feabhsuithe neamhréadaithe iomlána a ríomh ansin trí fheabhsuithe neamhréadaithe na bhfoirgneamh díolmhaithe uile a shuimiú:

2.3.3.4.3.2.   Feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha a chainníochtú

Ní mór na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe iomlána a chúiteamh trí fheabhsuithe feidhmíochta fuinnimh coibhéiseacha a bhaint amach i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad. Agus an sampla á thógáil ón roinn roimhe seo: d’fhéadfaí feabhsuithe fuinnimh 35 000 kWh/y den fhoirgneamh díolmhaithe a fháil trí athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgneamh ag a bhfuil achar urláir 700 m2 agus feidhmíocht fuinnimh 250 kWh/m2y má laghdaítear a fheidhmíocht fuinnimh go 200 kWh/(m2y) (arna ríomh mar 250 kWh/(m2y) — (35 000 kWh/y/700 m2)). Is féidir na feabhsuithe fuinnimh a ríomh ag úsáid na cothromóide seo a leanas:

—	Feabhsúchán fuinnimhk: feabhsú fuinnimh a bhaintear amach i bhfoirgneamh aonair i gcuid eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, in kWh/y

—	Feidhmíocht: Feidhmíocht fuinnimh in kWh/(m2y)

—	Ak: achar urláir fhoirgneamh k

Is féidir na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe a chur chun feidhme ar bhonn ceann ar cheann. Chuige sin, ní mór faireachán a dhéanamh gur ionann feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe fhoirgneamh díolmhaithe j agus feabhsuithe fuinnimh fhoirgneamh k i gcodanna eile den stoc foirgneamh. Mar sin féin, is féidir feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha iomlána na bhfoirgneamh athchóirithe uile i gcodanna eile den stoc foirgneamh a chomhiomlánú agus ansin iad a chur i gcomparáid leis na feabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe iomlána arna ríomh sa roinn roimhe seo. Is féidir na feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha iomlána a ríomh trí fheabhsuithe gach foirgnimh k aonair a shuimiú:

Beidh na feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha iomlána a bhaintear amach i ngach foirgneamh i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad cothrom le nó níos airde ná iomlán na bhfeabhsuithe fuinnimh neamhréadaithe arna ríomh sa roinn roimhe seo.

2.3.3.4.3.3.   Bealaí chun feabhsuithe fuinnimh coibhéiseacha a bhaint amach

Tá bealaí éagsúla ann chun feabhsuithe coibhéiseacha a bhaint amach. Cur chuige amháin is ea na feabhsuithe neamhréadaithe a bhaint amach trí fhoirgnimh aonair a athchóiriú sa chuid den stoc nach stoc cónaithe é a fheidhmíonn ar bhealach níos fearr, mar a léirítear i bhFíor 11 . Sa sampla, rinne an foirgneamh dearg (féach Fíor 11 (a)) iarratas ar dhíolúine (9). Léiríonn Fíor 11 (b) conas na feabhsuithe neamhréadaithe a chainníochtú. Tá feabhsuithe coibhéiseacha atá cothrom leis na feabhsuithe neamhréadaithe nó níos mó ná iad le baint amach trí fhoirgnimh eile a athchóiriú amach as scéim MEPS (foirgnimh ghlasa). D’fhéadfadh scéimeanna athchóirithe breise atá dírithe ar na foirgnimh sin a bheith ag teastáil chuige sin. Leis an gcur chuige sin, soláthraítear solúbthacht maidir le díriú ar fhoirgnimh éagsúla, ach d’fhéadfadh gá a bheith le hiarracht ard faireacháin chun súil a choinneáil ar cá háit atá na feabhsuithe coibhéiseacha á mbaint amach.

Fíor 11. Díolúintí: (a) Foirgneamh díolmhaithe; (b) Feabhsuithe coibhéiseacha a bhaint amach i gcodanna eile den stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad

Is é is aidhm don dara cur chuige feabhsuithe breise fuinnimh a bhaint amach agus athchóiriú á dhéanamh ar na foirgnimh atá os cionn na chéad tairsí eile (féach Fíor 12). Leis an gcur chuige sin, éascaítear an próiseas faireacháin ós rud é nach gcomhfhreagraíonn na foirgnimh ar a ndírítear le haghaidh na bhfeabhsuithe coibhéiseacha ach don chéad tacar eile de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla seachas don chuid iomlán d’fhoirgnimh amach as an scéim MEPS. Leis an gcur chuige sin, cuirtear dlús freisin le hathchóiriú na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla, ach d’fhéadfadh sásraí tacaíochta breise a bheith ag teastáil chun úinéirí foirgneamh a spreagadh chun a bhfoirgnimh a athchóiriú níos luaithe ná an sprioc-am réamhshainithe.

Fíor 12. Díolúintí: (a) Foirgneamh díolmhaithe; (b) Feabhsuithe coibhéiseacha a bhaint amach sna chéad fhoirgnimh eile is neamhfheidhmiúla, nach foirgnimh chónaithe iad

2.3.4.   CÉIM 4: Creat cumasúcháin a chur ar bun

2.3.4.1.   Cuspóir an chreata cumasúcháin agus príomhbhreithnithe

Chun tacú le comhlíonadh, ní mór do na Ballstáit creat beartais cumasúcháin a chur ar bun i gcomhréir le hAirteagal 9(4) agus le hAirteagail 17 agus 18. Cé nach mór an creat beartais i gcomhréir le hAirteagal 9(4) a bheith ar fáil go hiomlán, ní gá gach beart a bheith ar fáil do gach cineál foirgnimh nó úinéirí foirgneamh. Braitheann an rogha maidir le bearta cumasúcháin go páirteach ar an gcomhthéacs náisiúnta nó áitiúil chomh maith le roghanna sonracha deartha MEPS. Léirítear in anailís ar an gcleachtas atá ann cheana go bhfuil príomhbhearta tacaíochta ginearálta ann, lena n-áirítear:

a.	Scéimeanna tacaíochta airgeadais chun an t-ualach airgeadais a chuirtear ar ghrúpaí áirithe a laghdú.

b.

Cúnamh teicniúil ar leibhéil éagsúla: a. Comhairle (saor in aisce) a sholáthar d’úinéirí foirgneamh le linn an turais athchóirithe ar fad, ó chomhairle tosaigh, grinnanailís, tacaíocht chun dreasachtaí airgeadais a áirithiú agus conraitheoirí a aimsiú go rialú cáilíochta, e.g. trí ionaid ilfhreastail. b. Scileanna i slabhra luacha na tógála: tá gá le lucht saothair oilte chun an borradh athchóirithe a spreagfaidh MEPS a bhaint amach. Tá gá le hinfheistíochtaí in oiliúint agus i bhforbairt acmhainne, i bhforbairt foirne agus struchtúr chun a áirithiú go bhfuil dóthain oibrithe oilte ann chun an rabharta athchóiriúcháin a chur i gcrích nuair a thagann sé isteach, i gcomhréir le hAirteagal 17(12). c. Tacú le húdaráis ábhartha, e.g. gníomhaithe áitiúla, chun go mbeidh siad in ann an scéim a chur chun feidhme.

c.

Infheisteoirí agus úinéirí réadmhaoine a bhfuil athchóiriú domhain á dhéanamh acu trí ionstraimí amhail fóirdheontais, dreasachtaí cánach agus bannaí glasa a dhreasú chun dul thar na híoscheanglais i gcomhréir leis an bhforáil in Airteagal 9(4) pointe c) maidir le ‘scéimeanna maoinithe comhtháite a cheapadh, lena gcuirtear dreasachtaí ar fáil le haghaidh athchóirithe doimhne agus athchóirithe doimhne céimneacha’ agus faoi Airteagal 17 agus Airteagal 17(16).

d.	Scéimeanna maoinithe a bhunú nó a oiriúnú ionas go n-áireofar leo dreasachtaí airgeadais chun pasanna athchóirithe a eisiúint, agus b’fhéidir dreasachtaí infheistíochta breise le haghaidh bearta a mholtar i bpas athchóirithe.

e.

Gníomhaíochtaí chun feasacht agus glacadh an phobail a mhéadú chun MEPS a chur chun feidhme go héifeachtach. Is féidir tacaíocht a thiomnú d’fheachtais chumarsáide shaincheaptha a chur i gcrích agus do líonra seirbhísí athchóirithe comhtháite a chruthú, amhail ionaid ilfhreastail mar a cheanglaítear le hAirteagal 18, chun an turas athchóirithe a dhéanamh níos rianúla.

f.

Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar dheireadh a chur le bacainní neamheacnamaíocha amhail dreasachtaí deighilte (Airteagal 9(4) mír d)) trí mheascán beart, e.g. feasacht a mhúscailt faoin méadú ar luach foirgneamh tar éis athchóiriú fuinnimh, tacaíocht theicniúil agus reachtaíocht, mar shampla a mhéid a bhaineann le rialacha comhúinéireachta, nó méadú ar chíos bunúsach a cheadú chun an costas athchóirithe a aisghabháil i gcomhréir le coigilteas costais fuinnimh do thionóntaí.

2.3.4.1.1.   Aghaidh a thabhairt ar dhreasachtaí deighilte

Cé go gcuidíonn MEPS go hintuigthe leis an easpa infheistíochtaí mar gheall ar dhreasachtaí deighilte a shárú, tá impleachtaí costais fós ag dreasachtaí deighilte. Leis an treoraíocht maidir le hAirteagal 17 in Iarscríbhinn 2, soláthraítear roghanna agus samplaí de scéimeanna atá ann cheana lena dtugtar aghaidh ar dhreasachtaí deighilte.

2.3.4.1.2.   Athchóiriú foirgneamh atá incháilithe do dhíolúintí aonair a dhreasú

Chun a bheith incháilithe do dhíolúintí (sealadacha) ó cheanglais faoi Airteagal 9(1), beidh ar úinéirí foirgneamh comhlíonadh na gcritéar arna mbunú ar leibhéal na mBallstát a chruthú ar bhonn aonair. D’fhéadfaí an próiseas sin a úsáid mar spreagadh le haghaidh athchóiriú trí na díolúintí a nascadh go huathoibríoch le maoiniú (páirteach) pas athchóirithe, nó le cuireadh uathoibríoch chuig ionad ilfhreastail, cosúil le hAirteagal 19(13), i gcás ina bhfaigheann úinéir foirgnimh cuireadh chuig ionad ilfhreastail má eisítear lipéad DFF atá níos ísle ná C.

2.3.4.1.3.   Athchóiriú catagóirí foirgneamh a d’fhéadfadh na Ballstáit a dhíolmhú ó cheanglais MEPS a dhreasú

Féadfar catagóirí áirithe foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad a dhíolmhú ó cheanglais Airteagal 9(1), agus úsáid á baint as Airteagal 9(6), agus d’fhéadfaí neamhaird a thabhairt orthu sna straitéisí athchóirithe náisiúnta. D’fhéadfadh sé go dtiocfadh feabhsuithe substaintiúla breise ar fheidhmíocht fuinnimh sna codanna sin den stoc foirgneamh as creat cumasúcháin lena dtreoraítear tacaíocht speisialta do na catagóirí foirgneamh sin.

2.3.4.2.   Sásraí tacaíochta

Ceanglaítear le hAirteagal 9(4) ar na Ballstáit bearta airgeadais agus scéimeanna airgeadais comhtháite a sholáthar chomh maith le cúnamh teicniúil mar chuid den chreat cumasúcháin.

2.3.4.2.1.   Tacaíocht airgeadais chun athchóiriú domhain a spreagadh (Airteagal 9(4)(c))

Ba cheart úinéirí foirgneamh agus infheisteoirí a dhreasú chun dul thar na huastairseacha feidhmíochta fuinnimh a shainítear in Airteagal 9(1). Is féidir é sin a bhaint amach trí phréimheanna le haghaidh athchóiriú domhain aon chéime a chomhlíonann na ceanglais fhadtéarmacha go díreach. Dá bhrí sin, moltar go hard spriocanna 2040 agus 2050 le haghaidh foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad ar leibhéal na mBallstát a chinneadh go luath. Is féidir tacaíocht airgeadais a chéimniú ansin de réir an leibhéil feidhmíochta a bhaintear amach. Má roghnaíonn úinéirí foirgneamh athchóiriú céim ar chéim, bealach eile chun tacaíocht airgeadais a dhearadh is ea pas athchóirithe a mhaoiniú chomh maith le tacú le cur chun feidhme na gcéimeanna atá beartaithe roimh dhátaí forfheidhmithe MEPS.

Soláthraítear soiléirithe agus samplaí breise sa treoraíocht maidir le hAirteagal 17 in Iarscríbhinn 2.

2.3.4.2.2.   Cúnamh teicniúil

Ba cheart úinéirí foirgneamh a ndéanann MEPS difear dóibh a bheith ar an eolas sula dtiocfaidh sé i bhfeidhm. Ní mór feachtais faisnéise spriocdhírithe, mar shampla, arna ndáileadh trí chomhlachais réadmhaoine nó bardais, a bheith sothuigthe agus míniú á thabhairt ar na cúiseanna is bun leis na ceanglais, chomh maith le cathain agus conas iad a chomhlíonadh, lena n-áirítear naisc le saineolaithe fuinnimh, ionaid ilfhreastail nó cláir tacaíochta airgeadais.

Is maith ábalta atá ionaid ilfhreastail in ann faisnéis a dháileadh maidir leis na ceanglais ar úinéirí foirgneamh, ach freisin iad a threorú tríd an bpróiseas athchóirithe, lena n-áirítear maoiniú (féach Airteagal 18 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, Airteagal 22(3) pointe (a) de Threoir (AE) 2023/1791 agus na treoirdhoiciméid faoi seach).

Is féidir ioncam ó thrádáil astaíochtaí nó ó fhíneálacha a bhailítear tríd an sásra pionóis chun MEPS a fhorfheidhmiú a úsáid i bpáirt chun na socruithe institiúideacha agus an cúnamh teicniúil is gá a mhaoiniú, agus i bpáirt chun tacaíocht spriocdhírithe a mhaoiniú d’úinéirí foirgneamh a bhfuil cruatan tromchúiseach ag cur isteach orthu (féach ‘Na critéir maidir le díolúintí’).

2.3.5.   CÉIM 5: Sásra faireacháin agus scéim pionóis a chur ar bun

Sonraítear in Airteagal 9(7) go ndéanfaidh na Ballstáit na bearta is gá chun cur chun feidhme na n-íoschaighdeán feidhmíochta fuinnimh a áirithiú, lena n-áirítear sásraí faireacháin iomchuí agus pionóis i gcomhréir le hAirteagal 34.’ Sa chiall sin, is féidir Airteagal 9(7) a mheas mar mheabhrúchán ar oibleagáid ghinearálta na mBallstát faireachán a dhéanamh ar Threoracha an Aontais agus iad a fhorfheidhmiú.

2.3.5.1.   Faireachán

Dá bhrí sin, is é an chéad chúram sásra a shainiú chun (neamh-)chomhlíonadh a shainaithint faoi na dátaí tagartha 2030, 2033 agus níos déanaí. Bealach amháin chun é sin a dhéanamh is ea clárlann a bhunú le haghaidh foirgnimh nach foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad os cionn na n-uastairseach feidhmíochta fuinnimh i gcomhréir le hAirteagal 9(1). D’fhéadfaí an chlárlann a chruthú agus na foirgnimh sin á sainaithint chun críoch comhlíontachta (féach ‘Comhlíontacht: foirgnimh/úinéirí a shainaithint chun MEPS a chomhlíonadh’) agus is féidir í a nascadh leis an mbunachar sonraí náisiúnta le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh, ar gá é a bhunú i gcomhréir le hAirteagal 22. Thabharfaí an chlárlann cothrom le dáta a luaithe a sholáthródh úinéir foirgnimh fianaise ar na feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh is gá lena dtabharfaí an foirgneamh faoi bhun na huastairsí agus, dá bhrí sin, a chomhlíonann ceanglais scéim MEPS.

Chun tacú le comhlíonadh, d’fhéadfadh na húdaráis ábhartha a mheabhrú d’úinéirí foirgneamh ar bhonn tráthrialta, e.g. uair sa bhliain roimh dháta tagartha an dualgais atá le teacht maidir le comhlíonadh (e.g. 2030). Ar an ócáid sin, ba cheart úinéirí foirgneamh a chur ar an eolas faoi phionóis a d’fhéadfadh a bheith ann i gcás neamhchomhlíonadh chomh maith leis na bearta atá ar fáil chun tacú leis an gcur chun feidhme. Díreach tar éis an dáta tagartha (e.g. tar éis 2030), dhéanfaí neamhchomhlíontachtaí atá fágtha a aisghabháil ón mbunachar sonraí, agus d’fhéadfaí meabhrúchán deireanach eile a sheoladh agus sprioc-am deiridh cúpla mí ag gabháil leis chun comhlíonadh a chruthú. Tar éis an sprioc-ama sin, bheadh gá tús a chur le nós imeachta forfheidhmithe.

2.3.5.2.   Scéim pionóis

Tabharfaidh na Ballstáit rialacha agus smachtbhannaí isteach i gcás sáruithe ar oibleagáid MEPS. Ní mór na pionóis a bheith éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach, mar a leagtar amach in Airteagal 34 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. Sonraítear in Airteagal 9(7) go gcuirfidh na Ballstáit san áireamh, agus na rialacha maidir le pionóis á leagan síos acu, an staid airgeadais agus rochtain ar thacaíocht airgeadais leordhóthanach d’úinéirí tí, go háirithe do theaghlaigh leochaileacha.

Is féidir pionóis a shainiú le haghaidh céimeanna éagsúla den phróiseas forfheidhmiúcháin. Mar shampla, má chuireann Ballstát clár úinéirí foirgneamh nó córas ceadúnúcháin tiarna talún chun feidhme agus sprioc-am chun úinéirí agus réadmhaoin foirgnimh a fhéinchlárú, is féidir pionós a chur chun feidhme de bharr na sonraí ábhartha gan a bheith cláraithe in am. Ag céim eile, is féidir scéim pionóis a shocrú d’úinéirí foirgneamh a luaigh go raibh a bhfoirgneamh comhlíontach cheana féin tráth ar tugadh fógra faoi oibleagáid MEPS agus nár sholáthair siad an fhianaise a cheanglaítear leis an sásra um chomhlíontacht de réir an sprioc-ama. Ar deireadh, is féidir scéim pionóis a chur chun feidhme d’úinéirí foirgneamh nach gcomhlíonann an oibleagáid MEPS is infheidhme faoin sprioc-am faoi seach.

I measc na samplaí de shásraí pionóis tá nochtadh poiblí foirgneamh neamhchomhlíontach, fíneálacha, srianta ar an gcíos a mhéadú nó an réadmhaoin a dhíol/a ligean ar cíos, agus cinn eile. Tá sé tábhachtach a mheas nár cheart deireadh a chur leis an oibleagáid maidir le comhlíonadh trí phionós a chur i bhfeidhm. I gcás gach sásra pionóis a leagtar síos, moltar an amlíne, an pionós as mainneachtain comhlíonadh a dhéanamh (an chéad uair), agus an pionós as mainneachtain arís agus arís eile comhlíonadh a shainiú.

Sampla amháin de shásra pionóis is ea foirgnimh neamhchomhlíontacha a nochtadh i mbunachar sonraí de réadmhaoin neamhchomhlíontach. Mura gcomhlíonann úinéirí foirgneamh oibleagáid MEPS, liostaítear an réadmhaoin sa bhunachar sonraí, a bhféadfadh cíosóirí/ceannaitheoirí féideartha, údaráis phoiblí, príomhpháirtithe leasmhara, nó fiú an pobal i gcoitinne rochtain a fháil uirthi. D’fhéadfaí pionós den sórt sin a chomhcheangal le bearta eile chun éifeachtacht a mhéadú.

Is féidir fíneálacha mar shásra pionóis a shainmhíniú bunaithe ar an méid seo a leanas:

—	méid seasta, an luach céanna in euro le haghaidh gach úinéara foirgnimh neamhchomhlíontaigh;

—	bunaithe ar mhéid na réadmhaoine, méid áirithe euro in aghaidh an m2;

—

an difríocht idir feidhmíocht fuinnimh reatha an fhoirgnimh in kWh/(m2y) agus an tairseach nár comhlíonadh. Mar shampla, má tá an fheidhmíocht fuinnimh reatha cothrom le 350 kWh/(m2y) agus más é 250 kWh/(m2y) an tairseach is infheidhme, sainítear an fhíneáil bunaithe ar an difríocht (100 kWh/(m2y)) agus ar mhéid áirithe euro in aghaidh kWh/(m2y);

—	an t-am gan comhlíonadh, e.g. méid áirithe euro in aghaidh na míosa tar éis an sprioc-ama gan oibleagáid MEPS a chomhlíonadh;

—	teaglaim de na roghanna roimhe seo, e.g. méid seasta móide méid breise bunaithe ar mhéid na réadmhaoine.

Má úsáidtear fíneálacha mar shásra pionóis, tá ábharthacht ar leith ag baint leis an gceanglas staid airgeadais úinéirí foirgneamh a chur san áireamh. Ba cheart prionsabal na comhréireachta a chur san áireamh sa scéim fíneála ionas nach gcuirfear ualach iomarcach ar úinéirí foirgnimh aonair i gcomparáid le cuspóir scéim MEPS. Breithneofar imthosca speisialta amhail úinéirí foirgneamh a chuaigh i bhféimheach nó a bhfuil stádas airgeadais eisceachtúil eile acu.

3.   CONAIR CHUN AN STOC FOIRGNEAMH CÓNAITHE A ATHCHÓIRIÚ DE RÉIR A CHÉILE

3.1.   Raon feidhme na gceanglas

Is é is cuspóir d’Airteagal 9(2) an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile chun a áirithiú go rannchuideoidh an chuid chónaithe leis an stoc náisiúnta foirgneamh a chlaochlú go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha faoi 2050. Ceanglaítear leis ar na Ballstáit conair a leagan amach chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile. Sloinntear an chonair mar laghdú ar mheánúsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2y) an stoic chónaithe ina iomláine, le garspriocanna ceangailteacha le haghaidh 2030, 2035, 2040, 2045, agus 2050.

Ní mór an chonair sin a bheith i gcomhréir leis an treochlár náisiúnta agus leis na spriocanna a áirítear in NBRP an Bhallstáit agus a bheith dírithe ar an stoc náisiúnta foirgneamh a chlaochlú go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha faoi 2050.

Is é is aidhm don chonair feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh fhoriomlán an stoic foirgneamh cónaithe, agus béim á cur ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. Ní mór a áirithiú leis an gconair go mbainfear amach 55 % ar a laghad den laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil do na blianta a léirítear trí athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh a bhaineann leis an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla. Ciallaíonn sé sin go sainaithneoidh na Ballstáit, agus an chonair le haghaidh stoc foirgneamh cónaithe á dearadh acu, an líon foirgneamh cónaithe agus aonad foirgneamh cónaithe nó an t-achar urláir a bheidh le hathchóiriú gach bliain, lena n-áirítear líon nó achar urláir an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla agus na n-aonad foirgneamh cónaithe is neamhfheidhmiúla.

Chun na spriocanna ina gconair náisiúnta a bhaint amach, cuirfidh na Ballstáit bearta i bhfeidhm amhail íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh, cúnamh teicniúil agus tacaíocht airgeadais chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe ina iomláine a ísliú. Agus é sin á dhéanamh ag na Ballstáit, ní dhéanfaidh siad foirgnimh chónaithe ná aonaid foirgnimh ar cíos a dhíolmhú go díréireach ó na bearta beartais. Is faoi na Ballstáit atá sé cinneadh a dhéanamh maidir le híoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a shocrú ar an leibhéal náisiúnta agus iad a oiriúnú do choinníollacha náisiúnta.

3.2.   Sainmhínithe

3.2.1.   Sainmhíniú ar fhoirgnimh chónaithe faoi raon feidhme Airteagal 9

Sainmhínítear ‘foirgneamh cónaithe nó aonad foirgnimh cónaithe’ in Airteagal 2(18) mar ‘seomra nó sraith seomraí i bhfoirgneamh buan nó i gcuid d’fhoirgneamh atá leithleach ó thaobh struchtúrtha de agus atá deartha le haghaidh cónaithe don bhliain ar fad ag teaghlach príobháideach amháin’.

I gcás foirgnimh úsáidte measctha, i.e. foirgnimh lena n-áirítear aonaid foirgnimh chónaithe agus neamhchónaithe araon (e.g. foirgneamh cónaithe ina bhfuil siopaí ar an talamh), féadfaidh na Ballstáit an cur chuige is iomchuí a shainaithint agus, de réir Aithris 34, féadfaidh siad leanúint de rogha a dhéanamh iad a láimhseáil mar fhoirgnimh chónaithe nó mar fhoirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, nó meascán den dá rud.

Má tá athchóiriú á dhéanamh ar fhoirgneamh úsáidte measctha, ní mór comhaireamh dúbailte na bhfeabhsuithe feidhmíochta fuinnimh a sheachaint, mar sin ní mór feabhsuithe a chatagóiriú go soiléir mar ábhair chónaithe nó neamhchónaithe. Tagann gach foirgneamh cónaithe faoi raon feidhme Airteagal 9(2), gan beann ar cé acu comhlacht poiblí nó de chuid na hearnála príobháidí é an t-úinéir nó an t-úsáideoir. Tagann foirgnimh phoiblí chónaithe, lena n-áirítear tithíocht shóisialta, faoi raon feidhme Airteagal 9(2).

3.3.   Conair a dhearadh chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú

Tá roinnt céimeanna i gceist le conair a dhearadh agus leis na bearta is gá chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile.

Fíor 13. Na céimeanna a mholtar chun conair a dhearadh chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile

Chun a chinntiú go gcumhdófar gach eilimint dearaidh agus go gcuirfear creat cuí ar bun, moltar na ceithre chéim seo a leanas:

—	foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh cónaithe a aicmiú;

—	an chonair agus na garspriocanna a leagan síos chun laghdú de réir a chéile ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach;

—	an fhosprioc a leagan síos chun 55 % ar a laghad den laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach trí athchóiriú a dhéanamh ar an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla;

—	bearta beartais a ghlacadh chun an mheánúsáid fuinnimh phríomhúil a laghdú.

Tugtar samplaí agus roghanna sna ranna thíos le haghaidh na ngnéithe éagsúla de chonair Airteagal 9 de réir na gceithre chéim a leagtar amach i bhFíor 13.

3.3.1.   CÉIM 1: Foinsí sonraí a shainaithint agus an stoc foirgneamh cónaithe a aicmiú

Faoi Airteagal 9(2), ní mór do na Ballstáit a gconair náisiúnta a chur in iúl mar laghdú ar mheánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe ina iomláine ó 2020 go 2050. Dá bhrí sin, is í 2020 (ón 1 Eanáir 2020 go dtí an 31 Nollaig 2020) an bhliain tagartha lena gcuirtear aon dul chun cinn i gcomparáid le meántomhaltas fuinnimh phríomhúil. Ní mór do na Ballstáit a stoc foirgneamh cónaithe agus a shaintréithe a shainaithint, i.e. faisnéis a bhailiú agus a phróiseáil lena dtugtar tuairisc ar an stoc foirgneamh de réir a phríomh-shaintréithe agus a fheidhmíocht fuinnimh a dhíorthú ar an mbonn sin.

Is é is aidhm don phróiseas sin luach tagartha a shocrú do mheánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe in 2020, bunaithe ar shonraí ionadaíocha. Ba cheart dó é a chur ar a gcumas do na Ballstáit freisin tairseach feidhmíochta fuinnimh a shocrú lena ndéantar idirdhealú idir 43 % d’fhoirgnimh chónaithe a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is measa acu, bunaithe ar an líon foirgneamh nó ar a n-achar urláir iomlán. Féadfaidh na Ballstáit sonraí do bhliain níos déanaí ná 2020 a úsáid mar aon leis na toimhdí ábhartha (amhail rátaí tógála nua agus taifid ar athchóirithe nó scartáil) chun na sonraí a fhorlíonadh agus saintréithriú réalaíoch an stoic foirgneamh a bhaint amach in 2020.

Na moltaí maidir le pleanáil na n-acmhainní agus an t-am is gá chun an stoc a aicmiú, maidir le sonraí ó DFFanna (Deimhnithe Feidhmíochta Fuinnimh) a úsáid, maidir leis an nasc chuig an mbunachar sonraí a thuairiscítear in Airteagal 22, maidir le bunachair sonraí atá ann cheana a athúsáid agus a leathnú agus maidir le cosaint sonraí a bhfuil feidhm acu maidir le stoc foirgneamh cónaithe, tá siad cosúil leis na moltaí maidir leis an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad.

Maidir leis an stoc foirgneamh nach foirgnimh chónaithe iad, is féidir dhá chur chuige ghinearálta ar a laghad a úsáid chun an stoc cónaithe a aicmiú agus a shaintréithe a shainaithint, ina n-aonar nó i dteannta a chéile. Is é an chéad chur chuige a) sonraí DFF a úsáid in éineacht le foinsí sonraí comhlántacha agus is é b) sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc an dara ceann. Tugtar tuairisc ar na cuir chuige sin sna foranna thíos.

3.3.1.1.   Foinsí sonraí agus réamhaicmiú agus catagóirí foirgnimh

Féadfaidh na Ballstáit sonraí DFF a úsáid i gcomhar le foinsí sonraí eile amhail torthaí taighde, daonáirimh, torthaí ó iniúchtaí fuinnimh nó sonraí méadraithe fuinnimh comhiomlánaithe chun an stoc foirgneamh cónaithe a aicmiú. Is féidir sonraí maidir le saintréithe fisiceacha agus gnéithe eile an stoic foirgneamh cónaithe amhail úsáid, dáta tógála, tíopeolaíocht, suíomh, gnéithe geoiméadracha nó sonraí maidir le córais theicniúla foirgnimh a bhailiú ó fhoinsí lena n-áirítear samhlacha uirbeacha 3T, íomhánna satailíte, logleabhair dhigiteacha foirgneamh, sonraí cadastracha, cláir ceadanna tógála agus agallaimh le hailtirí nó forbróirí. Moltar do na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar cháilíocht, iomláine agus ionadaíochas na dtacar sonraí chun a áirithiú go ndéanfar ionadaíocht cheart ar chodanna éagsúla den stoc cónaithe.

Maidir le foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad, moltar forléargas roimh ré a thabhairt ar an stoc chun foirgnimh chónaithe a aicmiú. Tá sé áisiúil tosú le méid foriomlán an stoic foirgneamh cónaithe agus ansin meastachán a dhéanamh, mar shampla, ar sciar na dtithe aonteaghlaigh, na mbloc árasán agus cineálacha eile foirgneamh cónaithe.

Chun an stoc foirgneamh cónaithe a aicmiú, moltar é a roinnt ina chodanna inláimhsithe de réir méide, cineáil, ábhar aghaidhe agus córas foirgnimh. Is féidir patrúin na gcleachtas coiteann áitiúil nó réigiúnach a úsáid freisin mar chritéir chun catagóirí a shainiú. I measc na samplaí de chritéir eile tá an dáta tógála, an crios aeráide agus teicneolaíocht an chórais téimh. D’fhéadfaí catagóirí foirgnimh tagartha a úsáidtear chun críocha an chreata modheolaíochta chomparáidigh chun na leibhéil is fearr costais maidir le ceanglais feidhmíochta fuinnimh a shainaithint a úsáid freisin. Cuidíonn sé sin leis an stoc tithíochta a roinnt ina chodanna tógála a bhfuil saintréithe comhchosúla acu, rud a fhágann go bhfuil sé níos éasca toimhdí a fhorbairt le haghaidh gach coda más gá, agus chun feabhas a chur ar na torthaí nuair atá meastachán á thabhairt ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh nach bhfuil aon sonraí ar fáil ina leith.

3.3.1.2.   Meastachán a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh cónaithe bunaithe ar DFFanna agus ar shonraí maidir le saintréithe fisiceacha na bhfoirgneamh

Tá sé tábhachtach a áirithiú go mbeidh na DFFanna ionadaíoch go leor (10) ar an stoc foirgneamh cónaithe. Dá bhrí sin, ní mór measúnú sonrach a dhéanamh ar chumhdach DFF ar an stoc foirgneamh cónaithe, lena n-áirítear a mhéid a chumhdaíonn siad cineálacha éagsúla foirgneamh, dáta eisiúna agus tosca ábhartha eile.

Is féidir na sonraí DFF atá ar fáil a chomhcheangal le faisnéis maidir le saintréithe fisiceacha agus gnéithe eile na bhfoirgneamh céanna chun tacar tagartha foirgneamh cónaithe a chruthú do gach catagóir. Féadfar sonraí ó DFFanna a úsáid freisin chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh sa chatagóir chéanna agus foirgnimh a bhfuil saintréithe fisiceacha an-chosúil acu sa limistéar céanna a chomhfhogasú.

Mura bhfuil an fhaisnéis maidir le feidhmíocht fuinnimh foghrúpaí nó codanna den earnáil chónaithe ionadaíoch, is féidir faisnéis maidir le húsáid, dáta tógála, tíopeolaíocht, suíomh, saintréithe geoiméadracha nó córais theicniúla foirgnimh le haghaidh gach foirgnimh aonair a úsáid mar ionchur i samhlacha fuinnimh chun oibriú foirgneamh a ionsamhlú agus chun meastachán a thabhairt ar bhfeidhmíocht fuinnimh a mheas. A luaithe a roghnaítear sraith foirgneamh tagartha ón stoc foirgneamh cónaithe, d’fhéadfaí cur chuige simplithe a úsáid chun meastachán a thabhairt ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh tagartha.

Is féidir aicmiú an stoic foirgneamh cónaithe a bheachtú le sonraí ón mbun aníos (saintréithe fisiceacha foirgneamh, suíomh, feidhmíocht fuinnimh, etc.) le sonraí ón mbarr anuas (sonraí comhiomlánaithe maidir le tomhaltas iompróirí fuinnimh éagsúla, tomhaltas fuinnimh deiridh, staidreamh náisiúnta maidir le cleachtais tógála foirgneamh, etc.). Is féidir na meastacháin a dhéantar trí úsáid a bhaint as sonraí ó bhun aníos a chur i gcomparáid leis na sonraí ón mbarr anuas atá ar fáil chun na toimhdí agus na meastacháin a rinneadh a chalabrú.

Chun críocha Airteagal 9(2), ní mór do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar na foinsí sonraí agus ar an modheolaíocht a úsáideann siad chun an stoc foirgneamh cónaithe agus a fheidhmíocht fuinnimh a shaintréithriú ina NBRPanna.

3.3.1.3.   Sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc

I gcás nach bhfuil na sonraí maidir le feidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh cónaithe ó DFFanna nó ó fhoinsí sonraí eile ionadaíoch go leor, is féidir sampláil staidrimh agus bailiú sonraí ad hoc a úsáid mar chuidiú chun codanna éagsúla foirgneamh a aicmiú. Is féidir sonraí nua a bhailiú chun na sonraí atá ann cheana a chomhlánú agus chun bearnaí sonracha a líonadh, e.g. maidir le tíopeolaíochtaí tógála, limistéir gheografacha nó criosanna aeráide. Is féidir le teicnící eachtarshuímh siarghabhálach cuidiú trí shonraí níos déanaí a úsáid mar aon le sonraí maidir le foirgnimh nua agus treochtaí scartála chun úsáid fuinnimh phríomhúil de phíosa foirgnimh ar leith le linn tréimhse ama roimhe sin a ríomh. Is féidir an cur chuige sin a úsáid as féin nó in éineacht leis na sonraí atá ann cheana chun na torthaí a fhíorú agus chun measúnú a dhéanamh ar a n-inchreidteacht.

Agus sampláil staidrimh á húsáid, moltar forléargas roimh ré a fháil ar an stoc foirgneamh cónaithe lena ndéantar é a mhiondealú i gcatagóirí éagsúla foirgneamh a bhfuil saintréithe comhchosúla acu i dtéarmaí cineáil, tíopeolaíochta, suímh, dáta tógála agus eile. Ba cheart na catagóirí éagsúla foirgneamh a léiriú sa sampla staidrimh deiridh.

Is féidir an fhaisnéis a bhailítear a chur i samhail ionsamhlúcháin chun meastachán a thabhairt ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh. Is féidir na torthaí a eachtarshuí ansin chuig an stoc foirgneamh iomlán bunaithe ar an aicmiú tosaigh. Is féidir na torthaí a chros-seiceáil freisin leis na sonraí comhiomlánaithe atá ar fáil maidir le feidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh. Sa chás sin, tá sé tábhachtach a áirithiú go léiríonn na táscairí a úsáidtear na húsáidí fuinnimh a chumhdaítear le hIarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir maidir le FFF (e.g. gan cócaireacht a áireamh).

3.3.2.   CÉIM 2: An chonair agus na garspriocanna a leagan síos chun laghdú de réir a chéile a bhaint amach ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil

Sloinntear an chonair mar laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil ón 1 Eanáir 2020 go dtí 2050. Léirítear an coincheap sin i bhFíor 14. Feidhmíonn meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe in 2020 mar phointe tagartha do gharspriocanna in: 2030, 2035, 2040, 2045 agus 2050. Leagtar amach in Airteagal 9(2) na garspriocanna atá le baint amach faoi 2030 agus 2035, lena ndírítear ar laghduithe 16 % agus 20-22 % faoi seach ar mheánúsáid fuinnimh phríomhúil. Faoi Airteagal 9(2), ní mór do na Ballstáit garspriocanna a shocrú le haghaidh 2040, 2045, 2050 i gcomhréir le laghdú forchéimnitheach ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil agus é mar aidhm leis sin an stoc foirgneamh cónaithe a chlaochlú go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha faoi 2050.

Fíor 14. Forléargas ar an gconair agus ar na garspriocanna chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile

Sa bhreis ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil, féadfaidh na Ballstáit táscairí breise a tharraingt suas maidir le húsáid fuinnimh phríomhúil neamh-in-athnuaite agus astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) oibríochtúla arna dtáirgeadh in kgCO2eq/(m2y) i gcomhréir le hAirteagal 9(3). Trí úsáid a bhaint as na táscairí breise sin, is féidir feabhas a chur ar an gcaoi a ndéantar faireachán ar dhícharbónú an tsoláthair fuinnimh le haghaidh foirgneamh agus ar astaíochtaí gás ceaptha teasa an stoic foirgneamh cónaithe, agus an chonair á hailíniú le spriocanna náisiúnta astaíochtaí agus leis na pleananna téimh agus fuaraithe atá ann cheana. Má roghnaíonn na Ballstáit na táscairí comhlántacha sin a áireamh ina gcur chuige, ba cheart garspriocanna do na táscairí sin a leagan síos do na blianta céanna leis an bpríomhchonair (2030, 2035, 2040, etc.), mar a léirítear i bhFíor 15.

Fíor 15. Léiriú ar tháscaire comhlántach astaíochtaí GCT don stoc foirgneamh cónaithe

3.3.2.1.   Meánúsáid fuinnimh phríomhúil in 2020

Faoi Airteagal 9(2), is é meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe iomláin an mhéadracht a úsáidtear chun an chonair a leagan sos chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile. Baineann meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic chónaithe le fuinneamh príomhúil an stoic foirgneamh in (kWh/y) agus a achar urláir (m2) mar a thuairiscítear leis an gcothromóid thíos. Tá sé tábhachtach a mheabhrú nach bhfuil feidhm anseo ag an eisiamh ná ag an díolúine ón mbonnlíne a leagtar amach faoi Airteagal 9(6) i ndáil le foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad. Dá bhrí sin, ba cheart gach foirgneamh stoic chónaithe a áireamh sa bhonnlíne.

—	Iomlán an fhuinnimh phríomhúil: Úsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe in kWh/(y)

—	Iomlán A: achar urláir foirgnimh iomlán an stoic foirgneamh cónaithe, m2

Is féidir na sonraí is gá chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a ríomh a fháil trí chuir chuige éagsúla. Mar a thuairiscítear in CÉIM 1 maidir leis an stoc foirgneamh a aicmiú, féadfaidh na Ballstáit úsáid a bhaint as meascán sonraí maidir le foirgnimh aonair amhail DFFanna, daonáirimh, torthaí ó iniúchtaí fuinnimh, sonraí méadraithe fuinnimh, suirbhéanna agus bailiúcháin sonraí ad hoc agus sonraí comhiomlánaithe a dhíorthaítear ó staidreamh fuinnimh nó ó bhailiúcháin sonraí. Braitheann rogha an chur chuige go mór ar infhaighteacht sonraí.

Moltar meascán foinsí sonraí éagsúla chun a áirithiú go ndéanfar ionadaíocht ar na codanna foirgneamh uile agus go ndéanfar gach úsáid deiridh a mheas. Moltar go mbeidh an modh a úsáideann na Ballstáit chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil a ríomh i gcomhréir le feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a thuairiscítear in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir maidir le FFF. Chuige sin, nuair a úsáidtear sonraí tomhaiste, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gceartaítear iad sin le haghaidh na haeráide agus na hiompraíochta, agus go bhfuil siad ailínithe leis an bhfeidhmíocht fuinnimh a thuairiscítear in Iarscríbhinn I (e.g. ba cheart fuinneamh a úsáidtear le haghaidh cócaireachta a eisiamh).

Má chumasaítear le saintréithriú an stoic foirgneamh príomhúsáid fuinnimh aonair agus achar urláir gach foirgnimh chónaithe a chinneadh, d’fhéadfaí úsáid fuinnimh phríomhúil iomlán an stoic foirgneamh cónaithe a ríomh de réir na cothromóide thíos.

—	PEU: Úsáid fuinnimh phríomhúil ina kWh/(m2y)

—	A: achar urláir foirgnimh, m2

—	i: ó 1 go N (an líon iomlán foirgneamh cónaithe)

Cur chuige féideartha eile chun an úsáid fuinnimh phríomhúil iomlán a ríomh is ea úsáid a bhaint as sonraí comhiomlánaithe maidir le húsáid fuinnimh deiridh an stoic foirgneamh cónaithe (e.g. ó Eurostat) in éineacht le príomhfhachtóirí fuinnimh náisiúnta chun fuinneamh príomhúil iomlán an stoic foirgneamh cónaithe a fháil in (kWh/y) mar atá thíos.

—	E: Fuinneamh deiridh de réir an iompróra fuinnimh (kWh/y)

—	FFP: Fachtóir fuinnimh phríomhúil de réir iompróir fuinnimh

Nuair a ríomhtar úsáid fuinnimh phríomhúil iomlán an stoic foirgneamh cónaithe, is féidir an mheánúsáid fuinnimh phríomhúil a fháil tríd an úsáid fuinnimh phríomhúil iomlán a roinnt ar achar urláir iomlán an stoic foirgneamh cónaithe nó ar an líon foirgneamh.

Ní mór do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ar na foinsí sonraí agus ar an modheolaíocht a úsáideann siad ina NBRPanna. Ba cheart an mhodheolaíocht a bheith comhsheasmhach le linn na dtréimhsí cur chun feidhme agus tuairiscithe chun a áirithiú go bhfuil an chonair agus an tuairisciú maidir leis na torthaí comhsheasmhach. Ba cheart tuairisc mhionsonraithe a thabhairt sna pleananna ar aon choigeartú ar an modheolaíocht a chuirtear i bhfeidhm le himeacht ama.

3.3.2.2.   Garspriocanna agus fospriocanna

Is féidir na forálacha faoi Airteagal 9(2) a bhaineann leis an gconair náisiúnta chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile a roinnt ina dhá cheanglas:

1)	na garspriocanna foriomlána a bhaint amach chun an mheánúsáid fuinnimh phríomhúil a ísliú faoi na sprioc-amanna (e.g. 16 % faoi 2030); agus

2)	an fhosprioc a bhaint amach chun 55 % ar a laghad den laghdú sin a bhaint amach (e.g. 55 % den laghdú 16 % faoi 2030) tríd an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú, lena sonraítear an líon foirgneamh nó an t-achar urláir atá le hathchóiriú.

Cé go dtagraíonn an laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil don stoc iomlán foirgneamh cónaithe, ní mór an fhosprioc atá le baint amach i measc an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a bhaint amach go sonrach trí oibreacha athchóirithe.

Fíor 16. Conair chun athchóiriú de réir a chéile a bhaint amach ar an stoc foirgneamh cónaithe

Athróidh achar urláir iomlán an stoic foirgneamh cónaithe mar gheall ar scartáil agus foirgnimh nua a tógadh tar éis na bliana tagartha, 2020. Le scartáil tar éis 2020, bainfear an t-achar urláir ón stoc foirgneamh, agus cuirfear achar urláir nua le foirgnimh nua. Leis an achar urláir foirgnimh a bhaintear agus a chuirtear leis, laghdófar agus méadófar an úsáid fuinnimh phríomhúil i gcionmhaireachtaí éagsúla. Beidh tionchar ag na hathruithe sin ar an achar urláir agus ar an úsáid fuinnimh phríomhúil ar mheánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe ina iomláine.

Mar sin féin, ní féidir scartáil foirgneamh agus tógáil foirgneamh nua a mheas mar bhearta athchóirithe, agus ní mór an fhosprioc 55 % a bhaint amach go sainráite ‘trí athchóiriú a dhéanamh ar an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla’. Dá bhrí sin, ní féidir éifeachtaí scartáil na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a mheas i gcomhthéacs na fo-sprice 55 %.

Fíor 17. Stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha 2050

Tá feidhm ag na garspriocanna móra ar an gconair i dtreo stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha a bhaint amach faoi 2050 maidir leis an stoc foirgneamh ina iomláine; ní gá do gach foirgneamh a bheith ina fhoirgneamh astaíochtaí nialasacha mar a shainmhínítear in Airteagal 11. Cuideoidh roinnt tosca le stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha a bhaint amach san fhadtéarma: beidh athchóiriú de réir a chéile foirgneamh chun a bhfeidhmíocht fuinnimh a fheabhsú ina phríomhthoisc, ach beidh ról freisin ag dícharbónú foriomlán an fhuinnimh a sholáthraítear d’fhoirgnimh, go háirithe dícharbónú na gcóras téimh, mar aon le claochlú breise ar chórais fuinnimh agus ar an dinimic shochdhéimeagrafach. Ba cheart do na Ballstáit na tosca sin go léir a chur san áireamh le linn dóibh garsprioc 2050 a shocrú.

Le linn do na Ballstáit garspriocanna níos fadtéarmaí a shocrú, d’fhéadfaidís leas a bhaint ar bhonn áisiúil as réamh-mheastacháin náisiúnta nó as na cásanna a forbraíodh dá straitéisí náisiúnta dícharbónaithe, dá bpleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide (PNFAnna), chun spriocanna fuinnimh in-athnuaite agus éifeachtúlachta fuinnimh a bhaint amach, chomh maith le rannchuidithe arna gcinneadh go náisiúnta. Ba cheart na toimhdí maidir leis an gconair chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile a bheith comhsheasmhach le toimhdí foluiteacha chásanna PNFA, go háirithe na toimhdí a bhaineann leis an meascán fuinnimh (e.g. príomhthosca fuinnimh). D’áiritheofaí comhsheasmhacht leis sin ar fud na straitéisí náisiúnta.

De réir na míre deiridh d’Airteagal 9(2), féadfaidh na Ballstáit na garspriocanna le haghaidh 2030 agus 2035 a choigeartú má tá meánsciar iontaise na húsáide fuinnimh i bhfoirgnimh chónaithe níos ísle ná 15 % chun a áirithiú go mbeidh meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe ina iomláine faoi 2030, agus gach 5 bliana ina dhiaidh sin, coibhéiseach, nó níos ísle ná luach arna chinneadh go náisiúnta a dhíorthaítear ó laghdú líneach ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil ó 2020 go 2050, i gcomhréir le claochlú an stoic foirgneamh cónaithe go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha.

3.3.2.3.   Bearta incháilithe chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a laghdú

Mar a mhínítear thuas, beidh na bearta incháilithe difriúil don dá fhosprioc a rannchuidíonn le gach garsprioc a bhaint amach. Is féidir an fhosprioc 45 % a bhaint amach trí bhearta athchóirithe foirgneamh agus trí athruithe ar fheidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh mar gheall ar fhoirgnimh nua agus scartáil. Ní féidir an fhosprioc 55 % a bhaint amach ach amháin trí oibreacha athchóirithe lena laghdaítear meánúsáid fuinnimh phríomhúil an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. Ní chuirtear bearta iompraíochta san áireamh i gceachtar den dá fhosprioc.

Beidh tionchar ag méadú ar sciar an fhuinnimh in-athnuaite i nginiúint cumhachta ar úsáid fuinnimh phríomhúil foirgnimh agus, dá bhrí sin, measfar gur feabhas é ar fheidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh le haghaidh na spriocanna foriomlána de réir Airteagal 9(2). Má bhíonn feidhmíocht fuinnimh ríofa fheabhsaithe mar thoradh ar choigeartuithe ar phríomhfhachtóirí fuinnimh nó ar fhachtóirí ualaithe d’iompróirí fuinnimh, ní mór do na Ballstáit na hathruithe sin a mhíniú don Choimisiún agus a léiriú go léiríonn siad go cruinn fíorathrú sa mheascán fuinnimh. Tá na roghanna a rinneadh agus na foinsí sonraí le tuairisciú trí úsáid a bhaint as formáid EN 17423 nó as aon doiciméad a chuirfear ina ionad. Tá coinne leis freisin go ndéanfar na príomhthosca fuinnimh doiciméadaithe le haghaidh 2030 a ailíniú leis na príomhthosca fuinnimh a úsáidtear sna pleananna náisiúnta aeráide agus fuinnimh.

Dá bhrí sin, ba cheart do na bearta chun an fhosprioc 55 % a bhaint amach (ní mór don laghdú 55 % ar a laghad ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil teacht as athchóiriú an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla) díriú ar athchóirithe lena bhfeabhsaítear an fheidhmíocht fuinnimh i gcomhréir leis na ríomhanna feidhmíochta fuinnimh a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an Treoir maidir le FFF (féach CÉIM 3). Áirítear leis sin athchóiriú ar imchlúdach an fhoirgnimh agus athruithe ar chórais theicniúla foirgneamh lena n-áirítear an trealamh teicniúil le haghaidh téamh spáis, fuarú spáis, aeráil, uisce te tí, soilsiú ionsuite, uathoibriú agus rialú foirgnimh, fuinneamh in-athnuaite a ghintear ar an láthair, nó meascáin díobh sin.

Faoin gcúigiú fomhír d’Airteagal 9(2), níor cheart d’iarrachtaí athchóirithe na mBallstát chun na fospriocanna a bhaint amach foirgnimh chónaithe ná aonaid foirgnimh ar cíos a dhíolmhú go díréireach.

Má bhaintear amach laghdú ar thomhaltas fuinnimh phríomhúil trí athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh a ndearna tubaistí nádúrtha difear dóibh, is féidir an coigilteas sin a áireamh faoi chomhair na spriocanna a bhaineann leis an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. Moltar do na Ballstáit faireachán a dhéanamh ar an líon foirgneamh nó ar achar urláir na bhfoirgneamh athchóirithe a ndearna tubaiste nádúrtha difear dóibh, agus ar an laghdú ar úsáid fuinnimh phríomhúil mar gheall ar a n-athchóiriú agus tuairisciú air ina NBRPanna (Airteagal 3).

Is iad an dá roinn roimhe seo an túsphointe chun an sprioc-chonair agus na garspriocanna atá le baint amach a shocrú chun meántomhaltas fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a laghdú sna blianta sonraithe. Faoi Airteagal 9(2) agus mar chuid den mheasúnú ar NBRPanna, ní mór don Choimisiún faireachán a dhéanamh ar an laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil lena n-áirítear an líon foirgneamh agus an líon aonad foirgnimh nó achar urláir den 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla agus moltaí a dhéanamh más gá. Dá bhrí sin, moltar go dtuairisceodh NBRPanna na mBallstát éifeacht na mbeart éagsúil a cuireadh chun feidhme chun meánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a laghdú.

3.3.2.4.   Ceanglais tuairiscithe maidir leis an gconair

Faoi Airteagal 3 agus Airteagal 9(2), ní mór do NBRPanna na mBallstát an mhodheolaíocht a áireamh chomh maith leis na sonraí a úsáideann siad chun an chonair a leagan síos, meastachán a dhéanamh ar luachanna na ngarspriocanna, an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla a chinneadh, agus freisin an líon foirgneamh agus aonad foirgnimh nó an t-achar urláir atá le hathchóiriú gach bliain.

Léirítear i bhFíor 18 na príomh-mhíreanna atá le tuairisciú mar chuid de na conairí náisiúnta.

Fíor 18. Tuairisc ar an gconair chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile

3.3.2.5.   Meastachán a dhéanamh ar líon nó achar urláir na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú chun an laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach

Braitheann meastachán ar líon (nó achar urláir) na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú ar roinnt athróg amhail saintréithe fisiceacha na gcodanna den stoc foirgneamh a bhfuiltear ag díriú air, a saintréithe (úsáid, úinéireacht, áitíocht, etc.), agus na beartais atá i bhfeidhm nó atá le bheith i bhfeidhm chun na foirgnimh sin a athchóiriú.

Tá feidhm ag roinnt breithnithe maidir le líon (nó achar urláir) na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú ón 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla chun an fhosprioc a bhaint amach, mar a thuairiscítear i gCÉIM 3.

Maidir le líon (nó achar urláir) foirgneamh eile atá le hathchóiriú chun rannchuidiú leis an sprioc fhoriomlán, ba cheart do na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar cad iad na hoibreacha athchóirithe a rannchuidíonn leis an gcuid eile den sprioc. Tá dlúthbhaint aige sin leis na toimhdí a rinneadh maidir leis an gconair i dtéarmaí tosca eile amhail dícharbónú an tsoláthair fuinnimh foirgnimh agus na hathruithe ar fheidhmíocht fuinnimh an stoic foirgneamh mar gheall ar fhoirgnimh nua agus scartáil, etc. (féach Roinn 2.3.2.2). Dá bhrí sin, ní mór do na Ballstáit meastachán a dhéanamh ar líon (nó achar urláir) na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú don chuid atá fágtha de na garspriocanna foriomlána i gcomhréir leis na toimhdí agus na meastacháin a rinneadh ina n-anailísí chun an stoc foirgneamh a uasghrádú go stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha faoi 2050.

3.3.3.   CÉIM 3: Fosprioc a leagan síos chun 55 % ar a laghad den laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach tríd an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú

3.3.3.1.   An tairseach a shocrú don 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla

Chun 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint, moltar na foirgnimh chónaithe i stoc 2020 a rangú bunaithe ar a bhfeidhmíocht fuinnimh, arna tomhas de réir úsáid fuinnimh phríomhúil (kWh/(m2y)). Is féidir tairseach a shocrú ansin chun an 43 % is ísle den stoc foirgneamh cónaithe a shainaithint. Is féidir an tairseach sin a ríomh trí úsáid a bhaint as an líon foirgneamh nó as an achar urláir iomlán. Is féidir na foirgnimh a rangú trí dháileadh minicíochta a chruthú nó trí anailís a dhéanamh ar phointí sonraí aonair. Maidir le dáileadh minicíochta, roinntear an raon úsáide fuinnimh phríomhúil (e.g. 0-500 kWh/(m2)) ina eatraimh shonracha nó ina n-aicmí sonracha. Léiríonn gach aicme raon sainithe (e.g. aicme 1 le haghaidh 0-19 kWh/(m2), aicme 2 le haghaidh 20-39 kWh/(m2), etc.). Sanntar foirgnimh ansin do na haicmí sin bunaithe ar a n-úsáid fuinnimh phríomhúil, agus ríomhtar minicíocht na bhfoirgneamh nó an achair urláir laistigh de gach aicme.

Má ríomhtar an tairseach de réir an lín foirgneamh, déantar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a chomhaireamh, ag tosú leis an bhfoirgneamh ag a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is measa, go dtí go sroichtear 43 % den líon iomlán foirgneamh, mar a léirítear i bhFíor 19 (stoc foirgneamh cónaithe ficseanúil ina bhfuil 25 fhoirgneamh). Is í an fheidhmíocht fuinnimh in úsáid fuinnimh phríomhúil (kWh/(m2)) an fhoirgnimh díreach tar éis an marc 43 % a shocraíonn tairseach an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. Beidh gach foirgneamh cónaithe a bhfuil feidhmíocht fuinnimh aige atá níos measa ná an tairseach sin mar chuid den 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla.

Fíor 19. 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla ón stoc foirgneamh cónaithe

Má shocraítear an tairseach bunaithe ar achar urláir an fhoirgnimh, léiríonn an cur chuige an modh a úsáidtear don líon foirgneamh. Ag tosú leis an bhfoirgneamh is measa feidhmíocht, rangaítear an t-achar urláir go dtí go sroicheann sé 43 % den iomlán. Le húsáid fuinnimh phríomhúil an chéad fhoirgnimh eile, tar éis an t-achar urláir 43 % a shárú, sainítear an tairseach in (kWh/(m2)) don 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla.

Mar thoradh ar líon na bhfoirgneamh nó an t-achar urláir a roghnú, d’fhéadfadh sé go sainaithneofaí codanna éagsúla den stoc foirgneamh cónaithe, bíodh siad níos lú nó níos mó. Agus achar urláir á úsáid chun an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint, cuirtear méid an fhoirgnimh san áireamh, ach d’fhéadfadh sé go mbeadh ró-ionadaíocht ag foirgnimh bheaga (a bhféadfadh acmhainneacht theoranta athchóirithe a bheith acu) mar thoradh ar úsáid a bhaint as an líon foirgneamh. Moltar do na Ballstáit measúnú a dhéanamh ar infhaighteacht sonraí agus ar shaintréithe a stoic foirgneamh cónaithe, amhail an miondealú de réir foirgnimh aonteaghlaigh agus ilteaghlaigh (de réir lín nó urláir) agus meánmhéid na bhfoirgneamh i ngach grúpa. Ba cheart an fhaisnéis sin a úsáid chun cur chuige oiriúnach a chinneadh chun an tacar 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint (bunaithe ar an líon foirgneamh nó ar an achar urláir) a bhfuil an acmhainneacht is mó acu maidir le coigilteas fuinnimh agus athchóiriú fuinnimh.

Le linn do NBRP nua a bheith á dhréachtú (tar éis an chéad phlean, atá le dréachtú faoin 31 Nollaig 2025 agus ina leagan deiridh faoin 31 Nollaig 2026), d’fhéadfadh athrú teacht ar chomhdhéanamh na bhfoirgneamh sa chatagóir den 43 % is neamhfheidhmiúla mar gheall ar fheabhsuithe ar an stoc foirgneamh mar thoradh ar athchóirithe arna spreagadh le hAirteagal 9(2). Moltar dá bhrí sin do na Ballstáit an rangú a choigeartú chun comhdhéanamh nuashonraithe an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla a léiriú.

Is féidir an ríomh seo a leanas a úsáid chun meastachán a dhéanamh ar an rannchuidiú le gach garsprioc a cheanglaítear ó athchóiriú an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla:

—	Fosprioc maidir leis na foirgnimh is neamhfheidhmiúla: laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil atá le baint amach trí 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla a athchóiriú, in kWh/y

—	PEU2020: Úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2y) in 2020

—	A: achar urláir foirgnimh in m2

—	i: ó 1 go N (an líon iomlán foirgneamh cónaithe)

3.3.3.2.   Meastachán a dhéanamh ar an líon foirgneamh nó achar urláir na bhfoirgneamh chun gach fosprioc a bhaint amach

De réir Airteagal 9(2), ní mór do na Ballstáit líon nó achar urláir na bhfoirgneamh cónaithe agus na n-aonad foirgneamh cónaithe atá le hathchóiriú gach bliain a shainaithint, lena n-áirítear ón 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla.

Is féidir le roinnt athróga éagsúla difear mór a dhéanamh do mheastachán an fhigiúir sin. Mar shampla, d’fhéadfadh meastacháin an-éagsúil ar líon nó achar urláir na bhfoirgneamh ba ghá a athchóiriú chun an fhosprioc a bhaint amach a bheith mar thoradh ar thoimhdí maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgneamh roimh an athchóiriú (e.g. 150 kWh/(m2y) i gcomparáid le 500 kWh/(m2y)), chomh maith le méid (nó doimhneacht) na n-athchóirithe. I gcur chuige simplithe, trí dhoimhneacht an athchóirithe atá beartaithe a athrú ó 30 % go 60 %, laghdófar faoina leath an líon measta foirgneamh is gá a athchóiriú.

Moltar, dá bhrí sin, go mbreithneodh na Ballstáit roinnt tosca a bhaineann le saintréithe fisiceacha foirgneamh, tréithe sonracha eile (e.g. struchtúir áitíochta agus úinéireachta), agus an tionchar a mheastar a bheidh ag na bearta beartais (agus na hacmhainní is gá) atá beartaithe chun athchóiriú foirgneamh cónaithe a spreagadh.

D’fhéadfadh cuspóirí breise, amhail gan díolúine dhíréireach a thabhairt d’fhoirgnimh chónaithe ar cíos ná d’aonaid foirgnimh sa phlean athchóirithe faoi Airteagal 9(2), nó teaghlaigh leochaileacha a chosaint, tionchar a imirt freisin ar chatagóiriú foirgneamh. D’fhéadfadh sé a bheith úsáideach, chun na bearta beartais a spriocdhíriú ar bhealach níos fearr, idirdhealú a dhéanamh idir teaghlaigh leochaileacha laistigh den ghrúpa foirgneamh úinéir-áitithe. Léiríonn sé sin rún na bhforálacha in Airteagal 17(18), lena gceanglaítear, mar thosaíocht, go ndíreofar leis na dreasachtaí airgeadais arna gcruthú ag na Ballstáit ar theaghlaigh leochaileacha, ar dhaoine a ndéanann an bhochtaineacht fuinnimh difear dóibh, agus ar dhaoine atá ina gcónaí i dtithíocht shóisialta, i gcomhréir le hAirteagal 24 de Threoir (AE) 2023/1791.

Moltar do na Ballstáit staidéar mionsonraithe a dhéanamh ar shaintréithe an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla, mar aon le tosca sonracha breise, agus beartais agus bearta á bhforbairt ag an am céanna chun na hathchóirithe atá beartaithe a spreagadh. Trí anailís a dhéanamh ar na gnéithe sin agus ar an gcaoi a nasctar iad, is féidir meastachán níos cuimsithí agus níos cruinne a dhéanamh ar líon nó achar urláir na bhfoirgneamh is gá a athchóiriú chun an fhosprioc a bhaint amach.

3.3.4.   CÉIM 4: Bearta beartais a ghlacadh chun an mheánúsáid fuinnimh phríomhúil a laghdú

Tá sé de rogha ag na Ballstáit ionstraimí beartais a roghnú chun ceanglais Airteagal 9(2) a chomhlíonadh agus bearta athchóirithe a chur chun feidhme chun an laghdú is gá ar an meántomhaltas fuinnimh phríomhúil a bhaint amach. Luaitear go sainráite in Airteagal 9(2) íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh (MEPS), cúnamh teicniúil agus bearta tacaíochta airgeadais mar shamplaí d’ionstraimí agus de bhearta beartais a d’fhéadfadh a bheith ann. Tugtar forléargas ar na bearta sin i bhFíor 20.

Fíor 20. Bearta beartais chun an laghdú is gá ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil a bhaint amach

De réir Airteagal 9(2), ní dhéanfaidh na Ballstáit foirgnimh chónaithe nó aonaid foirgnimh ar cíos a dhíolmhú go díréireach ó obair athchóirithe. Dá bhrí sin, ba cheart dóibh dáileadh cothrom na n-oibreacha athchóirithe agus na dtairbhí idir foirgnimh ar cíos agus foirgnimh úinéir-áitithe a áirithiú. Ba cheart an meascán beartais, lena n-áirítear bearta amhail MEPS, tacaíocht airgeadais, agus cúnamh teicniúil a cheapadh chun freastal ar riachtanais shonracha an dá chuid agus chun sásraí a sholáthar chun dáileadh cothrom tairbhí a áirithiú. Mura dtéann an príomhbheart beartais i ngleic go sainráite le dreasachtaí deighilte, ba cheart bearta breise a chur chun feidhme chun aon bhacainn atá fós ann a shárú.

Cuirtear i láthair sna ranna seo a leanas samplaí de bhearta beartais is féidir leis na Ballstáit a chur chun feidhme chun na laghduithe is gá ar mheánúsáid fuinnimh phríomhúil an stoic foirgneamh cónaithe a bhaint amach agus a áirithiú ag an am céanna go ndáilfear tairbhí go cothrom.

3.3.4.1.   MEPS le haghaidh foirgnimh chónaithe

Féadfaidh na Ballstáit scéim MEPS a úsáid chun athchóiriú foirgneamh cónaithe a ghníomhachtú agus chun Airteagal 9(2) a chomhlíonadh. De réir Airteagal 2(4), is iad ‘íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh’ na rialacha lena gceanglaítear ar fhoirgnimh atá ann cheana ceanglas feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh mar chuid de phlean athchóirithe leathan do stoc foirgneamh nó ag truicearphointe ar an margadh. Áirítear le truicearphointí díol, cíos, deonú nó athrú críche faoin gclár talún, laistigh de thréimhse ama nó faoi dháta sonrach, agus ar an gcaoi sin athchóiriú ar fhoirgnimh atá ann cheana a spreagadh. Is faoi na Ballstáit atá sé roghanna deartha agus raon feidhme aon scéime MEPS a roghnú don stoc foirgneamh cónaithe.

Bhain roinnt tíortha an Aontais úsáid as scéim MEPS cheana féin don stoc foirgneamh cónaithe chomh maith le réigiúin eile nach bhfuil san Aontas, i gcomhthéacsanna éagsúla agus saintréithe éagsúla acu (11). Má tá sé d’aidhm ag na Ballstáit freisin MEPS le haghaidh foirgnimh chónaithe a chur chun feidhme, ní mór dóibh sciar na sprice is mian leo a bhaint amach a shocrú tríd an ionstraim bheartais seo agus trí fhothacar na bhfoirgneamh a chumhdófar le scéim MEPS (e.g. na foirgnimh is measa feidhmíocht go léir nó gan ach na foirgnimh is measa feidhmíocht ar fad (Deimhniú feidhmíochta fuinnimh d’aicme G, nó aicmí F agus G)). Féadfaidh na Ballstáit a roghnú freisin MEPS a chur chun feidhme le haghaidh fochuid shonrach den stoc foirgneamh cónaithe, amhail réadmhaoin ar cíos nó foirgnimh ilteaghlaigh ar cíos i gcatagóir aoise ar leith. Is féidir scéimeanna ar leith a úsáid le haghaidh réigiúin atá lag ó thaobh struchtúir de laistigh de na Ballstáit chun feabhas a chur ar dháileadh cothrom na hoibre athchóirithe agus a gcuid tairbhí. Go ginearálta, tiocfaidh méadú ar oiriúnacht na n-ionstraimí beartais do chodanna éagsúla den stoc cónaithe i gcomhréir leis an gcríochnúlacht lena ndearnadh anailís ar an stoc foirgneamh agus ar a dheighleoga i gCÉIM 3. Bunaithe ar na cinntí sin, is féidir leis na Ballstáit tairseach a shocrú laistigh den deighleog roghnaithe do na foirgnimh sin is neamhfheidhmiúla nach mór dóibh ceanglas MEPS a chomhlíonadh faoi dháta áirithe. Is féidir cur chuige comhchosúil a ghlacadh maidir leis na céimeanna d’fhoirgnimh neamhchónaithe chun tairseacha a shocrú agus chun na foirgnimh chónaithe a shainaithint ar mhaithe le MEPS a chomhlíonadh. Ba cheart tacú le haon bheart rialála, amhail scéim MEPS, trí chreat cumasúcháin chun cur chun feidhme éifeachtach agus dáileadh cothrom na gcostas agus na dtairbhí a áirithiú. I bprionsabal, is féidir na gnéithe de chreat cumasúcháin le haghaidh MEPS i bhfoirgnimh neamhchónaithe a chur i bhfeidhm maidir le foirgnimh chónaithe freisin, ós rud é go bhfuil gá le bearta sonracha chun aghaidh a thabhairt ar thionóntaí agus ar ghrúpaí leochaileacha sa dá dheighleog foirgnimh agus chun iad a chosaint.

Tá dreasachtaí airgeadais agus cúnamh teicniúil lárnach d’aon chreat cumasúcháin agus tá siad fíor-riachtanach chun forálacha a bhaineann leis an stoc foirgneamh cónaithe a chur chun feidhme. Pléitear na gnéithe sin ina n-aonar sna ranna seo a leanas.

3.3.4.2.   Tacaíocht airgeadais (12)

Tá scéimeanna tacaíochta airgeadais glactha ag formhór Bhallstáit an Aontais chun athchóiriú foirgneamh a spreagadh. Cuirtear i dtábhacht i raon leathan litríochta ar na cineálacha cur chuige a glacadh, ar na straitéisí nuálacha agus ar na dea-chleachtais sa réimse sin (13).

Le tacaíocht airgeadais, ba cheart gníomhaíocht luath a dhreasú trí úinéirí foirgneamh a spreagadh chun athchóirithe a chur i gcrích roimh na garspriocanna a leagtar amach sa chonair shocraithe.

Ós rud é go n-éilítear le hAirteagal 9(2) fosprioc chun na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú, agus an nasc láidir idir Airteagal 9 agus Airteagal 17 den Treoir á aithint, dírítear sna ranna a leanas ar straitéisí maoinithe atá dírithe ar an méid seo a leanas: (a) na foirgnimh is neamhfheidhmiúla, (b) grúpaí leochaileacha, agus (c) sásraí feidhmíochtbhunaithe.

3.3.4.3.   Tacaíocht airgeadais chun na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a athchóiriú

Is féidir tacaíocht airgeadais a dheonú chun tacú le hathchóiriú na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla. D’fhéadfadh an cineál tacaíochta poiblí a bheith éagsúil. Mar shampla, d’fhéadfadh sé a bheith i bhfoirm iasachtaí ar ús íseal nó iasachtaí saor ó ús, bónas aisíocaíochta lena laghdaítear an méid úis atá le haisíoc agus, dá bhrí sin, lena ngiorraítear téarma na hiasachta, nó faoiseamh cánach. D’fhéadfadh an leibhéal tacaíochta a bheith éagsúil freisin agus féadfar é a cheapadh mar bhónas sa bhreis ar na cláir thacaíochta atá ann cheana nó chun athchóiriú na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla roghnaithe atá faoi úinéireacht teaghlach atá bocht ó thaobh fuinnimh de a mhaoiniú go hiomlán.

Chun cáiliú do thacaíocht, ba cheart d’úinéirí foirgneamh fianaise a sholáthar go bhfuil a réadmhaoin i measc an 43 % de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. An bealach is simplí chun é sin a fhíorú is ea deimhniú feidhmíochta fuinnimh (DFF) bailí a chur i láthair. Is faoi na Ballstáit critéir incháilitheachta eile a leagan síos. I measc na samplaí is féidir díriú ar fhoirgnimh a tógadh i mblianta nó i dtréimhsí áirithe, in éineacht le tosca breise amhail imchlúdaigh foirgneamh nach ndearnadh athchóiriú orthu (nó codanna díobh), aois na gcóras téimh breosla iontaise, nó sonraí maidir le tomhaltas fuinnimh méadraithe a rinneadh le déanaí.

3.3.4.4.   Tacaíocht airgeadais do ghrúpaí leochaileacha chun foirgnimh a athchóiriú

Tá forluí ann idir na foirgnimh is neamhfheidhmiúla agus na foirgnimh ina bhfuil teaghlaigh leochaileacha ina gcónaí, lena n-áirítear teaghlaigh atá i mbochtaineacht fuinnimh. Chun tacaíocht dhíreach airgeadais a sholáthar dóibh siúd atá i ngátar agus chun athchóiriú a dhéanamh ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla freisin, is féidir scéimeanna tacaíochta a dhearadh go háirithe don spriocghrúpa sin.

Sa chleachtas, is minic a chumhdaíonn na scéimeanna tacaíochta sin sciar ard de na costais. Féach, mar shampla, scéim na hÉireann dar teideal Fuinneamh Níos Fearr, Tithe Níos Teo, clár ZERO500 na Slóivéine, an tacaíocht shuntasach ó rialtas na hAlban a soláthraíodh faoin gCiste um Thithíocht Shóisialta Glan-Nialasachta chun a áirithiú gur comhlíonadh Caighdeán Éifeachtúlachta Fuinnimh na hAlban maidir le Tithíocht Shóisialta agus ionad ilfhreastail na mBascach Opengela, lena soláthraítear iasachtaí chun suas le 100 % de chostais athchóirithe a chumhdach. Go ginearálta, dá ísle leibhéal ioncaim an teaghlaigh leochailigh, is amhail is airde ba cheart don tacaíocht a bheith.

Leis an gCiste Aeráide Sóisialta (14), a bunaíodh in éineacht leis an gCóras Trádála Astaíochtaí le haghaidh dóchán breosla in earnáil na bhfoirgneamh, earnáil an iompair de bhóthar agus earnálacha breise (CTA 2), soláthraítear saoráid do na Ballstáit chun bearta tacaíochta a dhearadh chun tairbhe dhíreach grúpaí leochaileacha. Tá sé ceaptha go sonrach chun infheistíocht a dhíriú ar athchóiriú foirgneamh atá áitithe ag na grúpaí sin, seachas bearta agus infheistíochtaí eile in earnálacha na tógála agus an iompair. Is minic a dháiltear na foirgnimh is neamhfheidhmiúla agus na teaghlaigh leochaileacha ar bhealaí éagsúla ar fud réigiúin éagsúla na mBallstát. Ba cheart d’údaráis phoiblí ar an leibhéal náisiúnta agus réigiúnach a áirithiú go bhfuil tacaíocht leordhóthanach ar fáil do theaghlaigh leochaileacha chun a bhfoirgnimh a athchóiriú, bíodh baint acu le MEPS nó ná bíodh. Ba cheart do na húdaráis lárnacha leibhéil níos airde tacaíochta a sholáthar do réigiúin ina bhfuil sciar níos airde de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla agus de theaghlaigh leochaileacha. Is féidir ról ríthábhachtach a bheith ag tacaíocht theicniúil ó lárphointí teagmhála (ionaid ilfhreastail) chun dáileadh cothrom na tacaíochta airgeadais atá ar fáil a áirithiú.

Tugtar soiléiriú breise maidir le tacaíocht do theaghlaigh leochaileacha sa treoraíocht maidir le hAirteagal 17 (Iarscríbhinn 2).

Ina theannta sin, d’fhéadfaí scéim maoinithe thiomnaithe a chruthú chun athchóiriú na bhfoirgneamh tithíochta sóisialta is neamhfheidhmiúla a chistiú, bíodh siad nasctha le MEPS nó ná bíodh. Tá sé sin úsáideach go háirithe má tá feidhmíocht fuinnimh níos ísle ag foirgnimh tithíochta sóisialta sa Bhallstát i gcomparáid le foirgnimh eile ina bhfuil cónaí ar theaghlaigh leochaileacha.

3.3.4.5.   Scéimeanna tacaíochta feidhmíochtbhunaithe

Ní ráthaítear le tacaíocht airgeadais amháin ann féin go ndéantar feabhsuithe ar fheidhmíocht fuinnimh. Ar an gcúis sin, ceanglaítear le hAirteagal 17(14) ar na Ballstáit a mbearta airgeadais a nascadh leis na feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh ar a bhfuiltear ag díriú nó a baineadh amach, ar feabhsuithe iad a shonraítear i gcritéar amháin nó i roinnt critéar, a liostaítear sa mhír. Is féidir é sin a bhaint amach trí scéimeanna a dhearadh atá ceangailte, mar shampla, leis na bearta a leagtar síos i bpas athchóirithe, nó trí scéimeanna ina n-ionchorpraítear seiceáil inchreidteachta trí úsáid fuinnimh mhéadraithe roimh na hoibreacha agus ina ndiaidh. Ina theannta sin, d’fhéadfadh tairiscintí le haghaidh coigilteas fuinnimh réitigh athchóirithe costais is tairbhe fhabhracha a chruthú dá mbeadh tionscadail a gheallann an coigilteas is airde ar an gcostas is ísle incháilithe do thacaíocht bhreise. Bheadh faireachán iar-idirghabhála íosta ar a laghad ag teastáil le haghaidh na scéimeanna sin.

I gcomhréir le hAirteagal 9(4)(c), ba cheart tosaíocht a thabhairt d’athchóirithe doimhne atá bunaithe ar fheidhmíocht lena dtugtar tacaíocht níos fearr d’uasghráduithe a mbeidh foirgnimh a bheidh slán i bhfad na haimsire mar thoradh orthu, amhail na huasghráduithe a shonraítear i bpas athchóirithe. Cuidíonn an cur chuige sin le héifeachtaí glasála a chosc agus áirithíonn sé éifeachtúlacht fuinnimh agus inbhuanaitheacht fhadtéarmach.

Chun dul i ngleic go páirteach le saincheist na ndreasachtaí deighilte, d’fhéadfadh táillí nuachóirithe feidhmíochtbhunaithe cothromaíocht a bhaint amach idir méaduithe cíosa agus athchóirithe trí uasteorainn a chur leo agus a áirithiú ag an am céanna go mbainfidh tionóntaí tairbhe as na feabhsuithe. An tráth céanna, sholáthródh na táillí sin foinse chobhsaí ioncaim d’úinéirí réadmhaoine chun na costais athchóirithe a athmhaoiniú (féach e.g. an lamháltas feidhmíochta fuinnimh ar a dtugtar EPV (15) san Ísiltír). Bealach eile chun dul i ngleic le dreasachtaí deighilte is ea costais praghsála CO2 a leithdháileadh idir tionóntaí agus tiarnaí talún bunaithe ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh (faoi mar atá sa Ghearmáin). Leis an gcur chuige sin, spreagtar an dá pháirtí infheistíocht a dhéanamh i bhfeabhsuithe éifeachtúlachta fuinnimh.

3.3.4.6.   Cúnamh teicniúil

Le hAirteagal 18 ceanglaítear ar na Ballstáit ionaid ilfhreastail a chruthú agus a chur chun feidhme go forleathan chun cabhrú le húinéirí foirgneamh feidhmíocht fuinnimh a bhfoirgneamh a fheabhsú.

Leis an treoraíocht maidir le hAirteagail 21, 22 agus 24 den Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh (16), tugtar soiléirithe maidir le bunú agus ról na n-ionad ilfhreastail sin, go háirithe faoi Roinn 5.3. ‘OSS chun comhairle theicniúil, riaracháin agus airgeadais a sholáthar maidir le héifeachtúlacht fuinnimh — Airteagal 22(4), (5) agus (6)’ agus Roinn 6.5. ‘Cúnamh teicniúil agus leathadh amach cistithe cumasúcháin agus uirlisí airgeadais a chothú – Airteagal 24(3)(d)’.

Ina theannta sin, foilseoidh an Coimisiún treoirlínte chun na hionaid ilfhreastail sin a fhorbairt lena dtabharfar aghaidh ar phríomhbhreithnithe beartais d’údaráis phoiblí, de réir Airteagal 22(6) den Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh agus Airteagal 18(1) den Treoir maidir le FFF.

Ní chuirtear i dtábhacht sna míreanna thíos ach roinnt gnéithe sonracha atá ábhartha do chur chun feidhme Airteagal 9(2).

Chun bearta beartais amhail scéimeanna MEPS a chur chun feidhme go héifeachtach agus chun a áirithiú go ndíreofar cabhair airgeadais ar na foirgnimh atá á n-áitiú ag grúpaí leochaileacha, ba cheart d’ionaid ilfhreastail díriú ar thacaíocht spriocdhírithe a sholáthar. Ba cheart do na hionaid sin cúnamh speisialaithe a chur ar fáil chun freastal ar riachtanais uathúla na ngrúpaí sonracha sin, lena n-áiritheofar rochtain chothrom ar acmhainní agus ar threoir.

Chun a bheith éifeachtach agus chun rochtain a éascú do ghrúpaí sochaíocha éagsúla, ba cheart ionaid ilfhreastail a bhunú freisin mar lárionaid chomhairleacha fhisiceacha, seachas iad a bheith ag feidhmiú ar líne amháin.

Tá ról lárnach ag ionaid ilfhreastail maidir le tacú le bearta beartais a úsáidtear mar chuid de na hiarrachtaí athchóirithe. Mar shampla, má chumhdaítear deighleoga ar deacair teacht orthu amhail bloic árasán mhóra faoi chomhúinéireacht leis na scéimeanna MEPS, beidh ar úinéirí foirgneamh dlús a chur le cinntí maidir le hathchóirithe agus iad a chuíchóiriú. Bheadh sé an-chabhrach sainchomhairle a sholáthar agus comhordaitheoir lárnach a cheapadh chun cabhrú le nós imeachta den sórt sin.

Ar an gcaoi chéanna, d’fhéadfaí ionaid ilfhreastail a chur i leataobh chun cúnamh a thabhairt do theaghlaigh leochaileacha agus iad a dhíriú ar thacaíocht airgeadais do na gníomhaíochtaí athchóirithe.

Is treochlár saincheaptha iad pasanna athchóirithe chun athchóiriú domhain a dhéanamh ar fhoirgnimh tar éis líon socraithe céimeanna. Is príomhuirlis eile iad chun cúnamh comhairleach agus teicniúil a sholáthar d’úinéirí foirgneamh cónaithe. Leis an Treoir maidir le FFF, tugtar isteach creat comhchoiteann le haghaidh pasanna athchóirithe in Airteagal 12 agus in Iarscríbhinn VIII agus forálacha breise chun a n-úsáid a chur chun cinn. Chun tuilleadh sonraí a fháil maidir le pasanna athchóirithe, féach an treoraíocht thiomnaithe in Iarscríbhinn 4.

3.3.4.7.   Faireachán a dhéanamh ar an tionchar

I gcomhréir le hAirteagal 3(5) agus Airteagal 9(2), déanfaidh an Coimisiún measúnú ar NBRPanna, agus na spriocanna laghdaithe le haghaidh meánúsáid fuinnimh phríomhúil in 2030, 2035, 2040, 2045 agus 2050 á gcur san áireamh go sainráite. Déanfaidh an Coimisiún meastóireacht freisin ar cé acu a baineadh nó nár baineadh amach an spriocsciar sa 43 % d’fhoirgnimh chónaithe a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is measa acu. Cuirfear an measúnú ar an gcéad NBRP san áireamh san athbhreithniú ar an Treoir, a cheanglaítear ar an gCoimisiún a dhéanamh faoin 31 Eanáir 2028 de bhun Airteagal 28. De réir Airteagal 28, má léirítear leis an measúnú ar an Treoir agus ar an reachtaíocht ghaolmhar nach dócha go mbainfidh na beartais agus na bearta a thuairiscítear sna pleananna na spriocanna amach, lena n-áirítear iad siúd faoi Airteagal 9(2) maidir leis an stoc foirgneamh cónaithe, breithneoidh an Coimisiún íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh éigeantacha a mholadh ar fud an stoic foirgneamh ina iomláine.

Chun faireachán a dhéanamh ar thionchar na mbeart beartais ar an dul chun cinn ar an gconair chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile, tá sé ríthábhachtach roinnt gnéithe breise a rianú: an líon foirgneamh a ndearnadh athchóiriú orthu agus an feabhas fuinnimh a chuirtear ar fáil trí athchóiriú, tionchair shóisialta MEPS a cuireadh chun feidhme, agus príomhathróga eile amhail rátaí athchóirithe, raon feidhme agus doimhneacht na n-athchóirithe agus meascán an tsoláthair fuinnimh foirgneamh.

Ní mór do na Ballstáit a áirithiú nach ndéanfar feabhsuithe ar fheidhmíocht fuinnimh i bhfoirgnimh aonair a áireamh níos mó ná uair amháin. Ba cheart feabhsuithe a chur i leith ionstraime beartais ar leith go soiléir. Má tá an t-athchóiriú á spreagadh ag roinnt ionstraimí beartais, ba cheart na feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh a shannadh do gach ionstraim go comhréireach.

D’fhéadfaí cabhrú le faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn feadh na conaire trí leas a bhaint as sonraí i mbunachair sonraí náisiúnta maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgneamh dá dtagraítear in Airteagal 22. Is féidir leis na sonraí arna gcomhiomlánú sa bhunachar sonraí a d’fhorbair gach Ballstát cuidiú chun faireachán a dhéanamh ar an laghdú foriomlán ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil ar fud an stoic foirgneamh cónaithe.

Moltar cur chuige ó bhun aníos, e.g. trí chláir DFF nó córais féintuairiscithe a úsáid, chun faireachán a dhéanamh ar bhaint amach na spriocanna sa deighleog den fhoirgneamh is neamhfheidhmiúla. D’fhéadfadh DFFanna a thugtar cothrom le dáta go tráthrialta nó a eisítear tar éis athchóiriú mór faoi Airteagal 20 a bheith ina n-uirlis thábhachtach chun faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn san fheidhmíocht fuinnimh i gcodanna áirithe den stoc foirgneamh, go háirithe na foirgnimh is neamhfheidhmiúla.

Chun úsáid níos fearr a bhaint as aiseolas beartais le haghaidh ceapadh beartas amach anseo, moltar go mór faireachán bliantúil a dhéanamh ar thionchar na mbeart aonair ón meascán beartais a chuirtear chun feidhme faoi Airteagal 9(2). Is féidir é a úsáid ina dhiaidh sin chun críche oibleagáidí tuairiscithe níos leithne, e.g. faoi Rialachán (AE) 2018/1999 (an Rialachán maidir le Rialachas an Aontais Fuinnimh agus na Gníomhaíochta Aeráide) agus féadfar é a cheapadh chun bheith i gcomhréir le hAirteagal 10(2) de Threoir (AE) 2023/1791.

Má úsáidtear MEPS mar chuid den mheascán beartais chun an stoc foirgneamh cónaithe a athchóiriú de réir a chéile, ní mór do na Ballstáit sásra faireacháin a thabhairt isteach chun meastóireacht a dhéanamh ar thionchar MEPS i gcomhréir le hAirteagal 9(7). Seachas faireachán a dhéanamh ar spriocanna atá bainte amach, ní mór do na Ballstáit faireachán a dhéanamh ar thionchair shóisialta, go háirithe ar na grúpaí is leochailí, de réir Airteagal 9(4e). D’fhéadfaí a áireamh leis sin faireachán a dhéanamh ar an laghdú ar chostais fuinnimh do theaghlaigh, go háirithe teaghlaigh ar ioncam íseal (chomh maith le faireachán a dhéanamh ar ráta na bochtaineachta fuinnimh), céatadán na dteaghlach leochaileach nó ar ioncam íseal a bhaineann tairbhe as athchóiriú agus anailísí costais is tairbhe sóisialta a dhéanamh ar shraith tionscadal athchóirithe tagartha.

CLÁR

1.

Réamhrá

52

2.

Bacainní ar athchóiriú, ionstraimí maoiniúcháin agus inrochtaineacht maoiniúcháin (Airteagal 17 - míreanna 2 go 9, 11 agus 13)

54

2.1.

Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

54

2.2.

Rogha beart beartais chun an ceanglas a chomhlíonadh

57

2.2.1.

Cistiú agus uirlisí airgeadais a chumasú agus táirgí iasachtúcháin a chur chun cinn le haghaidh athchóirithe foirgneamh

57

2.2.2.

Aghaidh a thabhairt ar dhreasachtaí deighilte

57

2.2.3.

Struchtúir chomhúinéireachta

58

2.2.4.

Castacht riaracháin, éiginnteacht agus moilleanna maidir le hathchóirithe fuinnimh a phleanáil

60

2.2.5.

Inrochtaineacht: iarratais simplí agus cuíchóirithe agus nósanna imeachta chun tacaíocht a fháil

60

2.2.6.

Inrochtaineacht: faisnéis atá inrochtana go héasca maidir le roghanna maoiniúcháin

62

3.

Maoiniú a úsáid (Airteagal 17 - míreanna 12 agus 14 go 16)

63

3.1.

Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

63

3.2.

Rogha beart beartais chun na ceanglais a chomhlíonadh

65

3.2.1.

Na bearta airgeadais a nascadh leis an gcoigilteas agus leis na feabhsuithe fuinnimh ar díríodh orthu nó a baineadh amach

65

3.2.2.

Tacaíocht níos mó d’athchóirithe doimhne agus do chláir shuntasacha

65

3.2.3.

Tacaíocht d’oiliúint agus d’fhorbairt acmhainne

67

4.

Cothroime shóisialta (Airteagal 17 (3) agus Airteagail 17(17) go 17(19))

67

4.1.

Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

67

4.2.

Rogha beart beartais chun an ceanglas a chomhlíonadh

68

4.2.1.

Níos mó tacaíochta a sholáthar d’úinéirí foirgneamh a bhfuil acmhainneacht airgeadais níos ísle acu

68

4.2.2.

Aghaidh a thabhairt ar an riosca a bhaineann le ‘díshealbhú de thairbhe athchóiriú’ agus leis an aincheist maidir le tiarnaí talún agus tionóntaí

69

5.

Ionaid ilfhreastail (Airteagal 18 agus Airteagal 19 (3))

72

5.1.

Réamhrá: raon feidhme, comhthéacs dlíthiúil agus comhthéacs polaitiúil

72

5.2.

Sainmhínithe agus coincheapa ábhartha

73

5.3.

Infhaighteacht ionad ilfhreastail ar fud na gcríoch náisiúnta

73

5.3.1.

Cumhdach geografach

74

5.3.2.

Cuir chuige ar líne agus cuir chuige fhisiceacha a chomhcheangal

75

5.4.

Cuireadh chuig ionad ilfhreastail

76

Foscríbhinn I:

Doiciméid ábhartha eile de chuid an Choimisiúin chun Airteagal 17 de Threoir AE/2024/1275 a thrasuí

78

1.   RÉAMHRÁ

Tá treoraíocht agus moltaí sa doiciméad seo maidir le hAirteagal 17 agus Airteagal 18 den Treoir athmhúnlaithe maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh (‘an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF’) (1).

Leagtar síos in Airteagal 17 ceanglais maidir leis an gcreat maoiniúcháin chun tacú le feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh i bhfoirgnimh. Is é is aidhm don chreat maoiniúcháin sin aghaidh a thabhairt ar an mbealach is fearr ar na bacainní ar athchóiriú fuinnimh foirgneamh. Léirítear an aidhm sin sa chéad mhír den Airteagal, ina luaitear go ‘soláthróidh na Ballstáit maoiniú iomchuí, bearta tacaíochta agus ionstraimí eile trína mbeifear in ann aghaidh a thabhairt ar bhacainní ar an margadh chun go seachadfar na hinfheistíochtaí is gá a sainaithníodh ina bplean náisiúnta athchóirithe foirgneamh chun a stoc foirgneamh a chlaochlú go foirgnimh astaíochtaí nialasacha faoi 2050’.

Moltar do na Ballstáit brath ar an bpróiseas chun a bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh a ullmhú chun an méid seo a leanas a dhéanamh:

—

bacainní den sórt sin a shainaithint, idir bhacainní eacnamaíocha agus neamheacnamaíocha, agus measúnú a dhéanamh ar an mbealach is fearr chun dul i ngleic leo trí ionstraimí maoiniúcháin agus cineálacha eile beart, bídís rialála nó ná bídís, lena n-áirítear tríd an méid seo a leanas: (i) ‘beartais agus bearta’  (2); (II) ‘infheistíochtaí poiblí’; agus (iii) ‘foinsí buiséadacha’  (3);

—	a áirithiú go mbeidh na hinfheistíochtaí a mheastar a dhéanfar faoi 2030, 2040 agus 2050 ag teacht leis na riachtanais infheistíochta iomlána (4).

Maidir le hionstraimí maoiniúcháin go sonrach, sonraítear in Airteagal 17(6) freisin go mbainfidh ‘na Ballstáit an úsáid is costéifeachtaí as maoiniú náisiúnta agus as maoiniú atá ar fáil agus atá bunaithe ar leibhéal an Aontais, go háirithe an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, Ciste Sóisialta na hAeráide, an Ciste Comhtháthaithe, InvestEU, ioncaim cheantála ó thrádáil astaíochtaí de bhun Threoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus foinsí eile cistithe phoiblí. Úsáidfear na foinsí cistiúcháin sin i gcomhréir le conair i dtreo stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha a bhaint amach faoi 2050’. De réir na míre seo, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh an sciar den mhaoiniú náisiúnta (buiséad náisiúnta) agus den mhaoiniú ón Aontas ar a mbraitheann siad le haghaidh athchóiriú foirgneamh i gcomhréir leis an acmhainneacht agus leis an ngá d’fhoirgnimh lena spriocanna fuinnimh agus aeráide a bhaint amach (5). Ina theannta sin, luaitear in Airteagal 17(6) freisin nach mór do na Ballstáit a áirithiú go mbainfidh siad stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha amach faoi 2050 ar bhealach costéifeachtach.

Ba cheart Airteagal 17(6) a léamh i gcomhpháirt leis na ceanglais phleanála agus tuairiscithe a leagtar amach in Airteagal 3 agus in Iarscríbhinn II maidir leis na pleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh, ar ar a mbonn nach mór do na Ballstáit achoimre a thabhairt ar an méid seo a leanas: (i) na riachtanais infheistíochta chun a bplean náisiúnta athchóirithe foirgneamh a chur chun feidhme; (ii) na foinsí maoiniúcháin agus na bearta chun an plean a chur chun feidhme; agus (iii) a n-acmhainní riaracháin le haghaidh athchóiriú foirgneamh (6).

Leis an bpróiseas chun a bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh a ullmhú, beidh na Ballstáit in ann a gcreat maoiniúcháin a mhúnlú ionas go dtacóidh sé leis na cuspóirí sin, ach go mbainfidh sé amach freisin príomhthosaíochtaí eile mar a leagtar síos freisin sa Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF (7). I measc na bpríomhthosaíochtaí eile sin tá: (i) bochtaineacht fuinnimh a mhaolú; (ii) teaghlaigh leochaileacha a chumhachtú; agus (iii) tithíocht a dhéanamh inacmhainne.

I bhfianaise an mhéid sin, tugtar treoraíocht sa doiciméad seo maidir leis an méid seo a leanas:

—	aghaidh a thabhairt ar na bacainní ar athchóirithe trí imscaradh ionstraimí cumasúcháin agus inrochtaineacht scéimeanna maoiniúcháin agus nósanna imeachta ceadaithe araon a áirithiú (Roinn 2);

—	a áirithiú go mbainfear an úsáid is costéifeachtaí as maoiniú (Roinn 3);

—	tosaíocht a thabhairt do theaghlaigh leochaileacha (Roinn 4).

Iarrtar ar na Ballstáit, dá bhrí sin, tagairt a dhéanamh don doiciméad seo ní hamháin agus an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF á trasuí acu ach freisin nuair a bheidh a bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh á n-ullmhú acu.

I gcás roinnt forálacha in Airteagal 17, tagraíonn an treoraíocht seo do mholtaí agus doiciméid eile ón gCoimisiún le déanaí, go díreach i gcorp an doiciméid nó i bhFoscríbhinn I ‘Doiciméid ábhartha eile de chuid an Choimisiúin chun Airteagal 17 de Threoir AE/2024/1275 a thrasuí’. Liostaítear i bhFoscríbhinn I na treoirdhoiciméid eile sin agus de thuarascálacha, etc. Go háirithe, liostaítear i bhFoscríbhinn I na foranna ábhartha d’Airteagal 17 chun iad a thrasuí, agus nasctar na foranna ábhartha sin le forálacha Airteagal 17 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF.

Tá fócas difriúil ag Airteagal 18. Ceanglaítear leis ar na Ballstáit saoráidí cúnaimh theicniúil a chur ar bun chun cúnamh a thabhairt don phobal le linn an phróisis athchóirithe.

Ba cheart na gníomhaithe uile is gá a bheith rannpháirteach i mbunú na saoráidí cúnaimh theicniúil sin, ar a dtugtar ionaid ilfhreastail de ghnáth, lena n-áirítear: úinéirí tí; pearsanra riaracháin; saineolaithe teicniúla; gnóthaí; bainc.

Ní mór do na Ballstáit a áirithiú go gcumhdófar go leordhóthanach na hionaid ilfhreastail sin ar fud a gcríoch agus do gach duine den phobal. Leis an Treoir maidir le FFF soláthraítear critéir éagsúla chun meastóireacht a dhéanamh ar an inniúlacht for-rochtana sin agus chun í a áirithiú, lena n-áirítear: (i) an líon saoráidí in aghaidh an tsaoránaigh; (ii) an t-am a thógann sé ar dhuine den phobal ceann de na hionaid ilfhreastail sin a shroicheadh; nó (iii) cumhdach geografach na n-ionad ilfhreastail sin.

Maidir le hAirteagal 18, tugtar treoraíocht sa doiciméad seo i gceithre réimse, agus pléitear gach ceann acu sna pointí urchair thíos.

—

Baineann an chéad réimse treoraíochta leis na cineálacha seirbhísí agus tacaíochta nach mór do shaoráidí cúnaimh theicniúil agus ionaid ilfhreastail a sholáthar. I ndáil leis sin, ba cheart an treoraíocht seo a léamh in éineacht leis an dá dhoiciméad seo a leanas: — Moladh (8) (AE) 2024/2481 ón gCoimisiún lena leagtar amach treoirlínte maidir le hAirteagail 21, 22 agus 24 den Treoir athmhúnlaithe maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh (EED) ‘Faisnéis agus ardú feasachta’; agus — na treoirlínte comhpháirteacha atá le teacht lena bhfreagraítear do cheanglas Airteagal 22(6) den TEF athmhúnlaithe agus Airteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, chun tásca, moltaí agus samplaí cleachtas a chur san áireamh mar inspioráid do na Ballstáit a bhfuil a n-ionaid ilfhreastail á mbunú agus á n-oibriú acu.

—	Cumhdaítear leis an dara réimse treoraíochta moltaí chun imscaradh éifeachtach cúnaimh theicniúil agus ionad ilfhreastail a áirithiú ar fud na críche náisiúnta de réir na gcritéar a shonraítear in Airteagal 18(1).

—	Cumhdaítear leis an tríú réimse treoraíochta moltaí maidir le conas cuir chuige ar líne agus cuir chuige fhisiceacha/ar an talamh a chomhcheangal go héifeachtúil.

—	Cumhdaítear leis an gceathrú réimse treoraíochta moltaí maidir le cuirí chuig ionaid ilfhreastail amhail na cuirí éigeantacha (i.e. nuair is gá cuireadh chuig ionaid ilfhreastail a eisiúint) de bhun Airteagal 19(13).

Tá na saoráidí ionad ilfhreastail sin ar cheann de phríomhghnéithe an chreata cumasúcháin chun athchóirithe a spreagadh agus chun tacú leo go héifeachtach. Dá bhrí sin, ba cheart iad a bheith ina gcuid lárnach d’fhorbairt agus de sholáthar na bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh. Iarrtar ar na Ballstáit, dá bhrí sin, tagairt a dhéanamh do na hionaid ilfhreastail agus na forálacha in Airteagal 18 á dtrasuí acu, agus a bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh á n-ullmhú acu (tá roinn shonrach i dteimpléad Iarscríbhinn II chun tuairisc a thabhairt ar bheartais agus ar bhearta a bhaineann le ‘ionaid ilfhreastail nó sásraí dá samhail a chruthú de bhun Airteagal 18’).

2.   BACAINNÍ AR ATHCHÓIRIÚ, IONSTRAIMÍ MAOINIÚCHÁIN AGUS INROCHTAINEACHT MAOINIÚCHÁIN (AIRTEAGAL 17 - MÍREANNA 2 GO 9, 11 AGUS 13)

2.1.   Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

Tagraítear in Airteagal 17 do bhacainní ar athchóirithe (9) i míreanna éagsúla.

Le hAirteagal 17(1) ceanglaítear ar na Ballstáit ‘maoiniú iomchuí, bearta tacaíochta agus ionstraimí eile’ a sholáthar ‘trína mbeifear in ann aghaidh a thabhairt ar bhacainní ar an margadh’.

In Airteagal 17(3) iarrtar ar na Ballstáit ‘measúnú [a dhéanamh] agus, i gcás inarb iomchuí, aghaidh [a thabhairt], ar bhacainní a bhaineann le costais tosaigh na n-athchóirithe’.

Is iondúil go mbíonn trí phríomhchúis le fadhbanna a bhaineann le costais tosaigh na n-athchóirithe: (i) easpa sócmhainneachta (cumas struchtúrach úinéir an fhoirgnimh a oibleagáidí airgeadais a chomhlíonadh, e.g. iasacht a aisíoc); (ii) easpa leachtachta (an cumas costas an athchóirithe a chumhdach tráth áirithe sa ghearrthéarma, i.e. an cumas an caipiteal is gá a sholáthar chun an foirgneamh a athchóiriú sula ndéanfar na hoibreacha agus sula mbeidh tairbhe an athchóirithe tagtha chun cinn); nó (iii) mainneachtain tosaíocht a thabhairt do na hoibreacha athchóirithe i gcomparáid le caiteachas eile arna mheas ag úinéir an fhoirgnimh. Tá gá le cineálacha éagsúla cur chuige sna trí chás éagsúla sin.

I bhfianaise na mbacainní éagsúla sin, ceanglaítear le hAirteagal 17(7) ar na Ballstáit cúnamh airgeadais a thabhairt chun athchóiriú fuinnimh foirgneamh a chur chun cinn. Luaitear ann:

‘Chun tacú le cur ag gluaiseacht infheistíochtaí, déanfaidh na Ballstáit forbairt agus úsáid éifeachtach an mhaoinithe cumasúcháin agus uirlisí airgeadais a chur chun cinn, lena n-áirítear iasachtaí éifeachtúlachta fuinnimh agus morgáistí le haghaidh athchóiriú foirgneamh, conraitheoireacht um fheidhmíocht fuinnimh, scéimeanna airgeadais ‘íoc-mar-a-shábháiltear’, dreasachtaí fioscacha, mar shampla, rátaí cánach laghdaithe ar oibreacha agus ábhair athchóirithe, scéimeanna ar an gcáin, scéimeanna ar an mbille, cistí ráthaíochta, cistí atá dírithe ar athchóiriú domhain, cistí atá dírithe ar athchóirithe a bhfuil íostairseach nach beag coigiltis fuinnimh spriocdhírithe agus caighdeáin punainne morgáiste ag baint leo. [...] Féadfaidh na Ballstáit úsáid comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí a chur chun cinn agus a shimpliú freisin.’

Comhlánaítear é sin le hAirteagal 17(9) ina luaitear go bhféadfar ‘iasachtaí athchóirithe nó cistí ráthaíochta le haghaidh athchóirithe feidhmíochta fuinnimh a áireamh sa mhaoiniú cumasúcháin agus sna huirlisí airgeadais, i gcomhcheangal le cláir ábhartha de chuid an Aontais freisin, i gcás inarb infheidhme’  (10).

Maidir le dreasachtaí fioscacha go sonrach, tá roinnt mhaith roghanna ag na Ballstáit. Mar shampla, is féidir leo rátaí níos ísle cánach breisluacha a fhorchur le haghaidh athchóirithe fuinnimh seachas athchóirithe neamhfhuinnimh nó foirgníocht nua. Is féidir leo dreasachtaí a thabhairt tríd an gcóras cánach maoine freisin. Is iondúil go mbíonn cáin mhaoine ceangailte le luach an aonaid foirgnimh, ach d’fhéadfadh na Ballstáit ráta laghdaithe a fhorchur ar aonaid foirgnimh i gcás inar féidir a léiriú go ndearnadh athchóiriú fuinnimh ar an aonad foirgnimh. D’fhéadfadh an dreasacht chánach maoine a bheith i bhfoirm lascaine nó aisíocaíochta a thugtar trí chánacha ioncaim bliantúla freisin (11).

Tagraítear in Airteagal 17(7) freisin do ‘caighdeáin punann morgáiste’. Sainmhínítear an sásra sin in Airteagal 2(39) mar ‘sásraí lena spreagtar iasachtóirí morgáiste bealach a bhunú chun feidhmíocht airmheánach fuinnimh na punainne foirgneamh a chumhdaítear lena morgáistí a mhéadú i dtreo 2030 agus 2050 agus chun cliaint ionchasacha a spreagadh chun feidhmíocht fuinnimh a maoine a dhéanamh níos fearr i gcomhréir le huaillmhian an Aontais maidir le dícharbónú agus spriocanna ábhartha fuinnimh i réimse an tomhaltais fuinnimh i bhfoirgnimh, ag brath ar na critéir maidir le gníomhaíochtaí eacnamaíocha atá inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de a leagtar amach in Airteagal 3 de Rialachán (AE) 2020/852’ (an Rialachán maidir le Tacsanomaíocht (12)).

Le tacaíocht na mBallstát d’ionstraimí airgeadais nuálacha den sórt sin, beifear in ann na cineálacha éagsúla deacrachtaí a bhaineann le maoiniú costais tosaigh a leigheas agus luach ar airgead á sholáthar ag an am céanna don chistiú poiblí atá tiomnaithe d’athchóirithe (éifeacht ghiarála níos airde). Is féidir an luach níos mó sin ar airgead i gcistiú poiblí a bhaint amach tríd an sciar den tacaíocht airgeadais a sholáthraítear trí dheontais a laghdú trí thosaíocht a thabhairt d’úsáid deontas do theaghlaigh leochaileacha amháin. Mar chuid dá straitéisí náisiúnta fuinnimh agus aeráide, agus faoi chuimsiú a moil náisiúnta maidir le maoiniú éifeachtúlachta fuinnimh mar chuid den Chomhghuaillíocht Eorpach um Maoiniú Éifeachtúlachta Fuinnimh (13), d’fhéadfadh na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar chonairí féideartha a phlé lena gcuirfí ar a gcumas d'institiúidí creidmheasa náisiúnta sciar níos airde dá láimhdeachas a leithdháileadh de réir a chéile ar mhorgáistí agus ar iasachtaí neamh-chomhthaobhaithe atá dírithe ar athchóiriú fuinnimh na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla.

Is é an fachtóir giarála an cion den infheistíocht phríobháideach a chuirtear ag gluaiseacht trí chistí poiblí. Beidh éagsúlacht nach beag san fhachtóir giarála le haghaidh athchóiriú fuinnimh foirgneamh ag brath ar an gcineál tacaíochta a sholáthraítear. Beidh meascán d’fhóirdheontais phoiblí agus morgáistí príobháideacha éagsúil le meascán de chistí poiblí agus príobháideacha i scéim airgeadais (e.g. trí ráthaíochtaí a úsáid), agus beidh siad sin éagsúil arís le scéim lena soláthraítear cúnamh teicniúil (e.g. saoráid ELENA (14)).

I dteannta Airteagail 17(7) agus 17(9), baineann Airteagal 17(11) i.a. le cuachadh iasachtaí athchóirithe fuinnimh ina dtáirgí ar féidir le bainc agus gníomhaithe airgeadais eile iad a thrádáil agus a infheistiú iontu. Le hAirteagal 17(11) iarrtar ar na Ballstáit comhiomlánú tionscadal a éascú ‘chun rochtain infheisteoirí a chumasú chomh maith le réitigh phacáistithe do chliaint ionchasacha. Glacfaidh na Ballstáit bearta lena gcuirfear chun cinn táirgí iasachtúcháin éifeachtúlachta fuinnimh le haghaidh athchóirithe foirgneamh, cuir i gcás morgáistí glasa agus iasachtaí glasa, urraithe agus neamhurraithe, agus áiritheoidh siad go ndéanfaidh institiúidí airgeadais iad a thairiscint go forleathan agus go neamh-idirdhealaitheach agus go mbeidh siad infheicthe ag tomhaltóirí agus go mbeidh rochtain ag tomhaltóirí orthu. Áiritheoidh na Ballstáit go bhfaighidh bainc agus institiúidí airgeadais eile agus infheisteoirí faisnéis maidir le deiseanna a bheith rannpháirteach sa mhaoiniú maidir le feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh.

Maidir le raon feidhme an chistithe nuálaigh sin agus na n-uirlisí airgeadais sin, féach Roinn 2.2.1 den iarscríbhinn a ghabhann leis an Moladh ón gCoimisiún maidir le hAirteagal 30 den Treoir athmhúnlaithe maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh (‘TEF athmhúnlaithe’) a thrasuí (15), ‚  (16).

I gcás foirgnimh ar cíos go sonrach, is bacainn nach beag ar athchóiriú iad dreasachtaí deighilte, mar a shainmhínítear in Airteagal 2(54) den TEF athmhúnlaithe. Tá gá leis na dreasachtaí deighilte sin a bhaint mar chuid den chreat cumasúcháin le haghaidh scéimeanna íoschaighdeán feidhmíochta fuinnimh (MEPS) de réir Airteagal 9(4)(d) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. Ina theannta sin, sonraítear in Airteagal 22(9) den TEF athmhúnlaithe go nglacfaidh ‘na Ballstáit na bearta is gá chun bacainní rialála agus neamhrialála ar an éifeachtúlacht fuinnimh a bhaint, a mhéid a bhaineann le dreasachtaí a dheighilt idir úinéirí agus tionóntaí, nó i measc úinéirí foirgnimh nó aonaid foirgnimh’. Leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ceanglaítear ar na Ballstáit freisin ‘na bacainní sin agus na bearta arna nglacadh... a thuairisciú’ chun aghaidh a thabhairt ar na bacainní sin ina bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh (17).

Is féidir le cíosanna níos airde, comhlíonadh caighdeán íosta, agus an méadú ar luach maoine ó fhoirgneamh a bheidh slán i bhfad na haimsire dreasachtaí eacnamaíocha a sholáthar d’úinéirí foirgneamh chun dul i mbun athchóiriú fuinnimh ar a bhfoirgneamh. D’fhéadfadh sé gur ghá na dreasachtaí eacnamaíocha aonair sin a chomhlánú le bearta breise, áfach, amhail ionstraimí airgeadais nó nuashonruithe ar dhlíthe tionóntachta chun a áirithiú nach mbeidh ar thionóntaí atá ann cheana dul i ngleic le díshealbhú nó cíosanna i bhfad níos airde tar éis athchóiriú fuinnimh ar a dteaghais.

Tagraítear in Airteagal 17(5) do shaincheist na mbacainní neamheacnamaíocha ar athchóiriú foirgneamh agus do bhealaí chun na bacainní neamheacnamaíocha sin a shárú. Sonraítear ann go ndéanfaidh na Ballstáit ‘bearta rialála iomchuí chun deireadh a chur le bacainní neamheacnamaíocha ar athchóiriú foirgneamh. Maidir le foirgnimh a bhfuil níos mó ná aonad foirgnimh amháin iontu, féadfar a áireamh ar na bearta sin ceanglais aontoilíochta a bhaint i struchtúir chomhúinéireachta, nó a cheadú do struchtúir chomhúinéireachta a bheith ina bhfaighteoirí díreacha de thacaíocht airgeadais’. Ag brath ar an gcreat atá forleathan sna Ballstáit, ní mheastar gur daoine dlítheanacha iad struchtúir chomhúinéireachta agus, dá bhrí sin, d’fhéadfadh sé nach mbeadh siad in ann an méid seo a leanas a dhéanamh ó thaobh an dlí de: (i) a bheith ina bhfaighteoirí díreacha de chistiú (poiblí nó príobháideach); (ii) nósanna imeachta riaracháin a dhéanamh; nó (iii) a bheith freagrach go dlíthiúil as na hoibreacha. Cruthaíonn sé sin éiginnteacht agus castacht sa phróiseas athchóirithe. Ba cheart do na Ballstáit meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil údar leis na srianta sin i gcás athchóirithe fuinnimh. Tá deireadh a chur le bacainní neamheacnamaíocha mar sin mar chuid den chreat cumasúcháin is gá le haghaidh scéimeanna MEPS mar a shainmhínítear in Airteagal 9(4)(d).

I bhfoirgnimh ilárasán i struchtúir chomhúinéireachta (18), d’fhéadfadh riachtanais, tuiscintí, spreagthaí agus cúiseanna praiticiúla éagsúla a bheith ag úinéirí aonad éagsúil chun athchóiriú a dhéanamh nó gan é a dhéanamh. I bhfoirgnimh den sórt sin, d’fhéadfadh sé a bheith níos deacra athchóirithe a dhéanamh i gcomparáid le haonaid foirgnimh aonair, mar gheall ar chineál comhroinnte an aghaidhe, na gcóras téimh, agus eilimintí coiteanna eile. De ghnáth, ní mór do na húinéirí teacht ar chomhaontú maidir le dáileadh na gcostas infheistíochta, a bhaineann le dáileadh sochar de ghnáth. Tá sraith shainiúil dúshlán agus deiseanna don athchóiriú ag baint le struchtúir chomhúinéireachta, amhail árasáin ilstóracha, i gcomparáid le foirgnimh aonair nó aonaid foirgnimh. Áirítear ar na dúshláin choitianta sna struchtúir chomhúinéireachta sin an gá atá le teacht ar chomhaontú maidir le dáileadh na gcostas infheistíochta nó dáileadh na sochar. D’fhéadfaí a áireamh leis sin ceanglas maidir le toiliú d’aon toil a fháil ó na húinéirí aonaid uile. Tá roinnt deiseanna le fáil freisin as struchtúir chomhúinéireachta a thabhairt cothrom le dáta, áfach. Áirítear orthu sin: (i) an próiseas riaracháin a shimpliú trí líon na n-iarratas aonair, na gcomhaontuithe aonair agus na bpróiseas faireacháin aonair a laghdú; (ii) barainneachtaí scála a bhaint amach trí sholáthar ábhar ar an mórchóir a cheadú; (iii) costais saothair a chomhroinnt agus bainistiú tionscadal a chuíchóiriú; agus (iv) athchóiriú cuimsitheach a dhreasú i réimsí nach mbaineann go docht le feidhmíocht fuinnimh (amhail uasghráduithe struchtúracha, agus feabhsuithe ar inrochtaineacht agus ar an aeráid laistigh).

Is féidir le nósanna imeachta riaracháin casta agus fada maidir le tionscadail athchóirithe fuinnimh tuilleadh éiginnteachta a chruthú agus bacainní nach beag a chur ar iarrachtaí athchóirithe. Maidir le hathruithe ar fhoirgnimh a bhfuil ceadanna ag teastáil ina leith, is féidir éagsúlacht a bheith ann maidir leis an am a thógann sé ar údaráis áitiúla teacht ar chinneadh, agus fágann nósanna imeachta níos faide go mbíonn tionscadail níos dúshlánaí ar chúiseanna éagsúla (e.g. riachtanais aimsire shéasúracha). Is fadhb iad nósanna imeachta riaracháin atá casta agus fada freisin nuair atáthar ag fanacht le cinntí maidir le hiarratais mhaoiniúcháin nó tacaíocht eile. Is féidir leis na castachtaí agus na héiginnteachtaí sin a bheith ina gcúis le deacrachtaí maidir le maoiniú breise a fháil, na hábhair is gá a cheannach, nó oibreacha athchóirithe a sceidealú leis na gairmeacha lena mbaineann (leictreachas, ailtirí, pluiméirí, etc.).

Dírítear ar inrochtaineacht mhaoiniúcháin i dtrí mhír in Airteagal 17. Pléitear na trí mhír sin ar bhealach níos mionsonraithe sna trí phointe urchair thíos.

—

Le hAirteagal 17(2) ceanglaítear ar na Ballstáit ‘a áirithiú go mbeidh na hiarratais agus na nósanna imeachta maidir le maoiniú poiblí simplí agus cuíchóirithe chun rochtain ar mhaoiniú a éascú, go háirithe do theaghlaigh’. Go deimhin, d’fhéadfadh nósanna imeachta casta lagmhisneach a chur ar fhaighteoirí féideartha tacaíochta airgeadais, teaghlaigh go háirithe.

—

Le hAirteagal 17(8), ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú ‘go ndéanfar faisnéis faoin gcistiú agus faoi na huirlisí airgeadais atá ar fáil a chur ar fáil don phobal ar bhealach inrochtana agus trédhearcach, lena n-áirítear trí mhodhanna digiteacha’. Tugtar le tuiscint le trédhearcacht faisnéis faoin mbuiséad, faoin roinn nó faoin nós imeachta leithdháilte atá ar fáil agus faoi agaí próiseála.

—

Ina theannta sin, luaitear an méid seo a leanas in Airteagal 17(13): ‘Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfar […] cláir [arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh] a fhorbairt ar bhealach ina mbeidh rochtain ag eagraíochtaí a bhfuil acmhainní riaracháin, airgeadais agus eagraíochtúla níos ísle acu orthu’.

2.2 tugtar tuairisc thíos ar chritéir chun comhlíonadh na bhforálacha sin a áirithiú.

2.2.   Rogha beart beartais chun an ceanglas a chomhlíonadh

2.2.1.   Cistiú agus uirlisí airgeadais a chumasú agus táirgí iasachtúcháin a chur chun cinn le haghaidh athchóirithe foirgneamh

Leis an Moladh ón gCoimisiún maidir le hAirteagal 30 den TEF athmhúnlaithe a thrasuí (Roinn 2.2.2. den iarscríbhinn a ghabhann leis) soláthraítear roinnt beart féideartha chun an ceanglas a chomhlíonadh maidir le forbairt agus úsáid éifeachtach mhaoiniú cumasúcháin agus uirlisí airgeadais a chur chun cinn (i.e. na ceanglais a leagtar amach in Airteagail 17(7) agus 17(9)). Ina theannta sin, tá faisnéis úsáideach maidir le táirgí nuálacha sa tuarascáil maidir le héabhlóid na gcleachtas maoiniúcháin le haghaidh éifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgnimh (19).

Soláthraítear faisnéis maidir le maoiniú ar an mbille agus ar an gcáin go sonrach i Roinn 2.3 den iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht maidir le hAirteagal 30 den TEF athmhúnlaithe (20).

Maidir le comhlíonadh threoraíocht Eurostat maidir le conarthaí feidhmíochta fuinnimh a thaifeadadh i gcuntais rialtais, tugtar tuilleadh mínithe san iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht maidir le hAirteagal 29 den TEF athmhúnlaithe (21), Roinn 4.3.

Liostaítear roghanna maidir leis an gcaoi ar féidir leis na Ballstáit táirgí iasachtúcháin éifeachtúlachta fuinnimh le haghaidh athchóirithe foirgneamh a chur chun cinn agus maidir leis an gcaoi ar féidir leo a áirithiú go ndéanfar táirgí den sórt sin a thairiscint go forleathan (Airteagal 17(11) den Treoir maidir le FFF) i Roinn 2.2.2 den iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht maidir le hAirteagal 30 den TEF athmhúnlaithe.

2.2.2.   Aghaidh a thabhairt ar dhreasachtaí deighilte

Anuas ar na hionstraimí maoiniúcháin a liostaítear in Airteagal 17(7) (lena n-áirítear dreasachtaí díreacha airgeadais agus fioscacha i dtreo spriocghrúpaí tionóntaí/tiarnaí talún agus maoiniú ar an mbille), díríonn sásraí eile ar fhadhb na ndreasachtaí deighilte. Mar shampla, le Roinn 5.5 den iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht maidir le hAirteagal 22 den TEF athmhúnlaithe (22), soláthraítear bealaí chun bacainní den sórt sin a bhaint, ar bacainní iad a bhaineann le dreasachtaí deighilte agus ar féidir leo a bheith de chineál rialála nó airgeadais. Áirítear ar bhearta rialála: (i) íoschaighdeáin feidhmíochta; (ii) athbhreithniú ar dhlíthe cíosa agus ar dhlíthe comhthiarnais; agus (iii) méadrú nó fomhéadrú aonair, mar a cheanglaítear faoi Threoir AE/2023/1791, lena gcuirtear ar a gcumas do thionóntaí a bheith níos feasaí faoina dtomhaltas fuinnimh.

Luaitear sa TEF athmhúnlaithe nach mór méadair aonair a shuiteáil chun tomhaltas téimh, fuaraithe nó uisce te tí a thomhas do gach foirgneamh nó aonad foirgnimh, faoi réir indéantacht theicniúil agus costéifeachtacht.

Tugtar aghaidh freisin in Airteagal 15(3) den TEF athmhúnlaithe ar chás foirgneamh ilárasán nó ilchuspóra a ndéantar soláthar dóibh as téamh ceantair nó fuarú ceantair nó atá ag brath ar a gcórais dhílse téimh nó fuaraithe. I gcás na bhfoirgneamh sin, ní mór rialacha náisiúnta a bheith i bhfeidhm ag na Ballstáit freisin chun trédhearcacht agus cruinneas na cuntasaíochta ar thomhaltas aonair a áirithiú. Tugtar treoraíocht mhionsonraithe maidir leis na rialacha sin maidir le trédhearcacht agus cruinneas (amhail rialach maidir le teas a leithdháileadh ar árasáin aonair) i Roinn 5, (‘Rialacha maidir le leithdháileadh teasa’) den Iarscríbhinn a ghabhann leis an Moladh ón gCoimisiún maidir le forálacha méadraithe agus billeála (23).

Braitheann Ballstáit áirithe ar chomhaontuithe cíosa atá bunaithe ar theocht faoi dhíon, amhail cíosanna uilechuimsitheacha (‘cíos téite’), ina gcomhaontaíonn úinéirí (i.e. tiarnaí talún) agus tionóntaí an teocht faoi dhíon don séasúr téimh nó fuaraithe, agus ina socraítear cíosanna ar an mbonn sin (24). Is féidir faireachán a dhéanamh air sin le braiteoirí teochta faoi dhíon agus iad a nascadh le méadair fuinnimh aonair bunaithe ar normalú agus calabrú aimsire (25), i gcomhréir le hAirteagal 18(1) den TEF athmhúnlaithe (26). Ar an gcaoi sin, tairbhíonn úinéirí foirgneamh, a íocann na costais téimh, de na costais fuinnimh laghdaithe a eascraíonn as an athchóiriú. Is iondúil go n-íocann tionóntaí sa chás seo as na héifeachtaí athfhillteacha a thiocfadh chun cinn dá méadóidís an teocht faoi dhíon (go mór) tar éis an athchóirithe. D’fhéadfadh úsáid fuinnimh níos airde a bheith mar thoradh ar shamhlacha ‘cíosa téite’ i gcásanna ina n-osclódh tionóntaí na fuinneoga chun críche aerála, go háirithe i bhfoirgnimh nach bhfuil chomh fuinneamhéifeachtúil sin agus nach bhfuil aeráil uathoibrithe iontu, ach cuirfidh úsáid méadar aonair teorainn leis an riosca sin.

I Roinn 4 den doiciméad sin pléitear roinnt breithnithe maidir le cásanna a dhéanann difear go sonrach do thionóntaí leochaileacha.

2.2.3.   Struchtúir chomhúinéireachta

Ionstraimí maoiniúcháin tiomnaithe le haghaidh struchtúir chomhúinéireachta: Le hinrochtaineacht ionstraimí airgeadais le haghaidh struchtúir chomhúinéireachta, is féidir a áirithiú go mbeidh athchóiriú na n-aonad foirgnimh atá faoi chomhúinéireacht inmharthana. D’fhéadfadh sé a bheith deacair ar roinnt comhaltaí den struchtúr comhúinéireachta iasachtaí a mhaoiniú nó iasachtaí a fháil ina n-aonar agus ar ghnáthbhealaí. Mar thoradh air sin, d’fhéadfadh sé nach bhféadfaí an foirgneamh iomlán a athchóiriú toisc nach féidir an caipiteal is gá a chruinniú. Le hinfhaighteacht ionstraimí maoiniúcháin lena gceadaítear do struchtúir chomhúinéireachta iarratais chomhcheangailte a dhéanamh ar thacaíocht airgeadais (nó — ag brath ar a gcineál dlíthiúil — rud a fhágann gurb é an struchtúr comhúinéireachta féin faighteoir díreach na tacaíochta), is féidir roinnt teaghaisí a athchóiriú faoi chlár cúnaimh airgeadais amháin. Mar a léirítear sna samplaí thíos, is féidir le hionstraimí sonracha den sórt sin le haghaidh foirgnimh ilaonaid i bhfoirm iasachtaí agus ráthaíochtaí iasachta rochtain ar mhaoiniú le haghaidh athchóirithe a éascú.

An cleachtas atá ann cheana: struchtúir chomhúinéireachta a mhaoiniú Déanann Gníomhaireacht Gnó agus Nuálaíochta na hEastóine (ar a dtugtaí KredEx roimhe seo) maoirseacht ar riar na gclár maoiniúcháin athchóirithe atá tiomnaithe d’árasáin. Is meascán de dheontais, d’iasachtaí agus de ráthaíochtaí atá sna cláir sin. Leagtar amach samplaí de cheithre cinn de na cláir sin sna ceithre phointe urchair thíos. — Tugann an Deontas Athfhoirgníochta 2022-2027  (27) deontas lena gcumhdaítear cuid de na costais infheistíochta a fheabhsaíonn feidhmíocht fuinnimh i bhfoirgnimh árasán ina bhfuil trí árasán nó níos mó. Ní mór na foirgnimh árasán a bheith in úsáid roimh 2000 agus ní mór 80 % ar a laghad de na hárasáin a bheith faoi úinéireacht daoine nádúrtha. Tá EUR 300 milliún curtha i leataobh ag rialtas na hEastóine don chlár sin ó Chistí Struchtúracha an Aontais Eorpaigh. — Tá an iasacht athchóirithe foirgneamh árasán  (28) le fáil do chomhlachais árasán a mbíonn deacrachtaí acu maoiniú a fháil ar ghnáthbhealaí. Is é EUR 15 000 an t-íosmhéid iasachta. Áirítear le coinníollacha iasachta ceanglas maidir le féinmhaoiniú 5 % ar a laghad (i.e. ní mór d’úinéirí na n-árasán 5 % ar a laghad den chostas athchóirithe a mhaoiniú le bheith incháilithe chun iasacht a fháil don 95 % eile). — Leis an Ráthaíocht iasachta do chomhlachais árasán  (29) soláthraítear ráthaíocht suas le 80 % de mhéid na hiasachta do chomhlachais árasán a éilíonn ráthaíocht chun iasacht bhainc a urrú le haghaidh obair athchóirithe. Níl an clár seo tiomnaithe d’fheabhsuithe éifeachtúlachta fuinnimh agus sin amháin, áfach. — Leis an deontas athfhoirgníochta monarcha  (30) le haghaidh foirgnimh árasán, éascaítear glacadh réiteach teicniúil nua i bhfoirgnimh árasán, amhail eilimintí agus comhpháirteanna foirgnimh a chóimeáiltear i monarcha agus atá réamhdhéanta, lena bhfeabhsaítear feidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh agus lena mbaintear amach aeráid laistigh níos fearr.

Ceanglais aontoilíochta a bhaint i struchtúir chomhúinéireachta: I struchtúir chomhúinéireachta, amhail foirgnimh árasán, tá sé ríthábhachtach comhdhearcadh a chothú i measc úinéirí maidir le cinntí comhchoiteanna, amhail iad siúd a bhaineann le cothabháil, athchóirithe, nó gníomhaíochtaí móra eile a dhéanann difear don réadmhaoin. Dá mbeadh ceanglas ann maidir vóta d’aon toil, áfach, d’fhéadfadh cásanna sáinne a bheith ann i gcás nach mbeadh dóthain úinéirí ann a bheadh toilteanach tionscadal athchóirithe a mhaoiniú agus mar thoradh air sin nach dtarlódh athchóiriú fuinnimh riamh. Tríd an gceanglas maidir le vótáil d’aon toil a bhaint trí cheanglas maidir le tromlach simplí a chur ina ionad, d’fhéadfaí an próiseas cinnteoireachta a éascú agus rannpháirtíocht úinéirí foirgneamh a spreagadh.

Cleachtais atá ann cheana: rialacha vótála i struchtúir chomhúinéireachta San Eastóin, is féidir cinneadh maidir le raon feidhme agus buiséad oibreacha athchóirithe a chur chun feidhme má aontaíonn tromlach 51 % d’úinéirí foirgneamh (31) ,,  (32). Sa Spáinn, chuir leasuithe ar an dlí maidir le comhthiarnais, go háirithe trí Dhlí 8/2013 (33), ceanglas maidir le vóta tromlaigh in ionad an cheanglais maidir le vótáil aontoilíochta. Leis an gceanglas vótála tromlaigh sin, ceadaítear freisin costais na gcinntí maidir le suiteáil trealaimh éifeachtúlachta fuinnimh nó uisce a chomhroinnt bunaithe ar chuótaí rannpháirtíochta úinéirí (i.e. bunaithe ar an ngnáthsciar de chostais choiteanna an fhoirgnimh a íocann úinéir an fhoirgnimh comhthiarnais) (34). Is é is aidhm don athrú reachtach sin próisis chinnteoireachta a chuíchóiriú laistigh d’fhoirgnimh chomhthiarnais, rud a fhágfaidh go mbeidh sé níos éasca do phobail úinéirí uasghráduithe atá chun tairbhe an chomhshaoil a chur chun feidhme gan aghaidh a thabhairt ar na constaicí a bhí ann roimhe seo a bhain le ceanglais aontoilíochta. Mar shampla, leagtar amach in Airteagal 15 de Dhlí 8/2013 na Spáinne rialacha maidir leis na nósanna imeachta a theastaíonn chun athchóirithe fuinnimh a dhéanamh ar réadmhaoin ilchónaithe. Luaitear san airteagal sin gur féidir oibreacha athchóirithe fuinnimh a dhéanamh le formheas aon trian ar a laghad de na comharsana, nach mór dóibh na hoibreacha a mhaoiniú. San Ísiltír, tá olltromlach 70 % de chónaitheoirí i bhfabhar obair feabhsaithe tí leordhóthanach le gur féidir dul ar aghaidh leis an obair (35). Sa Ghearmáin, faoi athchóiriú ‘WEG’ (athchóiriú 2020 ar an Acht um Úinéireacht Tithíochta), is féidir leis an bpobal d’úinéirí árasán a chinneadh trí thromlach simplí nach mór bearta athchóirithe a dhéanamh. Maidir le dáileadh costas, tá feidhm ag nós imeachta céimnithe: mura ritear an cinneadh ach amháin trí rún tromlaigh shimplí, ní roinneann ach na húinéirí sin a vótáil i bhfabhar an bhirt na costais. Má chinneann an pobal an beart le tromlach dhá thrian de na vótaí a chaitear, áfach, ní mór do gach duine íoc — i gcomhréir lena scaireanna comhúinéireachta (36). Tá bearta comhchosúla i bhfeidhm san Ostair, sa Fhrainc agus sa Liotuáin chun struchtúr rialachais foirgneamh árasán atá faoi chomhúinéireacht a éascú.

Ról bainisteoirí foirgneamh: Tá sé ríthábhachtach rannpháirtíocht bainisteoirí a áirithiú le linn an athchóirithe. Laistigh den chomhúinéireacht foirgneamh, d’fhéadfadh na bainisteoirí foirgneamh sin teagmháil a dhéanamh le húinéirí chun ceanglais dhlíthiúla, rialacháin tógála, coinníollacha maoinithe, etc. a mhíniú. Tá sé sin cabhrach go háirithe sula ndéantar cinntí (e.g. roimh thionóil), ach tá gá leis freisin le linn an phróisis athchóirithe (i.e. trí úinéirí a choinneáil rannpháirteach agus ar an eolas). D’fhéadfadh bainisteoirí foirgneamh dul i dteagmháil leis na hionaid ilfhreastail freisin, a d’fhéadfadh faisnéis agus uirlisí a sholáthar dóibh chun a ról a chomhlíonadh nó a d’fhéadfadh cur ar a gcumas a bheith rannpháirteach go díreach sa phróiseas más ábhartha.

2.2.4.   Castacht riaracháin, éiginnteacht agus moilleanna maidir le hathchóirithe fuinnimh a phleanáil

Cuireann ionaid ilfhreastail deis nach beag ar fáil chun nósanna imeachta riaracháin a éascú agus chun na deacrachtaí a d’fhéadfadh a bheith ag baint leo a shárú. Chun tuilleadh eolais a fháil faoi ionaid ilfhreastail, féach an iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht maidir le hAirteagail 21, 22 agus 24 den Treoir athmhúnlaithe maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh (37) (Roinn 5).

Ina theannta sin, ceanglaítear ar na Ballstáit a gcéad phlean náisiúnta athchóirithe foirgneamh a chur faoi bhráid an Choimisiúin faoin 31 Nollaig 2026 agus an chéad dréacht faoin 31 Nollaig 2025. Iarrtar ar na Ballstáit measúnú ar na nósanna imeachta riaracháin maidir le ceadú agus ionstraimí tacaíochta airgeadais a áireamh ina bplean, agus é d’aidhm aige sin dlús a chur leis an gcinnteoireacht maidir le ceadú foirgneamh agus tacaíocht airgeadais. D’fhéadfadh na Ballstáit an méid seo a leanas a dhéanamh ina bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh: (i) anailís a dhéanamh ar fhad na nósanna imeachta maidir le ceadú agus maoiniú, agus teorainneacha ama a shocrú le haghaidh na nósanna imeachta sin; agus (ii) níos mó acmhainní a leithdháileadh ar fhorfheidhmiú na dteorainneacha ama sin, cosúil leis na ceanglais a eascraíonn as Treoir (AE) 2023/2413 (RED III) (38), lena dtugtar aghaidh ar dhúshláin choiteanna i nósanna imeachta riaracháin agus i nósanna imeachta um údarú le haghaidh tionscadail fuinnimh in-athnuaite (39).

An cleachtas atá ann cheana: próisis cheadaithe Thug an tSeicia athruithe substaintiúla isteach ar an bpróiseas ceadaithe le haghaidh tionscadail tógála. Le Dlí 283/2021 (40), déantar athstruchtúrú ar fhreagrachtaí na n-údarás ceadaithe trí phointí teagmhála aonair a chruthú do chatagóirí éagsúla foirgneamh. Tugtar isteach leis an dlí freisin nós imeachta atá digiteach go príomha lena gcuirtear ar a gcumas do chuardaitheoirí ceadanna agus d’údaráis cumarsáid a dhéanamh trí ardán ar líne. Tá teorainneacha le fad na n-amanna próiseála idir an t-iarratas tosaigh agus an t-am a dhéantar cinneadh agus ní mór na teorainneacha sin a chur in iúl don iarratasóir. I gcás foirgnimh chónaithe, is é 30 lá an teorainn sin (41).

2.2.5.   Inrochtaineacht: iarratais simplí agus cuíchóirithe agus nósanna imeachta chun tacaíocht a fháil

Is paraiméadair chriticiúla iad soiléireacht agus trédhearcacht le haghaidh ionstraimí maoiniúcháin inrochtana. Ba cheart a áireamh leis an tsoiléireacht a chinntiú go mbeidh treoracha le haghaidh iarratas mionsonraithe agus intuigthe do lucht féachana nach saineolaithe iad. Ina theannta sin, ba cheart teimpléid iarratais a sholáthar do gach iarratasóir, agus ba cheart na doiciméid tacaíochta a éilítear a liostú go soiléir. Más infheidhme, ba cheart na sprioc-amanna chun glaonna a chur isteach agus na critéir roghnúcháin a nochtadh chun amanna leordhóthanacha pleanála agus ullmhúcháin a cheadú.

Chun soiléireacht agus trédhearcacht a uasmhéadú, ba cheart breithniú láidir a dhéanamh ar nósanna imeachta digiteacha a úsáid. Trí iarratais a chur isteach i bhfoirm dhigiteach, cuirtear réitigh ar fáil maidir leis na nithe seo a leanas: (i) seiceálacha le haghaidh iomláine; agus (ii) fuinneoga aníos le mínithe nó iarrataí ar fhaisnéis bhreise bunaithe ar an bhfaisnéis a cuireadh isteach. Ina theannta sin, le huirlisí digiteacha is féidir sonraí a mhalartú go tapa idir na húdaráis agus cumarsáid dhíreach a dhéanamh le hiarratasóirí ar mhaoiniú.

An cleachtas atá ann cheana: tacaíocht riaracháin Sampla maith de thacaíocht riaracháin is ea clár Vín maidir le Téamh Glan do chách. Tá an clár sin le feiceáil i dtreoraíocht Chiste Aeráide Sóisialta an Aontais maidir le bearta agus infheistíochtaí costéifeachtacha (42), agus úsáideann an clár tairseach shimplí ar líne agus tacaíonn sé le tairbhithe le linn an phróisis iarratais.

Ba cheart é a bheith d’aidhm ag cláir thacaíochta freisin babhtaí gearra de chur chuige ‘stop agus tosaigh’ a sheachaint i gcás ina bhfuil iarrataí iomadúla ar fhaisnéis bhreise. Tá sé ríthábhachtach na malartuithe iomadúla sin a sheachaint nuair a d’fhéadfadh fad an phróisis iarratais a bheith ina thoisc chinntitheach chun a chinneadh an leanann an tionscadal athchóirithe fuinnimh ar aghaidh nó nach leanann.

Nuair a mheastar go sáróidh an t-éileamh ar thacaíocht airgeadais an buiséad poiblí atá curtha in áirithe dó, is iad glaonna ar iarratais ar thacaíocht airgeadais lena mbaineann tréimhsí ama leordhóthanacha agus critéir roghnúcháin shoiléire an rogha thosaíochta, sa bhreis ar oiriúnuithe ar an tacaíocht airgeadais (trí chéatadán na gcostas incháilithe a chumhdaítear le deontais de ghnáth a ísliú).

I gcás ina bhfuil baint ag údaráis éagsúla le leithdháileadh maoinithe, nó i gcás ina bhfuil an cinneadh maidir le maoiniú nasctha le cinneadh maidir le ceadanna, is féidir le dlúthchomhar idir na húdaráis uile cuidiú le tairbhí a chuíchóiriú agus féadfaidh freagairtí níos tapúla d’iarratasóirí a bheith mar thoradh air sin.

Is réitigh an-ábhartha iad ionaid ilfhreastail toisc go gcomhcheanglaítear leo an saineolas is gá maidir le tacaíocht airgeadais agus theicniúil. Leagtar béim freisin ar na tairbhí a bhaineann leo sa treoraíocht le haghaidh Airteagal 22 (43) agus le haghaidh Airteagal 30 (44) den TEF athmhúnlaithe. Moltar freisin cur chuige comhcheangailte a ghlacadh maidir le hAirteagail 17 agus 18 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF (i.e. chun aghaidh a thabhairt ar an dá airteagal ag an am céanna) chun múscailt feasachta a chomhcheangal le tacaíocht theicniúil agus airgeadais atá dírithe ar an leibhéal rialachais iomchuí.

Cleachtais atá ann cheana: comhairle do theaghlaigh Tá roinnt tionscnamh i bhfeidhm lena soláthraítear comhairle chomhcheangailte do theaghlaigh. Mar shampla, cuireann an treoirthionscadal OpenGela i réigiún na mBascach sa Spáinn comhairle agus tacaíocht ar fáil ar leibhéal na comharsanachta. Cumhdaíonn an chomhairle agus an tacaíocht cúrsaí riaracháin, teicniúla agus airgeadais le haghaidh saincheisteanna a bhaineann le fuinneamh, ach maidir le hábhair ábhartha eile freisin, amhail inrochtaineacht do dhaoine faoi mhíchumas. Chomh maith leis an tseirbhís ionaid ilfhreastail féin, d’fhorbair OpenGela uirlis ar líne freisin ina bhfuil léarscáil fuinnimh de na foirgnimh uile i réigiún na mBascach. Soláthraíonn an uirlis creat comhtháite chun tacú le pleananna athchóirithe a fhorbairt arna gcomhlánú le meastacháin ar impleachtaí airgeadais ar leibhéil éagsúla: teaghais náisiúnta, réigiúnach, chomharsanachta agus aonair. Tacaíonn OpenGela freisin le straitéisí a fhorbairt chun na bearta a leagtar amach sna pleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh a chur i bhfeidhm, mar shampla, trí riachtanais a shainaithint, lena n-áirítear na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint. Is féidir an fhaisnéis sin a úsáid ansin chun na réimsí a chinneadh ina mbeadh an tairbhe is mó ag baint le hionaid ilfhreastail a bhunú. Ar deireadh, is féidir an uirlis a úsáid freisin mar bhonn nó mar thúsphointe do gach foirgneamh chun a riachtanais athchóirithe fuinnimh a chinneadh. I dTír na mBascach, tá an tsamhail bunaithe ar thíopeolaíochtaí tógála sainaitheanta agus ar fhaisnéis ón gclár réadmhaoine (45). Tá tionscnamh den chineál céanna atá dírithe go sonrach ar fhoirgnimh árasán ilteaghlaigh in Vilnias na Liotuáine, áit a dtugann an tionscadal ‘Athchóiriú na Cathrach’ (Atnaujinkime miestą sa Liotuáinis) comhairle d’úinéirí agus do thionóntaí araon maidir le sochair athchóirithe, roghanna teicniúla agus deiseanna maoinithe, de réir struchtúr tionóntaí an fhoirgnimh (46).

D’fhéadfadh sé nach mbeadh teaghlaigh an-eolach ar iarratais ar mhaoiniú agus ar na doiciméid tionscadail a theastaíonn ina leith. Lasmuigh de nósanna imeachta ginearálta maidir le cur i bhfeidhm, is iondúil go mbíonn gá le feidhmíocht fuinnimh nó feabhsuithe féideartha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa a ríomh chun rochtain a fháil ar mhaoiniú uaillmhianach le haghaidh athchóirithe fuinnimh. Chun cuntas a choinneáil air sin agus chun deis a thabhairt do réimse leathan teaghlach rochtain a fháil ar chláir mhaoiniúcháin, ba cheart breithniú gníomhach a dhéanamh ar rannpháirtíocht saineolaithe seachtracha amhail comhairleoirí fuinnimh. D’fhéadfaí cead a thabhairt do shaineolaithe seachtracha iarratais a ullmhú agus a chur isteach.

An cleachtas atá ann cheana: iarratais a chur isteach I scéim tacaíochta na Gearmáine chun teaschaidéil a chur in ionad coirí a úsáideann breoslaí iontaise, ceadaítear do chomhairleoirí fuinnimh iarratais a chur isteach thar ceann úinéirí réadmhaoine (47).

Ba cheart tacaíocht den sórt sin chun measúnuithe, doiciméadacht agus iarratais a ullmhú a chumhdach ó thaobh airgeadais de faoin gclár bunaithe ar mheastacháin réalaíocha.

Ba cheart breithniú ar inrochtaineacht agus ar thacaíocht a chur ar fáil freisin d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) toisc go bhfuil srianta comhchosúla orthu.

2.2.6.   Inrochtaineacht: faisnéis atá inrochtana go héasca maidir le roghanna maoiniúcháin

Is gné ríthábhachtach den dearadh don bheartas poiblí maidir le hathchóiriú fuinnimh í faisnéis atá inrochtana go héasca maidir le scéimeanna tacaíochta maoinithe. Is amhlaidh atá toisc go dtacaíonn faisnéis atá inrochtana go héasca leis an gcuimsitheacht agus le rannpháirtíocht níos leithne ar fud déimeagrafaic teaghlaigh éagsúla, fiontair (go háirithe FBManna), agus úinéirí foirgneamh ar an iomlán. Príomhchritéar le haghaidh na hinrochtaineachta sin is ea úsáid teanga agus foclaíochta atá intuigthe do lucht féachana nach saineolaithe iad. Trí bhéarlagair theicniúil a sheachaint agus trí fhaisnéis a chur i láthair go soiléir, is féidir le lucht ceaptha beartas lucht féachana níos leithne a aimsiú, lena n-áiritheofar gur féidir le gach teaghlach agus fiontar (go háirithe FBManna), gan beann ar a saineolas ar éifeachtúlacht fuinnimh nó ar airgeadas, scéimeanna tacaíochta atá ar fáil a thuiscint agus tairbhe a bhaint astu. Tá an chuimsitheacht sin ríthábhachtach chun athchóirithe forleathana fuinnimh a chur chun cinn, rud a fhágann go mbeidh éifeachtúlacht fuinnimh níos fearr ann agus go laghdófar an lorg carbóin ar fud na bpobal.

Trí shruthanna faisnéise digiteacha agus neamhdhigiteacha araon a chomhtháthú, is féidir leis an mbeartas poiblí tacú go héifeachtach le hiarrachtaí cuimsitheacha athchóirithe fuinnimh agus iad a spreagadh.

—

Cuireann ardáin dhigiteacha, amhail suíomhanna gréasáin, buntáistí nach beag ar fáil chun faisnéis faoi scéimeanna tacaíochta maoinithe a scaipeadh. Soláthraíonn na hardáin sin rochtain leathan agus is féidir iad a thabhairt cothrom le dáta go rialta, rud a chinntíonn an trédhearcacht is fearr is féidir maidir le spriocdhátaí clár, méideanna cistiúcháin, agus sonraí criticiúla eile. Ina theannta sin, is féidir le seirbhísí digiteacha faisnéis spriocdhírithe a chur ar fáil bunaithe ar shonraí réamhroghnaithe a bhaineann le suíomh, cineál agus feidhmíocht fuinnimh foirgnimh, rud a fhágann go bhfuil sé níos éasca do theaghlaigh roghanna tacaíochta ábhartha a aimsiú. Tá suíomhanna gréasáin den sórt sin i bhfeidhm i roinnt mhaith tíortha san Aontas cheana féin, ach ba cheart meastóireacht a dhéanamh orthu bunaithe ar thaithí an úsáideora agus ar shoiléireacht na faisnéise a chuireann siad i láthair.

– Chun freastal ar theaghlaigh a bhfuil rochtain theoranta nó litearthacht theoranta acu ar an idirlíon, áfach, ba cheart modhanna neamhdhigiteacha, amhail imeachtaí áitiúla agus bróisiúir, a úsáid freisin. Áirithítear leis an gcur chuige ilchainéil sin gur féidir le gach teaghlach, gan beann ar an rochtain atá acu ar acmhainní digiteacha, a bheith ar an eolas i gcónaí agus leas a bhaint as an maoiniú atá ar fáil le haghaidh athchóiriú fuinnimh. D’fhéadfadh sé gur bealach iomchuí é dul i dteagmháil le teaghlaigh go háitiúil chun feasacht a mhúscailt maidir le hathchóirithe fuinnimh agus cláir thacaíochta.

An cleachtas atá ann cheana: faisnéis a sholáthar ar bhealach fisiceach agus soghluaiste Bhunaigh cathair Freiburg sa Ghearmáin ‘Carbhán Fuinnimh’ chun úinéirí foirgneamh ó chomharsanachtaí éagsúla a chur ar an eolas faoi athchóiriú fuinnimh (48). Cuireann cur chuige den sórt sin deiseanna iontacha ar fáil chun faisnéis tacaíochta maidir le cúrsaí airgeadais agus teicniúla a chomhcheangal mar chuid d’ionad ilfhreastail mar a shainmhínítear in Airteagal 18.

Trí chur chuige ar an leibhéal áitiúil a úsáid, is féidir limistéir ina bhfuil sciar ard de theaghlaigh leochaileacha a aimsiú agus faisnéis spriocdhírithe a thabhairt dóibh, agus is féidir a mheas go gcruthaíonn an cur chuige sin an creat cumasúcháin le haghaidh ionstraim MEPS i gcomhréir le hAirteagal 9(4)(b) den Treoir maidir le FFF.

3.   MAOINIÚ A ÚSÁID (AIRTEAGAL 17 - MÍREANNA 12 AGUS 14 GO 16)

3.1.   Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

Luaitear in Airteagal 17(14) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF nach mór cúnamh airgeadais a cheangal leis an gcoigilteas fuinnimh nó leis na feabhsuithe a chruthaítear leis an tionscadal athchóirithe fuinnimh. Luaitear ann ‘Agus aird chuí á tabhairt ar theaghlaigh leochaileacha, nascfaidh na Ballstáit a mbearta airgeadais le haghaidh feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh agus astaíochtaí gás ceaptha teasa laghdaithe in athchóiriú foirgneamh leis an gcoigilteas agus feabhsuithe fuinnimh a bhfuiltear ag spriocdhíriú orthu nó atá bainte amach, arna gcinneadh le ceann amháin nó níos mó de na critéir seo a leanas:

(a)

feidhmíocht fuinnimh an trealaimh nó an ábhair a úsáidfear don athchóiriú agus laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa gaolmhara; sa chás sin, déanfaidh suiteálaí a bhfuil an leibhéal ábhartha deimhniúcháin nó cáilíochta aige an trealamh nó an t-ábhar a úsáidfear san athchóiriú a shuiteáil agus comhlíonfaidh sé ar a laghad íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh le haghaidh eilimintí foirgnimh nó luachanna tagartha níos airde le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh níos fearr;

(b)	luachanna caighdeánacha chun an coigilteas fuinnimh agus an laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa i bhfoirgnimh a ríomh (49);

(c)	an feabhas a baineadh amach mar gheall ar an athchóiriú trí dheimhnithe feidhmíochta fuinnimh a d’eiseofaí roimh an athchóiriú agus ina dhiaidh a chur i gcomparáid lena chéile;

(d)	torthaí ó iniúchadh fuinnimh;

(e)

torthaí ó mhodh eile atá ábhartha, trédhearcach agus comhréireach ina léirítear an feabhas san fheidhmíocht fuinnimh, mar shampla, tríd an tomhaltas fuinnimh roimh an athchóiriú agus ina dhiaidh a chur i gcomparáid trí chórais méadraithe a úsáid, ar choinníoll go gcomhlíonann sé sin na ceanglais a leagtar amach in Iarscríbhinn I.’

Tá feidhm ag an gceanglas sin maidir le gach cineál birt airgeadais, lena n-áirítear bearta cánach.

Tá feidhm ag an gceanglas gan beann ar cé acu atá nó nach bhfuil an t-athchóiriú atá i gceist ina ‘athchóiriú mór’ de réir bhrí Airteagal 2(22) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF.

Ní mór do na Ballstáit ceann amháin nó níos mó de chritéir (a) go (e) thuasluaite a úsáid. Ní mór dóibh a áirithiú freisin go ndearnadh na hoibreacha iarbhír.

Baineann critéar (e) le modheolaíochtaí malartacha, oiriúnacha, trédhearcacha agus comhréireacha a úsáid chun feidhmíocht fuinnimh fheabhsaithe a léiriú. Mar shampla, féadfar comparáid a dhéanamh idir an tomhaltas fuinnimh méadraithe roimh an athchóiriú agus ina dhiaidh. Mar sin féin, ní mór don nós imeachta agus don bhonn chun tomhaltas fuinnimh méadraithe a úsáid na ceanglais a leagtar amach in Iarscríbhinn I a chomhlíonadh. Ciallaíonn sé sin nach mór don mhodheolaíocht ríofa le haghaidh tomhaltas fuinnimh méadraithe a bheith in ann an tionchar a bhíonn ag iompraíocht na n-áititheoirí agus an tionchar a bhíonn ag an aeráid áitiúil a ghabháil (ba cheart an tionchar a bhíonn ag an aeráid áitiúil (dialltaí ó theochtaí tipiciúla, etc.) a eisiamh ón toradh).

Ba cheart an tagairt ‘agus aird chuí á tabhairt ar theaghlaigh leochaileacha’ a léamh i gcomhar le hAirteagal 17(18), ina luaitear ‘Leis na dreasachtaí airgeadais díreofar mar thosaíocht ar theaghlaigh leochaileacha, ar dhaoine a bhfuil tionchar ag bochtaineacht fuinnimh orthu agus ar dhaoine atá ag maireachtáil i dtithíocht shóisialta […]’. Ciallaíonn sé sin nach mór do na Ballstáit a áirithiú go dtabharfaidh a scéimeanna maoiniúcháin aghaidh go comhpháirteach ar an dá thosaíocht sin: (i) tús áite a thabhairt do thacaíocht níos airde do theaghlaigh leochaileacha; agus (ii) critéir a chur san áireamh a bhaineann leis an gcoigilteas agus leis na feabhsuithe fuinnimh ar díríodh orthu nó a baineadh amach (50). Ní féidir tosaíocht a thabhairt do cheann amháin seachas an ceann eile. Ní mór an dá cheanglas sin a chomhlíonadh go comhuaineach chun an dá chuspóir fhíor-riachtanacha sin a bhaint amach, eadhon athchóirithe fuinnimh costéifeachtacha a áirithiú agus cuidiú le teaghlaigh leochaileacha athchóirithe fuinnimh a dhéanamh.

Ba cheart Airteagal 17(14) a léamh freisin in éineacht le hAirteagal 17(12), ina sonraítear ‘Cuirfidh na Ballstáit bearta agus maoiniú i bhfeidhm chun oideachas agus oiliúint a chur chun cinn d’fhonn a áirithiú go bhfuil líon leordhóthanach oibrithe ann a mbeidh an leibhéal iomchuí scileanna acu a chomhfhreagraíonn do na riachtanais san earnáil tógála, ag díriú go háirithe ar FBManna lena n-áirítear micrifhiontair, de réir mar is iomchuí. Féadfaidh ionaid ilfhreastail arna mbunú de bhun Airteagal 18 rochtain ar bhearta agus ar chistiú mar sin a éascú.’

Tá scileanna lárnach chun cáilíocht athchóirithe a áirithiú, mar sin ba cheart go n-éileofaí le bearta airgeadais le haghaidh feidhmíocht fuinnimh gurb iad suiteálaithe cáilithe nó deimhnithe a chuirfidh bearta athchóirithe chun feidhme. Tá tábhacht ar leith ag baint leis sin i gcás chritéar (a) thuas, ar dá réir nach mór baint a bheith ag suiteálaí cáilithe agus deimhnithe leis an dá rud seo a leanas: (i) an trealamh nó an t-ábhar a úsáidtear don athchóiriú a shuiteáil; agus (ii) na feabhsuithe a fhíorú. Ba cheart do na Ballstáit athbhreithniú a dhéanamh ar a rialacháin náisiúnta maidir le gairmeacha ábhartha suiteálaithe chun a áirithiú nach mbeidh ach suiteálaithe cáilithe agus deimhnithe rannpháirteach sa phróiseas athchóirithe.

D’fhéadfadh infhaighteacht theoranta oibrithe a bhfuil na scileanna cearta acu a bheith ina bacainn ar chur i bhfeidhm leathan na n-athchóirithe fuinnimh. Dá bhrí sin, ceanglaítear le hAirteagal 17(12) go gcuirfear bearta agus maoiniú i bhfeidhm chun oiliúint a chur ar oibrithe a bhfuil na scileanna is gá acu chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a fheabhsú agus chun iad a cháiliú. Le cur isteach na míre seo, cuirtear an méid seo a leanas i dtábhacht: (i) an tábhacht a bhaineann le lucht saothair atá in ann an obair is gá a dhéanamh; agus (ii) an fhreagracht atá ar na Ballstáit tacú le hoiliúint agus oideachas ar gach leibhéal de shlabhra luacha na bhfoirgneamh. Áirítear an méid seo a leanas ar shamplaí de na scileanna is gá chun an stoc foirgneamh a chlaochlú trí athchóirithe fuinnimh: (i) iniúchtaí fuinnimh a dhéanamh; (II) córais foirgnimh atá fuinneamhéifeachtúil agus a bhreoslaítear le fuinneamh in-athnuaite a shuiteáil; agus (iii) tuaslagáin inslithe iomchuí a chinneadh.

Bíonn deacrachtaí ar leith ag FBManna, lena n-áirítear micrifhiontair, oiliúint a chur ar a bhfostaithe. I measc tosca eile, baineann na deacrachtaí sin lena n-acmhainn airgeadais theoranta agus leis na srianta bunúsacha a bhaineann lena méid, rud a fhágann gur lú an tsolúbthacht a bhíonn ann glacadh le hobair nua nuair a bhíonn fostaithe faoi oiliúint nó lasmuigh den láthair oibre. Agus scéimeanna oiliúna nó cáilíochta á ndearadh acu, ba cheart do na Ballstáit aird ar leith a thabhairt ar staid, riachtanais agus srianta FBManna. Áirítear leis sin dearadh na scéimeanna oiliúna agus cáilíochta (i.e. na ceanglais ar oibrithe), chomh maith le bearta tacaíochta a dhearadh atá dírithe go sonrach ar FBManna. Tá sé sin ábhartha go háirithe i bhfianaise an chion an-ard FBManna in earnáil na tógála (is FBManna iad os cionn 90 % de chuideachtaí tógála).

Foráiltear le hAirteagal 17(16) gur cheart go mbainfeadh athchóirithe doimhne agus athchóirithe doimhne céimneacha tairbhe as tacaíocht níos mó, lena n-áirítear tacaíocht airgeadais, fhioscach, riaracháin agus theicniúil. Cuirtear ábharthacht na tacaíochta tosaíochta d’athchóirithe doimhne i dtábhacht freisin in Airteagal 9(4)(c) mar chuid den chreat cumasúcháin le haghaidh scéim MEPS.

Sainmhínítear na téarmaí ‘athchóiriú domhain’ agus ‘athchóiriú domhain céimneach’ in Airteagal 2(20) agus 2(21). Ó 2030 ar aghaidh, ba cheart foirgnimh astaíochtaí nialasacha a bheith mar thoradh réamhshocraithe ar phróiseas athchóirithe dhomhain. Leagtar síos in Airteagal 11 freisin na ceanglais maidir leis na foirgnimh sin i dtéarmaí astaíochtaí carbóin agus éileamh ar fhuinneamh.

D’fhéadfadh sé nach mbeadh sé indéanta i gcónaí athchóirithe a dhéanamh chun foirgnimh astaíochtaí nialasacha a bhaint amach. I gcásanna den sórt sin, is féidir an easpa indéantachta a chinneadh bunaithe ar dhálaí teicniúla nó eacnamaíocha. Is féidir an ceanglas maidir leis an sainmhíniú ar ‘fhoirgneamh astaíochtaí nialasacha’ (a leagtar síos in Airteagal 11) a chomhlíonadh a oiriúnú do na cásanna deacra athchóirithe sin, agus chun críoch sonrach Airteagal 17, is féidir laghdú 60 % ar úsáid fuinnimh phríomhúil a mheas mar athchóiriú domhain agus tacaíocht tosaíochta a fháil. I bhfianaise dhoimhneacht an athchóirithe is gá chun an laghdú 60 % sin a bhaint amach, agus i bhfianaise na rátaí cistiúcháin níos airde go comhréireach is féidir an laghdú 60 % sin a dhámhachtain, molann an Coimisiún gur cheart an coigilteas fuinnimh a ríomh ar bhonn na nithe seo a leanas, agus cistí poiblí á n-úsáid: (i) comparáid a dhéanamh idir teastais feidhmíochta fuinnimh (DFFanna) a eisíodh roimh an athchóiriú nó ina dhiaidh; (II) iniúchadh fuinnimh; nó (iii) modh eile atá ábhartha, trédhearcach agus comhréireach.

Ba cheart a thabhairt faoi deara go bhféadfadh sé go mbeadh gá le hathchóiriú mór a dhéanamh chun foirgneamh a thabhairt suas go foirgneamh atá nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh nó caighdeán foirgnimh astaíochtaí nialasacha in aon athchóiriú amháin, go háirithe má thosaítear ó fhoirgneamh is neamhfheidhmiúla. Sa chás sin, is ceanglas cheana féin é DFF a eisiúint tar éis na hoibreacha athchóirithe a bheith curtha i gcrích (Airteagal 20(1)). Thairis sin, ceanglaítear le hAirteagal 23(8) ar na Ballstáit scéimeanna cigireachta nó bearta malartacha a chur i bhfeidhm chun cáilíocht na n-oibreacha arna seachadadh a dheimhniú.

Cleachtais atá ann cheana: brath ar DFFanna roimh na hoibreacha agus ina ndiaidh Sa Ghréig, úsáideann an clár ‘SAVING’ le haghaidh úinéirí maoine cónaithe DFFanna san iarratas tosaigh agus níos déanaí chun an tionscadal a dheimhniú. Úsáidtear na DFFanna sin chun tosaíocht a thabhairt do na foirgnimh is neamhfheidhmiúla le linn an phróisis iarratais, agus chun a dheimhniú go bhfuil coigilteas fuinnimh nach beag bainte amach ag foirgnimh tar éis na n-oibreacha. Sa Rómáin, tá gá le DFF le haghaidh staid réamh-athchóirithe an fhoirgnimh (in éineacht leis an tuarascáil iniúchóireachta fuinnimh), agus tá gá le DFF nua don fhoirgneamh athchóirithe (tar éis an obair ar fad a bheith curtha i gcrích) mar aon le tuarascáil cur chun feidhme (ina dtugtar tuairisc ar an gcaoi ar comhlíonadh na táscairí tionchair). Déantar measúnú ar thionchar an athchóirithe ar bhonn na difríochta idir an DFF tosaigh agus an DFF deiridh sna nithe seo a leanas: (i) an difríocht idir fuinneamh deiridh agus fuinneamh príomhúil; (ii) astaíochtaí CO2; agus (iii) fuinneamh in-athnuaite (agus príomhtháscairí feidhmíochta eile). Sa Phortaingéil, úsáidtear DFF chun meastóireacht a dhéanamh ar rath an chláir dreasachta féin, ar leibhéal comhiomlán.

Chun tuilleadh treoraíochta a fháil maidir leis na critéir maidir le hindéantacht, féach an treoraíocht maidir le Córais Theicniúla Foirgneamh, Cáilíocht na Timpeallachta laistigh agus cigireachtaí (Iarscríbhinn 10) — Roinn 5.

3.2.   Rogha beart beartais chun na ceanglais a chomhlíonadh

3.2.1.   Na bearta airgeadais a nascadh leis an gcoigilteas agus leis na feabhsuithe fuinnimh ar díríodh orthu nó a baineadh amach

Maidir leis an rogha i ndáil leis an uirlis/na huirlisí atá le húsáid, is féidir ról lárnach a bheith ag DFFanna maidir le measúnú a dhéanamh ar thionchar birt athchóirithe ar leith, agus ag an am céanna tacú le cainníochtú fheidhmíocht fuinnimh an stoic náisiúnta foirgneamh (51). Úsáideann institiúidí creidmheasa DFFanna freisin chun an coigilteas fuinnimh a fhíorú agus chun ceanglais ionstraimí airgeadais a chomhlíonadh. Dá ndéanfaí DFFanna agus pasanna athchóirithe foirgneamh a chomhtháthú le cláir dreasachta, chuirfí feabhas ar a n-éifeachtacht tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: (i) treoirlínte níos soiléire a thabhairt do riaracháin phoiblí maidir leis na hidirghabhálacha athchóirithe ba cheart a dhreasú mar thosaíocht; (ii) méid beacht na gcistí a nascadh le feabhsuithe fuinnimh sonracha agus intomhaiste; agus (iii) faisnéis shoiléir, iontaofa agus inghníomhaithe a sholáthar d’úinéirí foirgneamh, agus ar an gcaoi sin athchóirithe a dhéanamh níos inrochtana.

Leagtar amach in Airteagal 12 agus in Iarscríbhinn VIII an creat chun pasanna athchóirithe a thabhairt isteach agus na ceanglais atá le comhlíonadh ag córas pasanna athchóirithe. Tá cuid de na forálacha sin éigeantach, agus níl cuid eile díobh éigeantach. Go bunúsach, leis an bpas athchóirithe, soláthraítear meastachán ar fheabhsuithe fuinnimh tar éis gach céime sa phróiseas athchóirithe, lena n-áirítear: (i) an feabhas ar fheidhmíocht fuinnimh; (ii) coigilteas i dtomhaltas fuinnimh phríomhúil agus deiridh; agus (iii) laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla.

Dá bhrí sin, d’fhéadfadh Ballstát cinneadh a dhéanamh, mar shampla, DFF a éileamh roimh an athchóiriú agus ina dhiaidh nó brath ar phas athchóirithe, agus a áirithiú ag an am céanna go ndéanfar na hoibreacha.

Tar éis dóibh na critéir cháilíochta atá le cur i bhfeidhm a roghnú, ba cheart do na Ballstáit na bearta náisiúnta lena dtrasuitear Airteagal 17(14) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF a scaipeadh agus a chur in iúl do na húdaráis/gníomhaireachtaí iomchuí uile (i.e. údaráis oibríochtúla) atá freagrach as bearta airgeadais a cheapadh agus a chur chun feidhme. Tá sé sin tábhachtach chun a áirithiú go mbeidh dearadh agus cur chun feidhme na mbeart nasctha le ceann amháin nó níos mó de na critéir.

3.2.2.   Tacaíocht níos mó d’athchóirithe doimhne agus do chláir shuntasacha

Chun tacaíocht níos mó a chur ar fáil d’athchóirithe doimhne, is féidir ionstraimí nó critéir mhaoiniúcháin shonracha a chruthú nó a chur ar fáil sa bhreis ar na scéimeanna níos ginearálta le haghaidh athchóirithe fuinnimh nach mbaineann ach feabhsuithe íosta feidhmíochta fuinnimh amach uaireanta. Maidir le tacaíocht airgeadais, is féidir leibhéil éagsúla tacaíochta a chinneadh de réir an mhéadaithe ar fheidhmíocht fuinnimh arna thomhas ag DFF, iniúchadh fuinnimh nó pas athchóirithe.

Cleachtais atá ann cheana: cumhdach modúlach costas trí dheontais I Vín, cuireann Wohnfonds Wien iasachtaí ar fáil ar ús íseal agus bíonn athchóirithe fuinnimh incháilithe dóibh de ghnáth. Is féidir codanna méadaitheacha den iasacht a chlaochlú ina ndeontais, áfach, ionas go mbainfidh athchóirithe feabhsúcháin íosta sonracha maidir le feidhmíocht fuinnimh amach, chomh maith le hardleibhéal feidhmíochta fuinnimh (52). Sa Ghearmáin, cuireann an Bundesförderung für effiziente Gebäude (Tacaíocht Chónaidhme d’fhoirgnimh fhuinneamhéifeachtúla) méadú ar leibhéal na tacaíochta deontais ag brath ar fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh a eascróidh as sin (53). Ina theannta sin, cuireann sé réimse roghanna ar fáil chun an leibhéal tacaíochta do na nithe seo a leanas a mhéadú: (i) athchóirithe a mbíonn úsáid foinsí fuinnimh in athnuaite mar thoradh orthu; (ii) athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgneamh is neamhfheidhmiúla; nó (iii) athchóirithe a dhéantar trí phróiseas srathach athchóirithe. An tríú sampla is ea scéim MaPrimeRénov sa Fhrainc. Is féidir an ghnáthscéim a uasghrádú tríd an scéim tacaíochta bhreise MaPrimeRénov’ Parcours accompagné (ciallaíonn parcours accompagné ‘nós imeachta treoraithe’  (54)). Sa scéim tacaíochta breise seo, cuireann líon na n-aicmí fuinnimh a fhaightear tríd an athchóiriú (e.g. uasghrádú ar DFF ó F go C) méadú ar mhéid an deontais incháilithe. I sampla na Gearmáine thuas, déantar athchóiriú na bhfoirgneamh is neamhfheidhmiúla a chúiteamh le tacaíocht bhreise. Thairis sin, cumhdaítear leis an scéim na costais a bhaineann le cúnamh teicniúil ó chomhairleoir fuinnimh le linn an phróisis athchóirithe. Déanann MaPrimeRénov Parcours accompagné idirdhealú breise idir na leibhéil tacaíochta bunaithe ar ioncam an teaghlaigh, rud a fhágann gur sampla maith é den chaoi le cuidiú le teaghlaigh leochaileacha tabhairt faoi athchóirithe doimhne. Cuirtear an ghné sin i dtábhacht a thuilleadh i Roinn 4.2 den tuarascáil seo agus cruthaítear sineirgí láidre leis an gcreat cumasúcháin le haghaidh creat MEPS i bhfoirgnimh chónaithe i gcomhréir le hAirteagal 9(4) trí dhíriú ar theaghlaigh leochaileacha agus trí fheabhas a chur ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla le hathchóiriú domhain ag an am céanna.

Maidir le tacaíocht riaracháin, d’fhéadfadh na Ballstáit a cheangal ar na húdaráis ábhartha (na húdaráis áitiúla i bhformhór na gcásanna) athchóiriú domhain a chur san áireamh, mar shampla tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: (i) nósanna imeachta maidir le hathchóiriú domhain a dhéanamh níos simplí; (ii) níos mó solúbthachta a sholáthar maidir le cur i bhfeidhm rialacha sonracha maidir le hathchóiriú domhain (e.g. ceadanna le haghaidh suiteálacha foinsí fuinnimh in-athnuaite); nó (iii) tús áite a thabhairt do phróiseáil iarratas ar athchóiriú domhain. Tá sé ábhartha go háirithe faisnéis shoiléir a sholáthar maidir leis an tráthchlár le haghaidh nósanna imeachta agus aon nuashonrú a dhéanfar ina dhiaidh sin ar an bpróiseas maidir le hathchóiriú domhain, lena n-éilítear pleanáil mhionsonraithe oibreacha agus acmhainní. Dá bhrí sin, moltar do na Ballstáit athbhreithniú a dhéanamh ar na nósanna imeachta le haghaidh na n-athchóirithe doimhne sin agus ar an bhfaisnéis a soláthraíonn siad don phobal maidir leis na hathchóirithe doimhne sin. Tá sé léirithe gur uirlis úsáideach é tacaíocht nó cúnamh breise, go háirithe cúnamh saincheaptha, chun próisis athchóirithe dhomhain a éascú.

Maidir le tacaíocht theicniúil, d’fhéadfadh na Ballstáit comhairle shonrach a sholáthar a bheadh saincheaptha d’athchóiriú domhain, mar shampla trí ionaid ilfhreastail. D’fhéadfaí a áireamh leis sin ní hamháin comhairle maidir le bearta éifeachtúlachta nó trealamh fuinnimh in-athnuaite a shuiteáil ar an láthair, ach freisin comhairle maidir le gnéithe eile tógála amhail: cosaint dóiteáin, inrochtaineacht, cobhsaíocht struchtúrach nó cosaint sheismeach. Is gnéithe tábhachtacha iad sin go léir atá le breithniú nuair a dhéantar athchóiriú domhain ar fhoirgneamh. Ba cheart a thabhairt faoi deara go bhféadfadh na gnéithe sin agus gnéithe eile a bheith ina gcuid de na ceanglais atá ann cheana agus athchóiriú domhain nó mór á dhéanamh (e.g. caighdeáin nua-aimseartha sábháilteachta dóiteáin a chur i bhfoirgneamh nó an tsuiteáil leictreach a thabhairt cothrom le dáta).

Ceanglaítear le hAirteagal 17(16) freisin dreasachtaí níos mó do chláir shuntasacha chun roinnt foirgneamh nó comharsanachtaí a athchóiriú. D’fhéadfadh an cur chuige sin a bheith ábhartha go háirithe maidir le cuir chuige chórasacha i leith bloic nasctha de na foirgnimh is neamhfheidhmiúla nó de theaghlaigh leochaileacha.

I ndáil leis sin, níl na téarmaí ‘cláir shuntasacha’ agus ‘líon ard foirgneamh’ le tuiscint i ndearbhthéarmaí. Ina ionad sin, tá sé tábhachtach breithniú a dhéanamh ar an méid seo a leanas: (i) méid an chláir i ndáil le méid buiséid an údaráis phoiblí a bhfuil an clár á reáchtáil aige; (ii) méid an chláir i ndáil le líon agus sciar na bhfoirgneamh a ndírítear orthu ar an gcríoch a chumhdaítear le clár den sórt sin; agus (iii) feidhmíocht fuinnimh choibhneasta na bhfoirgneamh atá le hathchóiriú. Tá roghanna tacaíochta sonracha lena gcomhcheanglaítear tacaíocht airgeadais, fhioscach, riaracháin agus theicniúil níos mó agus tiomnaithe, nó lena gcumasaítear úsáid eilimintí tacaíochta éagsúla, an-oiriúnach do chláir shuntasacha. Ba cheart gnóthachan íosta éifeachtúlachta fuinnimh (a shainmhínítear mar laghdú 30 % ar a laghad ar úsáid fuinnimh phríomhúil) agus tacaíocht chisealta ag brath ar an bhfeabhas ar fheidhmíocht a bheith mar chuid de na hionstraimí sin.

Ba cheart do na Ballstáit tacaíocht níos mó a sholáthar d’athchóirithe doimhne agus d’athchóirithe meánacha ar scála, ní hamháin trí ionstraimí airgeadais díreacha ó rialtais náisiúnta chuig faighteoirí deiridh amhail úinéirí foirgneamh, ach freisin trína rialacháin, treoir agus tacaíocht airgeadais do leibhéil níos ísle d’idirghabhálaithe rialtais agus airgeadais.

3.2.3.   Tacaíocht d’oiliúint agus d’fhorbairt acmhainne

Sainaithníodh infhaighteacht theoranta oibrithe oilte mar scrogall mór maidir le glacadh athchóirithe. Is é an toradh a bhíonn ar an infhaighteacht theoranta sin moilleanna, costais mhéadaithe agus saincheisteanna cáilíochta féideartha. I gcomhréir leis na pleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh, moltar do na Ballstáit bearta a chur i bhfeidhm chun tacú le lucht saothair oilte a fhorbairt (55). Féadfaidh na Ballstáit é sin a dhéanamh trí thacú le soláthar scileanna agus leis an éileamh ar scileanna.

Ar thaobh an éilimh, féadfaidh na Ballstáit ceanglais a thabhairt isteach chun a áirithiú gur gairmithe oilte a bhfuil scileanna leordhóthanacha acu nó a bhfuil ceanglais shonracha maidir le cáilíochtaí acu a dhéanfaidh na hoibreacha. D’fhéadfaí a áireamh leis sin ceanglais atá ann cheana a athrú nó ceanglais nua a chruthú mura bhfuil na ceanglais sin i bhfeidhm cheana féin. Chun go bhféadfar ceanglais a thabhairt isteach agus a ghlacadh de réir a chéile, féadfaidh na Ballstáit na ceanglais sin a dhéanamh éigeantach nuair a sholáthraítear tacaíocht airgeadais trí chistí poiblí (e.g. fóirdheontais, dreasachtaí fioscacha nó ionstraimí airgeadais).

Ó thaobh an tsoláthair de, féadfaidh na Ballstáit tacú le forbairt nó imscaradh na hoiliúna iad féin. D’fhéadfaí a áireamh leis sin, mar shampla, fóirdheontais nó dreasachtaí fioscacha do chuideachtaí nuair a sholáthraíonn siad oiliúint dá bhfostaithe. I bhfianaise na ndúshlán mór atá roimh FBManna (lena n-áirítear micrifhiontair) moltar go láidir do na Ballstáit bearta sonracha a fhorbairt chun a rochtain ar oiliúint a éascú. D’fhéadfaí scéimeanna saincheaptha a áireamh leis sin (56).

Agus a mbearta á bhforbairt acu chun tacú le hoiliúint agus le fothú acmhainneachta in earnáil na tógála, moltar do na Ballstáit leas a bhaint as na ceachtanna a foghlaimíodh ón tionscnamh Scileanna BUILD UP.

Thacaigh an tionscnamh BUILD UP Skills (57), arna bhainistiú ag an nGníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol (CINEA) de chuid an Aontais, le breis agus céad tionscadal ó bhí 2011 ann. Sholáthair na tionscadail sin creat le haghaidh na ngníomhaíochtaí uas-scilithe a theastaíonn ar fud na hEorpa chun go bhféadfaí athchóirithe fuinnimh a dhéanamh ar scála atá intuigthe leis na spriocanna maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus feidhmíocht fuinnimh foirgneamh. Thacaigh BUILD UP Skills le príomhpháirtithe leasmhara straitéisí náisiúnta scileanna a fhorbairt, agus faoin mbliain 2024 bhí sé tugtha cothrom le dáta i 15 Bhallstát. Ina theannta sin, ghlac na tionscadail ar tacaíodh leo cineálacha cuir chuige nuálacha ar bhonn píolótach, cuir chuige atá ar fáil anois lena macasamhlú agus lena bhfeabhsú ar an leibhéal náisiúnta. Áiríodh an méid seo a leanas ar na cuir chuige nuálacha sin: (i) scéimeanna cáilíochta agus oiliúna lena léirítear scileanna atá ag teacht chun cinn; (ii) feachtais feasachta chun an t-éileamh ar scileanna a mhéadú; agus (iii) bearta chun an t-éileamh ar scileanna agus ar cháilíochtaí i nósanna imeachta soláthair a mhéadú. Molann an Coimisiún do na Ballstáit leas a bhaint as an obair a rinneadh san iliomad tionscadal (ó riachtanais a shainaithint go hoiliúint a chur chun feidhme) chun a ngníomhaíochtaí maidir le scileanna a fhorbairt a thuilleadh. D’fhéadfadh feidhm a bheith aige sin agus a bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh á ndréachtú ag na Ballstáit agus scéimeanna airgeadais le haghaidh oiliúna á bhforbairt ag na Ballstáit.

4.   COTHROIME SHÓISIALTA (AIRTEAGAL 17 (3) AGUS AIRTEAGAIL 17(17) GO 17(19))

4.1.   Raon feidhme agus cuspóirí na gceanglas

Tagraíonn an sainmhíniú ar ‘teaghlaigh leochaileacha’ in Airteagal 2(28) don dá rud seo a leanas: (i) teaghlaigh atá ag streachailt chun fuinneamh a íoc nó atá i mbaol gan bheith in ann fuinneamh a íoc amach anseo mar gheall ar mhéaduithe ar phraghsanna; agus (ii) teaghlaigh nach bhfuil in acmhainn an infheistíocht is gá chun athchóiriú a dhéanamh. Ciallaíonn raon feidhme an tsainmhínithe sin gur féidir úinéirí réadmhaoine agus tionóntaí araon a áireamh le leochaileacht. Pléitear an dá chatagóir sin ar bhealach níos mionsonraithe sna pointí urchair thíos.

—

Is minic a chónaíonn úinéirí tí leochaileacha i bhfoirgnimh a bhfuil drochfheidhmíocht fuinnimh ag baint leo toisc nach bhfuil siad in ann íoc as na hoibreacha athchóirithe a theastaíonn. D’fhéadfadh sé nach mbeadh iasachtaí ar fáil chun na hinfheistíochtaí tosaigh a chumhdach nó go mbeadh costais bhreise arda ag gabháil leo, i ngeall ar staid airgeadais an iasachtaí ionchasaigh.

—

Tá cás eile i gceist le tionóntaí leochaileacha ach d’fhéadfadh dúshláin airgeadais a bheith rompu freisin sula ndéantar athchóiriú ar fheidhmíocht fuinnimh nó mar thoradh orthu. Sna foirgnimh is neamhfheidhmiúla, d’fhéadfadh billí arda fuinnimh a bheith rompu. Ag dul thar choincheap na bochtaineachta fuinnimh agus an sainmhíniú ar ‘teaghlaigh leochaileacha’ in Airteagal 2(28), d’fhéadfadh méadú cíosa a bheith ar thionóntaí áirithe tar éis athchóiriú fuinnimh atá níos mó ná an méid a shábhálann an tionónta a bhuí leis na costais fuinnimh laghdaithe. D’fhéadfadh sé sin a bheith ina chúis le cás ina gcuirtear teaghlaigh ar ioncam íseal amach as a dteach mar thoradh indíreach ar an athchóiriú fuinnimh. Tugtar ‘díshealbhú de thairbhe athchóiriú’ ar an éifeacht sin freisin i ndoiciméad inmheánach oibre de chuid an Choimisiúin maidir le bochtaineacht fuinnimh (58) ar a bhfuil na Moltaí ón gCoimisiún maidir leis an mbochtaineacht fuinnimh (59) bunaithe.

Tá roinnt forálacha ón Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF nasctha le teaghlaigh leochaileacha, lena n-áirítear in Airteagal 3, Airteagal 9, Airteagal 17 agus Airteagal 18. Dá bhrí sin, tá coinne leis go sainaithneoidh na Ballstáit na codanna dá ndaonra a thiocfadh faoi raon feidhme ‘teaghlaigh leochaileacha’ ar dtús.

Sa doiciméad inmheánach oibre ón gCoimisiún dar teideal ‘EU guidance on energy poverty’  (60) [Treoraíocht ón Aontas maidir leis an mbochtaineacht fuinnimh], pléitear staid na dteaghlach i mbochtaineacht fuinnimh. Leagtar amach ann táscairí agus foinsí sonraí agus mínítear ann freisin na dúshláin a bhaineann le diagnóisiú a dhéanamh ar cé acu atá tionónta nó úinéir leochaileach nó nach bhfuil. Is bonn an-ábhartha í an fhaisnéis a sholáthraítear sa doiciméad sin chun spriocghrúpaí incháilithe a chinneadh chun tacaíocht agus coimircí cíosa a mhaoiniú (61).

Ba cheart do na Ballstáit critéir a leagan síos freisin chun sainmhíniú a thabhairt ar na catagóirí eile ‘teaghlaigh leochaileacha’, seachas teaghlaigh atá bocht ó thaobh an fhuinnimh de agus iad sin amháin.

Ní mór aird ar leith a thabhairt ar theaghlaigh leochaileacha mar chuid den chreat cumasúcháin le haghaidh íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh. Mar a shainmhínítear in Airteagal 9(4)(a), is príomhghné iad bearta airgeadais iomchuí chun tacú le cur chun feidhme MEPS, lena n-áirítear nuair a leagtar síos MEPS d’fhoirgnimh chónaithe.

Tugann na breithnithe agus na hionstraimí a dtugtar tuairisc orthu sa roinn seo a leanas treoraíocht maidir le conas na ceanglais bhreise do chreat MEPS le haghaidh foirgnimh chónaithe a chomhlíonadh freisin.

4.2.   Rogha beart beartais chun an ceanglas a chomhlíonadh

4.2.1.   Níos mó tacaíochta a sholáthar d’úinéirí foirgneamh a bhfuil acmhainneacht airgeadais níos ísle acu

Mar a luaitear in Airteagal 17(18), ní mór dreasachtaí le haghaidh athchóirithe a bheith ar fáil mar thosaíocht do theaghlaigh leochaileacha agus do dhaoine atá ina gcónaí i dtithíocht shóisialta. Chun díriú ar na faighteoirí sin, iarrtar ar na Ballstáit rialacha incháilitheachta a leagan síos, bunaithe, mar shampla, ar an méid seo a leanas: (i) uasteorainneacha ioncaim (gan incháilitheacht os cionn ioncam áirithe); (ii) tacaíocht chéimlaghdaitheach, atá nasctha le hioncam an teaghlaigh (dá airde an t-ioncam, is é is ísle an tacaíocht); (iii) an líon ball teaghlaigh cleithiúnach (amhail leanaí); agus (iv) an líon réadmhaoine atá faoi úinéireacht agus an cineál réadmhaoine (gan aon tacaíocht airgeadais do thithe saoire ná d’úinéirí roinnt mhaith réadmhaoine, mar shampla).

Rogha chomhlántach eile is ea sciar íosta den chistiú foriomlán a fhorchoimeád do theaghlaigh leochaileacha agus do sholáthraithe tithíochta sóisialta.

Chun a áirithiú go ndíreofar leis na bearta ar na grúpaí ábhartha, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh na critéir maidir le tosaíocht a thabhairt nasctha — nó comhréireach — leis na táscairí atá le fáil a bhaineann le cothroime shóisialta, teaghlaigh leochaileacha nó bochtaineacht fuinnimh. Mar shampla, d’fhéadfaí critéir a nascadh leis an sainmhíniú náisiúnta ar bhochtaineacht fuinnimh nó ar ‘theaghlach ar ioncam íseal’.

Cleachtais atá ann cheana: an tacaíocht airgeadais a nascadh le hioncam teaghlaigh Tugann roinnt ionstraimí atá ann cheana samplaí de thacaíocht airgeadais a nascadh le hioncam teaghlaigh. Leis an gclár ‘Gent Knapt Op’ (‘Tá athchóiriú á dhéanamh ag Gent’) soláthraítear méideanna deontais idir EUR 15 000 agus EUR 30 000 i gcistiú d’úinéirí tí a bhfuil ioncam teoranta acu chun a dtithe a athchóiriú. Is é is aidhm don tionscnamh seo feabhas a chur ar dhálaí maireachtála trí aghaidh a thabhairt ar dheisiúcháin riachtanacha, éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú, agus compord foriomlán a mhéadú. Trí thacaíocht airgeadais shubstaintiúil a thairiscint, cuidíonn an clár le teaghlaigh leochaileacha costais fuinnimh a laghdú agus a gcáilíocht saoil a fheabhsú (62). Leis an gclár ‘Klimabonus’ i mBeirlín, soláthraítear tacaíocht cíosa fhorlíontach do thionóntaí idir EUR 0,40 agus EUR 0,60 in aghaidh an mhéadair chearnaigh in aghaidh na míosa, ag brath ar na bearta éifeachtúlachta fuinnimh a chuireann an tiarna talún/an t-úinéir i bhfeidhm agus ar na caighdeáin a bhaintear amach leis na bearta éifeachtúlachta fuinnimh sin. Is é is aidhm don bhónas sin maolú a dhéanamh ar thionchar na gcostas maireachtála atá ag dul i méid mar gheall ar athchóirithe coigilte fuinnimh riachtanacha arna ndéanamh ag an tiarna talún/úinéir, lena n-áirithítear gur féidir le teaghlaigh ar ioncam íseal íoc as a gcíos d’ainneoin feabhsuithe a d’fhéadfadh a costais tithíochta a mhéadú murach sin (63). Leis an Scéim um Thithe Níos Teo, atá á bainistiú ag Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann, cuirtear uasghráduithe éifeachtúlachta fuinnimh ar fáil saor in aisce do theaghlaigh incháilithe ar ioncam íseal. Cumhdaítear leis an scéim feabhsuithe amhail insliú áiléir agus balla, soilsiú fuinneamhéifeachtúil, agus uasghráduithe ar chórais téimh, arb é is aidhm dóibh costais fuinnimh a laghdú agus compord a fheabhsú. Áirítear an méid seo a leanas ar na critéir incháilitheachta: (i) bheith i d’úinéir ar theach a tógadh roimh 2006 agus cónaí ann; (ii) Deimhniú Rátála Fuinnimh Foirgnimh (BER) de C, D, E, F nó G a bheith ag an teach; agus (iii) íocaíochtaí leasa áirithe a fháil (64). Sampla eile de thacaíocht chéimlaghdaitheach is ea scéim tacaíochta na Fraince MaPrimeRénov Parcours accompagné (65), a luadh thuas cheana féin. Cuidíonn an scéim seo le húinéirí-áititheoirí oibreacha athchóirithe fuinnimh a mhaoiniú, lena n-áirítear iniúchtaí fuinnimh. Cuireann an scéim catagóirí cistiúcháin éagsúla ar fáil bunaithe ar uasteorainneacha ioncaim agus cuireann sí ar a gcumas d'úinéirí tí dreasachtaí agus deontais áitiúla a chomhcheangal, rud a chuireann ar a gcumas d'úinéirí tí ar ioncam íseal tacaíocht suas le 90 % de chostas iomlán an tionscadail a fháil. Chun tairbhiú den deontas, ní mór d’úinéirí tí cuairt a thabhairt ar shuíomh gréasáin an rialtais, cuntas a chruthú, na céimeanna iarratais a leanúint, agus na doiciméid is gá a sholáthar (an tuairisceán cánach ioncaim is déanaí, seoladh ríomhphoist bailí, etc.).

Sa bhreis ar na paraiméadair ‘ionsuite’ sin, iarrtar ar na Ballstáit teagmháil a dhéanamh le teaghlaigh leochaileacha, ar fhaitíos nach bhfuil siad ar an eolas faoin tacaíocht airgeadais atá le fáil nó ar fhaitíos go mothaíonn siad nach bhfuil siad i dteideal í a iarraidh.

4.2.2.   Aghaidh a thabhairt ar an riosca a bhaineann le ‘díshealbhú de thairbhe athchóiriú’ agus leis an aincheist maidir le tiarnaí talún agus tionóntaí

De réir Airteagal 17(17), ‘tabharfaidh na Ballstáit aghaidh ar dhíshealbhú teaghlach leochaileach atá mar thoradh ar mhéaduithe díréireacha cíosa tar éis athchóiriú fuinnimh ar a bhfoirgneamh cónaithe nó aonad foirgnimh cónaithe’. Is faoi na Ballstáit atá sé na critéir a leagan síos lena sonrófar an leibhéal ar a mbeadh an méadú cíosa ‘díréireach’ do theaghlaigh leochaileacha.

Mar thásca neamh-uileghabhálacha, d’fhéadfadh an méadú cíosa a bheith díréireach i gcomparáid leis an méid seo a leanas:

—	na costais a tabhaíodh ag úinéir an fhoirgnimh agus i gcomparáid leis an aisíoc measta ar na costais sin bunaithe ar an gcíos níos airde, nó

—	an fheidhmíocht fuinnimh fheabhsaithe.

Sloinntear in Airteagal 17(17) gur cheart do na Ballstáit na céimeanna sin a ghlacadh ‘gan dochar dá mbeartais náisiúnta eacnamaíocha agus shóisialta ná dá gcórais dlí maoine’. Is é a chiallaíonn sé sin gur féidir le Ballstát a chinneadh measúnú a dhéanamh ar cé acu atá bearta ann nach n-éileodh athruithe bunúsacha ar a dhlíthe maoine, ach lena dtabharfaí cosaint do thionóntaí fós. Mar shampla, i mBallstát nach gcuirtear caidhp ar chíosanna ann faoi láthair nó nach rialaítear méaduithe cíosa ann, féadfaidh Ballstát a chinneadh rialacháin chíosa a thabhairt isteach, nó tacaíocht dhíreach a thabhairt do thionóntaí nó an dá rud.

Ag an am céanna, ba cheart ionstraimí airgeadais a chur i bhfeidhm a rachaidh chun tairbhe na n-úinéirí agus na dtionóntaí araon (Airteagal 17(19)). Téann athchóiriú foirgneamh chun tairbhe do theaghlaigh leochaileacha ar na cúiseanna seo a leanas: (i) feabhsaíonn sé cáilíocht na timpeallachta laistigh dá dteaghais; agus (ii) is féidir leis a mbillí fuinnimh a laghdú. Mar a luaitear i Roinn 2.1. den treoraíocht seo, áfach, maidir leis na dreasachtaí deighilte (‘deighilte’ toisc gurb é/í an t-úinéir/an tiarna talún a íocann as an uasghrádú, ach is é/í an tionónta a thairbhíonn de theach atá níos teo agus níos saoire le téamh), is féidir leo úinéir an fhoirgnimh a dhíspreagadh ó na hoibreacha a dhéanamh.

Is féidir leis na breithnithe seo a leanas a bheith ina dtreoir chun aghaidh a thabhairt ar an mbacainn dreasachta deighilte sin, lena n-áirítear i scéimeanna MEPS.

Is iondúil go mbeadh rialacháin tionóntachta agus íocaíochtaí le húinéirí nó tionóntaí i gceist le roghanna chun an deighilt a réiteach idir úinéirí a dhreasú chun athchóiriú a dhéanamh agus tionóntaí a chosaint ar méaduithe móra cíosa.

Is príomhionstraim bheartais iad rialacháin tionóntachta agus cíosa chun tionóntaí a chosaint ar an mbaol go dtiocfaidh méaduithe díréireacha nó iomarcacha ar chíos agus díshealbhuithe mar thoradh ar na costais arna dtabhú ag úinéirí foirgneamh le haghaidh athchóirithe. Tríd is tríd, ní mór do rialacháin idirphlé a spreagadh idir tiarnaí talún agus tionóntaí maidir le méaduithe cíosa, míchaoithiúlachtaí, etc. Ba cheart méaduithe cíosa a bheith comhréireach le costas na n-athchóirithe, rud a chiallaíonn freisin: (i) níor cheart go ndíspreagfadh méaduithe cíosa athchóirithe doimhne; (ii) ba cheart coimircí leordhóthanacha a bheith ann do thionóntaí chun méaduithe cíosa agus ‘díshealbhú de thairbhe athchóiriú’ a mhaolú i bhfoirm bearta iomchuí leasa; agus (iii) ba cheart cúiteamh dlíthiúil a bheith ann i gcás méaduithe a d’fhéadfadh a bheith díréireach.

Ina theannta sin, agus ag brath ar na rialacháin tionóntachta náisiúnta nó réigiúnacha, más féidir le húinéir an fhoirgnimh an cíos a mhéadú go substaintiúil tar éis an athchóirithe fuinnimh, ba cheart céatadán áirithe den fhóirdheontas a fuair siad le haghaidh an athchóirithe fuinnimh a aisghlámadh ansin.

An cleachtas atá ann cheana: idirphlé úinéir-tionónta agus caidhpeanna ar mhéaduithe cíosa Sa Danmhairg, de réir an Achta Tionóntachta agus an Achta um Rialáil Tithíochta (66), ní mór méaduithe cíosa a chomhaontú go frithpháirteach agus iad a bheith bunaithe ar chostas doiciméadaithe na hoibre feabhsúcháin fuinnimh. Leis an méadú sin, ba cheart toradh réasúnach a thabhairt ar na costais a thabhaítear, lena gcumhdaítear dímheas, cothabháil, riarachán agus costais árachais. Maidir le hoibreacha as a n-eascraíonn coigilteas fuinnimh, is féidir le tiarnaí talún an cíos a ardú bunaithe ar na costais réasúnacha iomlána, ach gan dul thar an gcoigilteas a bhaintear amach do thionóntaí. Féadfar a cheangal ar thiarnaí talún cóiríocht shealadach a thairiscint do thionóntaí a mbeidh sé de cheart acu filleadh ar an árasán céanna tar éis an athchóirithe. De réir Chód Sibhialta na Gearmáine (Roinn 559), tá uasteorainn 8 % in aghaidh na bliana leis an sciar de chostais cur chun feidhme na n-athchóirithe fuinnimh a cheadaítear a chur ar aghaidh trí chíosanna agus ní fhéadfaidh sé a bheith níos mó ná EUR 3 in aghaidh an m2 in aghaidh na míosa sna 6 bliana tar éis an chur chun feidhme, faoi réir coinníollacha eile (67). Ina theannta sin, tugadh isteach an t-ordanás cosanta comhshaoil (Milieuschutzgesetz) sa Ghearmáin chun an méid seo a leanas a chosc a oiread agus is féidir: (i) athrú iomlán ar chomhdhéanamh dhaonra limistéir mar thoradh ar bhearta athchóirithe lena bhfuil coinne; agus (ii) grúpaí daonra nach bhfuil chomh teanntásach céanna (i.e. grúpaí ar ioncam íseal nó grúpaí a bhfuil leibhéil oideachais níos ísle acu) a bhrú amach as limistéar a ndearnadh athchóiriú fuinnimh air le déanaí. Tá roinnt gníomhaíochtaí a dhéanann úinéirí foirgneamh faoi réir fhormheas an rialtais áitiúil agus má athraíonn na gníomhaíochtaí sin carachtar foriomlán teaghaise (e.g. árasáin a chumasc), ní fhormheastar iad de ghnáth. Is féidir uasteorainneacha cíosa a chur i bhfeidhm trí chomhaontú frithpháirteach (68). Sa Fhrainc, ní mór do mhéaduithe cíosa cloí le rialacha an innéacs tagartha cíosa. I limistéir ina bhfuil éileamh ard cíosa, ní fhéadfaidh coigeartú an chíosa bhliantúil a bheith níos mó ná 15 % (69) de chostas iarbhír an athchóirithe a rinneadh ón athnuachan dheireanach ar an léas (lena n-áirítear oibreacha feabhsúcháin nach mbaineann le fuinneamh), lena n-áirítear cánacha (70). San Ísiltír, déanann feidhmíocht fuinnimh réadmhaoine cíosa difear dá cíos uasta trí chóras pointí (woningwaarderingsstel  (71)). Cuireann éifeachtúlacht fuinnimh níos fearr, arna cinneadh ag lipéid agus innéacsanna fuinnimh, níos mó pointí leis, rud a mhéadaíonn an cíos a d’fhéadfadh a bheith ann. Ó 2021 ar aghaidh, bíonn tionchar ag feidhmíocht fuinnimh réadmhaoine cíosa ar a pointí cíosa bunaithe ar a lipéad fuinnimh (72). Athraíonn córas na bpointí le haghaidh spásanna maireachtála neamhspleácha agus comhroinnte, agus eascraíonn pointí níos airde as lipéid fuinnimh níos fearr, rud a fhágann gur féidir le cíosanna a bheith níos airde. Féadfaidh cíosanna níos airde eascairt as athchóirithe fuinnimh a fheabhsaíonn feidhmíocht, dá réir sin, ach ní mór tionóntaí a chur ar an eolas faoi na hathruithe sin. Sa tSualainn, tá iliomad bealaí ag tionóntaí maidir le haghaidh cosaint agus ceart cúitimh, lena n-áirítear laghduithe cíosa, athshocruithe sealadacha, agus idirghabháil dhlíthiúil trí eagraíochtaí, amhail Aontas na dTionóntaí (Hyresgästföreningen) agus an Binse Cíosa (Hyresnämnden), a dhéanann idirghabháil ar dhíospóidí idir tionóntaí agus tiarnaí talún faoi athchóirithe.

Chomh maith le rialáil, is féidir na méaduithe cíosa do thionóntaí leochaileacha a mhaolú trí íocaíochtaí tacaíochta airgeadais díreacha, a dtugtar sampla díobh sa bhosca thíos.

An cleachtas atá ann cheana: íocaíocht chun an méadú cíosa a chumhdach Sa Ghearmáin, tá an Scéim Wohngeld (73) ar fáil do theaghlaigh ar ioncam íseal agus soláthraítear tacaíocht airgeadais léi chun costais tithíochta a chumhdach. Cinntear na rátaí tacaíochta de réir costais fuinnimh agus carbóin go páirteach, ach ó rinneadh an t-athbhreithniú is déanaí in 2022 áirítear leo freisin comhpháirt chun cíosanna níos airde i bhfoirgnimh athchóirithe fuinnimh a chur san áireamh).

Is iomaí clár atá ann chun costas fuinnimh a mhaolú do ghnáthshaoránaigh. D’fhéadfadh na Ballstáit bearta comhchosúla a úsáid chun méaduithe cíosa tar éis athchóirithe a chúiteamh.

Cur chuige láidir chun an fhadhb maidir le dreasachtaí deighilte a laghdú is ea ionstraimí maoiniúcháin éagsúla a chomhcheangal lena dtacaítear le húinéirí agus tionóntaí araon agus lena gcuirtear teorainn le tionchair dhiúltacha ar an dá thaobh ag an am céanna. Mar shampla, is gné bhunúsach thábhachtach é nasc díreach a dhéanamh idir costais infheistíochta le haghaidh athchóirithe fuinnimh agus comhiomlán na méaduithe cíosa ceadaithe le haghaidh na dtionóntaí uile i bhfoirgneamh. Fágann sé sin freisin gur féidir aon deontas poiblí lena laghdaítear costas na n-infheistíochtaí príobháideacha a dhéanann an t-úinéir a chur san áireamh agus iad a asbhaint ó chostais infheistíochta an tionscadail.

Ba cheart dreasachtaí d’úinéirí foirgneamh chun athchóiriú fuinnimh a dhéanamh a bheith i bhfeidhm i gcónaí, agus níor cheart pionós a ghearradh ar theaghlaigh leochaileacha. Trí uasteorainn a chur le méaduithe cíosa (seachas uasteorainn a chur leis an gcíos) agus íocaíochtaí tacaíochta le tionóntaí a chomhcheangal, is féidir cothromaíocht éifeachtach a sholáthar idir dreasachtaí agus coimircí. Tugtar tuairisc i dTáblaTable 1 thíos ar phointí is gá aird a thabhairt orthu maidir le forbairt beartais ag brath ar cé acu atá ceachtar den dá ionstraim nó an dá cheann i bhfeidhm cheana féin nó nach bhfuil.

Tábla 1

Roghanna beartais chun aghaidh a thabhairt ar dhreasachtaí deighilte ag brath ar na coimircí atá i bhfeidhm cheana do thionóntaí leochaileacha

		Cosaint do thionóntaí trí chaidhp ar mhéadú cíosa i bhfeidhm
		Tá	Níl
Tacaíocht dhíreach do thionóntaí le haghaidh íocaíochtaí cíosa i bhfeidhm	Tá	D’fhéadfaí íocaíochtaí tacaíochta breise a thabhairt isteach chun an difríocht atá fágtha a chumhdach, más ann di, idir coigilteas costais fuinnimh (tomhaiste) a bhfuil luach airgid curtha orthu don tionónta agus an méadú cíosa a eascraíonn as an athchóiriú.	Mar gheall ar an spleáchas iomlán ar íocaíochtaí tacaíochta do thionóntaí leochaileacha i gcomhthéacs athchóirithe méadaitheacha ar fhoirgnimh chónaithe, go háirithe na cinn is neamhfheidhmiúla, d’fhéadfadh sé go gceanglófaí ar an mBallstát na híocaíochtaí tacaíochta sin a mhéadú go substaintiúil mar fhreagairt ar athchóirithe fuinnimh. Ní mór an toisc sin a chur san áireamh agus na méideanna maoinithe a bhfuil gá leo le haghaidh tacaíocht chíosa á bpleanáil chun tionóntaí leochaileacha a chosaint. De rogha air sin nó mar chomhlánú air sin, féadfar caidhp ar mhéaduithe cíosa a thabhairt isteach.
	Níl	Gan tacaíocht bhreise do theaghlaigh leochaileacha, tá ról na n-uasteorainneacha ar mhéaduithe cíosa ríthábhachtach. Féadfaidh na huasteorainneacha sin teorainn a chur leis na dreasachtaí d’úinéirí foirgnimh, áfach, mura gceadaíonn na huasteorainneacha sin d’úinéir an fhoirgnimh dóthain dá gcostais thabhaithe a aisghabháil. D’fhéadfaí ionstraimí tacaíochta sonracha a bhunú a bheadh dírithe ar úinéirí foirgneamh ar cíos le haghaidh na n-oibreacha a dhéanann siad chun an chaidhp a chomhlánú. De rogha air sin nó mar chomhlánú air sin, d’fhéadfaí íocaíochtaí tacaíochta tionóntaí a bheartú (féach an chill thuas).	Gan ceachtar den dá ionstraim, d’fhéadfadh tionóntaí a bheith neamhchosanta ar mhéaduithe móra cíosa. Ba cheart machnamh a dhéanamh ar chreat beartais ailínithe a thabhairt isteach. D’fhéadfadh creat den sórt sin rialachán maidir le méaduithe cíosa agus íocaíochtaí tacaíochta tionóntaí a chomhcheangal chun difríochtaí costais a chumhdach.

5.   IONAID ILFHREASTAIL (AIRTEAGAL 18 AGUS AIRTEAGAL 19 (3))

5.1.   Réamhrá: raon feidhme, comhthéacs dlíthiúil agus comhthéacs polaitiúil

Le hAirteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ceanglaítear ar an gCoimisiún treoirlínte a sholáthar maidir le hionaid ilfhreastail (OSS) a bhunú chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a fheabhsú. Freagraíonn na treoirlínte seo don cheanglas sin agus is é is aidhm dóibh tacú leis na Ballstáit a áirithiú go mbeidh saoráidí cúnaimh theicniúil (lena n-áirítear ionaid ilfhreastail) ar fáil ar fud a gcríche i gcomhréir le hAirteagal 18 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. Soiléirítear leo freisin gnéithe eile atá ábhartha d’ionaid ilfhreastail amhail cuireadh a thabhairt d’úinéirí foirgneamh teacht chuig ionad ilfhreastail de bhun Airteagal 19(13) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF.

Tá na treoirlínte seo le léamh in éineacht leis an dá dhoiciméad seo a leanas.

—	Moladh (74) (AE) 2024/2481 ón gCoimisiún is ea an chéad doiciméad, lena leagtar amach treoirlínte maidir le hAirteagail 21, 22 agus 24 den TEF athmhúnlaithe ‘Faisnéis agus ardú feasachta’.

—	Na treoirlínte comhpháirteacha atá ar na bacáin mar fhreagairt ar cheanglas Airteagal 22(6) den TEF athmhúnlaithe agus Airteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF is ea an dara doiciméad.

5.2.   Sainmhínithe agus coincheapa ábhartha

Ní thugtar sainmhíniú dlíthiúil ar an gcoincheap ‘ionad ilfhreastail’ (OSS) sa TEF ná sa Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF. Mar sin féin, sonraítear in Airteagail 18(2) agus 18(3) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF na seirbhísí nach mór a thairiscint le cúnamh teicniúil, lena n-áirítear ionaid ilfhreastail chuimsitheacha atá le bunú ag na Ballstáit de bhun Airteagal 18(1). I measc na seirbhísí sin tá: (i) faisnéis chuíchóirithe theicniúil agus airgeadais a sholáthar; (ii) comhairle neamhspleách a sholáthar; (iii) tacaíocht iomlánaíoch a sholáthar agus béim ar leith á leagan ar theaghlaigh a ndéanann bochtaineacht fuinnimh difear dóibh agus ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla; agus (iv) tacaíocht a sholáthar lena gcumhdaítear céimeanna éagsúla an tionscadail iarfheistithe.

Ina theannta sin, léirítear i Moladh (AE) 2024/2481 ón gCoimisiún lena leagtar amach treoirlínte maidir le hAirteagail 21, 22 agus 24 den TEF athmhúnlaithe (Roinn 3.2.2. den Iarscríbhinn) go dtagraíonn ionad ilfhreastail ‘d’áit fhíorúil nó fhisiceach ina dtacaítear le páirtithe leasmhara i ngach ceist agus i gcéimeanna cur chun feidhme de thionscadal athchóirithe a bhaineann leis an éifeachtúlacht fuinnimh, lena gcumhdaítear comhairle maidir leis an topaic agus an fhaisnéis agus na seirbhísí uile a theastaíonn uathu chun tionscadal uaillmhianach domhanda éifeachtúlachta fuinnimh/athchóirithe a chur chun feidhme’. Is iondúil go soláthraíonn ionaid ilfhreastail comhairle agus cúnamh teicniúil, riaracháin agus airgeadais maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, go háirithe le haghaidh athchóirithe foirgneamh.

I Roinn 5.3 thíos, tugtar samplaí de sheirbhísí ionaid ilfhreastail.

Cuirtear in iúl le coincheap an ionaid ilfhreastail go ndéanfaí simpliú ar an turas athchóirithe praiticiúil d’úinéirí foirgneamh, go háirithe trí na teagmhálacha agus na nósanna imeachta atá le déanamh a laghdú agus a shimpliú. Tá éagsúlacht ann maidir leis na cuspóirí a shaothraítear agus ionaid ilfhreastail á mbunú agus d’fhéadfadh na cuspóirí uile a leagtar amach sna cúig phointe urchair seo a leanas, nó cuid díobh, a bheith san áireamh iontu.

—

Is é an chéad chuspóir a d’fhéadfadh a bheith ann faisnéis agus comhairle phraiticiúil a scaipeadh maidir le hathchóiriú foirgneamh, agus iarracht mhór á déanamh chun an dá rud seo a leanas a áirithiú: (i) comhsheasmhacht na dteachtaireachtaí agus na faisnéise arna soláthar ag na gníomhaithe uile a bhfuil baint acu le hathchóirithe; agus (ii) creidiúnacht an eintitis (nó na n-eintiteas) a scaipeann na teachtaireachtaí sin agus an fhaisnéis sin. Is é an cuspóir atá ann na gníomhaíochtaí atá le déanamh chun na foirgnimh a fheabhsú agus a athchóiriú a dhéanamh simplí, praiticiúil agus sothuigthe.

—	Is é an dara cuspóir féideartha rochtain ar thacaíocht airgeadais a chuíchóiriú (e.g. trí aon tairseach chistiúcháin amháin a bhunú) trí chuspóirí agus coinníollacha incháilitheachta a chuíchóiriú, agus trí chostais bhainistíochta a bharrfheabhsú.

—

Is é an tríú cuspóir féideartha dliteanais a shoiléiriú agus muinín a dhaingniú, coinníoll riachtanach le haghaidh athchóirithe níos uaillmhianaí. Ach dliteanas a shoiléiriú agus muinín a dhaingniú, cuidítear freisin le margaí nua a struchtúrú, ar margaí iad, cé go bhféadfadh an earnáil phríobháideach iad a sholáthar ar deireadh, nach ndéanann tionscnaimh phríobháideacha iad a struchtúrú ar a gconlán féin, ná ar an luas inmhianaithe ar a laghad ar bith.

—	Is é an ceathrú cuspóir féideartha scileanna a chomhthiomsú trí shainscileanna a thabhairt le chéile agus tacú le forbairt scileanna nua.

—

Is é an cúigiú cuspóir féideartha infheistíochtaí ar mhionscála a chomhiomlánú agus mais chriticiúil a bhaint amach le cuid de na hinfheistíochtaí sin. Dá mbainfí an mhais chriticiúil sin amach d’infheisteoirí, d’fhéadfaí údar a thabhairt ansin le réitigh airgeadais thiomnaithe a fhorbairt, lena n-áirítear ionstraimí airgeadais agus comhpháirtíochtaí tiomnaithe le hinstitiúidí airgeadais (75).

5.3.   Infhaighteacht ionad ilfhreastail ar fud na gcríoch náisiúnta

Ní leor maoiniú ann féin chun freastal ar an ngá atá le hathchóiriú. In éineacht le tacaíocht airgeadais, tá sé fíor-riachtanach freisin an creat ceart cumasúcháin a sholáthar agus deireadh a chur le bacainní neamhairgeadais ar athchóiriú. Ceann de na bealaí is féidir é sin a dhéanamh is ea uirlisí comhairleacha agus ionstraimí cúnaimh inrochtana agus trédhearcacha a bhunú amhail ionaid ilfhreastail a sholáthraíonn seirbhísí comhtháite athchóirithe fuinnimh.

Chun a bheith éifeachtach, ba cheart d’ionaid ilfhreastail cúnamh teicniúil a sholáthar agus a bheith ar fáil go héasca dóibh siúd uile a bhfuil baint acu le hathchóiriú foirgneamh, lena n-áirítear úinéirí tí, riarthóirí, agus soláthraithe maoinithe, agus gnólachtaí amhail FBManna agus micrifhiontair.

Tugtar roinnt soiléirithe sa roinn seo maidir le conas an oibleagáid a chur chun feidhme go héifeachtach chun rochtain éasca agus réidh ar ionaid ilfhreastail a áirithiú do gach páirtí leasmhar ábhartha i dtéarmaí cumhdach geografach agus formáid gheografach (ar líne vs fisiceach).

5.3.1.   Cumhdach geografach

Leagtar amach an méid seo a leanas in Airteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF:

‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh saoráidí cúnaimh theicniúil ar fáil ar fud a gcríche trí ionad ilfhreastail amháin ar a laghad a bhunú:

(a)	in aghaidh gach 80 000 áitritheoir;

(b)	in aghaidh an réigiúin;

(c)	i gceantair ina bhfuil meánaois an stoic foirgneamh os cionn an mheáin náisiúnta;

(d)	i gceantair ina bhfuil sé beartaithe ag na Ballstáit cláir athchóirithe ceantair chomhtháite a chur chun feidhme; nó

(e)	ar shuíomh is féidir a bhaint amach laistigh de 90 nóiméad taistil ar an meán, ar bhonn na modhanna iompair atá ar fáil go háitiúil.’

Is é an príomhcheanglas san fhoráil thuas nach mór do na Ballstáit ionaid ilfhreastail a bhunú agus a oibriú faoi spriocdháta trasuí na Treorach maidir le FFF (29 Bealtaine 2026) ina gcríoch i gcomhréir le ceann amháin nó níos mó de na cúig chritéar in (a) go (e) a leagtar amach in Airteagal 18(1). Cé nach bhfuil i gceist leis an íoscheanglas ach ceann amháin de na critéir a chomhlíonadh, tá na Ballstáit freagrach as cur chun feidhme éifeachtach na hoibleagáide lena áirithiú go mbeidh saoráidí cúnaimh theicniúil ar fáil ar fud a gcríche. Dá bhrí sin, moltar dóibh éiceachóras agus dáileadh na n-ionad ilfhreastail ar fud na críche a struchtúrú chun leas a bhaint as acmhainneacht na n-ionad ilfhreastail, lena n-áirítear trí dhul níos faide ná Airteagal 18(1) nuair is iomchuí. D’fhéadfaí na líonraí de ghníomhaireachtaí fuinnimh áitiúla atá bunaithe cheana féin agus a bhfuil saineolas ábhartha acu a úsáid freisin chun ionaid ilfhreastail a bhunú le haghaidh athchóirithe fuinnimh.

Mar réamhshoiléiriú, is féidir ainmneacha éagsúla a bheith ag ‘ionaid ilfhreastail’ sna Ballstáit fad is a chomhlíonann siad ceanglais na Treorach maidir le FFF.

Agus an fhoráil in Airteagal 18(1) á cur chun feidhme, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go mbainfear amach a cuspóir, eadhon go mbeidh saoráidí cúnaimh theicniúil ar fáil ar fud a gcríche. Chun cur chun feidhme éifeachtach an cheanglais sin a áirithiú, d’fhéadfadh na Ballstáit cur chuige céim ar chéim a leanúint ina gcomhcheanglaítear na critéir thuas, mar shampla:

—	Céim 1: Ionad ilfhreastail amháin ar a laghad a chur ar bun a thairgeann na seirbhísí a liostaítear in Airteagail 18(2) agus 18(3) in aghaidh an réigiúin (76) (critéar b).

—

Céim 2: Ionaid ilfhreastail bhreise a bhunú i réigiúin nach féidir an t-ionad ilfhreastail arna bhunú de réir chéim 1 a bhaint amach laistigh de 90 nóiméad ón meán-am taistil ó gach cuid de na réigiúin sin (critéar e). Leis an gcéim sin, ba cheart infhaighteacht agus inrochtaineacht éifeachtach a áirithiú ar fud na críche.

—

Céim 3: I limistéir/réigiúin ina bhfuil dlús ard daonra amhail ceantair uirbeacha: measúnú a dhéanamh ar an ngá lena áirithiú go mbeidh ionad ilfhreastail amháin ar a laghad ar fáil do gach 80 000 áitritheoir (critéar a). Leis an gcéim sin, ba cheart inrochtaineacht na n-ionad ilfhreastail a áirithiú laistigh de thréimhse réasúnach ama don líon is mó úsáideoirí.

—

Céim 4 (más ábhartha): ionaid ilfhreastail bhreise a bhunú i limistéir (77) ina bhfuil sé beartaithe ag an rialtas nó ag an mbardas áitiúil clár athchóirithe ceantair comhtháite a chur chun feidhme (critéar d) nó i gcás ina bhfuil meánaois an stoic foirgneamh os cionn an mheáin náisiúnta (critéar c).

Leis an gcritéar maidir le hinrochtaineacht laistigh de thréimhse réasúnta ama (laistigh de 90 nóiméad de mheán-am taistil), sonraítear gur gá íosleibhéal láithreachta ar an láthair le hoifigí fisiceacha a áirithiú, i gcás inar féidir go réasúnta (78). Mhol an painéal saoránach maidir le héifeachtúlacht fuinnimh freisin ‘líonra d’ionaid ilfhreastail fhisiceacha a bhunú ar an leibhéal áitiúil ina bhfuil saineolaithe neamhspleácha ar fáil chun obair leantach a dhéanamh’. (79)

Chun critéar (d) a chomhlíonadh, beidh ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh eolas cuimsitheach agus cothrom le dáta acu ar thionscnaimh le haghaidh cláir athchóirithe ceantair chomhtháite. Le cláir athchóirithe ceantair chomhtháite, tugtar aghaidh ar athchóiriú foirgneamh a bhfuil gaol spásúil eatarthu, amhail bloic thithíochta. Trí dhíriú ar líon ard foirgneamh, d’fhéadfaidís cuidiú le costéifeachtacht na n-athchóirithe a mhéadú agus réitigh éagsúla a chur ar fáil ar scála níos mó. Féadfaidh siad aghaidh a thabhairt freisin ar shaincheisteanna comhlántacha a bhaineann le pleanáil uirbeach amhail: soláthar fuinnimh, soghluaisteacht, bonneagar glas, dramhaíl, agus cóireáil uisce. Ina theannta sin, féadfaidh siad acmhainní áitiúla agus réigiúnacha, ciorclaíocht agus leordhóthanacht a chur san áireamh.

Ina theannta sin, de réir Airteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ‘Féadfaidh na Ballstáit na hionaid ilfhreastail arna mbunú de bhun Airteagal 22(3), pointe (a), de Threoir (AE) 2023/1791 a ainmniú mar ionaid ilfhreastail chun críocha an Airteagail seo’. Is é sin le rá, féadfaidh na Ballstáit brath ar na hionaid ilfhreastail a cuireadh ar bun chun ceanglas na TEF a chomhlíonadh ó thaobh ceanglas na Treorach maidir le FFF a thrasuí. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach mór do na Ballstáit a chinneann é sin a dhéanamh an oibleagáid a chomhlíonadh maidir le hinfhaighteacht a áirithiú ar fud na críche de réir Airteagal 18(1) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF agus a áirithiú go dtairgeann na hionaid ilfhreastail sin na seirbhísí a thuairiscítear in Airteagail 18(2) agus 18(3).

5.3.2.   Cuir chuige ar líne agus cuir chuige fhisiceacha a chomhcheangal

Mar a luadh sa roinn roimhe seo, ní mór a thuiscint leis an bhforáil maidir le hinfhaighteacht ar fud na críche in Airteagal 18(1) go n-áirithítear láithreacht ar an láthair le hoifigí fisiceacha.

Is amhlaidh atá toisc nach leor cur chuige iomlán ar líne don chineál oibre athchóirithe atá ag teastáil (i.e. athchóirithe comhtháite a rannchuidíonn le cuspóirí aeráide, iomaíochais agus slándála fuinnimh an Aontais). Ar an gcéad dul síos, is amhlaidh atá toisc go bhfuil leibhéil éagsúla litearthachta digití ag saoránaigh, agus fiú an uirlis ar líne is fearr, is cinnte go gcaillfidh sí sciar mór den daonra, go minic na daoine is sine agus is leochailí. Ach ar bhonn níos bunúsaí, is amhlaidh atá toisc gur lú an seans go ndéanfadh teaghlach móroibreacha ina spás maireachtála ar chostas mór gan idirghníomhaíochtaí pearsanta iomadúla a bheith aige leis an duine/na daoine a shonraíonn an obair, i.e. treoracha mionsonraithe nó treoraíocht a thabhairt maidir leis an méid is gá a dhéanamh le linn an tionscadail.

Sa chomhthéacs sin, is ábhartha cuimhneamh ar an méid a tháinig chun cinn le linn an phainéil saoránach maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, a d’eagraigh an Coimisiún Eorpach idir mí Feabhra agus mí Aibreáin 2024. Bhí an painéal comhdhéanta de 150 saoránach ó Bhallstáit uile an Aontais a roghnaíodh go randamach. Ghlac siad 13 mholadh deiridh. Leagtar béim i Moladh 1 ar a thábhachtaí atá inrochtaineacht na n-ionad ilfhreastail ar fud chríoch iomlán an Bhallstáit. Sa chomhthéacs sin, chuir na rannpháirtithe i dtábhacht a thábhachtaí atá sé a áirithiú go mbeidh rochtain ag gach saoránach ar na bunaíochtaí sin (lena n-áirítear saoránaigh ó bhailte beaga, ó limistéir thuaithe, ó limistéir iargúlta nó saoránaigh a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe). Cuirtear i dtábhacht sa mholadh ón bpainéal a thábhachtaí atá an leibhéal áitiúil is gaire do na saoránaigh. Mhol an painéal go mbunódh na Ballstáit ‘líonra d’ionaid ilfhreastail fhisiceacha ar an leibhéal bardasach (hallaí cathrach, leabharlanna) ina bhfuil saineolaithe neamhspleácha ar fáil chun obair leantach a dhéanamh. Níor cheart don líonra idirdhealú a dhéanamh idir ceantair thuaithe/uirbeacha, agus grúpaí sóisialta. Ba cheart comhairle a sholáthar maidir le gnéithe reachtacha, airgeadais, teicniúla agus soláthraithe seirbhíse áitiúla san ionad ilfhreastail. Iarrtar ar ghníomhaithe áitiúla feasacht ar an tseirbhís a scaipeadh’  (80) .

Ní gá do gach ionad ilfhreastail sa chríoch ábhartha na seirbhísí uile a thuairiscítear in Airteagal 18(2) agus Airteagal 18(3) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF a sholáthar, ach ní mór na seirbhísí sin go léir a sholáthar de réir an chritéir nó na gcritéar arna roghnú ag an mBallstát. Féadfaidh ionaid ilfhreastail éagsúla agus/nó saoráidí cúnaimh theicniúil eile na seirbhísí a sholáthar ar bhealach comhlántach freisin.

Iarrtar ar na Ballstáit tagairt a dhéanamh do na treoirlínte maidir le hAirteagal 22(6) den TEF athmhúnlaithe, lena soláthraítear cásanna spreagúla, samplaí agus samhlacha de chineálacha éagsúla ionaid ilfhreastail.

Ina theannta sin, chun an fhor-rochtain is mó ar chostas measartha a áirithiú, d’fhéadfadh na Ballstáit ionaid ilfhreastail bhreise ar líne a bhunú freisin. Is féidir le hionaid ilfhreastail ar líne a bheith ina gcuidiú chun feasacht úinéirí foirgneamh a mhúscailt maidir leis an gcaoi a n-ídíonn siad fuinneamh, maidir leis an tábhacht a bhaineann lena dtomhaltas fuinnimh a rialú, agus maidir leis na modhanna chun a dtomhaltas fuinnimh a rialú. Is féidir tionchar na comhairle a sholáthraítear a mhéadú má dhéantar í a chomhcheangal go maith le faisnéis maidir leis an tacaíocht airgeadais atá ar fáil. Is féidir uirlisí ar líne a úsáid chun na húinéirí a d’fhéadfadh an tairbhe is mó a bhaint as seirbhísí spriocdhírithe den sórt sin a shainaithint agus a réamhroghnú. Ar chostas measartha, is dócha go sroichfidh cuir chuige ar líne lucht féachana mór, agus d’fhéadfadh sé ní hamháin gníomhaíochtaí láithreacha a spreagadh ach níos mó daoine a spreagadh chun dul i mbun athchóirithe freisin.

Ar deireadh, le moladh 1 ón bpainéal saoránach maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, cuireadh béim ar a thábhachtaí atá inrochtaineacht na faisnéise a sholáthraítear do thomhaltóirí chun teaghlaigh agus eagraíochtaí a chumhachtú le bheith níos fuinneamhéifeachtúla. Mhol an painéal go gcruthófaí ‘tairseach ar líne a mbeadh feidhm féin-iniúchóireachta aici chun cabhrú le tomhaltóirí measúnú a dhéanamh ar a riachtanais maidir le hiompar, feabhsuithe baile, agus leideanna faoi chostais a choinneáil íseal. Sholáthródh sé pacáiste réiteach dóibh, lena n-áirítear na chéad chéimeanna eile agus faisnéis teagmhála’  (81). Deimhnítear leis an moladh seo a thábhachtaí atá uirlis ar líne a bheadh ina céad chéim sa phróiseas. Mar sin féin, tá sé ríthábhachtach go mbeadh láithreacht fhisiceach ag gabháil le tairiscint ar líne, in oifigí tiomnaithe réigiúnacha/áitiúla ar a laghad, ach freisin ar shuíomh na réadmhaoine atá le hathchóiriú mar atá cheana féin i roinnt mhaith réigiún agus bardas.

5.4.   Cuireadh chuig ionad ilfhreastail

Is gá líonra d’ionaid ilfhreastail a bhunú ach ní leor é chun a áirithiú go n-úsáidfear iad agus go rannchuideoidh siad leis na hiarrachtaí athchóirithe a theastaíonn chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a fheabhsú. Dá bhrí sin, scrúdaítear sa roinn seo na tosca agus na modhanna lenar féidir daoine a spreagadh chun teagmháil a dhéanamh le hionaid ilfhreastail — as a stuaim féin nó mar gheall ar cheanglais sainordaitheacha.

Cé go bhféadfadh sé gur leor faisnéis agus margaíocht chun na gníomhaíochtaí athchóirithe is simplí a spreagadh, ní leor iad chun athchóiriú domhain fuinnimh a spreagadh, atá níos casta agus níos costasaí agus a dhéantar de ghnáth ag amanna sonracha.

Mar shampla, tá sé thar a bheith tábhachtach dul i dteagmháil le teaghlaigh agus iad i mbun a dteach a cheannach, toisc go bhféadfadh sé go mbeadh fonn orthu oibreacha athchóirithe móra a dhéanamh sula mbogann siad isteach. D’fhéadfaí teaghlaigh a spreagadh freisin chun obair a dhéanamh nuair a thagann méadú ar a dteaghlach nó, os a choinne sin, nuair a fhágann leanaí an baile. Ní gá gur spreagadh lárnach in aon cheann de na cásanna sin é fuinneamh a úsáid ar bhealach níos éifeachtúla agus billí fuinnimh a laghdú, ach d’fhéadfadh siad sin a bheith ina spriocanna comhlántacha i bpróiseas a thosaítear mar gheall ar ábhair imní eile. Sampla tipiciúil de ‘thruicear’ fuinnimh is ea nuair a bhíonn coire nó píosa eile trealaimh fuinnimh lochtach nó nuair a bhriseann sé síos. Mar sin féin, má bhriseann coire, is mó seans go ndíreoidh an teaghlach ar an bpráinn a bhaineann leis an gcoire a dheisiú, agus is lú seans go mbeidh athchóiriú cuimsitheach fuinnimh á bhreithniú acu.

Teagmhas eile a d’fhéadfadh a bheith ina thruicear ná oibleagáid chun athchóiriú a dhéanamh a eascraíonn as cur chun feidhme MEPS mar a leagtar síos d’fhoirgnimh neamhchónaithe in Airteagail 9(1) agus, b’fhéidir, 9(2) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ag brath ar na bearta atá ag Ballstáit. Agus úinéirí foirgneamh á sainaithint ar gá dóibh aon MEPS náisiúnta a chomhlíonadh, féadfaidh na húdaráis ábhartha a áirithiú go dtabharfar cuireadh dóibh teacht chuig ionad ilfhreastail chun comhairle maidir le hathchóiriú a fháil.

Ar deireadh, de bhun Airteagal 19(13) den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, ní mór cuireadh a thabhairt d’úinéirí foirgneamh ag a bhfuil DFF faoi bhun leibhéal C teacht chuig ionad ilfhreastail chun comhairle a fháil maidir le hathchóiriú ar an gceann is luaithe den dá dháta seo a leanas:

—	díreach tar éis do dheimhniú feidhmíochta fuinnimh an fhoirgnimh dul in éag; nó

—	5 bliana tar éis dháta eisiúna an deimhnithe feidhmíochta fuinnimh.

Chun a áirithiú go gcuirfear an fhoráil sin chun feidhme go héifeachtach, iarrtar ar na Ballstáit agus ar na húdaráis ábhartha na nithe seo a leanas a phleanáil i bhfad roimh ré: (i) an t-éileamh breise ar sheirbhísí cúnaimh theicniúil a chruthófar leis an bhforáil seo d’ionaid ilfhreastail; agus (ii) an buiséad gaolmhar.

D’fhéadfaidís é sin a dhéanamh tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:

(1)	meastachán a dhéanamh ar an líon foirgneamh a thagann faoin gcatagóir seo agus/nó a bhfuil baint ag MEPS leo agus iad a shainaithint trí úsáid a bhaint as bunachar sonraí náisiúnta DFF nó as foinse ábhartha eile (e.g. clárlann tiarnaí talún, foirm iarratais na scéime maoinithe);

(2)

acmhainní an ionaid ilfhreastail a phleanáil dá réir sin chun déileáil leis na cuirí, chun a áirithiú, i bpáirt, go mbeidh torthaí fóinteacha mar thoradh ar an bhforáil sin (e.g. go rachaidh céatadán íosta do na húinéirí ar tugadh cuireadh dóibh i mbun na n-oibreacha athchóirithe fuinnimh agus na n-oibreacha athchóirithe gaolmhara) agus nach dtiocfaidh frustrachas ar úinéir an fhoirgnimh má bhíonn an iomarca moille orthu bualadh le saineolaí.

Ina theannta sin, ba cheart do na Ballstáit an méid seo a leanas a dhéanamh:

(1)	na bealaí is fearr a chinneadh chun na húinéirí lena mbaineann a shainaithint, amhail trí chlárlanna tiarnaí talún, comhlachais úinéirí tí áitiúla, cláir ghnó agus eile;

(2)	a áirithiú go bhfaighidh gach úinéir lena mbaineann an cuireadh, ar féidir leis na Ballstáit brath ar mheascán de litreacha, ríomhphoist, glaonna gutháin agus ceardlanna faisnéiseacha ina leith.

Foscríbhinn I

Doiciméid ábhartha eile de chuid an Choimisiúin chun Airteagal 17 de Threoir AE/2024/1275 a thrasuí

Treoraíocht agus cleachtais atá ann cheana a sholáthraítear i ndoiciméid eile de chuid an Choimisiúin
Mír as Airteagal 17	Foráil shonrach	Iarscríbhinn a ghabhann le Moladh C/2023/1553 ón gCoimisiún an 12 Nollaig 2023 maidir le hAirteagal 30 maidir le cistí náisiúnta éifeachtúlachta fuinnimh, maoiniú agus tacaíocht theicniúil Threoir (AE) 2023/1791 maidir le héifeachtúlacht fuinnimh a thrasuí (‘TEF athmhúnlaithe’) (82)	Moladh (AE) 2023/2407 ón gCoimisiún an 20 Deireadh Fómhair 2023 maidir le bochtaineacht fuinnimh (lena n-áirítear SWD(2023) 647 final) (83)	Infheistíocht phríobháideach in éifeachtúlacht fuinnimh a scaoileadh — treoraíocht do na Ballstáit agus gníomhaithe margaidh, de réir Airteagal 30(10) TEF [le teacht]	Tacaíocht do chur chun feidhme an Chiste Aeráide Shóisialta. Nóta maidir le dea-chleachtais le haghaidh bearta agus infheistíochtaí costéifeachtacha (Meitheamh 2024) (84)	Tuarascáil ar éabhlóid na gcleachtas maoiniúcháin le haghaidh éifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgnimh, FBManna agus sa tionsclaíocht, an Grúpa Institiúidí Airgeadais um Éifeachtúlacht Fuinnimh (EEFIG, 2022) (85)	Doiciméid agus tuarascálacha eile
1	Maoiniú iomchuí, bearta tacaíochta agus ionstraimí eile chun aghaidh a thabhairt ar bhacainní margaidh						Tuairisc ar bhacainní ar athchóirithe fuinnimh i Roinn 2.2 nó an measúnú tionchair a ghabhann leis an togra don Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF (SWD)(2021 453 final) Nasc: https://op.europa.eu/ga/publication-detail/-/publication/daf643a4-5da2-11ec-9c6c-01aa75ed71a1/language-en
1	Na hinfheistíochtaí is gá a sainaithníodh ina bplean náisiúnta athchóirithe foirgneamh a sheachadadh chun a stoc foirgneamh a chlaochlú go foirgnimh astaíochtaí nialasacha faoi 2050						Féach an teimpléad le haghaidh na bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh chun na hinfheistíochtaí is gá a fheiceáil.
2	Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh na hiarratais agus na nósanna imeachta maidir le maoiniú poiblí simplí agus cuíchóirithe chun rochtain ar mhaoiniú a éascú, go háirithe do theaghlaigh		Tábhacht na muiníne, na rannpháirtíochta agus na cumarsáide do theaghlaigh atá i mbaol na bochtaineachta fuinnimh mar a thuairiscítear i gCaibidil VIII (SWD)		Samplaí maidir le tacaíocht agus úsáid idirghabhálaithe le haghaidh rochtain ar ionstraimí maoiniúcháin ó theaghlaigh leochaileacha (Roinn 3.5.4)		Treoir maidir le hAirteagal 24 TEF, agus treoirlínte maidir le hionaid ilfhreastail a bhunú de réir Airteagal 22(6) den TEF agus Airteagal 18(1) de Threoir AE/2024/1275 (le foilsiú)
3	Aghaidh a thabhairt ar bhacainní a bhaineann le costais tosaigh na n-athchóirithe					Luaitear bacainní (airgeadais agus neamhairgeadais) mar aon le spreagthaí le haghaidh athchóirithe i Roinn 2.4. Ionstraimí a dtugtar tuairisc orthu i Roinn 2.3
4	Breithniú a dhéanamh cé acu a úsáidfidh siad paraiméadair ioncambhunaithe nó nach n-úsáidfidh
4	Féadfaidh na Ballstáit na cistí náisiúnta éifeachtúlachta fuinnimh a úsáid, i gcás ina gcuirtear na cistí sin ar bun de bhun Airteagal 30 de Threoir (AE) 2023/1791, chun scéimeanna agus cláir thiomnaithe le haghaidh athchóirithe feidhmíochta fuinnimh a mhaoiniú	Cumhdaithe go mion i Roinn 3
5	Déanfaidh na Ballstáit bearta rialála iomchuí chun deireadh a chur le bacainní neamheacnamaíocha ar athchóiriú foirgneamh.					Liostaítear bacainní (airgeadais agus neamhairgeadais) mar aon le spreagthaí le haghaidh athchóirithe i Roinn 2.4	Achoimre ar raon iomlán na mbacainní i Roinn 2.2 nó an measúnú tionchair a ghabhann leis an togra don Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF (SWD)(2021 453 final) Nasc: https://op.europa.eu/ga/publication-detail/-/publication/daf643a4-5da2-11ec-9c6c-01aa75ed71a1/language-en Tuairisc níos mionsonraithe ar bhacainní neamheacnamaíocha den chuid is mó, amhail dua, rioscaí a mheastar a bheith ann, etc. sa tuarascáil ón nGníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) ‘Dlús a chur le hathchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh foirgneamh cónaithe’. Nasc: https://www.eea.europa.eu/publications/accelerating-the-energy-efficiency
5	Maidir le foirgnimh a bhfuil níos mó ná aonad foirgnimh amháin iontu, féadfar a áireamh ar na bearta sin ceanglais aontoilíochta a bhaint i struchtúir chomhúinéireachta, nó a cheadú do struchtúir chomhúinéireachta a bheith ina bhfaighteoirí díreacha de thacaíocht airgeadais		Dreasachtaí deighilte a phléitear i gCaibidil VII, Cuid 2.c.i (SWD)			Roinnt ionstraimí ábhartha agus ceachtanna a foghlaimíodh arna lua i Roinn 2.3.3 (leathanach 67)	An Coimisiún Eorpach, An tAirmheán Comhpháirteach Taighde (2017): Overcoming the split-incentive barrier in the building sector. Unlocking the energy efficiency potential in the rental & multifamily sectors, Nasc: https://op.europa.eu/ga/publication-detail/-/publication/ae5716d7-fb39-11e7-b8f5-01aa75ed71a1/language-en
6	An úsáid is costéifeachtaí a bhaint as maoiniú náisiúnta agus as maoiniú atá le fáil agus atá bunaithe ar leibhéal an Aontais agus as foinsí eile cistiúcháin phoiblí		Tugtar tuairisc ar roghanna maoiniúcháin an Aontais chun bochtaineacht fuinnimh a chomhrac le roinnt samplaí i gCaibidil X (SWD)		Moltaí maidir le tacaíocht chostéifeachtach d’athchóirithe fuinnimh agus do theaghlaigh leochaileacha a chosaint i Roinn 3.1.5, samplaí i Roinn 3.1.1-3.1.4		Maidir le maoiniú ar leibhéal an Aontais, tuarascálacha sonracha maidir leis an gCiste Comhtháthaithe, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa (CFRE), InvestEU, etc. e.g: nasc: https://managenergy.ec.europa.eu/publications/2021-2027-cohesion-policy-support-energy-efficiency-and-building-renovation_en.
6	Úsáidfear na foinsí cistiúcháin sin i gcomhréir le conair i dtreo stoc foirgneamh astaíochtaí nialasacha a bhaint amach faoi 2050						Féach an teimpléad le haghaidh na bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh chun na hinfheistíochtaí is gá a fheiceáil.
7	Déanfaidh na Ballstáit forbairt agus úsáid éifeachtach cistiúcháin cumasúcháin agus uirlisí airgeadais a chur chun cinn, amhail iasachtaí éifeachtúlachta fuinnimh agus morgáistí le haghaidh athchóiriú foirgneamh, conraitheoireacht feidhmíochta fuinnimh, scéimeanna airgeadais ‘íoc-mar-a-shábháiltear’, dreasachtaí fioscacha, mar shampla rátaí cánach laghdaithe ar oibreacha agus ábhair athchóirithe, scéimeanna ar an gcáin, scéimeanna ar an mbille, cistí ráthaíochta, cistí atá dírithe ar athchóiriú domhain, cistí atá dírithe ar athchóirithe a bhfuil íostairseach nach beag coigiltis fuinnimh spriocdhírithe agus caighdeáin punainne morgáiste ag baint leo.	Treoraíocht maidir le bearta féideartha chun uirlisí maoinithe cumasúcháin a chur chun cinn i Roinn 2.2.2; tuairiscí ar mhaoiniú ar an mbille agus ar scéimeanna cánach a chumhdaítear i Roinn 2.3	Ábharthacht na conraitheoireachta um fheidhmíocht fuinnimh le haghaidh tithíocht leochaileach a leagtar amach i gCaibidil VII, Cuid 2.c.ii. (SWD) Bailítear samplaí d’ionstraimí éagsúla maoinithe agus beartais, lena n-áirítear ionstraimí nuálacha, i gCaibidil X (SWD)	I raon feidhme na treoraíochta		Achoimre ar na hionstraimí maoiniúcháin i Roinn 2.3.1 agus samplaí breise in Iarscríbhinn D. Moltaí sonraithe maidir le foirgnimh thráchtála (Roinn 2.3.2) agus foirgnimh chónaithe (Roinn 2.3.3).	Tuarascáil ó Airmheán Comhpháirteach Taighde an Choimisiúin Eorpaigh (JRC) (2019): ‘Accelerating energy renovation investments in buildings’. Cumhdaítear leis raon scéimeanna airgeadais Nasc: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC117816. Tá tuilleadh faisnéise agus anailíse maidir le Conraitheoireacht um Fheidhmíocht Fuinnimh agus a chur chun feidhme maidir le hathchóiriú foirgneamh le fáil sa tuarascáil seo: Moles-Grueso, S., Bertoldi, P. agus Boza-Kiss, B., Energy Performance Contracting in the EU – 2020-2021 Nasc: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC133984
7	Treoróidh siad infheistíochtaí i stoc foirgneamh poiblí atá fuinneamhéifeachtúil, i gcomhréir le treoraíocht ó Eurostat maidir le conarthaí um fheidhmíocht fuinnimh a thaifeadadh i gcuntais rialtais.						I Roinn 4.3.2. den iarscríbhinn a ghabhann leis an treoraíocht ón gCoimisiún maidir le hAirteagal 29 den TEF, tugtar soiléirithe maidir leis an gcaoi ar cheart feidhm a bheith ag rialacha an Chórais Eorpaigh Cuntas Náisiúnta agus Réigiúnach san Aontas Eorpach maidir le conarthaí feidhmíochta fuinnimh Nasc: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202402476
7	Féadfaidh na Ballstáit úsáid comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí a chur chun cinn agus a shimpliú freisin	Arna lua i Roinn 2.4.1				Luaitear an Ciste Eorpach um Éifeachtúlacht Fuinnimh mar chomhpháirtíocht phríobháideach phoiblí d’fhoirgnimh phoiblí (Roinn 2.3.4)
8	Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfar faisnéis faoin gcistiú agus faoi na huirlisí airgeadais atá le fáil a chur ar fáil don phobal ar bhealach atá inrochtana go héasca agus trédhearcach, lena n-áirítear trí mhodhanna digiteacha	Ar a dtugtar tuairisc i ndáil le maoiniú ginearálta um éifeachtúlacht fuinnimh i Ranna 2.2.1 agus 2.2.2	Tábhacht na muiníne, na rannpháirtíochta agus na cumarsáide do theaghlaigh atá i mbaol na bochtaineachta fuinnimh mar a thuairiscítear i gCaibidil VIII (SWD)		Cumhdaithe le sampla éigin den dea-chleachtas i Roinn 3.4 agus i Roinn 4.1
9	Féadfar iasachtaí athchóirithe nó cistí ráthaíochta le haghaidh athchóirithe feidhmíochta fuinnimh a áireamh sa chistiú cumasúcháin agus sna huirlisí airgeadais	Ráthaíochtaí iasachta ar a dtugtar tuairisc i Roinn 2.5.2				Cuid de liosta na n-ionstraimí maoiniúcháin i Roinn 2.3.1 agus in Iarscríbhinn D
9	lena n-áirítear in éineacht le cláir ábhartha de chuid an Aontais, i gcás inarb infheidhme	Úsáid InvestEU agus an chreata beartais chomhtháthaithe ar a dtugtar tuairisc i Roinn 2.5.2
10	Faoin 29 Bealtaine 2025, glacfaidh an Coimisiún gníomh tarmligthe i gcomhréir le hAirteagal 32 lena bhforlíontar an Treoir seo trí chreat cuimsitheach punainne a bhunú a d’fhéadfadh institiúidí airgeadais a úsáid go deonach agus a thacaíonn le hiasachtóirí díriú ar líon na n-iasachtaí a sholáthraítear i gcomhréir le huaillmhian an Aontais maidir le dícharbónú agus spriocanna ábhartha fuinnimh, agus an líon sin a mhéadú, chun institiúidí airgeadais a spreagadh go héifeachtach chun na suimeanna a sholáthraítear le haghaidh athchóirithe feidhmíochta fuinnimh a ardú. Cumhdóidh na gníomhaíochtaí a leagtar amach sa chreat cuimsitheach punainne líon na n-iasachtaí le haghaidh athchóirithe fuinnimh, atá ag dul i méid, agus áireofar leo coimircí molta chun teaghlaigh leochaileacha a chosaint trí réitigh chistiúcháin mheasctha. Tabharfar tuairisc sa chreat ar dhea-chleachtais chun iasachtóirí a spreagadh chun na foirgnimh is neamhfheidhmiúla ina bpunanna a shainaithint agus gníomhú ina leith.
11	Éascóidh na Ballstáit comhiomlánú tionscadal chun rochtain infheisteoirí a chumasú chomh maith le réitigh phacáistithe do chliaint ionchasacha	Cumhdaithe i Ranna 2.4.1 agus 2.4.2		I raon feidhme na treoraíochta		Cuid de na hionstraimí ar a dtugtar tuairisc i Ranna 2.3.1 agus 2.5
11	Glacfaidh na Ballstáit bearta lena gcuirfear chun cinn táirgí iasachtúcháin éifeachtúlachta fuinnimh le haghaidh athchóirithe fuinnimh, cuir i gcás morgáistí glasa agus iasachtaí glasa, urraithe agus neamhurraithe, agus áiritheoidh siad go ndéanfaidh institiúidí airgeadais iad a thairiscint go forleathan agus go neamh-idirdhealaitheach agus go mbeidh siad infheicthe ag tomhaltóirí agus go mbeidh rochtain ag tomhaltóirí orthu	Foclaíocht atá beagnach comhionann i Roinn 2.2, go háirithe faisnéis maidir le raon feidhme uirlisí maoinithe cumasúcháin nuálacha agus neamh-idirdhealú i Roinn 2.2.2				Cuid de liosta na n-ionstraimí maoiniúcháin i Roinn 2.3.1 agus in Iarscríbhinn D
11	Áiritheoidh na Ballstáit go bhfaighidh bainc agus institiúidí airgeadais eile agus infheisteoirí faisnéis maidir le deiseanna a bheith rannpháirteach sa mhaoiniú maidir le feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh	Cumhdaithe i Roinn 2.4.2		I raon feidhme na treoraíochta
12	Cuirfidh na Ballstáit bearta agus maoiniú i bhfeidhm chun oideachas agus oiliúint a chur chun cinn d’fhonn a áirithiú go bhfuil líon leordhóthanach oibrithe ann a mbeidh an leibhéal iomchuí scileanna acu a chomhfhreagraíonn do na riachtanais san earnáil tógála, ag díriú go háirithe ar FBManna lena n-áirítear micrifhiontair, de réir mar is iomchuí.		Tugtar tuairisc ar shamplaí de chur chun cinn scileanna glasa in earnálacha na tógála agus na bhfoirgneamh i gCaibidil IX (SWD)
12	Féadfaidh ionaid ilfhreastail arna mbunú de bhun Airteagal 18 rochtain ar bhearta agus ar mhaoiniú den sórt sin a éascú	Ionaid ilfhreastail a chumhdaítear i Roinn 2.1.2, ach nach mbaineann go sonrach le hoiliúint				Luaite mar spreagadh tábhachtach don infheistíocht agus don athchóiriú i Roinn 2.3.3	Treoraíocht maidir le hAirteagal 24 TEF, agus treoirlínte maidir le hionaid ilfhreastail a bhunú de réir Airteagal 22(6) den TEF, agus Airteagal 18(1) de Threoir AE/2024/1275 (le foilsiú)
13	Tabharfaidh an Coimisiún cuidiú do Bhallstáit, i gcás inarb iomchuí agus arna iarraidh sin dóibh, chun cláir tacaíochta airgeadais a chur ar bun arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar fheidhmíocht fuinnimh foirgneamh, foirgnimh atá ann cheana go háirithe, lena n-áirítear trí thacaíocht a thabhairt do mhalartú dea-chleachtais idir na húdaráis nó comhlachtaí náisiúnta nó réigiúnacha freagracha.
13	Áiritheoidh na Ballstáit go ndéanfar na cláir sin a fhorbairt ar bhealach ina mbeidh rochtain ag eagraíochtaí a bhfuil acmhainní riaracháin, airgeadais agus eagraíochtúla níos ísle acu orthu.
14	Agus aird chuí á tabhairt ar theaghlaigh leochaileacha, nascfaidh na Ballstáit a mbearta airgeadais le haghaidh feabhsuithe feidhmíochta fuinnimh agus astaíochtaí gás ceaptha teasa laghdaithe in athchóiriú foirgneamh leis an gcoigilteas agus feabhsuithe fuinnimh a bhfuiltear ag spriocdhíriú orthu nó atá bainte amach, arna gcinneadh le ceann amháin nó níos mó de na critéir seo a leanas: (a) feidhmíocht fuinnimh an trealaimh nó an ábhair a úsáidfear don athchóiriú agus laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa gaolmhara; sa chás sin, déanfaidh suiteálaí a bhfuil an leibhéal ábhartha deimhniúcháin nó cáilíochta aige an trealamh nó an t-ábhar a úsáidfear san athchóiriú a shuiteáil agus comhlíonfaidh sé ar a laghad íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh le haghaidh eilimintí foirgnimh nó luachanna tagartha níos airde le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh níos fearr; (b) luachanna caighdeánacha chun an choigilteas fuinnimh agus an laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa i bhfoirgnimh a ríomh; (c) an feabhas a baineadh amach mar gheall ar an athchóiriú trí theastais feidhmíochta fuinnimh a d’eiseofaí roimh agus i ndiaidh an athchóirithe a chur i gcomparáid lena chéile; (d) torthaí ó iniúchadh fuinnimh; (e) torthaí ó mhodh eile atá ábhartha, trédhearcach agus comhréireach ina léirítear an feabhas san fheidhmíocht fuinnimh, mar shampla, tríd an tomhaltas fuinnimh roimh an athchóiriú agus ina dhiaidh a chur i gcomparáid trí chórais méadraithe a úsáid, ar choinníoll go gcomhlíonann sé sin na ceanglais a leagtar amach in Iarscríbhinn I.
16	Dreasóidh na Ballstáit athchóiriú domhain agus athchóiriú domhain céimneach le níos mó tacaíochta airgeadais, fioscaí, riaracháin agus teicniúla.
16	I gcás nach bhfuil sé indéanta go teicniúil nó go heacnamaíoch foirgneamh a chlaochlú go foirgneamh astaíochtaí nialasacha, measfar gur athchóiriú domhain chun críocha na míre seo é aon athchóiriú a mbeidh laghdú 60 % ar a laghad ar úsáid fuinnimh phríomhúil mar thoradh air.
16	Dreasóidh na Ballstáit cláir shuntasacha lena dtabharfar aghaidh ar líon ard foirgneamh, go háirithe na foirgnimh is neamhfheidhmiúla, trí chláir athchóirithe ceantair chomhtháite, cuir i gcás, agus arb é an toradh a bheidh orthu laghdú foriomlán 30 % ar a laghad ar úsáid fuinnimh phríomhúil le níos mó tacaíochta airgeadais, fioscaí, riaracháin agus teicniúla, de réir an leibhéil feidhmíochta a bhaintear amach.
17	Gan dochar dá mbeartais náisiúnta eacnamaíocha agus shóisialta ná dá gcórais dlí maoine, tabharfaidh na Ballstáit aghaidh ar dhíshealbhú teaghlach leochaileach atá mar thoradh ar mhéaduithe díréireacha cíosa tar éis athchóiriú fuinnimh ar a bhfoirgneamh cónaithe nó aonad foirgnimh cónaithe		Sainmhíniú ar bhochtaineacht fuinnimh i gCaibidil IV, le táscairí, foinsí sonraí agus mínithe breise (SWD) Eilimintí ginearálta chun dul i ngleic leis an mbochtaineacht fuinnimh, lena n-áirítear taraifí sóisialta agus lacáistí a dtugtar tuairisc orthu i gCaibidil VI (SWD) Samplaí de chleachtais chun díshealbhú de thairbhe athchóiriú a sheachaint i gCaibidil VII Cuid 2.c.ii. (SWD) Tuilleadh samplaí d’ionstraimí maoiniúcháin agus beartais i gCaibidil X (SWD)		Ní thugtar tuairisc ar dhíshealbhú i roinn thiomnaithe, ach áirítear i roinnt samplaí de chleachtais bearta atá ábhartha don fhoráil sin (e.g. Ranna 3.2.3, 3.3.5)
18	Leis na dreasachtaí airgeadais díreofar mar thosaíocht ar theaghlaigh leochaileacha, ar dhaoine a bhfuil tionchar ag bochtaineacht fuinnimh orthu agus ar dhaoine atá ag maireachtáil i dtithíocht shóisialta, i gcomhréir le hAirteagal 24 de Threoir (AE) 2023/1791		Dea-chleachtais i gCaibidil VII Cuid 2.c (SWD) Tuilleadh samplaí d’ionstraimí maoiniúcháin agus beartais i gCaibidil X (SWD)		Moltaí agus dea-chleachtais a bailíodh ar fud an doiciméid (e.g. Ranna 2.1, 3.1.5, 3.4.2, 3.4.3, 3.5.4)
19	Agus dreasachtaí airgeadais á soláthar d’úinéirí foirgneamh nó d’úinéirí aonad foirgnimh chun athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh nó ar aonaid foirgnimh ar cíos, díreoidh na Ballstáit ar dhreasachtaí airgeadais a rachaidh chun tairbhe na n-úinéirí agus na dtionóntaí araon		Tuairisc ar roghanna chun dúshláin dreasachta deighilte a laghdú i gCaibidil VII Cuid 2.c.i., lena n-áirítear samplaí de mhaoiniú ar an mbille agus conraitheoireacht feidhmíochta fuinnimh (SWD) Tuilleadh samplaí d’ionstraimí maoiniúcháin agus beartais i gCaibidil X (SWD)				I Roinn 5.5 den treoraíocht maidir le hAirteagal 22 de Threoir AE/2023/1791, soláthraítear roghanna maidir leis an gcaoi le bacainní den sórt sin a bhaineann le dreasachtaí deighilte a bhaint An Coimisiún Eorpach, An tAirmheán Comhpháirteach Taighde (2017): Overcoming the split-incentive barrier in the building sector. Unlocking the energy efficiency potential in the rental & multifamily sectors, Nasc: https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/ae5716d7-fb39-11e7-b8f5-01aa75ed71a1/language-en
19	Tabharfaidh na Ballstáit coimircí éifeachtacha isteach, chun teaghlaigh leochaileacha go háirithe a chosaint, lena n-áirítear trí thacaíocht chíosa a sholáthar nó trí uasteorainneacha a fhorchur ar arduithe cíosa, agus féadfaidh siad scéimeanna airgeadais a dhreasú a théann i ngleic leis na costais tosaigh a bhaineann le hathchóirithe, mar shampla, scéimeanna ar an mbille, scéimeanna ‘íoc-mar-a-shábháiltear’ nó conraitheoireacht um fheidhmíocht fuinnimh, dá dtagraítear i bpointe (33) d’Airteagal 2 agus in Airteagal 29 de Threoir (AE) 2023/1791.		Samplaí de mhaoiniú ar an mbille agus de chonraitheoireacht um fheidhmíocht fuinnimh ar a dtugtar tuairisc i gCaibidil VII Cuid 2.c.i., Samplaí de choimircí rialála i rialacháin tionóntachta a luaitear i gCaibidil VII Cuid 2.c.ii. (SWD) Sonraí agus samplaí maidir le hinacmhainneacht do theaghlaigh i mbochtaineacht fuinnimh i gCaibidil VI (SWD) Tuilleadh samplaí d’ionstraimí maoiniúcháin agus beartais i gCaibidil X (SWD)

CLÁR

1.

Réamhrá

100

2.

Aicmí na ndeimhnithe feidhmíochta fuinnimh

100

2.1.

Aicmí feidhmíochta fuinnimh, amlíne agus sainaitheantas físeach a shocrú

100

2.2.

Sainmhíniú ar aicme A

101

2.3.

Sainmhíniú ar aicme G

102

2.4.

Dáileadh aicmí B-F

102

2.5.

Aicme A+

103

3.

forálacha maidir le cáilíocht, iontaofacht agus inacmhainneacht DFFanna

106

3.1.

Inacmhainneacht

106

3.2.

Seiceálacha ar an láthair arna gcomhlánú le modhanna fíorúla agus seiceálacha amhairc

106

3.3.

Inrochtaineacht, inléiteacht agus formáid inléite ag meaisín

107

4.

Moltaí

108

4.1.

Gnéithe ginearálta

109

4.2.

Astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla

110

4.3.

Cáilíocht na timpeallachta laistigh

110

4.4.

Socruithe teochta níos éifeachtúla

111

4.4.1.

Téarmaíocht le haghaidh córais téimh hiodrónacha agus príomhpharaiméadair

111

4.4.2.

‘Téamh ísealteochta’ a shainiú

112

4.4.3.

Céimeanna measúnaithe atá beartaithe

112

4.5.

Saolré na gcóras téimh nó aerchóirithe atá fágtha

113

5.

Bailíocht DFFanna agus nósanna imeachta deimhniúcháin simplithe

114

5.1.

Bailíocht DFFanna

114

5.2.

Nósanna imeachta simplithe maidir le nuashonrú

116

5.3.

Comhairle maidir le hathchóiriú d’úinéirí foirgneamh

117

5.4.

Scéimeanna athbhreithnithe DFF a chur in iúl

117

6.

DFFanna a eisiúint agus a thaispeáint

118

6.1.

Truicearphointí

118

6.2.

Taispeáint DFFanna

119

7.

Iarscríbhinn V - Teimpléad le haghaidh deimhnithe feidhmíochta fuinnimh

119

7.1.

Eilimintí éigeantacha

119

7.2.

Gnéithe deonacha

121

8.

Cur chun feidhme na n-oibleagáidí faoi Iarscríbhinn VI

124

8.1.

Sainmhíniú ar DFF bailí

124

8.1.1.

Bailíocht na ríomhanna

124

8.1.2.

An líon íosta eilimintí atá difriúil le luachanna réamhshocraithe nó le luachanna caighdeánacha

124

8.1.3.

Seiceálacha bailíochta ar shonraí ionchuir

125

8.1.4.

Diallas uasta ó fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh

126

8.1.5.

Eilimintí breise

127

8.1.6.

Bailíocht agus rátáil DFF tar éis measúnú a bheith déanta ag an gcóras rialaithe neamhspleách

128

8.2.

Anailís ar cháilíocht an chórais rialaithe neamhspleách le haghaidh scéimeanna DFF

129

8.2.1.

Sainmhíniú ar chuspóirí cáilíochta sna Ballstáit

129

8.2.2.

Meastóireacht ar an leibhéal cáilíochta trí shampláil

129

8.2.3.

Cuairteanna ar an láthair chun sonraí ionchuir a fhíorú

131

8.2.4.

Scéimeanna DFF agus córais rialaithe neamhspleácha a tharmligean

132

8.3.

Bainistíocht cáilíochta scéimeanna DFF

132

8.3.1.

Cáilíocht agus deimhniúchán

132

8.3.2.

Oiliúint

132

8.3.3.

Rialú leabaithe agus comhairle in uirlisí ríomha nó i mbunachair sonraí EPB

133

8.3.4.

Rialú cáilíochta agus fíorú leanúnach

133

8.3.5.

Forfheidhmiú / pionóis

134

8.3.6.

Bainistíocht cáilíochta iomlán

134

8.4.

Córais rialaithe neamhspleácha agus bunachair sonraí EPB

135

8.5.

Infhaighteacht DFFanna

135

8.6.

Nochtadh poiblí faisnéise maidir le leibhéil cháilíochta

136

8.6.1.

Difríochtaí idir an fheidhmíocht fuinnimh ríofa/mheasta agus thomhaiste

136

1.   RÉAMHRÁ

Tugtar soiléirithe agus moltaí praiticiúla sa treoirdhoiciméad seo maidir le conas an leas is fearr is féidir a bhaint as na ceanglais maidir le deimhnithe feidhmíochta fuinnimh (DFFanna) a tugadh cothrom le dáta go substaintiúil nó a cuireadh leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh (EPBD), Airteagail 19-21 agus Iarscríbhinní V agus VI.

2.   AICMÍ NA NDEIMHNITHE FEIDHMÍOCHTA FUINNIMH

2.1.   Aicmí feidhmíochta fuinnimh, amlíne agus sainaitheantas físeach a shocrú

Leagtar síos in Airteagal 19 den Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, le hIarscríbhinn V, an creat chun foirgnimh a aicmiú. Ag taobhanna contrártha den scála, baineann aicme A le foirgnimh astaíochtaí nialasacha, agus comhfhreagraíonn aicme G do na foirgnimh is measa feidhmíocht sa stoc náisiúnta foirgneamh tráth a tugadh an scála isteach. Na Ballstáit a bhfuil foirgnimh astaíochtaí nialasacha ainmnithe acu cheana féin mar A0 an 29 Bealtaine 2026, féadfaidh siad leanúint den ainmniú sin a úsáid in ionad aicme A. I gcás na n-aicmí atá fágtha ó B go F, nó A go F do na Ballstáit a úsáideann A0, ní mór do na Ballstáit dáileadh iomchuí na dtairseach feidhmíochta fuinnimh a áirithiú i measc na n-aicmí feidhmíochta fuinnimh.

Céim i dtreo bealach níos soiléire agus níos simplí chun foirgnimh a aicmiú i ngach tír agus ar fud an Aontais is ea tabhairt isteach aicmí A go G, ina bhfuil sainmhínithe ar aicmí ‘A’ agus ‘G’. Tá sé ríthábhachtach freisin chun deireadh a chur le bacainní sa mhargadh tithíochta ar fud an Aontais agus éascóidh sé obair na ngníomhaithe trasteorann amhail bainc, cuideachtaí árachais, oibreoirí airgeadais, cuideachtaí tógála agus cuideachtaí eastáit réadaigh. Mar sin féin, d’fhéadfadh comparáid dhíreach idir foirgnimh ar fud tíortha, bunaithe ar a n-aicmí amháin, a bheith míthreorach agus neamhbheacht i bhfianaise na ndifríochtaí a d’fhéadfadh a bheith ann idir modheolaíochtaí náisiúnta chun feidhmíocht fuinnimh a ríomh.

Ní mór feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a shloinneadh in DFF mar uimhir lena léirítear úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2.y), agus ní mór an aicme feidhmíochta fuinnimh a chur in iúl mar litir ó scála dúnta ó A go G. Ní mór feidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh a chinneadh i gcomhréir le hIarscríbhinn I, chun go mbeidh sí comhsheasmhach le húsáid na feidhmíochta fuinnimh mar phríomh-mhéadracht agus príomhtháscaire i bhforálacha eile sa Treoir maidir le FFF. Ciallaíonn an tagairt do scálaí dúnta gur cheart gach aicme a shainiú le luach uasta agus luach íosta agus gur cheart idirdhealú soiléir a dhéanamh idir iad agus na haicmí atá in aice láimhe.

Tá ábharthacht ar leith ag baint leis an bhforáil in Iarscríbhinn I (pointe 1, an ceathrú fomhír) lena soiléirítear nach mór feidhmíocht fuinnimh foirgnimh a chur in iúl le táscaire uimhriúil d’úsáid fuinnimh phríomhúil in aghaidh an aonaid d’achar urláir tagartha in aghaidh na bliana, in kWh/(m2.y) chun críocha feidhmíocht fuinnimh a dheimhniú agus íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh a chomhlíonadh.

Dá bhrí sin, ba cheart a shuí leis an scéim aicmiúcháin náisiúnta nach mór sannadh aicmí a bheith bunaithe ar fheidhmíocht fuinnimh, ar cheart í a ríomh i gcomhréir le hIarscríbhinn I.

Féadfaidh na Ballstáit leanúint de mhodheolaíocht atá bunaithe ar fhoirgnimh thagartha a úsáid chun foirgnimh a aicmiú, ar choinníoll go gcomhlíonann siad na ceanglais maidir le haicmí A-G a bhunú agus a shannadh bunaithe ar fheidhmíocht fuinnimh.

In éineacht le haicmí DFF bunaithe ar fheidhmíocht fuinnimh, féadfaidh na Ballstáit tuilleadh táscairí a chur le DFF. Féadfaidh na Ballstáit, mar shampla, breithniú a dhéanamh ar aicmí breise astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) a bhunú (táscaire roghnach in Iarscríbhinn V.2b) chun a léiriú cé chomh fada agus atá an foirgneamh ó bheith ina fhoirgneamh aeráidneodrach. Mar sin féin, ní féidir le haicmiú breise deonach den sórt sin oibriú ach mar rátáil thánaisteach, mar shampla chun feasacht a mhúscailt maidir le gnéithe agus saincheisteanna sonracha. Ní féidir é a chur in ionad na n-aicmí éigeantacha bunaithe ar fheidhmíocht fuinnimh.

Léirítear in Airteagal 19(1) freisin roinnt de na heilimintí éigeantacha atá lena n-áireamh sna DFFanna, a chomhlánaítear leis na forálacha in Iarscríbhinn V maidir le heilimintí éigeantacha agus deonacha le haghaidh DFFanna (féach Roinn 7).

Le hAirteagal 19(3) éilítear ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh sainaitheantas físeach coiteann ag DFFanna ar fud a gcríche. Is cleachtas coiteann é sin cheana féin agus cinntítear leis, cé go n-eisíonn roinnt oibreoirí difriúla DFFanna, go bhfuil siad bunaithe ar na modhanna céanna ríomha agus measúnaithe agus go bhfuil cuma aonfhoirmeach orthu ar fud na tíre. Is faoi na Ballstáit atá sé go pointe áirithe an amharc-aithne a oiriúnú chun aghaidh a thabhairt ar dhifríochtaí ar fud na réigiún, agus ba cheart dóibh difríochtaí réigiúnacha nó teanga laistigh dá gcríocha a chur san áireamh freisin, rud a fhágfaidh go mbeidh rochtain ag an bpobal ar an bhfaisnéis.

A mhéid a bhaineann leis an amlíne chun na ceanglais sin a thrasuí agus a chur chun feidhme, a mhéid a bhaineann le formhór na bhforálacha eile sa Treoir maidir le FFF, beidh go dtí an 29 Bealtaine 2026 ag na Ballstáit (sprioc-am trasuí) chun a áirithiú go mbeidh a scéim aicmiúcháin náisiúnta i gcomhréir leis na forálacha nua. Más gá, ní mór dóibh na haicmí feidhmíochta fuinnimh náisiúnta d’fhoirgnimh a athshainiú faoin am sin, agus an mhodheolaíocht a úsáidtear lena sannadh a oiriúnú. Tá feidhm ag eisceacht maidir leis na Ballstáit a rinne a n-aicmí éifeachtúlachta fuinnimh a athscálú cheana féin idir 1 Eanáir 2019 agus 28 Bealtaine 2024. Glactar leis gurb é dáta an athscálaithe dáta foilsithe oifigiúil an ghnímh dlí nó an doiciméid choibhéisigh lena sainítear na haicmí fuinnimh. Féadfaidh na Ballstáit sin tabhairt isteach na scéime aicmithe nua a cheanglaítear le hAirteagal 19(2) a chur siar go dtí an 31 Nollaig 2029 ar a dhéanaí. Áirithítear leis an eisceacht sin nach n-athraítear córais aicmithe náisiúnta go rómhinic, chun cobhsaíocht a bheith sa chóras aicmithe d’oibreoirí sa mhargadh agus d’úinéirí foirgneamh. I gcás na mBallstát ina ndéantar DFFanna a shainiú agus a bhainistiú ar an leibhéal réigiúnach, tuigtear go bhfuil feidhm ag an oibleagáid ar an leibhéal réigiúnach.

Cé nach luaitear go sonrach iad in Airteagal 19, féadfaidh na Ballstáit leibhéil agus aicmí feidhmíochta fuinnimh éagsúla a shannadh do chatagóirí difriúla foirgneamh agus do chineálacha difriúla foirgneamh cónaithe agus neamhchónaithe araon. Is cleachtas coiteann agus dea-chleachtas é sin cheana féin, agus tá údar leis mar gheall ar na difríochtaí i bpatrúin úsáide fuinnimh agus i gcineálacha foirgneamh. Féadfaidh na Ballstáit idirdhealú a dhéanamh freisin idir leibhéil feidhmíochta fuinnimh bunaithe ar chriosanna aeráide sa tír. Beidh sé de bhuntáiste freisin ag difreáil aicmí idir catagóirí foirgneamh go n-éascófar faireachán agus comhlíonadh forálacha sonracha maidir le foirgnimh aonair, amhail íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh bunaithe ar Airteagal 9.

Tá an cur chuige sin comhsheasmhach freisin leis an leibhéal éilimh ar fhuinneamh atá ar cheann de na critéir le haghaidh foirgnimh astaíochtaí nialasacha (aicme A). Faoi Airteagal 11(2), ní mór uastairseach a shocrú don éileamh ar fhuinneamh i bhfoirgneamh astaíochtaí nialasacha. Faoi Airteagal 11(6), féadfar an tairseach éilimh fuinnimh sin a shocrú de réir cineál foirgnimh agus faoi threoir criosanna aeráide laistigh de thír. D’fhéadfadh uastairseacha a bheith difriúil freisin d’fhoirgnimh nua agus d’fhoirgnimh atá ann cheana á n-athchóiriú.

2.2.   Sainmhíniú ar aicme A

Faoi Airteagal 19(2), ón 29 Bealtaine 2026, ní mór do DFFanna aicme feidhmíochta fuinnimh foirgnimh a shonrú bunaithe ar scála dúnta agus úsáid á baint as na litreacha ó A go G.

Sonraítear san airteagal gur le haghaidh ‘foirgnimh astaíochtaí nialasacha’ atá litir A. Dá bhrí sin, bunaítear coibhéis shoiléir sa chreat dlíthiúil idir an sainmhíniú ar ZEBanna agus sannadh aicme A. Áirítear sa sainmhíniú ar ZEB critéir a théann níos faide ná feidhmíocht fuinnimh. Go háirithe, éilítear leis nach ndéanfar astaíochtaí carbóin a tháirgeadh ar an láthair ó bhreoslaí iontaise agus astaíochtaí nialasacha gás ceaptha teasa oibríochtúla nó méid an-íseal astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla; ní mór an t-éileamh ar fhuinneamh a bheith faoi bhun tairseach ar leith agus ní mór úsáid iomlán fuinnimh phríomhúil ar bhonn bliantúil a chumhdach le liosta iata d’fhoinsí fuinnimh. Leagtar amach na critéir sin in Airteagal 2 agus sonraítear a thuilleadh iad in Airteagal 11 den Treoir maidir le FFF, agus tugtar soiléirithe mionsonraithe sa treoraíocht in Iarscríbhinn 7 maidir le foirgnimh astaíochtaí nialasacha ar na forálacha sin.

Ciallaíonn sé sin go mbeadh ar fhoirgnimh a bhfuil a dtomhaltas fuinnimh laistigh den raon a shocraítear ar an leibhéal náisiúnta le haghaidh aicme A in kWh/(m2.y) na ceanglais eile ZEB a chomhlíonadh freisin chun iad a lipéadú mar aicme A.

Mar thoradh air sin, má tá leibhéal feidhmíochta fuinnimh ag foirgneamh a chomhlíonann an tairseach a shocraítear ar an leibhéal náisiúnta le haghaidh aicme A, ach nach gcomhlíonann ceanglais eile ZEB, mar shampla toisc go dtéitear an foirgneamh le coire gáis nó ola agus, dá bhrí sin, go bhfuil astaíochtaí carbóin ar an láthair aige, ba cheart aicme níos ísle B a shannadh dó.

Dá bhrí sin, sa mheasúnú, ní mór do dheimhnitheoir DFF na critéir éigeantacha eile le haghaidh ZEBanna a chur san áireamh, amhail easpa astaíochtaí ó theicneolaíochtaí a úsáideann breoslaí iontaise le haghaidh téimh agus fuaraithe.

Chun DFF aicme A a bhunú, ní mór do na Ballstáit úsáid a bhaint as an uastairseach éilimh fuinnimh le haghaidh ZEBanna a bheidh i bhfeidhm nuair a thabharfar isteach an scála DFF nua. Ba cheart an uastairseach a úsáid chun uasluach na feidhmíochta fuinnimh a shocrú d’aicme A (is ionann an t-íosmhéid agus nialas). Cé nach mór an uastairseach a athbhreithniú gach uair a dhéantar athbhreithniú ar na leibhéil is fearr costais (gach 5 bliana), níl aon oibleagáid ann DFF aicme A a thabhairt cothrom le dáta agus é a athscálú gach uair a dhéantar na leibhéil is fearr costais a athbhreithniú.

Faoi Airteagal 19(2), na Ballstáit a bhfuil foirgnimh astaíochtaí nialasacha mar a shainmhínítear in Airteagal 2 agus Airteagal 11 mar aicme ‘A0’ ainmnithe acu cheana féin roimh an 29 Bealtaine 2026, féadfaidh siad leanúint den úsáid sin in ionad aicme ‘A’. Is é ‘A’ — ‘G’ a bheadh sna haicmí eile ansin.

2.3.   Sainmhíniú ar aicme G

Faoi Airteagal 19(2), is í litir G an chéim is ísle den scála agus comhfhreagraíonn sí do na foirgnimh is fíor-mheasa feidhmíocht sa stoc náisiúnta foirgneamh nuair a thugtar an scála isteach. Níor cheart go leagfaí síos leis an sainmhíniú ar aicme G an úsáid fuinnimh uasta is airde; níor cheart ach an tairseach a chomhfhreagraíonn don ‘teorainn’ le haicme F a shainiú. Is iad na foirgnimh is measa feidhmíocht na foirgnimh sin a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is lú acu agus, dá bhrí sin, a bhfuil an luach is airde acu maidir le húsáid fuinnimh phríomhúil agus deiridh (kWh/m2.y) sa stoc náisiúnta foirgneamh. Ní mór do na Ballstáit sainmhíniú a thabhairt ar na foirgnimh is neamhfheidhmiúla ina bpleananna náisiúnta athchóirithe foirgneamh.

Ciallaíonn an coinníoll nár cheart ach na foirgnimh is fíor-mheasa feidhmíocht a rátáil mar aicme G gur cheart do na Ballstáit a áirithiú nach mbeidh sciar rómhór den stoc foirgneamh in aicme G. D’fhéadfadh sciar an-mhór den stoc foirgneamh foriomlán a aicmítear mar aicme G faireachán cuí ar an stoc foirgneamh a chur i mbaol, agus d’fhágfadh sé go mbeadh sé deacair feabhsuithe ar a fheidhmíocht fuinnimh a rianú agus a dhoiciméadú. Thairis sin, bheadh sé níos deacra dá réir bearta a chur i bhfeidhm lena ndíreofaí go sonrach ar na deighleoga foirgneamh a bhfuil an fheidhmíocht fuinnimh is ísle acu. Ina theannta sin, má dhéantar an iomarca foirgneamh a aicmiú mar fhoirgnimh is measa feidhmíocht, beidh níos lú difreála laistigh de na haicmí eile.

Mar thagarmharc chun feidhmíocht fuinnimh a shainiú faoi aicme G, moltar do na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar an tairseach a úsáidtear sa Treoir maidir le FFF chun íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh a bhunú d’fhoirgnimh neamhchónaithe arna mbunú faoi Airteagal 9. Tá an tairseach sin ag teacht le huasleibhéal feidhmíochta fuinnimh an 16 % is ísle den stoc foirgneamh (de réir líon na bhfoirgneamh nó an achair urláir). Dá réir sin, mheasfaí go mbeadh tagarmharc laistigh den raon 14-18 % den stoc foirgneamh (cónaithe nó neamhchónaithe) idéalach. De rogha air sin, d’fhéadfadh na Ballstáit aicme G a nascadh lena spriocanna do 2030 agus 2033 araon d’fhoirgnimh neamhchónaithe. Is é an toradh a bheadh air sin aicme G d’fhoirgnimh chónaithe arb ionann iad agus 26 % den stoc foirgneamh. Cé go dtugann sé sin aicme G réasúnta mhór ar feadh tréimhse réasúnta ghearr, soláthraíonn sé cobhsaíocht níos fadtéarmaí freisin d’aicmiú DFF. Níor cheart líon iomlán na bhfoirgneamh in aicme G a bheith níos mó ná 26 % chun róphlódú aicme G a sheachaint.

2.4.   Dáileadh aicmí B-F

Cé go sainmhínítear aicmí feidhmíochta fuinnimh A (móide A0 agus A+) agus G le critéir shonracha, faoi Airteagal 19(2) ní mór na haicmí B go F atá fágtha (nó nuair a úsáidtear ‘A0’, A go F) a dháileadh go hiomchuí. Sa chás seo tuigtear le ‘iomchuí’ nach n-eascraíonn aicmí beaga ná móra saorga as sa chás seo. Féadfar é sin a bhaint amach le ‘bandaleithead cothrom’ a bheag nó a mhór – raon táscairí feidhmíochta fuinnimh den mhéid chéanna le haghaidh gach aicme – lena gceadaítear céimeanna comhréireacha ón uasteorainn d’aicme G go dtí an leibhéal feidhmíochta fuinnimh a sheasann don chuimse íochtair d’aicme A.

Fíor 1

Sampla d’aicmí cothroma feidhmíochta fuinnimh bandaleithid in úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2.y)

Baineann buntáiste na simplíochta leis an gcur chuige sin toisc go bhfuil sé éasca fiú na raonta idir na scálaí a thuiscint. Léiríonn gach aicme céim shoiléir chomhionann sa scála. Buntáiste eile is ea a chomhsheasmhacht, toisc go bhfanann an difríocht idir scálaí cóngaracha (e.g. B go C nó D go E) seasmhach agus bandaleithead cothrom eatarthu.

Beidh córas aicmithe den sórt sin in ann an feabhas ar fheidhmíocht fuinnimh le himeacht ama a léiriú trí athruithe a dhéanamh ar líon na n-aicmí ar bhealach soiléir. Mar sin féin, beidh líonta éagsúla foirgneamh i ngach aicme mar thoradh air. Má dhéantar roinnt aicmí a líonadh go díréireach, féadfar an bandaleithead a oiriúnú chun aicmí folmha ar fud an scála a sheachaint. Agus é sin ráite, tá coinne leis go mbeidh roinnt aicmí níos folmha ná aicmí eile. Mar shampla, beidh níos lú daonra in aicme A agus in aicme B ná aicme D nó aicme E. Dá bhrí sin, ní mór do na Ballstáit cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcaoi is fearr is féidir dáileadh iomchuí scálaí a chur i bhfeidhm ar a stoc náisiúnta foirgneamh, agus an fheidhmíocht fuinnimh atá ann faoi láthair á cur san áireamh.

Léirítear i bhFíor 2 sampla ina n-úsáidtear bandaleithead iomchuí gan scálaí nach bhfuil dáilte go cothrom. Taispeánann sé cás ina bhfuil aicme A0 sa scála freisin.

I gcás foirgnimh chónaithe, féadfaidh na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar na sineirgí a d’fhéadfadh a bheith ann maidir leis na scálaí a dháileadh ar bhealach a chumhdaíonn, le chéile, aicmí E, F, agus G DFF an 43 % is measa feidhmíocht de na foirgnimh, figiúr suntasach chun críocha Airteagal 9(2). Chiallódh sé sin go mbeadh teorainn níos ísle an phríomhtháscaire feidhmíochta fuinnimh le haghaidh na litreach ‘E’ mar an gcéanna leis an tairseach do na foirgnimh is neamhfheidhmiúla. De réir Airteagal 9(2), ‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbainfear amach ar a laghad 55 % den laghdú ar an meánúsáid fuinnimh phríomhúil dá dtagraítear sa tríú fomhír tríd an 43 % de na foirgnimh chónaithe is neamhfheidhmiúla a athchóiriú’. Leis an gcomhfhreagras sin, bheadh sé níos éasca d’úinéirí foirgneamh agus d’údaráis na foirgnimh is neamhfheidhmiúla a shainaithint chun Airteagal 9(2) maidir le foirgnimh chónaithe a chur chun feidhme.

Fíor 2

Sampla d’aicmí feidhmíochta fuinnimh bandaleithid éagsúla leis an aicme roghnach ‘A0’ (úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/m2 in aghaidh na bliana)

2.5.   Aicme A+

Le hAirteagal 19(2) ceadaítear do na Ballstáit aicme feidhmíochta fuinnimh A+ a bhunú. Dá bhrí sin, is ar bhonn deonach atá Aicme A+ agus, nuair a thabharfar isteach í, beidh sí ag fíor-bharr an scála.

Má chinneann na Ballstáit aicme den sórt sin a thabhairt isteach, beidh sí ina dlúthchuid dá gcóras DFF. Ní mór don aicme feidhmíochta fuinnimh A+ arna sainiú ag na Ballstáit na critéir seo a leanas a chomhlíonadh:

(1)	ní mór éileamh fuinnimh na bhfoirgneamh a bheith 20 % níos ísle ar a laghad ná an uastairseach le haghaidh ZEBanna faoi aicme A;

(2)	i gcomhréir le hAirteagal 11, foirgnimh ina n-úsáidtear aon mhéid breoslaí iontaise agus a chomhlíonann na táscairí éilimh fuinnimh ar shlí eile, ní cháileodh siad d’aicme A ná d’aicme A+;

(3)	ní mór d’fhoirgnimh níos mó fuinnimh in-athnuaite a ghiniúint ar an láthair gach bliain ná an t-éileamh bliantúil iomlán ar fhuinneamh príomhúil;

(4)

sa bhreis ar an bhfeidhmíocht fuinnimh, tá aicme A+ ábhartha do phoitéinseal téimh dhomhanda (GWP) saolré toisc go gceanglaítear le hAirteagal 19 ar na Ballstáit a áirithiú, i gcás foirgnimh atá ann cheana agus a athchóirítear go haicme A+, go ndéanfar an GWP saolré a mheas agus a nochtadh i ndeimhniú feidhmíochta fuinnimh an fhoirgnimh. Ba cheart a thabhairt faoi deara nach ndeartar creat an Aontais maidir leis an modheolaíocht chun GWP ar feadh saolré a ríomh, arna leagan amach ag an gCoimisiún Eorpach sa ghníomh tarmligthe atá le glacadh faoin 31 Nollaig 2025, i gcomhréir le hAirteagal 7(3), ach amháin chun GWP ar feadh saolré foirgneamh nua a ríomh. Chun meastachán a dhéanamh ar phoitéinseal téimh dhomhanda ar feadh saolré i ndáil le foirgnimh atá ann cheana a bhfuil athchóiriú á dhéanamh orthu, tá sé de shaoirse ag na Ballstáit an mhodheolaíocht a oiriúnú leis na céimeanna is gá nó a modheolaíocht ríomha féin a úsáid, i gcomhréir leis na caighdeáin ábhartha.

Is é critéar 3 an critéar is soiléire lena sainaithnítear go bhfuil foirgneamh ‘deimhneach’. Éilíonn sé go nginfidh an foirgneamh níos mó fuinnimh in-athnuaite ar an láthair ná an méid iomlán fuinnimh a d’éileodh sé ón eangach. Sa ríomh sin, ní mór cúram ar leith a ghlacadh agus foinsí in-athnuaite fuinnimh á gcur san áireamh. Soiléiríonn na samplaí uimhriúla seo a leanas an coincheap.

Sampla A: tá an tairseach le haghaidh éileamh ar fhuinneamh príomhúil socraithe ag 65 kWh/(m2.y) (1).

Tá na riachtanais fuinnimh seo a leanas ag foirgneamh (sula gcuirtear neamhéifeachtúlachtaí córais nó fachtóirí fuinnimh phríomhúil (FFPanna) san áireamh):

An fuinneamh iomlán a theastaíonn ón gcóras (sula gcuirtear foinsí fuinnimh in-athnuaite san áireamh)
Téamh	55
Uisce te tí (DHW)	15
Eile (e.g. aeráil, soilsiú)	5
Iomlán	75

Úsáideann an foirgneamh a ndearnadh anailís air teaschaidéal agus tá painéil fhótavoltacha (PV) suiteáilte ann. Is mar a leanas a bheadh dáileadh an fhuinnimh:

Fuinneamh is gá de réir an chórais (in aghaidh an iompróra)	Úsáid fuinnimh (FE)	Iompróir fuinnimh	FFP	PE
Téamh (HP - leictreachas)	11,0	Leictreachas	1,5	16,5
Téamh (HP - comhthimpeallach)	44,0	Comhthimpeallach	0,0	0,0
DHW (HP - leictreachas)	3,8	Leictreachas	1,5	5,6
UTT (TC - comhthimpeallach)	11,3	Comhthimpeallach	0,0	0,0
Eile (e.g. aeráil, soilsiú)	5,0	Leictreachas	1,5	7,5
Foinsí in-athnuaite fuinnimh (PV — a úsáidtear ar an láthair) (*1)	15,0  (*1)	Leictreachas (*1)	0,0  (*1)	0,0  (*1)
Foinsí in-athnuaite fuinnimh (PV — onnmhairithe)	5,0	Leictreachas	-0,9	-4,5

An t-éileamh iomlán ar fhuinneamh (roimh PV a onnmhairíodh)	7,1
Iomlán an fhuinnimh a ghintear ar an láthair	-4,5
Cothromaíocht fuinnimh	2,6

Sa chás thuas:

—	chomhlíonfadh an foirgneamh critéar 1 a bhaineann leis an tairseach le haghaidh éileamh ar fhuinneamh (Foirgneamh ED 7.1 < (65-65*20 %));

—	chomhlíonfadh an foirgneamh an critéar maidir le breosla neamh-iontaise ar an láthair (teaschaidéal suiteáilte);

—	ní chomhlíonfadh an foirgneamh an ceanglas maidir le giniúint fuinnimh (critéar 3) toisc go bhfuil an t-éileamh ar fhuinneamh níos mó ná na foinsí in-athnuaite fuinnimh a ghintear ar an láthair.

Chun critéir A+ a chomhlíonadh, d’fhéadfadh an foirgneamh an méid fótavoltachais a ghintear ar an láthair a mhéadú nó an t-éileamh ar fhuinneamh a laghdú. Comhlíonann na samplaí B agus C seo a leanas critéir 1-3.

Sampla B: an fótavoltachas a ghintear ar an láthair a mhéadú.

Fuinneamh is gá de réir an chórais (in aghaidh an iompróra)	Úsáid fuinnimh (FE)	Iompróir fuinnimh	FFP	Fuinneamh príomhúil PE
Téamh (HP teaschaidéil — leictreachas)	11,0	Leictreachas	1,5	16,5
Téamh (HP - comhthimpeallach)	44,0	Comhthimpeallach	0,0	0,0
DHW (HP - leictreachas)	3,8	Leictreachas	1,5	5,6
DHW (HP - comhthimpeallach)	11,3	Comhthimpeallach	0,0	0,0
Eile (e.g. aeráil, soilsiú)	5,0	Leictreachas	1,5	7,5
Foinsí fuinnimh in-athnuaite (PV — a úsáidtear ar an láthair)*	15,0 *	Leictreachas*	0,0 *	0,0 *
Foinsí fuinnimh in-athnuaite (PV — onnmhairithe)	10,0	Leictreachas	-0,9	9,0

An t-éileamh iomlán ar fhuinneamh (roimh PV a onnmhairíodh)	7,1
Iomlán an fhuinnimh a ghintear ar an láthair	-9,0
Cothromaíocht fuinnimh	-1,9

Sampla C: tá an t-éileamh ar an bhfuinneamh á laghdú.

Fuinneamh is gá de réir an chórais (in aghaidh an iompróra)	Úsáid fuinnimh (FE)	Iompróir fuinnimh	FFP	PE
Téamh (HP - leictreachas)	9,0	Leictreachas	1,5	13,5
Téamh (HP - comhthimpeallach)	36,0	Comhthimpeallach	0,0	0,0
DHW (HP - leictreachas)	3,8	Leictreachas	1,5	5,6
DHW (HP - comhthimpeallach)	11,3	Comhthimpeallach	0,0	0,0
Eile (e.g. aeráil, soilsiú)	5,0	Leictreachas	1,5	7,5
Foinsí fuinnimh in-athnuaite (PV — a úsáidtear ar an láthair)*	15,0 *	Leictreachas*	0,0 *	0,0 *
Foinsí fuinnimh in-athnuaite (PV — onnmhairithe)	5,0	Leictreachas	-0,9	-4,5

An t-éileamh iomlán ar fhuinneamh (roimh PV a onnmhairíodh)	4,1
Iomlán an fhuinnimh a ghintear ar an láthair	-4,5
Cothromaíocht fuinnimh	-0,4

3.   FORÁLACHA MAIDIR LE CÁILÍOCHT, IONTAOFACHT AGUS INACMHAINNEACHT DFFANNA

Éilítear le hAirteagal 19(4) ar na Ballstáit cáilíocht, iontaofacht agus inacmhainneacht DFFanna a áirithiú.

3.1.   Inacmhainneacht

D’fhéadfadh bearta chun a áirithiú go mbeidh DFFanna inacmhainne d’úinéirí foirgneamh a bheith ag brath ar imthosca sonracha náisiúnta nó áitiúla agus, dá bhrí sin, moltar do na Ballstáit a mheas an bhfuil praghsanna margaidh DFF ró-ard in imthosca sonracha. Chun na costais ar úinéirí a laghdú, d’fhéadfaí bearta a dhéanamh chun an méid oibre atá i gceist do mheasúnóirí a laghdú (rud a chuirfeadh teorainn leis an gcostas a bhaineann le DFFanna a tháirgeadh), nó chun míchothromaíochtaí margaidh agus amhantraíocht a sheachaint. De rogha air sin, d’fhéadfaí tacaíocht thiomnaithe do theaghlaigh leochaileacha a mheas.

D’fhéadfadh úsáid prótacal caighdeánach ag a bhfuil luachanna réamhshocraithe, nó modhanna fíorúla (féach freisin Roinn 3.2) an t-am is gá chun DFF a tháirgeadh agus a eisiúint agus, dá bhrí sin, a chostais a laghdú. I ndáil leis na bearta sin, moltar do na Ballstáit cothromaíocht a bhaint amach idir costais agus cáilíocht DFFanna bunaithe ar a n-imthosca náisiúnta.

D’fhéadfaí uasteorainneacha praghais a shocrú ar an leibhéal náisiúnta freisin d’fhonn na costais ar úinéirí foirgneamh a choinneáil laistigh de theorainneacha agus amhantraíocht a sheachaint. Sa chás sin freisin, ba cheart a cheadú leis na caidhpeanna praghais DFF d’ardcháilíocht a eisiúint. Is léir ón taithí a fuarthas ar úsáid na gcaidhpeanna praghais i roinnt Ballstát an tábhacht a bhaineann leis na caidhpeanna praghais a innéacsú go rialta.

Éilítear go sonrach le hAirteagal 19(4) ar na Ballstáit a mheas cé acu ar cheart nó nár cheart dóibh tacaíocht airgeadais a sholáthar do theaghlaigh leochaileacha chun DFFanna a dhéanamh níos inacmhainne. D’fhéadfadh na Ballstáit, mar shampla, breithniú a dhéanamh ar bhearta tacaíochta sonracha a bhunú do theaghlaigh ar ioncam íseal nó scéimeanna airgeadais a leathnú lena dtacaítear le hathchóirithe fuinnimh chun costas DFFanna a chumhdach (e.g. roimh athchóiriú agus ina dhiaidh) d’úinéirí foirgneamh ar ioncam íseal.

3.2.   Seiceálacha ar an láthair arna gcomhlánú le modhanna fíorúla agus seiceálacha amhairc

Éilítear le hAirteagal 19(4) ar na Ballstáit a áirithiú go n-eiseofar DFFanna ar bhonn cuairt ar an láthair, a fhéadfar a dhéanamh, i gcás inarb iomchuí, trí mhodhanna fíorúla le seiceálacha amhairc. I gceachtar cás, ní mór cáilíocht agus iontaofacht DFFanna a áirithiú.

Is fearr cuairteanna fisiciúla ar an láthair toisc go gceadaíonn siad measúnú gan uaim agus idirghníomhaíocht dhíreach idir an saineolaí neamhspleách agus úinéir/ionadaí an fhoirgnimh. Mar sin féin, is léir ón taithí a fuarthas gur féidir le cuairteanna fíorúla, más iomchuí, a bheith ina rogha mhalartach bhailí ar chuairteanna fisiciúla. D’fhéadfaidís feabhas a chur ar inacmhainneacht DFFanna go háirithe i gcásanna ina mbeadh gá le hiarrachtaí lóistíochta díréireacha le haghaidh cuairteanna ar an láthair (e.g. i gceantair iargúlta). D’fhéadfadh sé gur mhian leis na Ballstáit critéir agus coinníollacha a leagan síos le haghaidh na gcásanna inar féidir seiceálacha fíorúla a chur in ionad cuairteanna ar an láthair.

Mar riail ghinearálta, mheasfaí go mbeadh cuairt fhíorúil ar fhoirgnimh iomchuí dá mbeadh an saineolaí fuinnimh neamhspleách in ann measúnú den chineál céanna a dhéanamh bunaithe ar an leibhéal céanna rochtana ar an bhfoirgneamh agus a bheadh ag an té sin le linn cuairt fhisiceach agus dá mbeadh an leibhéal céanna cáilíochta mar thoradh uirthi. D’fhéadfaí cuairt fhíorúil a úsáid freisin chun bailíocht na sonraí a fhaightear trí mhodhanna eile a dheimhniú (e.g. pleananna, líníochtaí, sonraíochtaí teicniúla). Ba cheart a áireamh leis an rochtain gach cuid ábhartha den fhoirgneamh nó den aonad foirgnimh, lena n-áirítear, mar shampla, an siléir, an córas téimh, an díon, an gairdín nó an clós, agus aon árasán amháin ar a laghad, chomh maith le léargas soiléir ar shonraí na bhfuinneog/na ndoirse.

De ghnáth, bheadh eisiúint deimhnithe feidhmíochta fuinnimh trí mhodhanna fíorúla le seiceálacha amhairc bunaithe ar chuairt foirgnimh i dtimpeallacht ar líne. Go praiticiúil, chun cuairt fhíorúil ar fhoirgnimh a chur i gcrích, nascfadh úinéir an fhoirgnimh nó a ionadaí (bainisteoir foirgnimh, maoirseoir tógála, etc.) ar an láthair go fíorúil leis an saineolaí fuinnimh neamhspleách, mar shampla trí ardán físghlao. I gcás foirgnimh chónaithe, d’fhéadfaí na cuairteanna fíorúla sin a eagrú trí ardáin fhíorúla atá ar fáil go coitianta agus a bhfuil cur amach ag an bpobal orthu. I gcás foirgnimh mhóra neamhchónaithe, d’fhéadfadh sé a bheith níos iomchuí ardáin físe speisialta a úsáid a fhágann gur féidir físchomhdháil 360° a dhéanamh. Ó thaobh na teicneolaíochta de, bheadh ar úinéir an fhoirgnimh nó ar ionadaí an fhoirgnimh nasc idirlín cobhsaí agus fearas leictreonach (fón cliste, táibléad, ríomhaire glúine, etc.) a sholáthar le ceamara ar cháilíocht leormhaith.

I gcás inar gá agus inarb iomchuí, ba cheart doiciméid agus grianghraif bhreise a bheith mar thaca le cuairt fhíorúil ar fhoirgnimh, lena mbailítear agus lena dtaispeántar sonraíochtaí córas foirgnimh roghnaithe amhail córais téimh nó aerála. D’fhéadfadh saineolaithe/measúnuithe DFF seicliostaí a tharraingt suas chun úinéirí foirgneamh a chur ar an eolas faoi na réamhchoinníollacha is gá agus/nó faoi na riachtanais bhreise sonraí.

Mura gcomhlíontar na réamhchoinníollacha teicniúla agus mura féidir an measúnú a dhéanamh ar leibhéal leordhóthanach cáilíochta, ba ghá an chigireacht fhíorúil a dhéanamh arís nó a chomhlánú le cuairt fhisiciúil.

Is é an saineolaí/measúnóir neamhspleách atá freagrach ar bhailíocht cuairte fíorúla a chinneadh chun na gcríoch DFF a tháirgeadh. Má chinneann an saineolaí neamhspleách go bhféadfadh DFF ar cháilíocht neamhleor a bheith mar thoradh ar chuairt fhíorúil (e.g. níl an saineolaí in ann príomhpharaiméadair a shainaithint tríd an gcuairt fhíorúil), ansin beidh ar an saineolaí dul ar aghaidh le cuairt ar an láthair. Ar an gcaoi chéanna, ní féidir leis an saineolaí neamhspleách cuairt ar an láthair a úsáid chun údar a thabhairt le hearráidí nó míchruinnis in CGE.

3.3.   Inrochtaineacht, inléiteacht agus formáid inléite ag meaisín

Bunaítear le hAirteagal 19(4) ‘go mbeidh na deimhnithe feidhmíochta fuinnimh soiléir agus soléite, ar fáil i bhformáid atá inléite ag meaisín’, agus sonraítear in Iarscríbhinn V ‘go mbeidh rochtain chomhionann ag daoine faoi mhíchumas ar an bhfaisnéis i ndeimhnithe feidhmíochta fuinnimh’. Ós rud é go suitear le hAirteagal 20(1) den Treoir maidir le FFF gur cheart DFFanna a eisiúint i bhformáid dhigiteach, mura n-iarrtar leagan páipéir, tagraíonn na moltaí seo a leanas do dhoiciméid dhigiteacha den chuid is mó.

Inléite ag meaisín

Le Treoir (AE) 2019/1024 maidir le sonraí oscailte, agus maidir le faisnéis ón earnáil phoiblí a athúsáid, sainmhínítear coincheap na meaisín-inléiteachta ar leibhéal an Aontais mar fhormáid atá struchtúrtha ar bhealach lenar féidir le feidhmchlár bogearraí sonraí sonracha a shainaithint, a aithint agus a bhaint aisti go héasca (2). Ar roinnt samplaí d’fhormáidí atá inléite ag meaisín tá CSV, JSON nó XML. Ní féidir a mheas go bhfuil sonraí atá códaithe i bhformáid chomhaid a chuireann teorainn lena n-eastóscadh nó lena bpróiseáil uathoibríoch inléite ag meaisín (3). Mar shampla, níl doiciméid chlóite ná lámhscríofa a rinneadh a dhigitiú ina dhiaidh sin inléite ag meaisín, ach is féidir le meaisín an téacs coibhéiseach i gcomhad téacs simplí ASCII a phróiseáil. (4)

Inrochtaineacht agus inléiteacht

Aithníodh tabhairt isteach ceanglas inrochtaineachta agus inléiteachta le haghaidh DFFanna mar chéim mhór i dtreo cuimsithe do dhaoine faoi mhíchumas (5). Ní hamháin go bhfuil ceanglais inrochtaineachta maidir leis an timpeallacht thógtha i reachtaíocht an Aontais ach tá ceanglais ann freisin maidir le faisnéis (dhigiteach agus neamhdhigiteach), suíomhanna gréasáin san áireamh. Forlíontar an reachtaíocht le moltaí a n-úsáidfear ceanglais inrochtaineachta ina leith i gcúinsí sonracha.

Ceanglais ábhartha maidir le hinrochtaineacht táirgí agus seirbhísí (agus an timpeallacht thógtha ina soláthraítear na seirbhísí) do dhaoine faoi mhíchumas, soláthraítear iad freisin in Iarscríbhinní I agus III a ghabhann le Treoir (AE) 2019/882 maidir leis na ceanglais inrochtaineachta le haghaidh táirgí agus seirbhísí (an Ionstraim Eorpach um Inrochtaineacht) (6). Cé go dtagann DFFanna lasmuigh de raon feidhme ábhartha na Treorach sin, leagtar síos sna hiarscríbhinní a ghabhann leis an Treoir, mar sin féin, ceanglais atá ábhartha don fhaisnéis a sholáthraítear sna DFFanna (7).

Chun go mbeidh siad inrochtana, ba cheart do DFFanna neamhdhigiteacha na ceanglais seo a leanas a chomhlíonadh.

—

Ba cheart lipéid agus treoracha a chur ar fáil trí níos mó ná cainéal céadfach amháin, a chur i láthair úsáideoirí ar bhealaí is féidir leo a thuiscint agus a bhrath, le clónna de mhéid agus de chruth oiriúnach, le codarsnacht leordhóthanach agus spásáil inchoigeartaithe idir litreacha, línte agus míreanna.

Le bheith inrochtana, ba cheart gurb amhlaidh a leanas i gcás DFFanna digiteacha:

– (i)

cuirfear ar fáil iad trí níos mó ná cainéal céadfach amháin;

– (ii)

cuirfear i láthair iad ar bhealach intuigthe, mar shampla, agus úsáid á baint as na focail chéanna ar bhealach comhsheasmhach nó i struchtúr soiléir loighciúil ionas gur fearr is féidir le daoine faoi mhíchumas intleachta iad a thuiscint;

– (iii)

iad a chur i láthair úsáideoirí ar bhealaí is féidir leo a bhrath, mar shampla, ba cheart DFFanna a dhearadh chun go mbeidh codarsnacht bhreise ann in íomhánna tulra ionas gur féidir le daoine a bhfuil radharc lag acu iad a fheiceáil; níor cheart dath a úsáid mar an t-aon bhealach amháin chun píosa áirithe faisnéise a chur in iúl (e.g. sa léaráid lipéid fuinnimh);

– (iv)

cuirfear i láthair iad i gclómhéid agus i gcruth oiriúnach, agus dálaí úsáide intuartha á gcur san áireamh agus codarsnacht leormhaith á húsáid, chomh maith le spásáil inchoigeartaithe idir litreacha, línte agus míreanna;

– (v)

a mhéid a bhaineann le hinneachar, cuirfear ar fáil iad i dtéacsfhormáidí is féidir a úsáid chun formáidí cúnta malartacha a ghiniúint a bheidh le cur i láthair ar bhealaí difriúla agus trí mheán níos mó ná cainéal céadfach amháin; mar shampla, faisnéis a sholáthraítear trí ghuth nó Braille trí úsáid a bhaint as léitheoirí scáileáin;

– (vi)

beidh cur i láthair malartach ar aon inneachar neamhthéacsúil ag gabháil leis; mar shampla, ba cheart tuairisc téacs a bheith ag gabháil le léaráidí (amhail léaráid an lipéid fuinnimh) ina sainaithnítear na príomheilimintí nó ina dtugtar tuairisc ar phríomhghníomhaíochtaí. (8)

Thairis sin, agus DFFanna á soláthar ar pháipéar, ba cheart an rogha maidir le priontáil in Braille a chur ar fáil (9).

4.   MOLTAÍ

Leis an athmhúnlú ar an Treoir maidir le FFF, tugtar isteach roinnt gnéithe nua a mhéid a bhaineann le moltaí DFFanna chun feidhmíocht fuinnimh foirgnimh a fheabhsú. Bhí na moltaí ina gcuid éigeantach de DFF cheana féin ach tá a raon feidhme méadaithe ag athmhúnlú na Treorach maidir le FFF. Meastar go mbeidh moltaí in DFF gonta, agus is áit níos oiriúnaí é pas athchóirithe (Airteagal 12) chun míniú mionsonraithe a thabhairt ar na feabhsuithe sonracha is féidir a dhéanamh ar an bhfoirgneamh, lena soláthraítear faisnéis theicniúil agus phraiticiúil i bhfad níos cuimsithí, lena n-áirítear maidir le céimeanna a sheicheamhú.

Cumhdaítear sa roinn seo na ceanglais nua is ábhartha, a chuirtear i dtábhacht freisin sa tábla thíos in aice leis na ceanglais atá ann cheana.

Tábla 1.

Eilimintí éigeantacha agus deonacha le haghaidh moltaí maidir le feabhsuithe

Eilimintí / raon feidhme	Éigeantach	Deonach
	Bearta a chumhdach chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú	Meastachán a sholáthar ar raon na dtréimhsí aisíoca nó na gcostas agus na dtairbhí i gcaitheamh a shaolré eacnamaíche (nua)
	Bearta a chumhdach chun astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú (nua)	Faisnéis a sholáthar maidir leis na dreasachtaí airgeadais, cúnamh riaracháin agus teicniúil atá ar fáil (nua)
	Bearta a chumhdach chun cáilíocht an aeir laistigh a fheabhsú (nua)	Faisnéis a sholáthar maidir leis na tairbhí airgeadais a bhaineann go ginearálta leis na luachanna tagartha a bhaint amach (nua)
	Meastachán a sholáthar ar choigilteas fuinnimh agus ar an laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla (nua)	Faisnéis eile a sholáthar maidir le hábhair ghaolmhara, amhail iniúchtaí fuinnimh, dreasachtaí (airgeadais agus eile) agus féidearthachtaí maoiniúcháin, nó comhairle maidir le conas athléimneacht aeráide an fhoirgnimh a mhéadú
	Bearta a chumhdach (a) a dhéantar i dtaca le hathchóiriú mór ar an imchlúdach foirgnimh nó ar chóras teicniúil foirgnimh nó ar chórais theicniúla foirgnimh agus (b) le haghaidh eilimintí foirgnimh aonair
	Measúnú a chur san áireamh maidir le cé acu is féidir nó nach féidir na córais téimh, aerála, aerchóirithe agus uisce the tí a oiriúnú chun oibriú ag socruithe teochta níos éifeachtúla (nua)
	Measúnú ar a bhfuil fágtha de shaolré an chórais téimh nó an chórais aerchóirithe a áireamh. I gcás inarb ábhartha, ní mór a léiriú sna moltaí nithe a d’fhéadfaí a athsholáthar don chóras téimh nó aerchóirithe, i gcomhréir le spriocanna aeráide 2030 agus 2050, agus imthosca áitiúla agus cúinsí a bhaineann leis an gcóras á gcur san áireamh (nua)
	Léiriú a thabhairt maidir leis an áit ar féidir le húinéir nó tionónta an fhoirgnimh nó an aonaid foirgnimh faisnéis níos mionsonraithe a fháil, lena n-áirítear faisnéis maidir le cost-éifeachtúlacht na moltaí a rinneadh sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh
	Beidh faisnéis ann maidir leis na bearta atá le déanamh chun na moltaí a chur chun feidhme, faisnéis teagmhála le haghaidh ionaid ilfhreastail ábhartha agus, i gcás inarb ábhartha, roghanna tacaíochta airgeadais

4.1.   Gnéithe ginearálta

Faoi Airteagal 19(5), ní mór moltaí a áireamh sna DFFanna maidir leis an méid seo a leanas:

—	feabhsuithe costéifeachtacha a dhéanamh ar fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh;

—	astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla a laghdú; agus

—	feabhas a chur ar cháilíocht na timpeallachta laistigh.

Cuireadh an dá cheann dheireanacha sin leis na ceanglais atá ann cheana maidir le moltaí.

Úrnuacht eile is ea nach bhfuil feidhm ag na forálacha maidir le moltaí maidir le foirgnimh ag a bhfuil aicme feidhmíochta fuinnimh A bainte amach cheana féin. In DFF d’fhoirgnimh d’aicme A (agus dá réir sin d’fhoirgnimh A+), d’fhéadfaí an roinn maidir le moltaí a fhágáil folamh dá bhrí sin.

Ní mór do na moltaí aghaidh a thabhairt ar dhá chineál beart: (a) bearta a dhéantar i dtaca le hathchóiriú mór ar an imchlúdach foirgnimh nó ar chóras teicniúil foirgnimh nó ar chórais theicniúla foirgnimh agus (b) bearta maidir le heilimintí foirgnimh aonair gan beann ar athchóiriú mór ar an imchlúdach foirgnimh nó ar chóras teicniúil foirgnimh nó ar chóras teicniúil foirgnimh. Níor athraigh an difreáil sin ó na ceanglais atá ann cheana.

Féadfar a áireamh sna moltaí freisin meastachán ar raon na dtréimhsí aisíoca nó na gcostas agus na dtairbhí i gcaitheamh shaolré eacnamaíoch an fhoirgnimh agus faisnéis maidir leis na dreasachtaí airgeadais atá ar fáil, cúnamh riaracháin agus teicniúil, chomh maith le sochair airgeadais a bhfuil baint mhór acu le baint amach na luachanna tagartha.

Ar deireadh, má eisítear DFF in éineacht le pas athchóirithe nó má tá sé gar dó in am, faoi Airteagal 19(6) is féidir an pas athchóirithe a chur in ionad na moltaí.

4.2.   Astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla

Faoi Airteagal 19(5), ní mór moltaí a áireamh sna DFFanna maidir le laghdú costéifeachtach ar astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla. Sainmhínítear astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla mar ‘astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaineann le tomhaltas fuinnimh na gcóras teicniúil foirgnimh le linn úsáid agus oibriú an fhoirgnimh’ (Airteagal 2(23)). Tá sé seo nua; níor bhain na forálacha maidir le moltaí a bhí i bhfeidhm roimh an athmhúnlú ach le bearta costéifeachtacha chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú.

Comhcheanglaítear le bearta chun astaíochtaí oibríochtúla gás ceaptha teasa a laghdú na bearta sin chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú trí bhearta éifeachtúlachta fuinnimh agus na bearta sin a bhaineann le húsáid fuinnimh in-athnuaite a tháirgtear ar an láthair. Dá bhrí sin, le gach beart lena bhfeabhsaítear feidhmíocht fuinnimh foirgneamh, laghdaítear astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla ag an am céanna. Ós rud é gurb ionann cineál na mbeart chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú agus astaíochtaí GCT a laghdú, is é an rud ar gá sna moltaí rangú soiléir a sholáthar agus tionchair inchainníochtaithe na mbeart a mholtar i dtéarmaí astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla a laghdú a áireamh iontu. Chuige sin, sonraítear a thuilleadh in Airteagal 19(7) nach mór meastachán ar an gcoigilteas fuinnimh agus ar an laghdú ar astaíochtaí GCT oibríochtúla a áireamh sna moltaí.

4.3.   Cáilíocht na timpeallachta laistigh

Sainmhínítear cáilíocht na timpeallachta laistigh (IEQ) mar ‘toradh measúnaithe a rinneadh ar na dálaí laistigh d’fhoirgneamh a imríonn tionchar ar shláinte agus ar dhea-bhail na n-áititheoirí, bunaithe ar pharaiméadair amhail na paraiméadair a bhaineann le teocht, bogthaise, ráta aerála agus láithreacht éilleán;’ (Airteagal 2(66)).

Foráiltear le hAirteagal 19(5) nach mór do DFFanna moltaí a áireamh maidir le feabhas a chur ar IEQ foirgnimh nó aonaid foirgnimh. Tá nasc idir an ceanglas nua sin agus bearta nua eile san athmhúnlú ar an Treoir maidir le FFF lena ndírítear ar chompord teirmeach agus ar IEQ (go háirithe Airteagal 5(1), Airteagal 8(3), agus Airteagal 13).

Is minic a bheifear in ann bearta a mholadh lena bhfeabhsófar feidhmíocht fuinnimh agus IEQ i gcomhthráth, ach i gcásanna eile ba cheart moltaí chun feabhas a chur ar IEQ a bheith sonrach agus curtha in oiriúint d’úsáid an fhoirgnimh (chónaithe nó neamhchónaithe).

I gcás inarb ann dóibh cheana agus inarb ábhartha, d’fhéadfaí tagairt a dhéanamh sna moltaí do na ceanglais náisiúnta dheonacha a luaitear in Airteagal 13 maidir le caighdeáin leordhóthanacha IEQ a chur chun feidhme i bhfoirgnimh chun aeráid shláintiúil laistigh a chothabháil.

Féadfar an méid seo a leanas a áireamh i moltaí IEQ, ag brath ar choinníollacha sonracha agus úsáid na bhfoirgneamh:

—	feabhas a chur ar insliú teirmeach lena laghdófar doimhneachtaí agus míchompord teirmeach áitiúil freisin, sa gheimhreadh agus sa samhradh araon;

—

réitigh fuaraithe éighníomhaigh, amhail gairis scáthaithe gréine a shuiteáil, fuarú aerálaitheach a bharrfheabhsú, agus mais theirmeach an fhoirgnimh a fheabhsú chun aghaidh a thabhairt ar fhadhbanna róthéimh; is féidir tuaslagáin fuaraithe ghníomhacha (e.g. córais radanta nó aer-bhunaithe, gaothráin) a úsáid chun fuarú nuair nach leor córais éighníomhacha chun compord agus sláinte a áirithiú;

—	an córas téimh agus/nó fuaraithe atá ann faoi láthair a uasghrádú nó ceann níos tíosaí ar fhuinneamh a chur ina ionad, e.g. rialáil theirmeach níos fearr;

—	córas aerála a shuiteáil, trí aisghabháil teasa a úsáid;

—	bearta chun compord teirmeach a fheabhsú (e.g. an teocht aeir a choigeartú nó an leibhéal bogthaise a fheabhsú);

—	suiteáil fearais féinrialaithe chun an teocht i ngach seomra a rialáil ar leithligh nó i gcrios ainmnithe téite nó fuaraithe den aonad foirgnimh;

—	braiteoirí a shuiteáil a dhéanann faireachán ar IEQ;

—	rialuithe seasta a shuiteáil a fhreagraíonn do leibhéil IEQ;

—	athsholáthar scagairí, suiteáil glantóirí aeir nó comhpháirteanna le haghaidh díghalrú aeir (i gcás inarb ábhartha);

—	feidhmíocht an chórais aerála atá ann cheana a fheabhsú nó feidhmíocht an chórais aerála atá ann cheana a athsholáthar;

—	má dhéantar faireachán ar IEQ cheana féin san fhoirgneamh (táscaire deonach in Iarscríbhinn V.2) (10), is féidir/ba cheart na moltaí maidir le feabhsúchán a bhunú air, más iomchuí.

Cé gur ceanglas nua é sin sa Treoir maidir le FFF, tá gnéithe a bhaineann le IEQ ag roinnt Ballstát cheana féin ina DFFanna. Mar shampla, sa Ghréig, tá bosca sonrach ann le haghaidh ‘dálaí compoird agus cáilíocht an aeir laistigh’. Tá saincheisteanna compoird samhraidh le háireamh in DFF na Rómáine (11). Sa Phortaingéil, i gcás gach ceann de na bearta a mholtar chun feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú, is féidir le DFF a chur in iúl an bhfuil tairbhí eile acu amhail compord teirmeach, cáilíocht an aeir laistigh nó feabhsuithe ar chompord fuaime (12).

4.4.   Socruithe teochta níos éifeachtúla

Éilítear le hAirteagal 19(8) go n-áireofar i moltaí DFF freisin measúnú ar an bhféidearthacht go n-oibreoidh córais téimh, aerála, aerchóirithe agus uisce the tí ag socruithe teochta atá níos tíosaí ar fhuinneamh. Áirítear sa mheasúnú sin meastóireacht a dhéanamh ar indéantacht astaírí ísealteochta le haghaidh córais téimh uiscebhunaithe, atá deartha chun éifeachtúlacht fuinnimh a bharrfheabhsú agus chun tacú le comhtháthú foinsí fuinnimh in-athnuaite. Tá naisc ag an ngné nua sin i moltaí DFF le ceanglais eile in athmhúnlú na Treorach maidir le FFF le haghaidh córais theicniúla foirgneamh, íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh agus cigireachtaí (13), agus comhlánaítear í le táscairí sonracha i dteimpléad DFF (14).

Sna fo-ranna seo a leanas, soláthraítear soiléirithe ar an téarmaíocht agus ar na coincheapa ábhartha a bhaineann le téamh ísealteochta i gcórais hidreonaice, mar aon leis na céimeanna measúnaithe a mholtar is gá chun acmhainneacht na gcóras téimh a chinneadh chun feidhmíocht atá tíosach ar fhuinneamh a bhaint amach laistigh d’fhoirgnimh chónaithe. Tá na ranna sin mar chuid de thuarascáil theicniúil níos leithne a eiseofar ar leithligh ón treoirdhoiciméad seo.

4.4.1.   Téarmaíocht le haghaidh córais téimh hidreonaice agus príomhpharaiméadair

Tugtar tuairisc sna téarmaí seo a leanas ar na córais teochta i gcórais téimh hidreonaice.

—	Is ionann teocht an chórais agus meán na dteochtaí soláthair agus fillte i gcóras téimh.

—	Tagraíonn teocht an tsoláthair do theocht an tsreabháin a sholáthraítear ón ngineadóir teasa (e.g. coire, teaschaidéal) do na hastaírí.

—	Is ionann teocht an fhillte agus teocht an tsreabháin a thagann ar ais ó astaírí chuig an ngineadóir.

—	Tagraíonn Delta T (ΔT) don difríocht idir teochtaí soláthair agus teochtaí fillte, rud a mbíonn tionchar aige ar éifeachtúlacht an chórais.

—	Is ionann an teocht iomarcach agus an difríocht idir meánteocht an tsreabháin astaíre agus an teocht chomhthimpeallach, a úsáidtear chun aschur teasa astaíre a ríomh.

Tá sé casta córas beacht teochta córais téimh atá ann cheana a shaintréithriú agus ní féidir leis brath ar theochtaí ísle a thaifeadtar go treallach. Dá bhrí sin, níl ach dhá phríomhpharaiméadar, teocht deartha an chórais agus an meánchóras séasúrach, teochtaí soláthair agus aischuir, ina dtáscairí úsáideacha ar chóras oibríochtúil an chórais téimh, agus cuidíonn siad le measúnú a dhéanamh ar fheabhsuithe feidhmíochta a d’fhéadfaí a dhéanamh ar an deimhniú feidhmíochta fuinnimh.

Maidir le foirgnimh atá ann cheana, is éard atá i gceist leis na luachanna sin a chinneadh measúnú a dhéanamh ar an lód teasa atá ann faoi láthair agus ar acmhainneacht na n-astaírí suiteáilte. Is féidir uirlisí ríomha, ina n-úsáidtear sonraí amhail crios aeráide, sonraíochtaí gineadóra teasa agus sonraí maidir le sreabhadh dáileacháin, a úsáid chun meastachán a dhéanamh ar theochtaí córais is féidir a bhaint amach.

4.4.2.    ‘Téamh ísealteochta’ a shainiú’

Aithnítear téamh ísealteochta de ghnáth i gcaighdeáin amhail EN 14825:2022 (i gcás teaschaidéal) agus EN 442:2014 (i gcás radaitheoirí miotalacha agus comhiompróirí miotalacha). Leis na caighdeáin sin, déantar córais téimh a aicmiú de réir teochtaí deartha:

—	teocht íseal: ≤ 35 °C i gcás teocht soláthair de réir dearaidh;

—	idirmheánach: ≤ 45 °C;

—	meánach: ≤ 55 °C;

—	ard: ≤ 65 °C.

Chun críocha na Treorach maidir le FFF, moltar na sainmhínithe seo a leanas:

—	córas meánteochta: teocht deartha an chórais ≤ 55 °C, meán séasúrach ≤ 50 °C;

—	córas ísealteochta: teocht deartha an chórais ≤ 45 °C, meán séasúrach ≤ 42 °C.

4.4.3.   Céimeanna measúnaithe atá beartaithe

Chun measúnú a dhéanamh ar cé acu is féidir nó nach féidir córais téimh a oiriúnú chun oibriú ag socruithe teochta níos éifeachtúla, d’fhéadfadh an saineolaí/measúnóir DFF na céimeanna simplithe a leagtar amach thíos a leanúint nuair atá córas astaíre agus dáileacháin ann cheana, gan breithniú a dhéanamh ar thosca amhail gineadóirí, athfhillteoirí nó córais rialaithe theocht an tseomra a theorannú.

(1)	Ualach teasa agus dromchla téite an fhoirgnimh nó an aonaid foirgnimh, agus an tseomra tagartha a ríomh, agus úsáid á baint as sonraí amhail fuinneamh deiridh a úsáidtear le haghaidh téamh spáis, an bhliain tógála agus dálaí inslithe.

(2)	Toilleadh an astaíre sa seomra tagartha a chinneadh, lena n-áirítear achar urláir, cineál urláir agus socruithe suiteála.

(3)	Sreabhráta uasta na bpíopaí dáileacháin a chinneadh.

(4)	Na teochtaí córais is féidir a bhaint amach a ríomh bunaithe ar na sonraí a fuarthas.

D’fhéadfaí na sonraí a bhailítear ó na céimeanna a leagtar amach thuas a chur isteach in uirlis ríomha shimplí thiomnaithe a d’fhéadfaí a úsáid le haghaidh chéim 4 (15).

D’fhéadfaí roinnt gníomhaíochtaí a áireamh sna moltaí chun cuidiú le teochtaí córais a laghdú a thuilleadh sa seomra tagartha, mar shampla, insliú breise ar bhallaí seachtracha, urláir agus síleálacha. Tá na feabhsuithe sin ar insliú agus aerdhíonacht ríthábhachtach chun an t-ualach teasa a laghdú. I measc na mbeart eile tá gloiniú agus frámaí fuinneoige a uasghrádú chuig ábhair a bhfuil acmhainneachtaí inslithe níos airde acu, bearnaí a shéalú chun aerdhíonacht a fheabhsú agus córais aerála aisghabhála teasa a chur in ionad aerála eastóscáin chun éifeachtúlacht fuinnimh agus coinneáil teasa a bharrfheabhsú. D’fhéadfadh forluí a bheith idir na moltaí sin agus na moltaí sin arb é is aidhm dóibh feidhmíocht fuinnimh fhoriomlán an fhoirgnimh a fheabhsú.

Chomh maith le hualach teasa a laghdú, d’fhéadfaí a mholadh sna moltaí acmhainneacht astaírí a mhéadú trí astaírí caighdeánacha a ionadú le hastaírí ísealteochta atá comhchosúil nó trí líon nó méid na n-astaírí a mhéadú. Tacaíonn an modhnú sin le dáileadh teasa níos éifeachtaí ag teochtaí níos ísle, rud a áirithíonn comhoiriúnacht le córas ísealteochta. D’fhéadfadh barrfheabhsú rátaí sreafa laistigh den chóras dáileacháin tríd an sreabhadh i bpíobáin atá ann cheana a uasmhéadú nó trí uasghrádú go toisí píobán níos mó de mhéid amháin a bheith ina bheart éifeachtach freisin. Cuireann na coigeartuithe sin tuilleadh feabhais ar éifeachtúlacht an chórais, rud a chuireann ar a chumas oibriú go héifeachtach fiú faoi dhálaí teochta laghdaithe.

Ina theannta sin, moltar don mheasúnóir a sheiceáil an bhféadfadh airíonna córais eile difear a dhéanamh do chur chun feidhme teochtaí córais níos ísle, chun moltaí sonracha a cheapadh le haghaidh feabhsuithe fuinnimh. Áirítear leis sin:

(1)	an cineál córais rialaithe ar theocht an tseomra a chinneadh;

(2)	cineál agus toilleadh an ghineadóra agus an athfhillteora/chaidéil a shainaithint;

(3)	an cóimheas acmhainneachta ualaigh teasa/astaíre a sheiceáil i seomraí criticiúla eile.

Arís eile, cuidíonn na céimeanna sin leis na sreabhrátaí agus teocht an chórais is fearr is féidir a bhaint amach i bhfianaise an chórais dáileacháin atá ann cheana.

4.5.   Saolré na gcóras téimh nó aerchóirithe atá fágtha

Baineann moladh nua eile leis an ‘measúnú éigeantach ar a bhfuil fágtha de shaolré an chórais téimh nó aerchóirithe’ (Airteagal 19(9)). Tá an fhoráil sin nasctha le forálacha eile in athmhúnlú na Treorach maidir le FFF: ní mór saolré réamh-mheasta na gcóras téimh a áireamh sna sonraí maidir leis an gcóras foirgnimh (Airteagal 16(1)). Mar nasc leo sin, díríonn táscaire deonach i dteimpléad DFF (Iarscríbhinn V, 2.m) ar ‘s[h]aolré measta na gcóras agus na bhfearas téimh nó aerchóirithe atá fágtha, i gcás inarb infheidhme’.

Is táscaire tábhachtach d’úinéirí foirgneamh é an chuid eile den tsaolré, rud a chuidíonn le feasacht a mhúscailt maidir leis an deireadh saoil a mheastar a bheidh ag suiteálacha den sórt sin, ionas go ndéanfar athsholáthar a phleanáil roimh ré agus go dtacófar leo le faisnéis chuimsitheach maidir leis na roghanna atá ar fáil, seachas a bheith á dtiomáint ag force majeure nuair a bhriseann córas téimh nó aerchóirithe síos.

Athraíonn saolré eile na gcóras téimh agus aerchóirithe agus braitheann sé go príomha ar a n-aois. I roinnt tíortha, déantar luachanna maidir le saolréanna a chaighdeánú sa reachtaíocht náisiúnta. Bunaithe ar an litríocht (16) atá ann cheana agus ar fhaisnéis an mhonaróra, is féidir na tásca ginearálta seo a leanas a úsáid chun measúnú a dhéanamh uirthi.

—	Is féidir le córas téimh marthain idir 7 mbliana agus 25 bliana (meántréimhse saoil) ag brath ar an gcineál córais téimh agus ar theicneolaíocht shonrach, agus níos faide fós i gcásanna áirithe.

—	Bíonn meántréimhse idir 20-25 bliana d’aois ag teaschaidéal nua-aimseartha, bíonn meánionchas saoil 10-15 bliana ag samhlacha níos sine.

—	Bíonn meántréimhse idir 10 mbliana agus 15 bliana i gceist le córas aerchóirithe

Bíonn tionchar ag roinnt tosca seachas aois an chórais téimh nó aerchóirithe ar an tsaolré ionchasach:

—	cáilíocht na suiteála;

—	tráthrialtacht agus cáilíocht na cothabhála (e.g. iniúchtaí sceidealaithe go tráthrialta i gcomhréir le hAirteagal 23, athsholáthar scagairí, glanadh, deisiú láithreach páirteanna lochtacha);

—	na dálaí úsáide (minicíocht agus déine, méid cheart).

Chun measúnú a dhéanamh ar an tsaolré atá fágtha, ní mór don saineolaí/measúnóir DFF na tosca ábhartha thuas a mheá, bunaithe ar shaintréithe sonracha an chórais téimh nó aerchóirithe aonair arna mheasúnú.

Éilítear le hAirteagal 19(9) freisin, i gcás inarb ábhartha, go léireofar sna moltaí ‘roghanna malartacha féideartha d’athsholáthar na gcóras téimh nó na gcóras aerchóirithe’. Ní mór dó sin a bheith i gcomhréir le spriocanna aeráide 2030 agus 2050 agus ní mór imthosca áitiúla agus cúinsí a bhaineann leis an gcóras a chur san áireamh freisin. Má chinneann an saineolaí/measúnóir DFF go bhfuil an chuid eile de shaolré an chórais téimh nó aerchóirithe sách gearr (e.g. thart ar 2 bhliain), ní mór roghanna malartacha ar an gcóras atá ann cheana a shainaithint agus a léiriú. I gcomhréir le spriocanna aeráide 2030 agus 2050 agus saolré an trealaimh nua á cur san áireamh, ba cheart na córais mhalartacha sin a bheith an-éifeachtúil ó thaobh fuinnimh de agus bunaithe ar bhreoslaí neamh-iontaise. Bheadh sé an-ábhartha freisin machnamh a dhéanamh ar thásca sonracha a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le coirí a chuirtear in ionad coirí sa reachtaíocht náisiúnta (17) ,  (18).

5.   BAILÍOCHT DFFANNA AGUS NÓSANNA IMEACHTA DEIMHNIÚCHÁIN SIMPLITHE

5.1.   Bailíocht DFFanna

Leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, níor athraíodh an tréimhse a bhfuil DFF bailí ó thaobh an dlí de, tréimhse atá fós 10 mbliana.

I bhfianaise thréimhse fhada bhailíochta DFF, beidh DFFanna nua ann i gcomhthráth le DFFanna a eisíodh roimh theacht i bhfeidhm na gceanglas nua (faoi dheireadh mhí na Bealtaine 2026).

Soláthraíonn an Treoir maidir le FFF solúbthacht maidir le conas aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb sin. Is féidir leis na Ballstáit cinneadh a dhéanamh faoin gcur chuige is mian leo a leanúint. Is iad seo a leanas na príomh-shaincheisteanna nach mór meastóireacht a dhéanamh orthu agus bailíocht DFF á breithniú tar éis an athscálaithe:

—	soiléireacht agus tuiscint — cé chomh soiléir agus atá sé don phobal i gcoitinne an difríocht idir seanscálaí DFF agus scálaí nua DFF a thuiscint;

—

caidreamh le hoibleagáidí — cé acu atá nó nach bhfuil aon ghaolmhaireacht idir scálaí agus oibleagáidí DFF atá ann faoi láthair. Is féidir leis sin difear a dhéanamh d’íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh (e.g. ní mór foirgnimh nua a bheith ‘X’ ar a laghad ar scála DFF) nó d’íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh má tá siad i bhfeidhm cheana féin i mBallstát (e.g. ní mór foirgnimh a bhfuil DFF G acu a athchóiriú faoi 2030);

—

éifeachtaí ó athruithe eile (e.g. modheolaíocht ríomha) – cé acu atá nó nach bhfuil athruithe ar cheanglais eile na Treorach maidir le FFF a d’fhéadfadh dul i bhfeidhm ar na DFFanna. Is leis an modheolaíocht ríomha atá an nasc is soiléire ann. D’fhéadfadh difríochtaí i luach an phríomhtháscaire in DFF a bheith mar thoradh ní hamháin ar athruithe ar an modheolaíocht ríomha (e.g. ó 100 go 93 kWh/(m2.y)) ach freisin sa bhrí taobh thiar den líon (e.g. DFFanna a tuairiscíodh roimhe seo ar fhuinneamh príomhúil neamh-in-athnuaite, agus tuarascálacha scála nua ar an bhfuinneamh príomhúil iomlán);

—

bearta tacaíochta agus ionstraimí airgeadais – má tá tacaíocht airgeadais faoi scéim shonrach nasctha le haicmiú áirithe DFF nó má bhraitheann sí air, d’fhéadfadh athrú tairbhithe a bheith mar thoradh ar athruithe ar aicmiú foirgnimh, rud a d’fhéadfadh gan a bheith i gcomhréir le cuspóirí tosaigh na scéime cistiúcháin. Mar shampla, má theastaigh feabhas 1 nó 2 aicme ar a laghad le scéim, d’fhéadfadh sé gur ghá treoirlínte a sholáthar maidir leis an gcaoi a dtugtar aghaidh air sin. Ar an gcaoi chéanna, má dhéantar athruithe ar an líon nó ar an táscaire (mar gheall ar athruithe ar an modheolaíocht), d’fhéadfadh sé nach mbeadh comparáid dhíreach indéanta gan roinnt próiseála sonraí;

—	stóráil DFFanna — an chaoi a stóráiltear DFFanna faoi láthair. Má stóráiltear DFFanna i mbunachar sonraí, tá sé indéanta bearta áirithe a dhéanamh (e.g. iad a atheisiúint nó aicme a athríomh), rud a d’fhéadfadh a bheith dodhéanta mura stóráiltear i mbunachar sonraí iad, mar shampla.

Is iad seo a leanas na roghanna difriúla a d’fhéadfaí a mheas.

(a)

Leanann sean-DFFanna de bheith bailí go dtí go rachaidh bailíocht DFF in éag 10 mbliana tar éis a n-eisiúna. Oibreoidh DFFanna nua agus sean-DFFanna agus beidh siad ann ag an am céanna go dtí go rachaidh gach sean-DFF in éag, rud a bheidh ag brath ar an uair a thabharfar an scéim cothrom le dáta. D’fhéadfadh sé sin a bheith faoi 2036 má thugtar scéimeanna DFF cothrom le dáta ar dháta an trasuí (féach Airteagal 35) nó níos déanaí má tá a scéimeanna DFF tugtha cothrom le dáta cheana féin ag na Ballstáit le déanaí agus má bhaineann siad úsáid as an eisceacht faoi Airteagal 19. Tá an rogha seo simplí sa mhéid is go leanann na sean-DFFanna de bheith bailí agus nach bhfuil aon athrú orthu. Mar sin féin, ós rud é go mbeidh roinnt DFFanna ann an tráth céanna ar feadh roinnt blianta, tá sé ríthábhachtach go gcuirfidh an lucht riaracháin in iúl na héifeachtaí a bhaineann le hoibleagáidí (e.g. íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh nó scéimeanna cistiúcháin).

(b)

Ní bheidh na sean-DFFanna bailí ach go dtí dáta ar leith. Tá sean-DFFanna fós bailí, ach soláthraíonn na Ballstáit dáta níos luaithe chun deireadh a chur lena mbailíocht. Mar shampla: beidh gach DFF a eisíodh roimh dháta an trasuite bailí go dtí an 1 Eanáir 2030. Tá an cur chuige sin cosúil go bunúsach le rogha A (bailíocht go dtí dul in éag), ach cuireann sé teorainn leis an tréimhse ina mbíonn an dá scéim ann ag an am céanna agus leis an tionchar diúltach a d’fhéadfadh a bheith aige sin. Mar is amhlaidh le rogha (a), tá sé ríthábhachtach go soiléireodh an riarachán na héifeachtaí i dtéarmaí oibleagáidí agus scéimeanna cistiúcháin. Chomh maith leis sin, tá sé tábhachtach go mbeadh úinéirí foirgneamh ar an eolas go bhféadfadh sé nach mbeadh sean-DFFanna bailí ar feadh na tréimhse iomláine 10 mbliana.

(c)

Níl sean-DFFanna bailí a thuilleadh. Faoin rogha seo, rachaidh sean-DFFanna in éag a luaithe a thabharfar an scéim nua isteach. Tá an rogha seo simplí ó thaobh riaracháin de agus cuireann sí deireadh le mearbhall maidir le seanchóras agus córas nua a bheith ann ag an am céanna. D’fhágfadh an rogha seo, áfach, nach mbeadh roinnt mhaith DFFanna a eisíodh le déanaí bailí a thuilleadh agus bheadh costais bhreise mhóra ar úinéirí foirgneamh dá bharr sin.

(d)

Déantar sean-DFFanna a athscálú go dtí a lipéad nó a luach nua. Déantar sean-DFFanna a nuashonrú go huathoibríoch, nó arna iarraidh sin, go dtí a luach nua. Téann sean-DFFanna nach dtugtar cothrom le dáta (toisc nach bhfuil sé indéanta go teicniúil nó toisc nach n-iarrtar an nuashonrú) in éag. Is féidir é sin a dhéanamh go lárnach, go háirithe má dhéantar DFFanna (agus sonraí ionchuir a úsáidtear chun an aicme feidhmíochta fuinnimh a ríomh) a stóráil agus a chur ar fáil trí bhunachair sonraí. Faoin rogha seo, bunaíonn an t-údarás bainistíochta DFF coibhéisí idir na sean-aicmí DFF agus na haicmí nua DFF (e.g. bhí DFF ina raibh 150 kWh/(m2.y) ina D sa chóras lipéadaithe roimhe seo agus is E é anois faoin gcóras nua) nó an luach feidhmíochta fuinnimh nua (e.g. bhí DFF ag a bhfuil 70 (kWh/(m2.y) fuinneamh neamh-in-athnuaite ina D sa lipéad roimhe seo agus is é atá ann anois 150 kWh/(m2.y) fuinneamh príomhúil iomlán le lipéad E). Éilíonn an rogha seo obair ó údaráis bhainistíochta DFF, ach laghdaíonn sé an chastacht a d’eascródh as easpa cómhaireachtála an dá chóras. Ní ghineann sé aon chostais bhreise d’úinéirí foirgneamh ach oiread, cé gur cheart iad a chur in iúl do luachanna nua DFF. Sa chás sin, ní chuirtear síneadh le bailíocht sean-DFFanna tar éis an athaicmithe. Bheadh na DFFanna bailí fós ar feadh 10 mbliana ó dháta eisiúna an DFF bunaidh.

Tugtar roghanna (b) go (d) mar shamplaí, ach tugtar tuairisc i rogha (a) ar an méid a tharlóidh mura ndéantar aon bheart sonrach nó breise ar an leibhéal náisiúnta thar thrasuí na gceanglas in Airteagal 19. Féadfaidh na Ballstáit roghanna difriúla a roghnú freisin le haghaidh catagóirí difriúla foirgneamh (e.g. rogha (a) le haghaidh foirgnimh chónaithe agus rogha (d) le haghaidh foirgnimh neamhchónaithe). Faoi gach rogha, is í an chumarsáid le húinéirí foirgneamh, saineolaithe neamhspleácha, dearthóirí foirgneamh agus earnáil na tógála ina hiomláine an ghné is tábhachtaí i gcónaí.

Ba cheart a mheabhrú go bhféadfadh bunachar sonraí DFF agus stóráil sonraí ionchuir tacú le nuashonrú dinimiciúil DFFanna (nó cuid dá n-eilimintí agus dá dtáscairí) agus an nuashonrú sin a éascú le himeacht ama, mar atá i rogha (d). Go ginearálta, tuigtear DFFanna mar thoradh ar anailís ag tráth ar leith (spléachadh ar fheidhmíocht fuinnimh agus ar cháilíochtaí agus saintréithe eile foirgnimh). Trí DFFanna a stóráil i mbunachar sonraí, is féidir na sonraí ionchuir a úsáid le haghaidh DFF chun rátáil an fhoirgnimh a choinneáil cothrom le dáta, agus ar an gcaoi sin athruithe ar fheidhmíocht fuinnimh na bhfoirgneamh le himeacht ama a léiriú nuair a bhraitheann sé sin ar thosca seachtracha/eisiginiúla agus nuair a bhíonn saintréithe teicniúla na bhfoirgneamh féin gan athrú den chuid is mó.

Mar shampla, mar gheall ar an luas a mheastar a bheidh ag dícharbónú na heangaí leictreachais, tá coinne le hathruithe móra ar fhachtóirí fuinnimh phríomhúil sna blianta amach romhainn. D’fhéadfadh athruithe ar an bhfachtóir fuinnimh phríomhúil le haghaidh leictreachais a chuirtear i bhfeidhm ar an leibhéal náisiúnta tionchar a imirt ar rátáil foirgnimh. Nuair a bhunaítear DFF ar shonraí a stóráiltear i mbunachar sonraí agus nuair a dhéantar paraiméadair áirithe a nuashonrú, beidh luach athraitheach ag DFF i gcaitheamh tréimhse 10 mbliana (is é luach DFF an luach a sholáthraítear agus seiceáil á déanamh ar an mbunachar sonraí). Bheadh bailíocht DFF fós nasctha le dáta na sonraí ionchuir bunaidh, mura dtabharfaí na sonraí ionchuir cothrom le dáta freisin.

5.2.   Nósanna imeachta simplithe maidir le nuashonrú

Le hAirteagal 19(14) éilítear ar na Ballstáit nósanna imeachta simplithe um thabhairt cothrom le dáta a thabhairt isteach in imthosca sonracha.

Is é is aidhm don fhoráil seo tabhairt cothrom le dáta an DFF a éascú nuair nach ndéantar ach athruithe teoranta ar fhoirgneamh nó nuair atá sonraí agus faisnéis ar fáil ó fhoinsí iontaofa agus ábhartha eile.

Ba cheart do na Ballstáit tuairisc a thabhairt ina reachtaíocht ar na hathruithe atá incháilithe do nósanna imeachta simplithe agus ar an gcaoi ar cheart na hathruithe sin a léiriú i mbunachair sonraí DFF agus DFF.

Ba cheart an nós imeachta simplithe a léiriú i gcostais níos ísle a bhaineann le DFF d’úinéir an fhoirgnimh, i bhfianaise na n-acmhainní laghdaithe is gá chun DFF a thabhairt cothrom le dáta i gcomparáid le DFF nua iomlán.

Bheadh bailíocht DFF ag brath ar an gcaoi a gcuirfeadh na Ballstáit an nós imeachta simplithe i bhfeidhm. Má éilíonn an nós imeachta simplithe bailíochtú na sonraí ionchuir atá ann cheana freisin (i.e. fíorú nach ndearnadh aon athrú) ansin shocrófaí bailíocht an DFF ón nóiméad a thabharfar an DFF cothrom le dáta. Mura n-éilíonn an nós imeachta simplithe bailíochtú na sonraí ionchuir atá ann cheana (i.e. an saineolaí amháin le haghaidh luach na heiliminte a tugadh cothrom le dáta), bheadh bailíocht DFF fós nasctha le dáta na sonraí ionchuir bunaidh.

Sainaithnítear in Airteagal 19(14) trí chás inar gá do na Ballstáit nósanna imeachta simplithe chun deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta a chur ar fáil:

(a)   Deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta nuair a dhéantar eilimintí aonair a uasghrádú

D’fhéadfadh sé nach mbeadh tionchar cinntitheach ag uasghrádú eilimintí aonair, trí bhíthin bearta aonair nó bearta neamhspleácha, ar ríomh agus ar chomhdhéanamh feidhmíochta fuinnimh foriomláine foirgnimh agus, dá bhrí sin, féadfar iad a láimhseáil ar bhealach difriúil le hathchóirithe móra.

Leis an nós imeachta simplithe chun deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta bunaithe ar fheabhsuithe ar eilimintí aonair, cuirtear teorainn leis an nós imeachta measúnaithe agus eisiúna le haghaidh na n-eilimintí aonair feabhsaithe sin amháin. Mar shampla, dá ndéanfaí uasteorainn an íoslaigh a insliú mar bheart aonair, cé go bhfuil feidhm fós ag na ceanglais iomlána maidir le deimhniú feidhmíochta fuinnimh a eisiúint (e.g. cuairt ar an láthair i gcomhréir le hAirteagal 19(4)), dhíreodh tabhairt cothrom le dáta an deimhnithe feidhmíochta fuinnimh go heisiach ar an ngné sin.

D’fhéadfaí a áireamh leis sin athmheasúnú agus athbhreithniú ar an deimhniú feidhmíochta fuinnimh cothrom le dáta, ar an táscaire feidhmíochta fuinnimh agus ar an aicme feidhmíochta fuinnimh, ar an táscaire feidhmíochta fuinnimh agus ar an aicme, ar an táscaire agus ar an aicme le haghaidh astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla, nó ar cháilíocht na timpeallachta laistigh. D’fhéadfadh sé gurb é an toradh a bheadh ar an athbhreithniú freisin go mbainfí moladh athchóirithe, a d’fhéadfadh a bheith bainteach leis an mbeart aonair nó leis an mbeart neamhspleách a cuireadh chun feidhme, de liosta na moltaí sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh nuashonraithe, nó go ndéanfaí aon fhaisnéis eile a liostaítear in Iarscríbhinn V a ghabhann leis an Treoir maidir le FFF agus a áirítear i dteimpléad náisiúnta DFF a thabhairt cothrom le dáta, ar faisnéis í a d’fhéadfadh a bheith athraithe de réir an bhirt aonair nó an bhirt neamhspleách.

(b)   Deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta nuair a chuirtear bearta a shainaithnítear i bpas athchóirithe i bhfeidhm

D’fhéadfadh sé nach mbeadh nós imeachta simplithe iomchuí chun teastas feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta tar éis na bearta molta sa teastas feidhmíochta fuinnimh atá ann cheana a chur chun feidhme. Is amhlaidh atá toisc nach bhfuil na moltaí atá sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh agus an fhaisnéis a bhaineann leo maidir lena gcoigilteas fuinnimh mionsonraithe agus beacht go leor lena n-úsáid chun an deimhniú feidhmíochta fuinnimh a athríomh.

Beidh an cás difriúil má eisíodh pas athchóirithe foirgneamh don fhoirgneamh atá i gceist, ós rud é go bhfuil plean athchóirithe pearsantaithe atá réidh le húsáid ann ina bhfuil na bearta uile atá le déanamh, lena n-áirítear na tairbhí a bhfuil coinne leo amhail coigilteas fuinnimh agus astaíochtaí laghdaithe gás ceaptha teasa. Má chuirtear na bearta sa phas athchóirithe foirgneamh chun feidhme mar a mholtar, is féidir glacadh leis go mbainfear an coigilteas fuinnimh amach mar a léirítear. Má dhéantar athchóiriú mór ar fhoirgneamh mar thoradh ar na bearta sin, is iondúil gur gá an deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta. Ar choinníoll nach bhfuil aon athchóiriú mór i gceist, is féidir an nós imeachta simplithe a leanúint.

Ní mór seiceáil comhlíontachta ar na bearta a mholtar sa phas athchóirithe foirgneamh a áireamh i nós imeachta simplithe sa chás seo i gcomparáid leis na bearta a cuireadh chun feidhme i gceart. Ní mór don saineolaí fuinnimh atá freagrach as an deimhniú feidhmíochta fuinnimh a eisiúint an méid sin a dhéanamh mar chuid de chuairt ar an láthair i gcomhréir le hAirteagal 19(4). Má chinneann an saineolaí fuinnimh go ndearnadh na bearta i gcomhréir le moltaí an phas athchóirithe foirgneamh, is féidir na sonraí comhfhreagracha a úsáid chun an deimhniú feidhmíochta fuinnimh nuashonraithe a eisiúint.

(c)   Deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta nuair a úsáidtear leathchúpla digiteach foirgnimh, modhanna deimhnithe eile, nó sonraí ó uirlisí deimhnithe lena gcinntear feidhmíocht fuinnimh foirgnimh.

Má tá figiúirí nua maidir le táscairí feidhmíochta an fhoirgnimh ar fáil, is féidir iad sin a úsáid chun an deimhniú feidhmíochta fuinnimh a thabhairt cothrom le dáta. D’fhéadfadh sonraí nua a bheith ann má cuireadh leathchúpla digiteach ar bun don fhoirgneamh, agus má athraítear na sonraí a áirítear ann tar éis, mar shampla, bearta athchóirithe nó athruithe eile ar shonraí tógála atá ábhartha don deimhniú feidhmíochta fuinnimh a chur chun feidhme, nó má cinneadh an fheidhmíocht fuinnimh ar ócáidí eile (e.g. deimhnithe foirgneamh inbhuanaithe) trí úsáid a bhaint as modhanna deimhnithe nó uirlisí deimhnithe.

Is éard a bheadh i gceist le nós imeachta simplithe sa chás seo na sonraí arna gcinneadh ón leathchúpla digiteach nó ón modh nó ón uirlis dheimhnithe le haghaidh DFF a ghlacadh. Ní bheadh gá le tuilleadh ríomhanna ná cuairteanna ar an láthair ach amháin dá mbeadh sonraí ar iarraidh nó dá n-aimseodh an saineolaí fuinnimh neamhréireachtaí.

5.3.   Comhairle maidir le hathchóiriú d’úinéirí foirgneamh

Leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, tugtar isteach ceanglas nua chun a áirithiú go n-iarrfar ar úinéirí foirgneamh arna n-eisiúint DFF faoi bhun leibhéal C teacht chuig ionad ilfhreastail ag na pointí seo a leanas:

—	nuair a théann an DFF in éag;

—	nuair a shroichfidh DFF 5 bliana tar éis na heisiúna deireanaí.

Is é is aidhm don chuairt comhairle athchóirithe a sholáthar d’úinéir an fhoirgnimh agus é/í a spreagadh chun gníomhú ina leith. D’fhéadfadh an fhaisnéis sin saincheisteanna teicniúla riaracháin agus airgeadais a chumhdach (féach an treoraíocht maidir le hAirteagal 17 agus Airteagal 18 in Iarscríbhinn 2 chun tuilleadh faisnéise a fháil maidir le raon feidhme na ngníomhaíochtaí a d’fhéadfaí a chumhdach agus na roghanna chun cuireadh a thabhairt d’úinéirí foirgnimh).

5.4.   Scéimeanna athbhreithnithe DFF a chur in iúl

Leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, tugtar isteach athruithe móra ar scéim DFF. Tá an t-athscálú ar cheann de na cinn is follasaí, ach déanann na hathruithe difear freisin d’ábhar DFFanna (e.g. teimpléad, moltaí), nuair nach mór an deimhniú a chur ar fáil, rochtain ar fhaisnéis trí bhunachair sonraí, eilimintí cáilíochta, etc. Beidh cur in iúl na n-athruithe sin uile ina phríomhghné chun glacadh leis an scéim athbhreithnithe.

Moltar, dá bhrí sin, an t-athbhreithniú ar aicmí DFF a chur in iúl go mion agus go soiléir, agus comparáid á déanamh idir na seanfhorálacha agus na forálacha nua. Is féidir le feachtais faisnéise iomchuí agus ceisteanna coitianta ar líne tacú le glacadh tapa an scála nua. Tá taithí ag formhór na mBallstát cheana féin ar na haicmí feidhmíochta fuinnimh a athscálú nó ar athruithe a thabhairt isteach ar a scéimeanna.

Is é an toradh a bhíonn ar fheachtais fógraíochta feasacht níos mó i measc páirtithe leasmhara agus gníomhaithe sa mhargadh, agus i measc an phobail freisin. Ba cheart do na Ballstáit machnamh a dhéanamh ar fheachtais ar leithligh a sheoladh, agus idirdhealú á dhéanamh bunaithe ar an spriocphobal, e.g. feachtais do ghrúpaí gairmiúla agus páirtithe leasmhara, agus feachtais d’úsáideoirí deiridh amhail úinéirí foirgneamh nó tionóntaí. Ba cheart do na feachtais sin an fhaisnéis a chur in iúl ar bhealach atá i gcomhréir le leibhéal eolais an spriocphobail. Ba cheart do na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar chur chuige comparáideach soiléir a ghlacadh, chun na difríochtaí a bhaineann le hathscálú na n-aicmí feidhmíochta fuinnimh a chur i láthair (19). D’fhéadfadh na Ballstáit machnamh a dhéanamh freisin ar chomhoibriú le comhpháirtithe sóisialta, le heagraíochtaí neamhrialtasacha agus le páirtithe leasmhara eile chun scaipeadh faisnéise i measc lucht féachana difriúil laistigh den phobal i gcoitinne a chuíchóiriú.

6.   DFFANNA A EISIÚINT AGUS A THAISPEÁINT

6.1.   Truicearphointí

Éilítear le hAirteagal 20(1) go n-eiseofar DFFanna nua le haghaidh na nithe seo a leanas:

(a)	foirgnimh nó aonaid foirgnimh i gcás ina a dtógtar iad, ina ndearnadh athchóiriú mór orthu, ina ndíoltar nó ina ligtear ar cíos le tionónta nua iad, nó a ndéantar conradh cíosa a athnuachan ina leith; agus

(b)	foirgnimh atá ann cheana atá faoi úinéireacht nó áitithe ag comhlachtaí poiblí.

Dá bhrí sin, tugtar isteach leis an Treoir athmhúnlaithe níos mó truicearphointí chun DFFanna a eisiúint, lena n-áirítear athchóirithe móra agus athnuachan conartha cíosa. Thairis sin, leathnaítear leis freisin raon feidhme cheanglas DFF chun gach foirgneamh atá ann cheana atá faoi úinéireacht nó áitithe ag comhlachtaí poiblí a chuimsiú (20), go neamhspleách ar achar dromchla an fhoirgnimh.

Maidir le hathchóirithe móra, foráiltear le hAirteagal 2(22) dhá rogha do na Ballstáit. Dá réir sin, féadfar athchóiriú a mheas mar athchóiriú ‘mór’ más rud é:

(a)	tá costas iomlán an athchóirithe maidir leis an imchlúdach foirgnimh nó na córais theicniúla foirgnimh níos airde ná 25 % de luach an fhoirgnimh, gan luach na talún ar a bhfuil an foirgneamh suite a chur san áireamh; nó

(b)	déantar níos mó ná 25 % de dhromchla an imchlúdaigh foirgnimh a athchóiriú.

A mhéid a bhaineann le foirgnimh nach bhfuil faoi úinéireacht nó áitithe ag comhlachtaí poiblí, spreagtar an ceanglas maidir le heisiúint DFF freisin trí fhoirgneamh a thógáil, a athchóiriú go mór, a dhíol nó a ligean ar cíos nó trí chomhaontú cíosa a athnuachan dó. Thairis sin, ní gá aon DFF nua a eisiúint má tá deimhniú bailí ar fáil cheana féin, arna eisiúint i gcomhréir le Treoir 2010/31/AE nó le hathmhúnlú na Treorach maidir le FFF.

Mar is amhlaidh faoi na rialacha atá ann faoi láthair, beidh na Ballstáit in ann na catagóirí foirgneamh dá dtagraítear in Airteagal 5(3)(b), (c) agus (e) (21) a dhíolmhú ón gceanglas DFF a eisiúint. A mhéid a bhaineann le foirgnimh chónaithe a úsáidtear nó a bheartaítear a úsáid ar feadh níos lú ná 4 mhí den bhliain nó, de rogha air sin, ar feadh am úsáide bliantúil teoranta agus ag a bhfuil tomhaltas fuinnimh ionchasach níos lú ná 25 % den mhéid a bheadh mar thoradh ar úsáid na bliana ar fad (Airteagal 5(3)(d)), féadfaidh na Ballstáit a roghnaigh na foirgnimh sin a dhíolmhú faoin 28 Bealtaine 2024 leanúint de sin a dhéanamh.

Le hAirteagal 20 tugtar soiléireacht níos fearr freisin maidir leis na ceanglais a bhaineann le hinfhaighteacht DFFanna agus seiceálacha nó rialuithe eile chun a áirithiú go bhfuil DFFanna ar fáil ar líne agus as líne i bhfógraí foirgneamh ar díol nó ar cíos, lena n-áirítear ar shuíomhanna gréasáin ar thairseach cuardaigh maoine. Tugtar aghaidh ar na gnéithe sin i roinn 8 den treoraíocht seo maidir le hIarscríbhinn VI.

6.2.   Taispeáint DFFanna

Le hAirteagal 21 den Treoir maidir le FFF, leathnaítear an oibleagáid atá ann cheana DFFanna a chur ar taispeáint chuig gach foirgneamh ina bhfuil comhlachtaí poiblí agus foirgnimh a dtugann an pobal cuairt orthu go minic, gan beann ar a méid. Ina theannta sin, ceanglaítear ar fhoirgnimh neamhchónaithe a bhfuil DFFanna bailí acu é a thaispeáint in áit fheiceálach atá infheicthe go soiléir.

I gcás foirgnimh atá áitithe ag comhlachtaí poiblí agus a dtugann na foirgnimh phoiblí agus neamhchónaithe cuairt orthu go minic, ní mór DFFanna éigeantacha arna n-eisiúint de bhun na Treorach maidir le FFF (gan beann ar cé acu atá siad bunaithe ar an Treoir maidir le FFF roimhe seo nó ar an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF) a thaispeáint. I gcás nach raibh oibleagáid ar fhoirgneamh DFF a bheith aige faoin Treoir maidir le FFF roimhe seo, ní bheadh sé d’oibleagáid air DFF a thaispeáint go dtí go mbeadh oibleagáid air DFF a bheith aige. Mar shampla, bheadh ar shiopa a bhfuil DFF aige a eisíodh in 2019 tar éis díolacháin DFF a thaispeáint chomh fada agus atá an DFF bailí (2029).

7.   IARSCRÍBHINN V - TEIMPLÉAD LE hAghaidh DEIMHNITHE FEIDHMÍOCHTA FUINNIMH

In Iarscríbhinn V, i ndáil le hAirteagal 19, soláthraítear teimpléad atá le húsáid le haghaidh DFFanna i ngach Ballstát. Áirítear in Iarscríbhinn V liosta táscairí nach mór a thaispeáint in DFF (Iarscríbhinn V 1.) agus liosta táscairí deonacha (Iarscríbhinn V 2.) ar féidir leis na Ballstáit rogha a dhéanamh iad a chur san áireamh nó gan iad a chur san áireamh agus na himthosca inar féidir leo iad a chur san áireamh. Léirítear roinnt táscairí éigeantacha breise in Airteagal 19(1) freisin. Ina theannta sin, sonraítear in Iarscríbhinn V na sonraí nach mór a thaispeáint ar leathanach tosaigh an deimhnithe feidhmíochta fuinnimh.

Tá roinnt de na táscairí le léamh agus le léirmhíniú i ndlúthcheangal leis na ceanglais in Iarscríbhinn I lena soláthraítear an creat ginearálta chun feidhmíocht fuinnimh foirgneamh a ríomh.

Cé nach bhfuil aon cheanglas sonrach ann maidir leis an leagan amach agus conas na táscairí measúnaithe a chur i láthair, chun feabhas a chur ar inrochtaineacht DFFanna, moltar go ginearálta go mbeadh léaráidí ina bhfuil tuairisc théacsúil ar na príomhghnéithe nó tuairisc ar phríomhphointí gníomhaíochta ag gabháil le luachanna na dtáscairí (féach Roinn 3.3 den treoraíocht seo).

7.1.   Eilimintí éigeantacha

Tugtar forbhreathnú sa roinn seo a leanas ar na heilimintí éigeantacha atá le taispeáint san DFF. Liostaítear i dTáblaí 2, 3 agus 4 an táscaire féin, an t-aonad inar gá é a thaispeáint, móide tagairt i gcás ina soláthraítear faisnéis maidir le conas an táscaire a ríomh nó maidir leis an áit ar féidir teacht ar an bhfaisnéis don táscaire.

Tábla 2

Eilimintí éigeantacha ar leathanach tosaigh an deimhnithe feidhmíochta fuinnimh

	Táscaire	Aonad	Conas / Foinse
(a)	Aicme feidhmíochta fuinnimh	A+, A-G	Lena ríomh de réir na modheolaíochta náisiúnta a bunaíodh de réir na gceanglas in Iarscríbhinn I agus bunaithe ar na ceanglais in Airteagal 19-20 (22).
(b)	Úsáid fuinnimh phríomhúil bhliantúil — arna dtaispeáint in aghaidh an iompróra fuinnimh	kWh/(m2..y)	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(c)	Úsáid fuinnimh deiridh bhliantúil — arna dtaispeáint in aghaidh an iompróra fuinnimh	kWh/(m2.y)	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(d)	Fuinneamh in-athnuaite a tháirgtear ar an láthair mar chéatadán den úsáid fuinnimh	%	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(e)	Astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla — bunaithe ar úsáid fuinnimh	kgCO2eq/(m2.y)	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(e)	Luach GWP saolré (más ann dó)	kgCO2eq/(m2)	Lena ríomh agus le tuairisciú i gcomhréir leis an nGníomh Tarmligthe dá dtagraítear in Airteagal 7(3)

Tá na heilimintí sa tábla seo a leanas éigeantach ach ní gá iad a thaispeáint ar leathanach tosaigh an deimhnithe feidhmíochta fuinnimh.

Tábla 3

Eilimintí éigeantacha maidir leis an deimhniú feidhmíochta fuinnimh (Iarscríbhinn V)

	Táscaire	Aonad	Conas / Foinse
(a)	Ídiú fuinnimh phríomhúil agus deiridh bliantúil — arna dtaispeáint in aghaidh an chórais	kWh / MWh	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(b)	Táirgeadh fuinnimh in-athnuaite — más infheidhme	kWh / MWh	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(b)	Príomhiompróir fuinnimh agus cineál foinse fuinnimh in-athnuaite — más infheidhme	e.g. leictreachas agus PV	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(c)	Riachtanais fuinnimh Is é an gá fuinnimh an fuinneamh is gá a sheachadadh chun na ceanglais maidir le cáilíocht na timpeallachta laistigh a choinneáil ar bun gan beann ar a fhoinse ná ar éifeachtúlacht na gcóras. Arna dtaispeáint in aghaidh an chórais	kWh/(m2y)	Modheolaíocht ríomha náisiúnta arna bunú ar bhonn Iarscríbhinn I
(d)	Léiriú ar cé acu atá nó nach bhfuil sé d’acmhainn ag an bhfoirgneamh freagairt do chomharthaí seachtracha agus an tomhaltas fuinnimh a choigeartú Mar shampla, cé acu atá nó nach bhfuil an foirgneamh feistithe le freagairt leordhóthanach (dhigiteach) don éileamh agus le cumais bainistíochta éilimh	Tá/Níl, tuairisc	Le sonrú i gcomhréir le hAirteagal 13
(e)	Léiriú ar cé acu atá nó nach bhfuil an córas dáileacháin teasa laistigh den fhoirgneamh in ann oibriú ar leibhéil ísealteochta, i gcás inarb infheidhme	Tá/Níl, tuairisc	Nasctha leis na ceanglais a bhaineann leis na moltaí, féach Roinn 4.4 den treoraíocht seo
(f)	Sonraí teagmhála an ionaid ilfhreastail ábhartha le haghaidh comhairle maidir le hathchóiriú	e.g. ainm, seoladh, leathanach gréasáin	Ionaid ilfhreastail mar a shainmhínítear in Airteagal 18

Nach luaitear go sainráite in Iarscríbhinn V, ach a cheanglaítear le hAirteagal 19(1), ní mór luachanna tagartha a áireamh sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh amhail íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh, íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh, ceanglais maidir le foirgnimh atá nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh de agus ceanglais maidir le foirgnimh astaíochtaí nialasacha lena gcuirtear ar a gcumas d'úinéirí nó tionóntaí comparáid a dhéanamh idir feidhmíocht fuinnimh a bhfoirgnimh nó a n-aonaid foirgnimh agus na ceanglais maidir leo siúd ar bharr an scála. Ba cheart do mheasúnóir DFF na ceanglais a shainaithint is ábhartha don fhoirgneamh atá á mheasúnú.

Ina theannta sin, faoi Airteagal 19.5, ní mór na moltaí maidir le feabhsúchán a áireamh sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh. Déantar achoimre sa tábla thíos ar na heilimintí éigeantacha faoi Airteagal 19.

Tábla 4

Eilimintí éigeantacha maidir leis an deimhniú feidhmíochta fuinnimh (Airteagal 19)

	Táscaire	Aonad	Conas / Foinse
	Ceanglais maidir le foirgnimh atá nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh de — i gcás foirgnimh nua agus foirgnimh atá ann cheana	Uastairseach	Mar a leagtar síos in Airteagal 2(3), nasc chuig Airteagal 5
	Ceanglais maidir le foirgnimh astaíochtaí nialasacha — i gcás foirgnimh nua agus foirgnimh atá ann cheana	An tairseach uasta don éileamh ar fhuinneamh; Tairseach astaíochtaí GCT	Nasc chuig Airteagal 11
	Íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh — más infheidhme	Tairseach fuinnimh deiridh nó phríomhúil	Nasc le hAirteagal 9(1) le haghaidh foirgnimh nach foirgnimh chónaithe iad nó le beartais náisiúnta
	Íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh — i gcás inarb ábhartha	Uastairseacha	Luachanna tagartha le haghaidh athchóirithe móra, eilimintí foirgnimh nó córais theicniúla foirgnimh i dtéarmaí U-luacha (W/m2K) a dhíorthaítear ón modheolaíocht is fearr ó thaobh costais de is déanaí. Nasc chuig Airteagal 5
	Moltaí maidir le feidhmíocht fuinnimh a fheabhsú ar bhealach costéifeachtach, astaíochtaí gás ceaptha teasa oibríochtúla a laghdú agus cáilíocht na timpeallachta laistigh d’fhoirgneamh nó d’aonad foirgnimh a fheabhsú — mura mbaineann an foirgneamh ná an t-aonad foirgnimh feidhmíocht fuinnimh d’aicme A amach ar a laghad	Tuairisc

7.2.   Gnéithe deonacha

Chomh maith leis na táscairí éigeantacha, soláthraítear in Iarscríbhinn V liosta táscairí deonacha is féidir a thaispeáint ar DFF. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh cé acu de na táscairí deonacha is gá a áireamh ar DFF nó an cinneadh a fhágáil faoi eisitheoir an deimhnithe. Go ginearálta, tá DFF comhlíontach gan na táscairí deonacha sin.

Maidir leis na táscairí éigeantacha, liostaítear sa tábla seo a leanas an táscaire féin, an t-aonad inar gá é a thaispeáint sa deimhniú feidhmíochta fuinnimh, móide tagairt i gcás ina soláthraítear faisnéis maidir le conas an táscaire a ríomh, an bunús dlí nó an áit ar féidir teacht ar an bhfaisnéis le haghaidh an táscaire.

I gcás roinnt táscairí deonacha, is féidir le téacs a ghabhann leis a bheith úsáideach chun tuairisc a thabhairt ar na cúiseanna atá leis an táscaire agus ar thábhacht an táscaire.

Tábla 5

Eilimintí deonacha den deimhniú feidhmíochta fuinnimh (Iarscríbhinn V)

	Táscaire	Aonad	Conas / Foinse
(a)	Úsáid fuinnimh — arna dtaispeáint le haghaidh gach ceann de na húsáidí: téamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil agus soilsiú ionsuite	kWh/(m2y)	Cuairt ar an láthair, faisnéis ón monaróir
(a)	Buaic-ualach — arna dtaispeáint le haghaidh gach ceann de na húsáidí: téamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil agus soilsiú ionsuite	kW	Cuairt ar an láthair, faisnéis ón monaróir
(a)	Méid an ghineadóra nó an chórais — arna dtaispeáint le haghaidh gach ceann de na húsáidí: téamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil agus soilsiú ionsuite	kW	Cuairt ar an láthair, faisnéis ón monaróir
(a)	Príomhiompróir fuinnimh agus príomhchineál eiliminte — arna dtaispeáint le haghaidh gach ceann de na húsáidí: téamh spáis, fuarú spáis, uisce te tí, aeráil agus soilsiú ionsuite	Tuairisc	Cuairt ar an láthair, faisnéis ón monaróir
(b)	Aicme astaíochtaí gás ceaptha teasa — más infheidhme	e.g. ó A go G	Infheidhme i gcás inar thug an Ballstát aicmí astaíochtaí GCT isteach agus sa chás sin amháin
(c)	Faisnéis maidir le haistrithe dé-ocsaíde carbóin a bhaineann le stóráil shealadach carbóin i bhfoirgnimh nó ar fhoirgnimh	t CO2eq	Is féidir Rialachán CRCF (23) a úsáid mar chaighdeán inchreidte chun an táscaire aistrithe carbóin ar DFF a dhearbhú. Áirithítear leis go ndéantar aistrithe dé-ocsaíde carbóin a chainníochtú agus a fhíorú trí úsáid a bhaint as modheolaíochtaí bunaithe agus fíorú tríú páirtí
(d)	Léiriú ar cé acu atá nó nach bhfuil pas athchóirithe ar fáil don fhoirgneamh	Tá / Níl	Faisnéis ó úinéir an fhoirgnimh
(e)	Meán-U-luach le haghaidh eilimintí teimhneacha an imchlúdaigh foirgnimh	W/(mK)	Cuairt ar an láthair nó tríd an modheolaíocht ríomha feidhmíochta fuinnimh
(f)	Meán-U-luach le haghaidh eilimintí trédhearcacha an imchlúdaigh foirgnimh	W/(mK)	Cuairt ar an láthair nó tríd an modheolaíocht ríomha feidhmíochta fuinnimh
(g)	An cineál eiliminte trédhearcaí is coitianta	e.g. gloiniú singil, dúbailte nó triarach	Cuairt ar an láthair, faisnéis ón monaróir
(h)	Torthaí na hanailíse ar riosca róthéimh (más ann dóibh)	Tuairisc	Nasc chuig Airteagal 13
(i)	Braiteoirí seasta a bheith ann lena ndéantar faireachán ar cháilíocht na timpeallachta laistigh	Tá / Níl	Cuairt ar an láthair, nasc chuig Airteagal 13
(j)	Rialuithe seasta a bheith ann a fhreagraíonn do leibhéil cháilíocht na timpeallachta laistigh	Tá / Níl	Cuairt ar an láthair, nasc chuig Airteagal 13
(k)	Pointí athluchtaithe d’fheithiclí leictreacha	Uimhir agus cineál	Cuairt ar an láthair, faisnéis an mhonaróra, nasc chuig Airteagal 14
(l)	Córais stórála fuinnimh	Láithreacht, cineál agus méid (in kWh)	Faisnéis an mhonaróra, nasc chuig Airteagal 13
(m)	Saolré ionchasach na gcóras agus na bhfearas téimh nó aerchóirithe atá fágtha, i gcás inarb infheidhme	Blianta	Cuairt ar an láthair, faisnéis an mhonaróra, más ann di. Nasc chuig Airteagal 13 agus Airteagal 19
(n)	A indéanta atá sé an córas téimh a oiriúnú chun oibriú ag socruithe teochta níos éifeachtúla	Tuairisc	Gaol le Roinn 3.3 den treoraíocht seo, tuarascáil theicniúil, nasc chuig Airteagal 13
(o)	A indéanta atá sé an córas uisce the tí a oiriúnú chun oibriú ag socruithe teochta níos éifeachtúla	Tuairisc	Féach Roinn 3.3 den treoraíocht seo, tuarascáil theicniúil. Nasc chuig Airteagal 13
(p)	A indéanta atá sé an córas aerchóiriúcháin a oiriúnú chun oibriú ag socruithe teochta níos éifeachtúla	Tuairisc	Nasc chuig Airteagal 13
(q)	Tomhaltas fuinnimh méadraithe	kWh / MWh	Le méadrú mar a leagtar amach in Iarscríbhinn I, modh ríomha náisiúnta
(r)	Cé acu atá nó nach bhfuil nasc ann le líonra téimh agus fuaraithe ceantair, agus, más ann di, faisnéis faoi nasc a d’fhéadfadh a bheith ann le córas éifeachtúil téimh agus fuaraithe ceantair	Tá/Níl, móide tuilleadh faisnéise	Forbhreathnú áitiúil ar chórais téimh agus fuaraithe ceantair
(s)	Príomhfhachtóirí fuinnimh áitiúla agus fachtóirí astaíochta carbóin gaolmhara an ghréasáin nasctha áitiúil téimh agus fuaraithe ceantair	Fachtóir uimhriúil, e.g. 1	Bunachar sonraí áitiúil maidir le fachtóirí astaíochta fuinnimh agus carbóin
(t)	Astaíochtaí mínábhair cháithnínigh (PM 2.5) oibriúcháin	μg/m3, μg/kWh nó g de PM2.5, a d’fhéadfadh bonn eolais a chur faoi rátáil A go G	Féach Iarscríbhinn A7 a ghabhann leis an tuarascáil maidir le comhleanúnachas beartais a mhéadú idir beartais agus bearta bithfhuinnimh agus aeir ghlain lena soláthraítear togra praiticiúil maidir le conas foirgnimh a thomhas agus a mheasúnú ar bhonn a n-astaíochtaí PM2.5

Chomh maith leis na táscairí, is féidir faisnéis a thabhairt faoi naisc le tionscnaimh eile, má tá siad ábhartha sa Bhallstát.

	Táscaire	Aonad	Conas / Foinse
(a)	Tá measúnú ullmhachta cliste déanta don fhoirgneamh	Tá / Níl	Nasc chuig Airteagal 15, Iarscríbhinn IV
(b)	Luach an mheasúnaithe ullmhachta cliste	[-]	Nasc chuig Airteagal 15, Iarscríbhinn IV
(c)	Tá logleabhar digiteach ar fáil don fhoirgneamh	Tá / Níl

8.   CUR CHUN FEIDHME NA N-OIBLEAGÁIDÍ FAOI IARSCRÍBHINN VI

Ní mór do na Ballstáit na dlíthe, na rialacháin agus na forálacha riaracháin is gá chun Iarscríbhinn VI a chomhlíonadh a thabhairt i bhfeidhm faoin sprioc-am trasuí, an 29 Bealtaine 2026.

Leis an tríú mír d’Airteagal 19(2), ceadaítear do na Ballstáit a rinne a n-aicmí feidhmíochta fuinnimh a athscálú idir an 1 Eanáir 2019 agus an 28 Bealtaine 2024 athscálú aicmí DFF a chur siar. Níl feidhm ag an maolú seo maidir le cur chun feidhme na n-oibleagáidí a bhaineann leis an gcóras rialaithe neamhspleách; dá bhrí sin, ní féidir sprioc-am trasuí an 29 Bealtaine 2026 a chur siar.

8.1.   Sainmhíniú ar DFF bailí

Éilítear le hIarscríbhinn VI(1) ar na Ballstáit sainmhíniú soiléir a leagan amach ar an rud a mheastar a bheith ina DFF bailí ina scéim DFF.

Ní mór na heilimintí a liostaítear i bpointí (a) go (d) d’Iarscríbhinn VI(1) den Treoir maidir le FFF a chumhdach leis an sainmhíniú ar DFF bailí. Tugtar tuairisc ar na pointí sin i gCaibidlí 8.1.1 go 8.1.6.

Ba cheart faisnéis a bhaineann leis an sainmhíniú ar DFF bailí, lena n-áirítear na critéir agus na heilimintí uile a shainaithnítear i gCaibidil 8.1, a chur in iúl agus a chur ar fáil go héasca do shaineolaithe neamhspleácha agus do na páirtithe leasmhara ábhartha eile go léir. Tá an fhaisnéis sin mar chuid den oibleagáid maidir le nochtadh poiblí in Iarscríbhinn VI(5) freisin.

8.1.1.   Bailíocht na ríomhanna

Tagraíonn sé seo don mhodheolaíocht ríomha agus don ríomh féin a úsáidtear chun DFF a tháirgeadh. Cé gur féidir ar bhealach teicniúil DFF a tháirgeadh de láimh, bíonn saineolaithe neamhspleácha ag brath ar uirlisí ríomha i bhformhór na gcásanna. Chun go mbeidh DFF bailí, ní mór é a bheith táirgthe trí úsáid a bhaint as uirlis ríomha atá i gcomhréir leis an modheolaíocht ríomha arna sonrú ag an mBallstát ábhartha.

Úsáideann na Ballstáit cineálacha éagsúla cur chuige maidir leis na huirlisí ríomha atá ar fáil ina gcríocha. Táirgeann roinnt Ballstát uirlis oifigiúil a bhfuil a húsáid éigeantach. Ina ionad sin, baineann Ballstáit eile úsáid as uirlisí tráchtála a dheimhnítear a bheith i gcomhréir lena modheolaíocht ríomha. Úsáideann roinnt Ballstát cur chuige measctha, lena n-eisítear uirlis oifigiúil, ach lena gceadaítear uirlisí tráchtála deimhnithe a úsáid freisin. Tá buntáistí agus míbhuntáistí ag baint leis na roghanna difriúla sin, ach tá siad go léir bailí agus féadfaidh na Ballstáit an cur chuige is oiriúnaí, dar leo, a roghnú.

Beag beann ar an gcur chuige a úsáidtear, ní mór do na Ballstáit a áirithiú gur táirgeadh DFFanna bailí trí úsáid a bhaint as uirlis ríomha atá bailí ina gcríoch agus nach ndearnadh aon chur isteach ar an inneall ríomha. Féadfaidh na Ballstáit é sin a dhéanamh, mar shampla, trína áirithiú go gcosnófar uirlisí ríomha ar mhodhnuithe nó trí sheiceálacha aonair a dhéanamh.

8.1.2.   An líon íosta eilimintí atá difriúil le luachanna réamhshocraithe nó le luachanna caighdeánacha

Ní mór do na Ballstáit a áirithiú go n-áirítear sa sainmhíniú ar DFF bailí faisnéis maidir leis na hathróga nach mór a chomhlánú agus le luach atá difriúil le luach réamhshocraithe nó caighdeánach.

D’fhéadfadh ríomh DFFanna agus a sonraí ionchuir a bheith éagsúil ag brath ar an gcineál foirgnimh. Mar shampla, is minic a bhíonn níos lú eilimintí nó sonraí ag teastáil ó DFFanna le haghaidh foirgnimh bheaga atá ann cheana ná foirgneamh nua mór casta. D’fhéadfadh sé a bheith ag brath freisin ar an gcastacht a cheadaítear leis an ríomh. Tá éagsúlacht mhór idir DFFanna ar fud an Aontais maidir le líon na n-eilimintí a bhreithnítear sna ríomhanna, idir 30 agus 750 athróg. Tá an chuid is mó de scéimeanna DFF sa raon idir 100 agus 200 athróg (24).

Is coitianta go réamh-chomhlánaítear le bogearraí ríomha roinnt de na hathróga sin le luachanna caighdeánacha, ar luachanna réamhshainithe, tipiciúla nó coiteanna iad. Úsáidtear luachanna réamhshocraithe nó luachanna caighdeánacha i bhformhór na modheolaíochtaí ríomha agus na n-uirlisí ríomha. Mar shampla, d’fhéadfadh luach réamhlíonta a bheith ag na bogearraí ríomha le haghaidh feidhmíocht tarchurtha an bhalla i bhfoirgnimh nua. Sampla eile is ea nuair a réamh-chomhlánaíonn inneall ríomha faisnéis faoi chineál agus feidhmíocht córais téimh. I gcás foirgnimh atá ann cheana, féadfar an luach caighdeánach a bhunú chun gnáth-shaintréithe tógála foirgneamh a léiriú.

I gcás modheolaíochtaí ríomha a úsáideann foirgneamh tagartha, níor cheart na luachanna caighdeánacha sin a mheascadh leis na luachanna arna soláthar don fhoirgneamh tagartha nó don fhoirgneamh barúlach. Sa chur chuige sin, déantar meastóireacht ar fheidhmíocht an fhoirgnimh tríd an bhfoirgneamh iarbhír a chur i gcomparáid le foirgneamh teoiriciúil (ar a dtugtar an ‘foirgneamh tagartha’, dá síolraíonn ainm an chur chuige) ag a bhfuil saintréithe geoiméadracha céanna an fhoirgnimh ach a úsáideann tacar áirithe saintréithe feidhmíochta (e.g. insliú balla).

Chun a áirithiú go bhfuil DFF ionadaíoch ar a fhoirgneamh, tá íosleibhéal mionsonraí de dhíth ar shamhail an fhoirgnimh agus ar a saintréithe. Murach sin, d’fhéadfadh faisnéis thábhachtach a bheith in easnamh. Dá bhrí sin, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go n-úsáidfear líon íosta saintréithe foirgnimh nó saintréithe sonracha i ríomh. Ní mór na saintréithe íosta sin a bheith difriúil le luachanna réamhshocraithe nó luachanna caighdeánacha.

D’fhéadfaí a áireamh leis sin, mar shampla, cineál agus úsáid foirgnimh, suíomh, aeráid, saintréithe fisiceacha an fhoirgnimh (e.g. méid, geoiméadracht, U-luachanna) agus a chórais (e.g. feidhmíocht).

8.1.3.   Seiceálacha bailíochta ar shonraí ionchuir

Tagraíonn sé seo do na sonraí ionchuir a úsáidtear sa mhodheolaíocht ríomha. Chun go mbeidh DFF bailí, ní mór do na sonraí ionchuir a úsáidtear in DFF léiriú cruinn a thabhairt ar an bhfoirgneamh, lena n-áirítear a chineál, a úsáid, a shuíomh, a aeráid agus a shaintréithe (féach Caibidil 8.1.2). Mura ndéanfar amhlaidh, ní bheidh an tsamhail ionadaíoch, agus beidh torthaí na measúnuithe mícheart.

Agus rialú neamhspleách á dhéanamh acu ar DFFanna, ní mór do na Ballstáit a fhíorú go léiríonn na sonraí ionchuir an foirgneamh trí sheiceáil bhailíochta.

Molann an Coimisiún go mbeadh an tseiceáil bhailíochta nasctha ar a laghad leis na heilimintí sin a mheastar a bheith mar chuid den mheasúnú íosta (féach caibidil 8.1.2) nó a mheastar a bheith ar na nithe is mó a chuireann le feidhmíocht foirgnimh (e.g. luachanna inslithe agus feidhmíocht córas teicniúil foirgneamh).

Ba cheart do na Ballstáit a shonrú conas a dhéanfar an tseiceáil bhailíochta sin agus an cruthúnas/na cruthúnais a mheasfar a bheith inghlactha. Mar shampla, d’fhéadfaí a áireamh leis sin doiciméadacht a sholáthar (maidir le pleananna, sonraíochtaí nó deimhnithe táirge nó tástálacha ar an láthair (e.g. tástáil dorais séidire)), seiceálacha randamacha ar an láthair, seiceálacha uathoibrithe i mbogearraí ríomha nó meascán roghanna.

Ba cheart do na Ballstáit cumarsáid a dhéanamh le saineolaithe faoin bpróiseas seiceála bailíochta agus faoin gcaoi a ndéanfar meastóireacht ar a gcuid oibre ar DFFanna i ndáil leis sin. D’fhéadfaí é sin a dhéanamh trí oiliúint, nuashonruithe tráthrialta ar bhunachair sonraí saineolaithe, go díreach sna bogearraí ríomha, etc.

8.1.4.   Diallas uasta ó fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh

Is é an príomhtháscaire (kWh/(m2 y)) an cur chuige is feiceálaí agus is dírí chun meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá DFF bailí nó nach bhfuil. Le haghaidh na meastóireachta sin, is gá comparáid a dhéanamh idir luach DFF arna mheasúnú ag an saineolaí agus córas rialaithe neamhspleách ar luach DFF. Ós rud é go bhféadfadh athrú teacht ar an luach sin ag brath ar an gcéim nó an duine a dhéanann measúnú ar DFF, tá sé tábhachtach soiléiriú a dhéanamh ar na téarmaí a úsáidtear as seo amach:

—	‘Luach an mheasúnóra’: is é sin an luach a sholáthraíonn an Saineolaí Neamhspleách a tháirg an DFF

—	‘Luach rialaithe’: is é sin an luach a sholáthraíonn an Córas Rialaithe Neamhspleách

—	‘Luach taifeadta’: is é sin an luach mar a thaifeadtar in DFF tráth ar bith

Ní mór do na Ballstáit diallas uasta an ‘luacha measúnóra’ ón ‘luach rialaithe’ a shocrú. Déantar measúnú leis sin ar a mhéid is féidir le DFF ar leith a bheith óna luach rialaithe sular féidir é a mheas mar DFF bailí a thuilleadh.

Éilítear le hAirteagal 19(1) go gcuirfidh DFFanna feidhmíocht fuinnimh foirgnimh in iúl le táscaire uimhriúil d’úsáid fuinnimh phríomhúil in kWh/(m2/y). De bhun Airteagal 19(1), is fearr go mbeadh an diallas uasta maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgnimh bunaithe ar an táscaire sin. Féadfar táscairí breise a úsáid freisin.

Tá roinnt bealaí ann inar féidir an diallas uasta d’fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh a shocrú. Leis an Treoir maidir le FFF, tugtar roinnt solúbthachta do na Ballstáit maidir le conas meastóireacht a dhéanamh ar dhiallas uasta na feidhmíochta fuinnimh (i.e. an táscaire a úsáidtear) agus maidir lena bheaichte is gá don mheastóireacht ar an bhfeidhmíocht a bheith (i.e. an lamháltas).

Déantar cur síos sna míreanna seo a leanas ar na roghanna is coitianta chun an diall uasta a shocrú.

Diall uasta bunaithe ar mhéid seasta

Sainítear leis sin an diallas uasta mar mhéid seasta den aonad a úsáidtear chun an fheidhmíocht fuinnimh a thomhas. Mar shampla, i gcás úsáid fuinnimh phríomhúil, d’fhéadfaí an diallas uasta a shocrú ag ± 10 kWh/(m2.y).

Tá an critéar sin soiléir agus sothuigthe do shaineolaithe neamhspleácha agus do pháirtithe leasmhara. Ag brath ar an raon (lamháltas) a sholáthraítear, tá sé oiriúnach go háirithe do ríomhanna mionsonraithe agus nuair atá eolas maith ar shaintréithe an fhoirgnimh agus a chórais. Is amhlaidh atá de ghnáth i gcás tógálacha nua nó athchóirithe móra, inar féidir leis an saineolaí neamhspleách brath ar phleananna nó sonraíochtaí atá ar fáil agus atá cothrom le dáta agus i gcás ina bhfuil sé éasca na sonraí ar an láthair a fhíorú. Má tá an raon (lamháltas) teoranta, áfach, d’fhéadfadh sé a bheith ina fhadhb d’fhoirgnimh atá ann cheana, i gcás nach bhfuil an fhaisnéis ar fáil nó ina bhfuil sé deacair na sonraí tógála ar an láthair a sheiceáil.

Tá sé an-tábhachtach, dá bhrí sin, an lamháltas a shocrú don diallas uasta ar an leibhéal ceart. D’fhéadfadh na Ballstáit leibhéil dhifriúla lamháltais a shocrú bunaithe ar an gcineál foirgnimh, ar an úsáid a bhaintear as nó an uair a tháirgtear DFF. D’fhéadfadh na Ballstáit leibhéil dhifriúla lamháltais a shocrú ag brath ar na heilimintí sin.

I sampla Ballstáit a shocraíonn diallas ± 10 kWh/(m2.y):

—	Bheadh DFF bailí i gcás inarb é 85 kWh/(m2.y) luach an mheasúnóra agus inarb é 93 kWh/(m2.y) an luach cóimheasa.

—	Ní bheadh DFF bailí i gcás inarb é 85 kWh/(m2.y) luach an mheasúnóra agus inarb é 100 kWh/(m2.y) an luach cóimheasa.

Diall uasta bunaithe ar luach comhréireach

Sainítear leis sin an diallas uasta mar chion d’fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh. Mar shampla, i gcás úsáid fuinnimh phríomhúil, d’fhéadfaí an diall uasta a shocrú ag ± 5 % d’fheidhmíocht fuinnimh foirgnimh (in kWh/(m2.y)).

Tá an critéar sin soiléir agus sothuigthe do shaineolaithe neamhspleácha agus do pháirtithe leasmhara. Ós rud é go bhfuil sé comhréireach, soláthraíonn sé solúbthacht le haghaidh leibhéil dhifriúla feidhmíochta. Tá a úsáid an-oiriúnach d’fhoirgnimh atá ann cheana a fheidhmíonn go dona nó nuair nach bhfuil ach faisnéis theoranta ann faoin bhfoirgneamh. Mar sin féin, ós rud é go bhfuil sé comhréireach le luach na feidhmíochta, d’fhéadfadh sé éirí ródhian nuair a bhíonn luach foirgnimh ag druidim le 0 (kWh/(m2.y)). Sa chás sin éiríonn an lamháltas an-docht agus d’fhéadfadh difríochtaí beaga sa mheasúnú DFF a dhéanamh neamhbhailí. Ós rud é go bhfuil leibhéal leabaithe solúbthachta ag modheolaíochtaí ríomha, tá sé tábhachtach a áirithiú go gceadófar méid áirithe solúbthachta leis an diall uasta freisin.

D’fhéadfadh na Ballstáit leibhéil dhifriúla lamháltais a shocrú de réir an leibhéil nó an chineáil DFF. Ba cheart a thabhairt faoi deara, i gcás foirgnimh atá ag druidim le feidhmíocht fuinnimh gar do 0, go bhféadfadh sé gur ghá an raon (lamháltas) a bheith níos airde, rud a d’fhéadfadh a bheith frithiomasach agus deacair a chur in iúl.

I sampla Ballstáit a shocraíonn diallas ± 5 % den fheidhmíocht fuinnimh (in kWh/(m2.y)):

—	Bheadh DFF bailí i gcás inarb é 96 kWh/(m2.y) luach an mheasúnóra agus inarb é 100 kWh/(m2.y) an luach cóimheasa.

—	Ní bheadh DFF bailí i gcás inarb é 90 kWh/(m2.y) luach an mheasúnóra agus inarb é 100 kWh/(m2.y) an luach cóimheasa.

Diallas uasta bunaithe ar cé acu atá nó nach bhfuil foirgneamh san aicme cheart (measúnú Tá/Níl)

Ní dhéanann an critéar seo ach meastóireacht ar cé acu a sannadh nó nár sannadh an aicme cheart d’fhoirgneamh. Ní chuirtear na difríochtaí i luach an táscaire (kWh/(m2.y)) san áireamh.

Tá an critéar sin an-díreach agus sodhéanta le cur in iúl agus le cur i bhfeidhm. Soláthraíonn sé leibhéal leordhóthanach faisnéise ar leibhéal na scéime DFF (e.g. X % de na DFFanna ceart/mícheart), cé go bhfuil a luach ar leibhéal DFF aonair níos teoranta.

Mar sin féin, tá sé faoi réir na n-aicmí fuinnimh agus conas a shainítear iad sin. D’fhéadfadh sé a bheith an-dian i gcás foirgnimh a bhfuil feidhmíocht acu atá gar do na teorainneacha aicme.

Mar gheall ar na teorainneacha a bhaineann leis, ní mholann an Coimisiún an cur chuige sin.

Diall uasta bunaithe ar chur chuige measctha

Mar a thugtar le fios óna ainm, braitheann an cur chuige sin ar dhá cheann ar a laghad de na critéir ar tugadh tuairisc orthu roimhe seo a úsáid.

Mar shampla, d’fhéadfadh an diall uasta a bheith bunaithe ar mhéid seasta d’fhoirgnimh a bhfuil dea-fheidhmíocht nó feidhmíocht an-mhaith acu (e.g. aicmí A, B agus C) agus cur chuige comhréireach á úsáid le haghaidh aicmí feidhmíochta níos measa (e.g. D, E, F agus G).

D’fhéadfadh difríochtaí sa leibhéal cruinnis is féidir a bhaint amach a bheith mar thoradh ar chineál an mheasúnaithe ar fheidhmíocht foirgneamh. I gcás foirgnimh áirithe (e.g. foirgnimh nua nó athchóirithe móra), féadfaidh an saineolaí neamhspleách brath ar fhaisnéis atá ar fáil go héasca agus mionsonraithe, agus i gcás foirgnimh eile d’fhéadfadh sé a bheith níos deacra nó níos costasaí an fhaisnéis sin a fháil. Is iondúil go mbíonn an rochtain theoranta sin ar fhaisnéis níos forleithne i bhfoirgnimh dhrochfheidhmíochta.

Ós rud é go gcomhcheanglaítear leis na buntáistí a bhaineann leis na cineálacha difriúla cur chuige, tá cur chuige measctha oiriúnach d’ilchásanna. Mar sin féin, mar gheall ar mheascán critéar a bheith in úsáid, d’fhéadfadh sé a bheith níos mearbhlaí. Mar sin féin, i bhfianaise a gcáilíochtaí nó a ndeimhnithe, ba cheart saineolaithe neamhspleácha a bheith in ann na critéir dhifriúla a bhainistiú. Ba ghá do na Ballstáit a úsáideann an cur chuige sin a áirithiú go ndéanfaí na critéir a chur in iúl go leormhaith d’fhonn an mearbhall a sheachaint.

8.1.5.   Eilimintí breise

I gcomhréir leis an abairt dheireanach d’Iarscríbhinn VI(1), féadfaidh na Ballstáit eilimintí breise a thabhairt isteach sa sainmhíniú bailí DFF, amhail teorainneacha le haghaidh luachanna sonracha sonraí ionchuir nó ceanglais shonracha eile.

D’fhéadfaí a áireamh leis sin, mar shampla, luachanna diallais uasta (i.e. lamháltas) le haghaidh saintréithe fisiceacha foirgnimh agus a chórais.

Agus ceanglais á socrú acu, féadfaidh na Ballstáit cineál an fhoirgnimh, úsáid agus cuspóir DFF a chur san áireamh freisin. Mar shampla, d’fhéadfadh na nithe seo a leanas a bheith i gceist leis sin: tíopeolaíocht, treoshuíomh, geoiméadracht, suíomh foirgneamh, sonraí aeráide agus feidhmíocht a eilimintí nó córas foirgnimh.

Is faoi na Ballstáit atá sé go pointe áirithe teorainneacha na luachanna sin a shocrú. Féadfaidh siad na teorainneacha sin a choigeartú, mar shampla, ag brath ar shaintréithe an fhoirgnimh (e.g. a mhéid), a thíopeolaíocht (e.g. cónaitheacht, oifig, scoil) nó a riocht (e.g. tógáil nua, athchóiriú nó atá ann cheana). Mar shampla, d’fhéadfadh critéir cháilíochta a bheith níos déine d’fhoirgnimh nua, i gcás ina bhfuil faisnéis agus rochtain ar an bhfoirgneamh níos éasca.

Féadfaidh na Ballstáit ceanglais a thabhairt isteach freisin i dtéarmaí na faisnéise is gá chun DFF a phróiseáil. D’fhéadfaí a áireamh leis sin, mar shampla, seoladh iomlán, tagairt sa chlár cadastair, grianghraif ar an láthair, pleananna, etc. Cé go bhféadfadh sé nach mbeadh tionchar díreach ag na heilimintí sin ar ríomh fheidhmíocht fuinnimh an fhoirgnimh, tá siad fós ábhartha chun críoch riaracháin agus cáilíochta. Tá sé tábhachtach tagairt cheart a dhéanamh don fhoirgneamh (seoladh nó tagairt chadastair), mar shampla, chun a áirithiú go mbeidh DFF ceangailte i gceart leis an bhfoirgneamh nó chun é a chomhtháthú le bunachair sonraí. Is féidir le grianghraif nó pleananna ar an láthair a dheimhniú go bhfuil an saineolaí neamhspleách (i gcás inarb ábhartha) i láthair nó an fhaisnéis is gá a sholáthar don chóras rialaithe neamhspleách.

Féadfaidh na Ballstáit ceanglais bhailíochta a chur i bhfeidhm freisin maidir leis na moltaí a áirítear in DFF. D’fhéadfaí a áireamh orthu sin, mar shampla:

—	an líon íosta moltaí;

—	moltaí is iomchuí don fhoirgneamh;

—	moltaí lena gcumhdaítear ileilimintí foirgnimh nó córais theicniúla foirgnimh;

—	moltaí lena gcumhdaítear meascán de bhearta gearrthéarmacha, meántéarmacha agus fadtéarmacha.

8.1.6.   Bailíocht agus rátáil DFF tar éis measúnú a bheith déanta ag an gcóras rialaithe neamhspleách

Is é is cuspóir don chóras rialaithe neamhspleách a mheas an bhfuil DFF laistigh de na teorainneacha arna mbunú leis an sainmhíniú ar DFF bailí. Tá coinne leis go mbeidh difríochtaí idir ‘luach an mheasúnóra’ le haghaidh DFF agus an ‘luach rialaithe’ arna chinneadh ag na córais rialaithe neamhspleácha. D’fhéadfadh sé sin mearbhall a chruthú maidir leis an luach a mheastar a bheith ar an gceann ceart agus an luach a léirítear san DFF (an ‘luach taifeadta’). Ba cheart do na Ballstáit a shonrú an rud a tharlóidh sna cásanna sin. Molann an Coimisiún an cur chuige seo a leanas le haghaidh cásanna difriúla.

Is saineolaí a tháirgeann DFF agus ní dhéanann an córas rialaithe neamhspleách meastóireacht air.

Sa chás sin, táirgeann an saineolaí neamhspleách DFF. D’fhéadfadh sé go ndeachaigh an DFF trí roinnt seiceálacha nó fíorú uathoibrithe (e.g. lena chinneadh go bhfuil an líon íosta luachanna comhlánaithe comhlíonta aige), ach ní dhearna an córas rialaithe neamhspleách meastóireacht air.

Meastar go bhfuil an ‘luach measúnóra’ bailí agus beidh sé ina ‘luach taifeadta’ in CGE.

Is saineolaí a tháirgeann an DFF agus measann an córas rialaithe neamhspleách go bhfuil sé bailí.

Sa chás sin, táirgeann an saineolaí neamhspleách DFF, arb DFF é a théann trí nósanna imeachta fíorúcháin agus rialaithe ag an gcóras rialaithe neamhspleách ina dhiaidh sin. Aithnítear leis an nós imeachta sin go bhfuil an ‘luach measúnóra’ bailí.

Meastar go bhfuil an ‘luach measúnóra’ bailí agus moltar go mbeadh sé ina ‘luach taifeadta’ in DFF, fiú má tá difríochtaí idir an ‘luach measúnóra’ agus an ‘luach rialaithe’.

Tá an DFF laistigh de theorainneacha agus dá bhrí sin ní gá é a athrú. D’fhéadfadh sé sin a bheith ábhartha go háirithe má tá tionchar ag an rátáil DFF ar stádas dlíthiúil an fhoirgnimh (e.g. d’fhoirgnimh nua) nó i gcás ina bhfuil sí nasctha le fóirdheontais nó scéimeanna airgeadais (e.g. nuair a úsáidtear DFF chun feabhas a léiriú). Trí DFF a choinneáil mar a measadh ar dtús, ní thugann an córas rialaithe neamhspleách aon athrú isteach in aon cheann de na cásanna sin, rud a sheachnaíonn aimhréidheanna a d’fhéadfadh a bheith ann (e.g. luach fóirdheontais a athríomh).

Is saineolaí a tháirgeann an DFF agus sainaithníonn an córas rialaithe neamhspleách é sin mar DFF neamhbhailí.

Sa chás sin, táirgeann an saineolaí neamhspleách DFF, arb DFF é a théann trí na nósanna imeachta fíorúcháin agus rialaithe ag an gcóras rialaithe neamhspleách. Aithnítear leis an nós imeachta sin go bhfuil an ‘luach measúnóra’ neamhbhailí.

Má mheastar nach bhfuil DFF bailí, molann an Coimisiún rátáil an fhoirgnimh a dhéanamh den luach rialaithe nó go meastar an DFF bunaidh a bheith ar neamhní (i.e. níl rátáil DFF ag an bhfoirgneamh a thuilleadh). Ar ndóigh, d’fhéadfadh iarmhairtí a bheith aige sin ar an bhfoirgneamh agus ar úinéirí na bhfoirgneamh, mar shampla an gá atá le saineolaí eile a lorg chun DFF a eisiúint. Moltar do na Ballstáit cloí le prionsabal na comhréireachta agus na hiarmhairtí in imthosca difriúla a mheas. Mar shampla:

—

DFF le haghaidh foirgnimh nua nó foirgnimh a bhfuil athchóiriú mór á dhéanamh orthu: más rud é, tar éis an chórais rialaithe neamhspleách, nach gcomhlíonann an foirgneamh an reachtaíocht ábhartha (e.g. ZEB nó íoscheanglais feidhmíochta fuinnimh), d’fhéadfaí a iarraidh ar úinéir nó ar fhorbróir an fhoirgnimh an cás a chur ina cheart agus DFF nua a tháirgeadh ina dhiaidh sin;

—

DFF le haghaidh foirgnimh a fhaigheann fóirdheontais: Féadfaidh na Ballstáit an luach rialaithe a úsáid chun na héifeachtaí ar fhóirdheontais a athríomh nó chun a iarraidh go ndéanfar an measúnú arís tar éis oibreacha feabhais. Féadfaidh na Ballstáit rialacha comhchosúla a chur i bhfeidhm maidir le scéimeanna fóirdheontais eile i gcás ina bhfuil an fóirdheontas comhréireach le sraith critéar.

—

DFF le haghaidh foirgnimh atá á ndíol nó á n-athchóiriú: más rud é go bhfuil iarmhairtí teoranta dlíthiúla nó eacnamaíocha ann, d’fhéadfadh na Ballstáit an luach taifeadta a dhéanamh cothrom leis an luach rialaithe. Mar shampla, mura bhfuil aon íoschaighdeáin feidhmíochta fuinnimh ann (oibleagáid athchóiriú a dhéanamh bunaithe ar rátáil DFF) nó mura léiríonn na difríochtaí sa rátáil DFF difríocht mhór i luach an fhoirgnimh nó i gcostais reatha ina dhiaidh sin.

I ngach cás ina meastar nach bhfuil an DFF bailí, ba cheart fógra a thabhairt d’úinéir nó do thionónta an fhoirgnimh faoin earráid, lena n-áirítear an rátáil a ndearna an córas rialaithe meastóireacht uirthi. Cuirfidh sé sin ar a gcumas bearta ceartaitheacha a dhéanamh, aon chúiteamh ábhartha a iarraidh nó a bheith ar an eolas go bhféadfadh sé nach mbeadh an DFF bailí a thuilleadh.

Agus iarmhairtí DFFanna bailí nó neamhbhailí á meas, ba cheart do na Ballstáit breithniú a dhéanamh freisin ar leibhéal freagrachta an tsaineolaí neamhspleách agus ar aon iarmhairt dhlíthiúil a d’fhéadfadh a bheith orthu (féach Caibidil 8.3.5 Forfheidhmiú agus pionóis).

8.2.   Anailís ar cháilíocht an chórais rialaithe neamhspleách le haghaidh scéimeanna DFF

Le hIarscríbhinn VI(2) a ghabhann leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, tugtar isteach ceanglas nua chun a áirithiú go mbeidh 90 % ar a laghad de na DFFanna bailí. Tugtar isteach leis freisin sampláil randamach mar an bealach chun measúnú a dhéanamh ar cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann scéim fhoriomlán DFF na critéir 90 % atá bailí maidir le DFF. Ar deireadh, ceanglaítear leis an Treoir maidir le FFF ar na Ballstáit torthaí an mheasúnaithe cáilíochta a fhoilsiú go tráthrialta. Is é is cuspóir don chur chuige sin ardleibhéal cáilíochta a áirithiú i scéimeanna DFF agus, ag an am céanna, faisnéis a sholáthar don phobal agus d’úsáideoirí, agus dá bhrí sin tacú leis an dearcadh maidir le cáilíocht DFFanna.

Tugtar tuairisc sna ranna seo a leanas ar chéimeanna difriúla an phróisis.

8.2.1.   Sainmhíniú ar chuspóirí cáilíochta sna Ballstáit

Éilítear le hIarscríbhinn VI(2) ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh 90 % ar a laghad de na DFFanna bailí ina scéimeanna DFF.

Agus cuspóirí cáilíochta á sainiú acu, féadfaidh na Ballstáit dul thar an íosleibhéal sin nó cuspóirí breise a áireamh. D’fhéadfaí a áireamh leis sin gnéithe a mheasann na Ballstáit a bheith ábhartha chun críoch cáilíochta, ach nach cuid amháin iad den sainmhíniú ar DFFanna bailí. Mar shampla, d’fhéadfadh na Ballstáit cuspóirí cáilíochta a bhaineann le leibhéal na cáilíochta a áireamh sna moltaí (mura bhfuil siad sin mar chuid den sainmhíniú ar DFF bailí), an líon gearán ó úsáideoirí nó an líon measúnóirí atá ar fáil atá comhréireach leis an stoc foirgneamh.

Sna bearta cur chun feidhme náisiúnta ábhartha (‘trasuí’), ní mór do na Ballstáit na cuspóirí cáilíochta is infheidhme maidir lena scéimeanna a lua go soiléir.

8.2.2.   Meastóireacht ar an leibhéal cáilíochta trí shampláil

Chun cáilíocht scéime EOC a áirithiú, tá sé tábhachtach a bheith in ann measúnú a dhéanamh ar an scéim ina hiomláine. Is éard a bheadh i gceist leis sin a shuí cé acu ata an scéim iontaofa nó nach bhfuil, agus a shainaithint cé chomh fada ó na cuspóirí nó gar dóibh atá an scéim agus na réimsí, más ann dóibh, ar gá feabhas a chur orthu. Mar sin féin, bheadh sé an-chasta agus costasach meastóireacht a dhéanamh ar 100 % de na DFFanna a eisíodh i dtréimhse mheastóireachta agus d’fhéadfadh sé moill a chur ar an bpróiseas chun DFF a eisiúint. Cur chuige tipiciúil i gcórais cháilíochta is ea brath ar shamplaí, nach mór dóibh roinnt critéar a chomhlíonadh.

Sin é an fáth a gceanglaítear leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF ar na Ballstáit meastóireacht a dhéanamh ar an leibhéal cáilíochta foriomlán i scéim DFF (a shainmhínítear i gCaibidil 8.2.1) trí shampláil randamach. Chun a áirithiú go bhfuil an tsampláil ionadaíoch go leor ar na DFFanna a eisíodh le linn na tréimhse meastóireachta, ceanglaítear leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF freisin go ndéanfar an tsampláil randamach le híosleibhéal muiníne staidrimh 95 %.

Déantar méid an tsampla randamaigh a chinneadh tríd an méid seo a leanas a dhéanamh:

—	an líon iomlán DFFanna a eisíodh don tréimhse mheastóireachta (bliain amháin de ghnáth). Beidh sé sin ag brath ar an mBallstát agus ar leibhéal gníomhaíochta DFF;

—	an sainmhíniú ar DFF bailí. Beidh sé sin ag brath ar an sainmhíniú atá i bhfeidhm sa Bhallstát agus tagraíonn sé den chuid is mó do dhiallas uasta luach an táscaire (fuinneamh príomhúil in kWh/(m2.y));

—	an leibhéal muiníne le haghaidh an tsampla. Tá sé sin socraithe ag 95 % le hIarscríbhinn VI(2).

Is féidir meastóireacht a dhéanamh ar leibhéil cháilíochta scéime DFF an-chasta trí rogha na n-eilimintí atá le cur san áireamh don phróiseas samplála agus trí chineál an mheasúnaithe ar fheidhmíocht i bhfoirgnimh.

Mar a léirítear thuas, cinntear le heilimintí iomadúla an rud is DFF bailí ann. Dá gcuirfí na heilimintí uile san áireamh chun méid an tsampla a ríomh, d’eascródh measúnú casta agus samplamhéid díréireach mór as sin. Is é is aidhm don fhoráil sa Treoir maidir le FFF measúnú simplí a sholáthar ar leibhéal foriomlán cáilíochta na scéime DFF. Ar an gcúis sin, molann an Coimisiún nach gcuirfear san áireamh ach diall uasta an phríomhtháscaire (fuinneamh príomhúil in kWh/(m2.y)). Féach Caibidil 8.1.4 ‘Diallas uasta maidir le feidhmíocht fuinnimh foirgnimh’. Áirithítear leis an simpliú sin próiseas samplála atá comhréireach le cuspóirí an dearbhaithe cáilíochta, gan ualach míchuí a thabhairt isteach sa phróiseas. Níor cheart feidhm a bheith ag an simpliú sin maidir leis an gcuid eile den chóras rialaithe neamhspleách.

Mar shampla: úsáideann Ballstát critéir iolracha chun bailíocht DFF a shainiú, lena n-áirítear diallas uasta le haghaidh táscairí iolracha (e.g. fuinneamh príomhúil iomlán, astaíochtaí GCT, giniúint foinsí in-athnuaite fuinnimh agus U-luachanna aonair). Chun meastóireacht a dhéanamh ar an leibhéal cáilíochta, d’fhéadfadh na Ballstáit an príomhtháscaire (fuinneamh príomhúil iomlán) a mheas mar an toisc lena sainaithnítear an bhfuil DFF bailí nó nach bhfuil. Bheadh feidhm aige sin maidir le ríomh mhéid an tsampla agus maidir leis an oibleagáid chun a áirithiú go bhfuil 90 % de bailí. Bheadh gá fós leis na heilimintí eile a chur san áireamh chun críocha an chórais rialaithe neamhspleách.

Mar a díotáladh i gCaibidil 8.1.4, is féidir leis na Ballstáit critéir dhifriúla a úsáid maidir leis an diallas uasta ón bhfeidhmíocht fuinnimh. Chun an próiseas do ríomh mhéid an tsampla a shimpliú, moltar, chun na críche sin, go nglacfaidh na Ballstáit leis go mbeidh diallas uasta seasmhach ann atá cothrom leis an gceann a úsáidtear le haghaidh na n-aicmí fuinnimh a fheidhmíonn níos fearr.

Mar shampla: úsáideann Ballstát diallas uasta ± 10 kWh(m2.y) le haghaidh aicmí A-C, diallas uasta ± 20 kWh(m2.y) le haghaidh aicmí D-E agus diallas uasta ± 30 kWh(m2.y) le haghaidh aicmí F-G. Sa chás sin, d’fhéadfadh an Ballstát méid an tsampla a ríomh ag glacadh leis go mbeadh diallas uasta seasmhach ± 10 kWh(m2.y) ann ar fud na scéime ar fad, ag glacadh leis go bunúsach gurb ann don chás is measa. Níl feidhm ag an simpliú sin ach amháin maidir le ríomh ar mhéid an tsampla. Ní mór na critéir chun meastóireacht a dhéanamh ar bhailíocht DFF aonair a bheith mar an gcéanna i gcónaí.

Ceanglaítear leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF nach rachaidh tréimhse mheastóireachta na scéime DFF thar 1 bhliain amháin. Féadfaidh na Ballstáit cinneadh a dhéanamh maidir le tús agus deireadh na tréimhse meastóireachta, nach mór a shainaithint agus a chur in iúl go soiléir. Ní mór do na Ballstáit an sampla randamach a roghnú ó na DFFanna a eisíodh le linn na tréimhse meastóireachta.

I bhfianaise an lín DFFanna a eisítear go coitianta agus na leibhéal cáilíochta reatha (e.g. diall uasta) atá ar fáil sna Ballstáit, is iondúil go mbíonn méid an tsampla idir:

—	idir 100 agus 150 DFF a sampláladh le haghaidh Ballstáit ag a bhfuil uimhreacha níos ísle DFF agus critéir cháilíochta níos éadroime;

—	300-350 DFFanna a sampláladh le haghaidh Ballstáit ag a bhfuil uimhreacha móra DFF agus critéir cháilíochta níos déine.

Fiú má dhéantar roghnú go randamach, ní fiú rud ar bith nach mbeadh sé ionadaíoch go hiomlán. Bheadh lánchoinne le roinnt difríochtaí a fháil, ach d’fhéadfadh sé go mbeadh ró-ionadaíocht ag roinnt catagóirí nó cineálacha DFFanna mar thoradh ar chineál an roghnaithe randamaigh. Má tá an sampla ar mhéid leordhóthanach, ba cheart an fhadhb sin a bheith sách beag, ach d’fhéadfadh sé tarlú fós go háirithe nuair atá cineálacha/catagóirí DFF i bhfad níos lú ná cineálacha/catagóirí eile nó nuair atá méid an tsampla sách beag. Chun a áirithiú go bhfuil sampla ionadaíoch, tar éis an roghnúcháin, ba cheart do na Ballstáit a sheiceáil go bhfuil dáileadh catagóirí foirgneamh, cineálacha DFF (e.g. tógáil nua nó cinn atá ann cheana) agus rátálacha laistigh de theorainneacha réasúnta. Má mheastar nach sampla ionadaíoch é an sampla, féadfaidh na Ballstáit:

—	an chéad roghnúchán a chuileáil agus an sampla iomlán a athroghnú;

—	fáil réidh le DFFanna ó chatagóirí faoi ró-ionadaíocht agus DFFanna nua a thabhairt isteach ó chatagóirí faoi ghannionadaíocht. Ba cheart roghnú na DFFanna aonair a bheidh le diúscairt nó le tabhairt isteach a bheith randamach.

Mar shampla, déanann Ballstát sampla randamach de 300 foirgneamh. Sa sampla sin, braitear go bhfuil ró-ionadaíocht ag foirgnimh ospidéil (45 fHoirgneamh nó 15 % den sampla, nuair nach bhfuil iontu ach 5 % de na DFFanna iomlána a eisíodh sa bhliain mheastóireachta). Sa chás sin, d’fhéadfadh an Ballstát rogha a dhéanamh 30 de na foirgnimh ospidéil a dhíroghnú (a roghnaítear go randamach) agus 30 DFF nua a roghnú ó chatagóirí eile (a roghnaítear go randamach ó chatagóirí faoi ghannionadaíocht).

Déanann formhór na mBallstát meastóireacht ar cháilíocht DFFanna ar bhonn leanúnach. Ciallaíonn sé sin go bhféadfadh sé nach roghnófar an sampla randamach ag tráth ar leith, ach ina ionad sin go ndéanfar an roghnú le himeacht ama. I gcás na mBallstát a dhéanann meastóireacht ar bhonn leanúnach, molann an Coimisiún, le linn na tréimhse meastóireachta foriomláine, go ndéanfaidh an córas rialaithe neamhspleách meastóireacht ag roinnt cásanna chun a fhíorú go bhfuil an roghnú randamach ionadaíoch, a bheag nó a mhór, ar an daonra foriomlán. Tar éis gach ceann de na meastóireachtaí sin, d’fhéadfadh an córas rialaithe neamhspleách coigeartú a dhéanamh ar na catagóirí DFFanna randamacha óna roghnaítear, dá mba ghá.

Féadfaidh na Ballstáit modhanna eile a roghnú ar choinníoll go n-áiritheoidh siad roghnú randamach atá ionadaíoch ar líon foriomlán na DFFanna arna n-eisiúint le linn na tréimhse meastóireachta.

8.2.3.   Cuairteanna ar an láthair chun sonraí ionchuir a fhíorú

I roinnt mhaith scéimeanna DFF, seiceálann na córais rialaithe neamhspleácha bailíocht na sonraí ionchuir i gcomparáid le fianaise dhoiciméadach (e.g. pleananna nó sonraíochtaí). I gcásanna áirithe, téann an fíorú sonraí ionchuir sin céim níos faide trí chuairt ar an láthair a chur san áireamh chun a fhíorú go léiríonn an doiciméadacht a sholáthraítear an foirgneamh iarbhír sin. Is amhlaidh atá toisc go ndéantar athruithe agus modhnuithe iomadúla ar fhoirgnimh le linn a saolré, ó chéim an deartha go dtí an tógáil, an chothabháil, an t-athchóiriú agus an ghnáthúsáid. D’fhéadfadh sé nach léirítear sa doiciméadacht atá ar fáil d’fhoirgneamh na hathruithe sin i gcónaí, mar sin tá gá le fíorú ar an láthair.

Éilítear le hIarscríbhinn VI(2) go roghnóidh na Ballstáit, chun sonraí ionchuir a fhíorú ar an láthair, 10 % de na DFFanna ón sampla randamach a tógadh le haghaidh na meastóireachta cáilíochta ar scéim DFF (féach Caibidil 4.2.2). Ba cheart an foshampla 10 % sin a roghnú go randamach freisin.

I bhformhór na gcásanna, beidh údarú ó úinéir agus/nó tionónta an fhoirgnimh ag teastáil le haghaidh cuairteanna ar an láthair chun rochtain a fháil ar an bhfoirgneamh. D’fhéadfadh sé nach mbeadh úinéirí agus/nó tionóntaí foirgneamh ag iarraidh rochtain ar an bhfoirgneamh a thabhairt ar chúiseanna éagsúla. Ní mór an reachtaíocht náisiúnta ábhartha a leanúint i gcónaí chun rochtain a fháil ar fhoirgneamh, agus ní mór aon cheart pearsanta a urramú.

Ós rud é nach mór foirgnimh a roghnú go randamach ach go bhféadfadh sé nach mbeadh rochtain ar fáil ó úinéirí foirgneamh agus/nó ó thionóntaí, d’fhéadfadh sé a bheith deacair roghnú randamach a áirithiú. Sa chás sin, tá údar le cur chuige na hiarrachta is fearr. Molann an Coimisiún, má dhiúltaítear rochtain ar fhoirgneamh, go ndiúscrófar DFF don fhoirgneamh sin ón bhfothacar 10 % d’fhoirgnimh a ndéantar cuairt ar an láthair orthu (d’fhéadfadh sé a bheith fós mar chuid den sampla randamach foriomlán). D’fhéadfaí DFF ag a bhfuil próifíl chomhchosúil a roghnú ón sampla randamach foriomlán chun é a chúiteamh. Mar shampla: ní thugann úinéir foirgnimh chónaithe ag a bhfuil rátáil E rochtain ar an gcóras rialaithe neamhspleách. Sa chás sin, d’fhéadfadh an córas rialaithe neamhspleách foirgneamh cónaithe eile a bhfuil rátáil E aige a roghnú agus rochtain air a iarraidh.

Cé go bhféadfadh sé nach n-áiritheofaí leis an gcur chuige sin sampla iomlán randamaithe, d’áiritheofaí fós sampla ionadaíoch, arb é is aidhm don Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF.

D’fhéadfadh na Ballstáit dreasachtaí a thairiscint d’úinéirí foirgnimh agus/nó do thionóntaí a sholáthraíonn rochtain ar a bhfoirgnimh. Mar shampla, d’fhéadfadh na Ballstáit comhairle fuinnimh saor in aisce, pas athchóirithe foirgneamh, nó cúiteamh airgid a thairiscint. Is féidir leis na Ballstáit a roghnú cé acu a thairgeann nó nach dtairgeann siad cúiteamh agus, má dhéanann, an cineál cúitimh a bheidh ann.

Féadfar fíorú na sonraí ionchuir trí chuairteanna ar an láthair a dhéanamh trí mhodhanna fíorúla i gcás inarb iomchuí. Sa chás sin, bheadh feidhm ag na critéir le haghaidh modhanna fíorúla a leagtar amach i roinn 3.2.

8.2.4.   Scéimeanna DFF agus córais rialaithe neamhspleácha a tharmligean

Le hAirteagal 27 ceadaítear do na Ballstáit freagrachtaí a tharmligean maidir leis an gcóras rialaithe neamhspleách a chur chun feidhme. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh conas an tsampláil randamach a chur i bhfeidhm chun leibhéal foriomlán na DFFanna bailí sa scéim DFF a thomhas.

Féadfaidh na Ballstáit a roghnú meastóireacht a dhéanamh ar shampla randamach agus DFFanna a iarraidh ar chomhlachtaí tarmligthe ar bhonn an lín iomláin DFFanna arna n-eisiúint ag gach comhlacht.

Féadfaidh na Ballstáit cinneadh a dhéanamh freisin meastóireacht a tharmligean trí shampláil randamach. Sa chás sin bheadh dhá rogha ann:

(a)	déanann an t-údarás náisiúnta an mheastóireacht ar an leibhéal cáilíochta a tharmligean go hiomlán agus sannann sé cuóta DFFanna a bheidh le seiceáil go randamach ag gach comhlacht tarmligthe;

(b)	déanann an t-údarás náisiúnta an mheastóireacht ar an leibhéal cáilíochta a tharmligean go hiomlán agus éilíonn sé sampláil randamach ar leithligh (bunaithe ar an líon DFFanna arna n-eisiúint ag comhlacht tarmligthe agus muinín 95 %) chuig gach comhlacht tarmligthe.

Chun leibhéil cháilíochta agus soiléireacht na freagrachta a áirithiú, molann an Coimisiún go n-úsáidfí rogha (b).

Má dhéantar córais rialaithe neamhspleácha a tharmligean chuig comhlachtaí neamhrialtasacha, ceanglaítear le hIarscríbhinn V(2) nach mór do thríú páirtí meastóireacht a dhéanamh ar 25 % ar a laghad den sampla randamach. Is féidir leis an tríú páirtí sin a bheith ina chomhlacht rialtasach (e.g. gníomhaireacht náisiúnta) nó ina chomhlacht neamhrialtasach eile. D’fhéadfadh na Ballstáit a cheangal go ndéanfadh cuideachta atá deimhnithe chun measúnú den chineál sin a dhéanamh an fíorú tríú páirtí.

8.3.   Bainistíocht cáilíochta scéimeanna DFF

Is gnáthuirlis mheasúnaithe í an uirlis mheastóireachta ar a dtugtar tuairisc i gCaibidil 4.2. a chuirtear i bhfeidhm i roinnt mhór córais cháilíochta. Mar sin féin, ní thomhaistear leis an tsampláil randamach ach an bhfuil leibhéal cáilíochta bainte amach. As féin, ní leor é go ginearálta mar bhealach chun leibhéal sásúil cáilíochta a choinneáil.

Chun an leibhéal cáilíochta is gá a áirithiú, tá gá le cur chuige foriomlán maidir le bainistíocht cáilíochta. Ba cheart don chur chuige aire a thabhairt don scéim fhoriomlán DFF agus don phróiseas chun DFFanna a eisiúint. In Iarscríbhinn VI(2), léirítear leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF nach mór do na Ballstáit bearta coisctheacha agus frithghníomhacha a dhéanamh chun cáilíocht na scéime foriomláine a áirithiú. Tugann sé roinnt solúbthachta do na Ballstáit agus cinneadh á dhéanamh acu maidir leis na bearta is oiriúnaí.

Ina gcur chuige chun an leibhéal cáilíochta is gá a áirithiú, molann an Coimisiún do na Ballstáit na heilimintí uile a thuairiscítear i gCaibidlí 8.3.1 go 8.3.6 a chur san áireamh.

8.3.1.   Cáilíocht agus deimhniúchán

Ní mór an saineolas is gá a bheith ag saineolaithe neamhspleácha chun meastóireacht a dhéanamh ar fheidhmíocht foirgneamh. Is féidir an leibhéal saineolais sin a léiriú go críochnúil, bíodh sin ina scéimeanna cáilíochta nó deimhniúcháin.

Ba cheart do na Ballstáit an tábhacht a bhaineann leis sin a chur san áireamh agus cáilíochtaí agus/nó deimhniú saineolaithe neamhspleácha á ndearadh acu, de réir na gceanglas a leagtar amach in Airteagal 25 den Treoir maidir le FFF.

8.3.2.   Oiliúint

Cumhdaítear leis an oiliúint tosaigh (e.g. más gá le haghaidh deimhniúcháin) agus oiliúint leanúnach araon i rith na mblianta. Tá sé ar cheann de na gnéithe is tábhachtaí den dearbhú cáilíochta, ach ar an drochuair is annamh a thugtar an aird is gá air.

Ní mór gach gné de phróiseas eisiúna agus bailíochtaithe DFF a chumhdach san oiliúint:

—	modheolaíocht ríomha (e.g. tuiscint ar fheidhmíocht foirgnimh, a eilimintí difriúla, agus an chaoi a ndéantar an measúnú);

—	uirlisí measúnaithe (e.g. oiliúint maidir le huirlis ríomha shonrach a úsáid);

—	measúnú chun DFF a léiriú (i.e. conas measúnú CGE a dhéanamh);

—	coinníollacha maidir le bailíocht CGE (ní mór do shaineolaithe neamhspleácha a thuiscint conas a dhéanfar meastóireacht ar a gcuid oibre);

—	próiseas riaracháin — lena gcumhdaítear na gnéithe neamhtheicniúla a bhaineann le DFF a eisiúint, amhail doiciméadacht agus uaslódáil sa bhunachar sonraí;

—	pionóis/forfheidhmiú; ní mór do shaineolaithe neamhspleácha tuiscint a fháil ar na hiarmhairtí a bhaineann le heisiúint DFFanna a mheastar a bheith neamhbhailí ina dhiaidh sin.

Molann an Coimisiún go láidir go dtabharfaí nuashonruithe ar a n-oiliúint do shaineolaithe neamhspleácha. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh an bhféadfaí na nuashonruithe sin a dhéanamh ag eatraimh thráthrialta (e.g. gach 3 bliana) nó nuair a leasófar an scéim CGE. Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh freisin an mbeidh na nuashonruithe sin éigeantach chun creidiúnú a choinneáil nó an bhfuil siad deonach.

8.3.3.   Rialú leabaithe agus comhairle in uirlisí ríomha nó i mbunachair sonraí EPB

Féadfaidh saineolaithe neamhspleácha earráidí a thabhairt isteach le linn an phróisis meastóireachta, go háirithe i bhfianaise líon na n-athróg a bheidh le breithniú. D’fhéadfadh sé sin tarlú trí dhearmad nó d’aon ghnó. Teicníc chumhachtach chun earráidí sa mheasúnú a sheachaint is ea rialú nó comhairle a leabú sa phróiseas eisiúna féin, ionas go bhfaighidh an saineolaí neamhspleách teachtaireacht dhíreach. Is féidir é sin a dhéanamh san uirlis ríomha nó nuair a uaslódáiltear DFF chuig bunachar sonraí EPB.

Is é an buntáiste a bhaineann leis an gcur chuige sin go n-oibríonn sé roimh ré, ag cuidiú leis an saineolaí earráidí a sheachaint agus obair an chórais rialaithe neamhspleách a éascú. De ghnáth, bíonn laghdú ar chostais agus ar nósanna imeachta riaracháin mar thoradh ar an gcur chuige sin. Molann an Coimisiún é a úsáid i gcás inar féidir i bpróiseas eisiúna DFF.

Mar shampla, d’fhéadfadh uirlis ríomha teachtaireachtaí a ghiniúint don saineolaí neamhspleách lena léirítear go bhfuil ceann amháin nó níos mó de na luachanna ionchuir/aschuir san DFF mícheart nó go mbeadh fíorú ag teastáil ina leith. D’fhéadfadh na nithe seo a leanas a bheith ina samplaí de theachtaireachtaí:

—	‘Cumhdach i luachanna geoiméadracha (e.g. ní shuimítear dromchlaí na n-eilimintí difriúla foirgnimh chuig an achar iomlán, achar fótavoltachais níos mó ná achar dín)’;

—	‘Luachanna lasmuigh den raon (e.g. tá U-luach an fhoirgnimh ró-íseal/ard)’;

—	‘Faisnéis theicniúil atá in easnamh (e.g. tá faisnéis maidir le luachanna insliúcháin in easnamh sa chóras téimh, níor tugadh U-luach fhráma na fuinneoige isteach)’;

—	‘Faisnéis riaracháin atá in easnamh nó earráideach (e.g. tá an seoladh neamhiomlán, tá uimhir thagartha an chláir thalún agus mhaoine mícheart)’.

D’fhéadfadh sé go n-éileodh na teachtaireachtaí sin ar an saineolaí neamhspleách ceartú a dhéanamh nó an luach a dheimhniú. D’áiritheofaí leis na teachtaireachtaí earráide go bhfuil an saineolaí neamhspleách ar an eolas go bhféadfadh rud éigin a bheith as riocht agus go ndeimhneofaí nó go gceartófaí é.

Nuair a chuirtear le chéile iad le foinsí eile faisnéise, is féidir leis na huirlisí tacaíochta sin a bheith an-sonrach. Mar shampla, d’fhéadfadh an uirlis a bhrath go bhfuil an U-luach an-íseal i gcás tíopeolaíocht shonrach foirgnimh (e.g. foirgnimh a tógadh sna 1960idí). D’fhéadfadh an saineolaí ansin an luach a dheimhniú (má thomhais siad an t-insliú agus má tá siad cinnte den U-luach) nó ceartúchán a dhéanamh.

Ba cheart idirdhealú soiléir a dhéanamh sa rialú leabaithe agus sa chomhairle idir na luachanna sin a shainaithnítear in 8.1.2 agus 8.1.3 araon agus an chuid eile de na luachanna.

8.3.4.   Rialú cáilíochta agus fíorú leanúnach

Sa bhreis ar an sampla randamach a cheanglaítear leis an Treoir athmhúnlaithe maidir le FFF, d’fhéadfadh na Ballstáit rialuithe cáilíochta breise a thabhairt isteach. Mar a léirítear thuas, is príomh-chomhpháirt í an tsampláil randamach chun meastóireacht a dhéanamh ar scéim fhoriomlán DFF, ach d’fhéadfadh sé nach leor í inti féin chun an leibhéal cáilíochta is gá a áirithiú agus a choinneáil ar bun. Ar an gcúis sin, féadfaidh na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar bhearta breise rialaithe cáilíochta a thabhairt isteach.

Tá bearta iomadúla ann maidir le rialú cáilíochta agus fíorú a fhéadfaidh na Ballstáit a úsáid.

—

Samplaí randamacha breise. Áirithítear le bonn níos mó samplaí go ndéantar meastóireacht ar níos mó DFFanna, rud a mhéadóidh an leibhéal cáilíochta trí líon na DFFanna neamhbhailí a laghdú. Is beart frithghníomhach bailí é seo, cé go bhféadfadh sé nach mbeadh sé chomh costéifeachtach céanna le bearta eile (25).

—

Rialú cáilíochta spriocdhírithe. Sa chás sin, ní roghnaítear na DFFanna ar bhonn randamach, ach ina ionad sin, roghnaíonn an córas rialaithe neamhspleách DFFanna le critéir a fhágann gur dóichí go mbeidh siad mícheart. Mar shampla, d’fhéadfadh na Ballstáit díriú ar DFFanna atá an-ghar don tairseach rátála nó ar DFFanna atá thar a bheith ard/íseal le haghaidh catagóir foirgnimh ar leith. D’fhéadfadh na Ballstáit iarrachtaí a dhíriú ar shaineolaithe neamhspleácha sonracha freisin. Mar shampla, d’fhéadfadh na Ballstáit níos mó seiceálacha a dhéanamh ar na saineolaithe sin a eisíonn líon as cuimse ard DFFanna. Trí dhíriú go sonrach ar DFFanna ar mó an seans go mbeidh siad neamhbhailí, bíonn na rialuithe níos costéifeachtaí. Ar an taobh eile, d’fhéadfadh an modh sin an dóchúlacht go bhfeicfear cineálacha nua earráidí a laghdú nó claonadh a roghnú.

—

Rialuithe páirteacha. Tá siad sin cosúil le rialú cáilíochta spriocdhírithe ach cuirtear i bhfeidhm iad maidir le codanna sonracha de DFFanna a mheasann na Ballstáit a bheith ábhartha. Mar shampla, d’fhéadfadh córais rialaithe neamhspleácha díriú ar U-luach foirgneamh toisc gur bhraith siad gurb é sin an réimse ina dtarlaíonn an chuid is mó de na hearráidí.

Earráidí tipiciúla a bhraitear trí rialuithe randamacha, spriocdhírithe nó páirteacha, is iarrthóirí maithe iad ar rialuithe leabaithe nó ar chomhairle. Féadfar torthaí na rialuithe a úsáid freisin chun ábhar oiliúna a fhorbairt nó a thabhairt cothrom le dáta.

Trí cheann amháin nó níos mó de na bearta rialaithe breise a thabhairt isteach (sa bhreis ar an tsampláil randamach fhoriomlán), bíonn saineolaithe níos eolaí ar na rialuithe iolracha, rud a fhágann go mbíonn siad níos airdeallaí maidir leis an measúnú agus gur lú an seans go ndéanfaidh siad earráidí.

Féadfaidh na Ballstáit roinnt de na bearta sin a chomhcheangal agus, mar gheall ar a n-éifeachtacht, moltar go láidir dóibh é sin a dhéanamh.

8.3.5.   Forfheidhmiú / pionóis

I gcomhréir le hAirteagal 34 (Pionóis), féadfaidh na Ballstáit pionóis a thabhairt isteach do shaineolaithe neamhspleácha nach dtáirgeann DFFanna de cháilíocht leormhaith, cibé acu trí earráid nó d’aon ghnó. Tá cur i bhfeidhm pionós ina phríomhchuid chun cothroime iomaíochta a áirithiú. Ní mór aon phionós a chuirfear i bhfeidhm a bheith éifeachtach, comhréireach agus ní mór éifeacht dhíspreagthach a bheith acu.

Tá roghanna difriúla ag na Ballstáit agus pionóis á gcur i bhfeidhm acu. Is féidir leo:

—	a cheangal go ndéanfar an DFF lena mbaineann a eisiúint an athuair;

—	a cheangal go ndéanfar sraith DFFanna a eisiúint arís (má tá amhras ann go bhfuil earráidí ann);

—	a cheangal go ndéanfar athoiliúint nó athdheimhniú;

—	toirmeasc sealadach a fhorchur (e.g. toirmeasc bliana ar DFFanna a eisiúint);

—	deimhniú nó cáilíocht a chailleadh go buan;

—	fíneálacha airgeadaíochta.

Ba cheart do na Ballstáit machnamh a dhéanamh freisin ar fhreagrachtaí saineolaithe neamhspleácha seachas forfheidhmiú agus pionóis. Mar shampla, sa Fhrainc is féidir agóid dhlíthiúil a dhéanamh in aghaidh DFF, rud a d’fhéadfadh cúiteamh eacnamaíoch a bheith mar thoradh air.

8.3.6.   Bainistíocht cáilíochta iomlán

Ní dócha go dtiocfaidh na torthaí is gá as bearta cáilíochta aonair. D’fhéadfadh sé nach mbeadh sampláil spriocdhírithe inti féin chomh costéifeachtach céanna leis an oiliúint. Bheadh pionóis gan oiliúint éagórach. Agus is díspreagadh níos laige iad pionóis gan sásra láidir braite.

Ar an gcúis sin, moltar do na Ballstáit cur chuige struchtúrtha eagraithe a ghlacadh i leith an chórais rialaithe neamhspleách.

Ó bunaíodh é, tá obair fhairsing déanta ag tionscadal na Gníomhaíochta Comhbheartaithe EPBD (CA EPBD) lena ndéantar anailís agus plé ar chineálacha éagsúla cur chuige cáilíochta le haghaidh scéimeanna DFF. Molann an Coimisiún go mór dul i gcomhairle le torthaí na Treorach maidir le FFF de chuid na n-údarás inniúil maidir le dearadh na gcóras rialaithe neamhspleách. Cumhdaítear leis na torthaí sin gach ceann de na heilimintí a thuairiscítear i gCaibidlí 8.3.1 go 8.3.6.

Tá lámhleabhair agus uirlisí fairsinge maidir le bainistíocht cáilíochta ar fáil freisin, agus moltar do na Ballstáit iad a mheas.

8.4.   Córais rialaithe neamhspleácha agus bunachair sonraí EPB

Éilítear le hAirteagal 20(8) go ndéanfar gach DFFanna eisithe a uaslódáil chuig na bunachair sonraí le haghaidh feidhmíocht fuinnimh foirgneamh. Áirítear leis sin DFF iomlán, lena aschuir agus a mholtaí uile, agus na sonraí uile (i.e. sonraí ionchuir) is gá chun DFF a ríomh. Éilíonn an córas rialaithe neamhspleách an fhaisnéis sin chun meastóireacht a dhéanamh ar bhailíocht DFFanna agus ar cháilíocht fhoriomlán na scéime DFF.

Chun críoch cáilíochta agus inrianaitheachta, ceanglaítear le hIarscríbhinn VI 2(8) nuair a dhéantar DFF nua nó DFF atá ann cheana a leasú nó a mhodhnú, go mbeidh na húdaráis náisiúnta (lena n-áirítear an córas rialaithe neamhspleách) in ann an saineolaí a d’uaslódáil, a leasaigh nó a mhodhnaigh DFF a shainaithint. Ba cheart feidhm a bheith aige sin freisin maidir le DFFanna a leasaíodh tríd an nós imeachta simplithe um nuashonrú.

Chun bunachair sonraí EPB a dhéanamh níos comhoiriúnaí le bunachair sonraí eile, moltar go láidir go n-úsáidfí aitheantóirí aonair le haghaidh an fhoirgnimh nó an aonaid foirgnimh i ngach bunachar sonraí. D’fhéadfaí na haitheantóirí sin a nascadh leis an gclár cadastrach, mar shampla.

Is féidir úsáid a bhaint as bunachair sonraí idirnasctha freisin chun críoch dearbhaithe cáilíochta. Mar shampla, trí bhunachar sonraí EPB a bheith nasctha leis an mbunachar sonraí náisiúnta cadastrach, d’fhéadfadh na Ballstáit a áirithiú go ndéanfaí faisnéis nó sonraí áirithe foirgnimh a chros-seiceáil nó a líonadh isteach roimh ré fiú (e.g. bliain tógála, limistéar tógála).

8.5.   Infhaighteacht DFFanna

Leis an athmhúnlú ar an Treoir maidir le FFF, ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go mbeidh DFF ar fáil d’úinéirí agus do thionóntaí ionchasacha foirgneamh. Príomhfheidhm de chuid DFF is ea é a chur ar a gcumas do dhaoine feidhmíocht fuinnimh foirgnimh a chur san áireamh ina bpróiseas cinnteoireachta agus foirgneamh á cheannach nó á fháil ar cíos acu. Dá bhrí sin, tá an pointe ag a gcuirtear DFF ar fáil an-tábhachtach. Agus seiceáil á déanamh acu maidir le hinfhaighteacht DFFanna, ba cheart do na Ballstáit a sheiceáil go bhfuil siad ar fáil ag an am ceart. Mar shampla, is minic seiceáil a dhéanamh ar DFF nuair a mhalartaítear na gníomhais i ndíol nó tar éis léas a shíniú i gcás cíosa. Mar sin féin, ní ráthaítear leis sin ach gur soláthraíodh DFF ag pointe éigin sa phróiseas, rud a d’fhéadfadh a bheith rómhall chun dul i bhfeidhm ar an bpróiseas cinnteoireachta.

Ceanglaítear leis an Treoir maidir le FFF, nuair a thairgtear foirgneamh lena dhíol nó lena ligean ar cíos, go luafar táscaire agus aicme DFF i bhfógraí. Éilítear go sonrach le hIarscríbhinn VI ar na Ballstáit infheictheacht DFF a fhíorú. Ciallaíonn DFF a bheith ar fáil i bhfógraí go mbeidh rochtain ag an gceannaitheoir ionchasach nó ag an tionónta ionchasach ar an bhfaisnéis ábhartha CGE ón tús.

Mar gheall ar chostas an fhíoraithe, molann an Coimisiún iarrachtaí a dhíriú ar na réimsí sin ina bhfuil sé níos éasca agus níos costéifeachtaí fíorú a dhéanamh. Mar shampla, d’fhéadfadh Ballstát díriú ar rátálacha DFF a fhíorú ar shuíomhanna gréasáin réadmhaoine, ar na meáin nuachta nó ar liostuithe. I bhfianaise leitheadúlacht suíomhanna gréasáin mar bhealach chun airíonna a lorg agus an líon foirgneamh a fhaightear de ghnáth ar na suíomhanna sin, is príomhshuíomh é sin chun sásraí fíoraithe uathoibrithe a úsáid.

Féadfaidh na Ballstáit uirlisí eile a úsáid freisin amhail iniúchtaí nó cigireacht ar na meáin fógraíochta, suirbhé láimhe ar shuíomhanna réadmhaoine nó rúnsiopadóireacht. Is féidir leo sin roghanna malartacha éifeachtacha a sholáthar nuair nach féidir fíorú uathoibrithe a dhéanamh (e.g. i ngníomhaireachtaí fisiceacha eastáit réadaigh) nó chun aghaidh a thabhairt ar bhearnaí sonracha sainaitheanta.

Le hAirteagal 19(3) éilítear ar na Ballstáit sainaitheantas coiteann físeach a áirithiú le haghaidh DFFanna. Molann an Coimisiún go n-eiseodh na Ballstáit, in éineacht leis an sainaitheantas coiteann físeach sin in DFF, treoraíocht, moltaí nó oibleagáidí maidir le húsáid amharc-aithne DFF sna meáin fógraíochta. Trí chur chuige soiléir a chur in iúl maidir le sainaitheantas físeach coiteann a úsáid, ní hamháin go n-éascófaí úsáid sásraí fíorúcháin uathoibrithe ach sholáthrófaí soiléireacht d’fhógróirí agus d’úsáideoirí freisin, agus sheachnófaí mearbhall.

8.6.   Nochtadh poiblí faisnéise maidir le leibhéil cháilíochta

In Iarscríbhinn VI pointe 5, ceanglaítear ar na Ballstáit faisnéis a fhoilsiú go tráthrialta maidir leis an gcóras rialaithe neamhspleách. Molann an Coimisiún go bhfoilseofaí an fhaisnéis sin tar éis na tréimhse meastóireachta a bhunaítear i ngach Ballstát (e.g. uair sa bhliain ar a laghad). Is é is cuspóir don fhaisnéis sin a chur ar fáil feabhas a chur ar an mbraistint maidir le cáilíocht DFFanna. Trí fhaisnéis atá cothrom le dáta a sholáthar maidir leis an bpróiseas meastóireachta agus a thorthaí, is féidir leis na Ballstáit roinnt de na míthuiscintí faoi DFFanna agus a gcáilíocht a shoiléiriú.

Ceanglaítear leis an Treoir maidir le FFF an fhaisnéis seo a leanas ar a laghad a chur ar fáil:

—	sainmhíniú ar DFF bailí – soiléirítear leis sin an bhrí atá le ‘DFF bailí’ agus an leibhéal cáilíochta a bhfuil coinne leis le haghaidh gach DFF;

—	cuspóirí cáilíochta do scéim DFF — soláthraítear faisnéis leis sin faoin leibhéal cáilíochta foriomlán ba cheart a bheith ag an scéim, lena n-áirítear eilimintí breise (féach Caibidil 4.1.5);

—	torthaí an mheasúnaithe cáilíochta — soláthraítear leis sin faisnéis faoi leibhéal iarbhír cáilíochta na scéime DFF. Molann an Coimisiún do na Ballstáit na gnéithe seo a leanas a chur san áireamh:

—	torthaí phróiseas fíoraithe an tsampla randamaigh (i.e. % de na DFFanna bailí);

—	tuairisc achomair ar na bearta cáilíochta uile a úsáideadh;

—	achoimre ar thorthaí na n-uirlisí cáilíochta difriúla a úsáideadh (e.g. % de na DFFanna bailí sa tsampláil spriocdhírithe), lena n-áirítear athruithe i gcomparáid leis na blianta roimhe sin;

—	bearta teagmhasacha chun feabhas a chur ar leibhéal cáilíochta foriomlán DFFanna.

Féadfar an fhaisnéis thuas a fhoilsiú i bhformáidí difriúla (e.g. tuarascáil nó leathanach gréasáin cothrom le dáta taobh le bunachar sonraí EPB).

8.6.1.   Difríochtaí idir an fheidhmíocht fuinnimh ríofa/mheasta agus thomhaiste

Shainaithin na Ballstáit na difríochtaí idir an tomhaltas fuinnimh ríofa/measta (rátáil sócmhainní) agus tomhaltas fuinnimh tomhaiste mar fhoinse míthuisceana a dhéanann difear don bhraistint ar chóras DFF (26).

Mar uirlis faisnéise, ba cheart do DFFanna comparáidí idir foirgnimh difriúla a chumasú. Beagnach i gcónaí, éilítear leis sin cur chuige rátála sócmhainní bunaithe ar luachanna caighdeánaithe le haghaidh saintréithe agus paraiméadair iomadúla foirgnimh, go háirithe iad siúd a bhaineann le húsáid foirgneamh, e.g. luachanna a bhaineann le líon na n-áititheoirí, patrúin áitíochta, agus déine an tomhaltais le haghaidh úsáidí neamh-EPB. Is cur chuige é sin atá cosúil leis na cuir chuige a úsáidtear chun comparáid a dhéanamh idir táirgí éagsúla (e.g. táirgí tomhaltais, mótair nó gluaisteáin).

Míthuiscint choiteann maidir le DFFanna is ea nach mór dóibh tomhaltas fuinnimh iarbhír aon fhoirgnimh ar leith a mhacasamhlú go beacht. Mar thoradh air sin, tá an ‘bhearna feidhmíochta’, mar a thugtar uirthi, idir an tomhaltas fuinnimh a léirítear in DFFanna agus an tomhaltas tomhaiste. Sa chleachtas, d’fhéadfadh an bhearna feidhmíochta a bheith ann mar gheall ar roinnt cúiseanna (gan aon ord ar leith a bheith ann):

—	tionchar iompraíocht an úsáideora (difríochtaí a bhfuil coinne leo);

—	earráidí i ríomh DFF;

—	suiteáil mhíchuí eilimintí nó córas foirgnimh (e.g. fuinneoga nach bhfuil dréacht-díonta go leordhóthanach, insliú in easnamh, córais nár coimisiúnaíodh i gceart);

—	córais nach n-oibríonn i gceart (e.g. coire nach n-oibríonn i mód comhdhlúthúcháin, teaschaidéal a oibríonn ag teochtaí níos airde);

—	meathlú nó lochtanna i gcórais (e.g. briseadh síos coire, aeráil ag oibriú ar leibhéil laghdaithe).

Molann an Coimisiún do na Ballstáit aghaidh a thabhairt ar na míthuiscintí maidir leis na difríochtaí idir an tomhaltas fuinnimh ríofa/measta (rátáil sócmhainní) agus tomhaltas tomhaiste fuinnimh ina fhaisnéis phoiblí maidir le leibhéil cháilíochta agus sa chumarsáid ghinearálta maidir le DFFanna. Go sonrach, ba cheart dóibh faisnéis agus mínithe a sholáthar maidir le saintréithe DFF agus maidir leis an gcaoi a bhféadfar difríochtaí ábhartha a bhrath agus a fhuascailt. Tá sé tábhachtach go dtuigfeadh úsáideoirí cuspóir DFF agus go dtabharfaí de chumhacht dóibh gníomhú dá réir.

Chuige sin, d’fhéadfadh na Ballstáit ceann amháin nó níos mó de na roghanna seo a leanas a úsáid:

—	faisnéis a fhoilsiú maidir le prionsabail na rátála sócmhainní, an chaoi a n-oibríonn sé agus na cineálacha difríochtaí a bhféadfaí a bheith ag súil leo (e.g. raonta tipiciúla le haghaidh diallta i bhfoirgnimh áirithe);

—	rochtain a sholáthar do shaineolaithe neamhspleácha, d’ionaid ilfhreastail nó d’aon seirbhís eile a d’fhéadfadh comhairle fuinnimh a sholáthar;

—	bealach a sholáthar d’úinéirí foirgnimh nó do thionóntaí chun cur i gcoinne thorthaí DFF nó chun fiosrú a dhéanamh fúthu;

—

faisnéis a sholáthar d’úsáideoirí maidir le conas meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil aon difríocht feidhmíochta breathnaithe ann mar gheall ar úsáid an fhoirgnimh. Mar shampla: is ionann méadú 1 °C ar theocht téimh agus méadú 5-10 % ar thomhaltas fuinnimh; le méadú ar líon na n-áititheoirí, méadaítear tomhaltas x%. Os a choinne sin, mura ndéantar an téamh a athrú go dtí mí na Samhna, laghdaítear tomhaltas x %. Féadfar an cineál sin faisnéise a úsáid freisin chun feasacht na n-áititheoirí a ardú maidir leis an tábhacht a bhaineann le hiompraíocht úsáideoirí i bhfeidhmíocht tógála;

—	uirlisí DFF a thabhairt isteach a chuirfidh ar a gcumas d'úsáideoirí foirgneamh paraiméadair áirithe in DFF a mhodhnú agus na difríochtaí a bhreathnú;

—	seicliostaí a sholáthar d’eilimintí nó de chórais atá le seiceáil i bhfoirgneamh.

Féadfaidh na Ballstáit úsáid a bhaint freisin as uirlisí cumarsáide ábhartha eile a bhaineann le DFFanna amhail suíomhanna gréasáin, ranna Ceisteanna Coitianta, bunachair sonraí EPB, lámhleabhair, ábhar faisnéise agus DFF féin.