(1)

Chun comhlíontacht na mBallstát leis na hoibleagáidí faoin gConradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) a áirithiú i réimse an bheartais bhuiséadaigh, agus go háirithe maidir le heasnaimh rialtais iomarcacha a sheachaint, le Treoir 2011/85/AE ón gComhairle (2) leagtar síos rialacha mionsonraithe maidir le saintréithe chreataí buiséadacha na mBallstát.

(2)

Ar bhonn na taithí a fuarthas leis an aontas eacnamaíoch agus airgeadaíochta ó tháinig Treoir 2011/85/AE i bhfeidhm, is gá leasú a dhéanamh ar a ceanglais maidir leis na rialacha agus na nósanna imeachta arb iad creataí buiséadacha na mBallstát iad.

(3)

In 2019, d’fhoilsigh Cúirt Iniúchóirí na hEorpa tuarascáil lena scrúdaítear ceanglais an Aontais maidir le creataí buiséadacha náisiúnta agus lena moltar don Choimisiún na ceanglais sin a athbhreithniú, agus caighdeáin idirnáisiúnta agus dea-chleachtais á gcur san áireamh. Bheartaigh Cúirt Iniúchóirí na hEorpa gníomhaíochtaí sonracha chun feabhas a chur ar raon feidhme agus éifeachtacht na gcreataí buiséadacha náisiúnta, go háirithe a mhéid a bhaineann le creataí buiséadacha meántéarmacha agus institiúidí fioscacha neamhspleácha (3).

(4)

Leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún an 5 Feabhra 2020 (4) tarraingíodh aird ar dhul chun cinn substaintiúil ach míchothrom i bhforbairt creataí buiséadacha náisiúnta i bhfianaise nach leagtar síos le dlí an Aontais ach íoscheanglais agus go raibh an cur chun feidhme agus comhlíontacht le forálacha náisiúnta an-éagsúil. Leis an Teachtaireacht sin ón gCoimisiún measadh freisin a mhéid a thacófaí leis an gcreat le riachtanais beartais eacnamaíoch, comhshaoil agus shóisialta a bhaineann leis an aistriú chuig geilleagar Eorpach atá aeráidneodrach, tíosach ar acmhainní agus digiteach, agus príomhról na timpeallachta rialála agus athchóirithe struchtúrtha á gcomhlánú.

(5)

Leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún an 11 Nollaig 2019 maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip (5) iarradh go mbainfí úsáid níos mó as uirlisí buiséadaithe glasa chun infheistíocht phoiblí, tomhaltas agus cánachas a atreorú chuig tosaíochtaí glasa agus ar shiúl ó fhóirdheontais dhíobhálacha. Leis an Dlí Aeráide Eorpach leagtar síos cuspóir aeráidneodrachta uile-Aontais faoi 2050 agus ceanglaítear ar institiúidí an Aontais agus ar na Ballstáit dul chun cinn a dhéanamh maidir le hacmhainneacht oiriúnaitheach a fheabhsú. Gheall an Coimisiún go n-oibreodh sé leis na Ballstáit chun cleachtais bhuiséadaithe ghlasa a scagadh agus a thagarmharcáil. Leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún an 24 Feabhra 2021 maidir le Straitéis nua an Aontais Eorpaigh um an oiriúnú don athrú aeráide (6) tarraingíodh aird ar ábharthacht mhacraifhioscach an athraithe aeráide agus cuireadh i dtábhacht an gá le hathléimneacht an Aontais i leith thionchair an athraithe aeráide a mhéadú. Leis an Seimeastar Eorpach soláthraítear creat breise chun tacú leis na hiarrachtaí sin agus leis an Ionstraim Tacaíochta Teicniúla cuirtear cúnamh praiticiúil ar fáil chun iad a chur chun feidhme.

(6)

Leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún an 9 Samhain 2022 maidir le treoirlínte le haghaidh athchóiriú ar chreat rialachais eacnamaíoch an Aontais (7) leagadh béim ar an ngá le hinbhuanaitheacht fiachais a neartú agus cóimheasa fiachais arda a laghdú agus fás inbhuanaithe agus cuimsitheach á chur chun cinn sna Ballstáit uile. Is iad príomhchuspóirí an togra úinéireacht náisiúnta a fheabhsú, an creat a shimpliú agus bogadh i dtreo fócas lena ndíreofar níos mó ar an meántéarma, mar aon le forfheidhmiú níos láidre agus níos comhleanúnaí.

(7)

Chun comhlíontacht le forálacha CFAE a fheabhsú, agus chun nach mbeidh easnaimh rialtais iomarcacha ann go háirithe, de réir bhrí Airteagal 126 CFAE, ba cheart forálacha sonracha a bheith i ndlí na mBallstát chun úinéireacht náisiúnta a neartú, i gcomhréir leis an Teachtaireacht ón gCoimisiún an 9 Samhain 2022 maidir le treoirlínte le haghaidh athchóiriú ar chreat rialachais eacnamaíoch an Aontais, de bhreis orthu sin a cheanglaítear faoi láthair le Treoir 2011/85/AE. Ag tógáil ar an bhfianaise ar chur chun feidhme na Treorach sin, le leasuithe ba cheart forálacha maidir le trédhearcacht agus staidreamh, réamhaisnéisí agus buiséadú meántéarmach a chumhdach freisin chun aghaidh a thabhairt ar laigí arna sainaithint le linn an chur chun feidhme.

(8)

Tá an Treoir seo mar chuid de phacáiste i dteannta Rialachán (AE) [XXX] (8) ón bParlaimint agus ón gComhairle lena n-ionadaítear Rialachán (CE) Uimh. 1466/97 (9) (an chuid choisctheach den Chomhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis) agus Rialachán [XXX] ón gComhairle (10) lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1467/97 ón gComhairle (11) (an chuid cheartaitheach den Chomhshocrú Cobhsaíochta agus Fáis). Le chéile, bunaítear leo creat rialachais eacnamaíoch athchóirithe de chuid an Aontais lena gcorpraítear i ndlí an Aontais substaint Theideal III ‘Comhshocrú Fioscach’ den Chonradh idir-rialtasach ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas (TSCG) san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta (12), i gcomhréir le hAirteagal 16 de. Trí chur le taithí na mBallstát le cur chun feidhme TSCG, coinnítear sa phacáiste treoirlíne mheántéarmach an Chomhshocraithe Fhioscaigh mar uirlis chun smacht buiséadach agus cur chun cinn fáis a bhaint amach. Áirítear sa phacáiste gné thírshonrach neartaithe arb é is aidhm di úinéireacht náisiúnta a fheabhsú, lena n-áirítear tríd an ról atá ag institiúidí fioscacha neamhspleácha a choinneáil, ról atá bunaithe ar phrionsabail choiteanna an Chomhshocraithe Fhioscaigh arna mbeartú ag an gCoimisiún (13) i gcomhréir le hAirteagal 3(2) de TSCG. An anailís ar chaiteachas glan ó bhearta lánroghnacha ioncaim le haghaidh an mheasúnaithe fhoriomláin ar chomhlíontacht a cheanglaítear leis an gComhshocrú Fioscach, leagtar amach i í Rialachán [XXX] lena n-ionadaítear Rialachán (CE) Uimh. 1466/97. Mar atá i gcás an Chomhshocraithe Fhioscaigh, ní cheadaítear diall sealadach ón bplean meántéarmach ach in imthosca eisceachtúla i Rialachán [XXX] lena n-ionadaítear Rialachán (CE) Uimh. 1466/97. Mar an gcéanna, i gcás diall suntasach ón bplean meántéarmach, ba cheart bearta a chur chun feidhme chun an diall a cheartú thar thréimhse ama shainithe. Déantar leis an bpacáiste faireachas fioscach agus nósanna imeachta forfheidhmithe a neartú chun an gealltanas a chur i gcrích maidir le hairgeadas poiblí atá fónta agus inbhuanaithe agus fás inbhuanaithe agus cuimsitheach a chur chun cinn. Dá réir sin, leis an athchóiriú ar an gcreat rialachais eacnamaíoch, coinnítear cuspóirí bunúsacha an smachta bhuiséadaigh agus na hinbhuanaitheachta fiachais a leagtar amach in TSCG.

(9)

Is réamhchoinníoll iad cleachtais chuntasaíochta phoiblí iomlána agus iontaofa le haghaidh na bhfo-earnálacha uile den rialtas ginearálta chun staidreamh ardcháilíochta atá inchomparáide ar fud na mBallstát a tháirgeadh. Tá infhaighteacht agus cáilíocht an staidrimh bunaithe ar an gCóras Eorpach Cuntas Náisiúnta agus Réigiúnach (CCE) ríthábhachtach chun feidhmiú cuí an chreata um fhaireachas fioscach de chuid an Aontais a áirithiú. Braitheann CCE 2010 ar fhaisnéis a sholáthraítear ar bhonn fabhrúcháin. Dá bhrí sin is inmhianta feabhas a chur ar bhailiú na sonraí fabhrúcháin agus faisnéise is gá chun staidreamh bunaithe ar fhabhrú a ghiniúint ar bhealach atá cuimsitheach agus comhsheasmhach ar fud na bhfo-earnálacha uile den rialtas ginearálta.

(10)

Le hinfhaighteacht sonraí ardmhinicíochta is féidir patrúin a nochtadh lena n-éilítear faireachas níos dlúithe agus feabhas a chur ar cháilíocht réamhaisnéisí buiséadacha. Ba cheart do na Ballstáit agus don Choimisiún (Eurostat) sonraí easnaimh agus fiachais ráithiúla a fhoilsiú, agus na sainmhínithe a leagtar amach in Airteagal 2 den Phrótacal (Uimh. 12) á gcur i bhfeidhm, maidir leis an nós imeachta um easnamh iomarcach atá i gceangal leis an gConradh ar an Aontas Eorpach (CAE) agus le CFAE. Foilsiú sonraí buiséadacha ag a bhfuil minicíocht níos airde agus atá saincheaptha do shainmhínithe buiséadacha náisiúnta, ba cheart é a chinneadh ar bhonn ceanglais trédhearcachta náisiúnta agus riachtanais úsáideora, chun feabhas a chur ar úinéireacht náisiúnta.

(11)

Le réamhaisnéisí maicreacnamaíocha agus buiséadacha atá laofa agus neamhréalaíoch le haghaidh na reachtaíochtaí buiséid bliantúla agus ilbhliantúla is féidir cur isteach go mór ar éifeachtacht na pleanála fioscaí agus tiomantas do smacht buiséadach a lagú dá dheasca sin. Chun feabhas a chur ar thoimhdí bunlíne, ba cheart do na Ballstáit a réamhaisnéisí maicreacnamaíocha agus buiséadacha a chur i gcomparáid leis na cinn is cothroime le dáta ón gCoimisiún agus, más iomchuí, le réamhaisnéisí comhlachtaí neamhspleácha eile.

(12)

Ba cheart na réamhaisnéisí maicreacnamaíocha agus buiséadacha le haghaidh pleanáil fhioscach bhliantúil agus ilbhliantúil le haghaidh an rialtais ghinearálta a bheith faoi réir meastóireachtaí ex-post rialta, oibiachtúla agus cuimsitheacha arna ndéanamh ag comhlacht neamhspleách nó comhlachtaí eile a bhfuil uathriail fheidhmiúil acu vis-á-vis údaráis fhioscacha na mBallstát atá éagsúil leis an údarás a dhéanann an réamhaisnéis chun feabhas a chur ar a gcáilíocht. Ar na meastóireachtaí sin ba cheart a áireamh grinnscrúdú ar na toimhdí eacnamaíocha, comparáid le réamhaisnéisí arna n-ullmhú ag institiúidí eile agus meastóireacht ar fheidhmíocht réamhaisnéise roimhe sin.

(13)

Comhlachtaí neamhspleácha ar a gcuirtear de chúram faireachán a dhéanamh ar airgeadas poiblí sna Ballstáit, is bloc tógála éifeachtach iad sna creataí buiséadacha. Le Rialachán (AE) Uimh. 473/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (14) ceanglaítear ar na Ballstáit arb é an euro an t-airgeadra iontu institiúidí fioscacha neamhspleácha a bheith acu ar a gcuirtear de chúram réamhaisnéisí maicreacnamaíocha a fhormhuiniú nó a tháirgeadh agus bunaítear coimircí sonracha maidir lena neamhspleáchas agus lena n-acmhainneacht theicniúil. Gan dochar do na ceanglais faoi Rialachán (AE) Uimh. 473/2013, ba cheart na nósanna imeachta agus na cleachtais náisiúnta sna Ballstáit a chur san áireamh sa chúram atá ar institiúidí fioscacha neamhspleácha réamhaisnéisí maicreacnamaíocha a dhéanamh, a mheasúnú nó a fhormhuiniú, i gcomhréir le hAirteagal 8(4), lena n-áirítear na nósanna imeachta agus na cleachtais a bhí ann tráth a tugadh faoin gcúram.

(14)

Chun freagracht neartaithe a bhaint amach sa bheartas fioscach, ba cheart ardleibhéal neamhspleáchais oibríochtúil a bheith ag institiúidí fioscacha neamhspleácha chomh maith leis na hacmhainní is gá chun a gcúraimí a chomhlíonadh agus ba cheart rochtain fhairsing agus thráthúil a bheith acu ar an bhfaisnéis is gá. Féadfaidh na Ballstáit níos mó ná institiúid neamhspleách amháin a bhunú agus féadfaidh gach ceann díobh cúram amháin nó roinnt de na cúraimí a leagtar síos sa Treoir seo a chomhlíonadh, fad is go leithdháiltear an fhreagracht ar bhealach soiléir agus nach bhfuil aon fhorluí sainchúraim eatarthu. Ba cheart blúiriú iomarcach institiúideach ar na cúraimí faireacháin a sheachaint. Ba cheart a chur san áireamh i gceapadh na gcomhlachtaí faireacháin sin an suíomh institiúideach atá cheana ann agus struchtúr riaracháin an Bhallstáit lena mbaineann.

(15)

Chun feabhas a chur ar an bpleanáil bhuiséadach, ba cheart aird chuí a thabhairt, a mhéid is féidir, ar na rioscaí macraifhioscacha ón athrú aeráide, lena n-áirítear na tionchair chomhshaoil agus dáileacháin a ghabhann leis. Is den ríthábhacht é go dtuigfí na cainéil fhéideartha trína ndéantar difear le suaití a bhaineann leis an aeráid don airgeadas poiblí a mhéid a bhaineann le straitéisí náisiúnta chun na rioscaí fioscacha a eascraíonn as an athrú aeráide agus as tubaistí gaolmhara a theorannú agus a bhainistiú.

(16)

Cé gur céim thábhachtach sa phróiseas buiséadach don chuntasacht dhaonlathach é formheas na reachtaíochta buiséadaí bliantúla, cuireann peirspictíocht aon bhliana don phleanáil bhuiséadach bonn teoranta ar fáil do bheartais fhioscacha fhónta, mar go bhfuil impleachtaí ag formhór na mbeart atá i bhfad níos forleithne ná an timthriall buiséadach bliantúil. Dá réir sin, le pleanáil fhioscach meántéarmach éifeachtach, neartaítear inchreidteacht an bheartais fhioscaigh agus inbhuanaitheacht fiachais á cur san áireamh. Ba cheart an phleanáil sin a bhunú ar shainmhíniú soiléir agus comhsheasmhach ar chuspóirí buiséadacha náisiúnta sa mheántéarma don rialtas ginearálta, ar cuspóirí iad a chuirtear i láthair i bpleananna meántéarmacha náisiúnta. Chun peirspictíocht bhuiséadach ilbhliantúil a fheabhsú, ba cheart an phleanáil ar reachtaíocht bhuiséid bhliantúil a bheith comhsheasmhach leis na cuspóirí náisiúnta buiséadacha sa mheántéarma dá dtagraítear in Airteagal 2, pointe (e).

(17)

Chun bheith éifeachtach maidir leis an smacht buiséadach agus inbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí a chur chun cinn, ba cheart airgeadas poiblí a chumhdach go cuimsitheach le creataí buiséadacha. Ar an gcúis sin, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar oibríochtaí na gcomhlachtaí agus na gcistí rialtais ghinearálta sin nach bhfuil mar chuid de na buiséid thráthrialta ach ar oibríochtaí de chuid an rialtais ghinearálta iad, lena n-áirítear na fo-earnálacha, agus ag a bhfuil tionchar láithreach nó meántéarmach ar riochtaí buiséadacha na mBallstát. Ina theannta sin, foilseoidh na Ballstáit luachanna a chomhfhreagraíonn don tionchar comhcheangailte ar iarmhéideanna rialtais ghinearálta agus ar fhiacha na gcomhlachtaí agus na gcistí sin. Ba cheart faisnéis mhionsonraithe maidir leis an tionchar a bhíonn ag caiteachais chánach ar ioncaim a fhoilsiú.

(19)

Is féidir le huirlisí buiséadaithe glasa a bheith ina gcuidiú chun ioncam agus caiteachas poiblí a atreorú chuig tosaíochtaí glasa. I ndáil leis sin, cuirtear feabhas ar phlé buiséid trí thuairisciú rialta ar an bhfaisnéis ábhartha. D’fhéadfadh na Ballstáit an fhaisnéis a fhoilsiú maidir leis an gcaoi a rannchuidíonn na heilimintí ábhartha dá mbuiséid le gealltanais aeráide agus chomhshaoil náisiúnta agus idirnáisiúnta a bhaint amach agus maidir leis an modheolaíocht a úsáidtear. Ba cheart do na Ballstáit sonraí agus faisnéis thuairisciúil a fhoilsiú ar leithligh le haghaidh míreanna caiteachais, caiteachais cánach agus ioncaim. D’fhéadfadh na Ballstáit faisnéis maidir leis an tionchar dáileacháin atá ag beartais bhuiséadacha a fhoilsiú agus gnéithe fostaíochta, sóisialta agus dáileacháin a chur san áireamh i bhforbairt an bhuiséadaithe ghlais (15).

(20)

Ba cheart aird chuí a thabhairt ar dhliteanais theagmhasacha a bheith ann. Ar bhealach níos sonraí, le dliteanais theagmhasacha cuimsítear oibleagáidí féideartha de réir tarlú teagmhais neamhchinnte amach anseo, nó cuirtear oibleagáidí i láthair i gcás nach bhfuil íocaíocht dóchúil nó nach féidir méid na híocaíochta dóchúla a thomhas go hiontaofa. Cuimsítear leo, mar shampla, ráthaíochtaí rialtais, iasachtaí neamhthuillmheacha, dliteanais a eascraíonn as oibríocht corparáidí poiblí, agus, a mhéid is féidir, dliteanais theagmhasacha a bhaineann le tubaistí agus leis an aeráid.

(21)

Le tubaistí nádúrtha agus teagmhais adhaimsire rinneadh difear don chuid is mó de na Ballstáit agus tá coinne leis go n-aimpleofar leis an athrú aeráide minicíocht agus déine na dteagmhas sin. Infheistíonn rialtais i mbearta oiriúnaithe don aeráid agus déanann siad idirghabháil chun costais tubaiste a chumhdach le haghaidh fóirithint, téarnamh agus atógáil éigeandála agus chun gníomhú mar árachóir na dála deiridh i gcásanna áirithe. I bhfianaise na ndúshlán atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo le haghaidh inbhuanaitheacht airgeadais phoiblí, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar oibleagáidí rialtais agus rioscaí maidir le hairgeadas rialtais a eascraíonn as tubaistí nádúrtha agus suaití a bhaineann leis an aeráid, ag tosú le faisnéis ar chostas fioscach na dteagmhas a bhí ann roimhe a bhailiú agus a fhoilsiú sin a mhéid is féidir.

(21a)

Tá feabhas ag teacht ar an tuairisciú ar rioscaí macraifhioscacha de dheasca an athraithe aeráide, ar dhliteanais theagmhasacha a bhaineann leis an aeráid agus ar chostais fhioscacha tubaistí ach tá sé fós ag céim tosaigh, agus tá modheolaíochtaí agus táscairí do thuairisciú mar sin fós á bhforbairt. Beidh iarrachtaí móra le déanamh ag riaracháin phoiblí chun teacht isteach ar an tuairisciú céanna. Agus na dúshláin sin á gcur san áireamh, ba cheart, a mhéid is féidir, tuairisciú sna réimsí sin a dhéanamh agus a fhorbairt i gcomhthráth leis an dul chun cinn sna modheolaíochta sin.

(22)

Ba cheart don Choimisiún leanúint d’fhaireachán a dhéanamh go tráthrialta ar chur chun feidhme Threoir 2011/85/AE. Dea-chleachtais maidir le cur chun feidhme fhorálacha na Treorach sin ba cheart iad a shainaithint agus a chomhroinnt.

(23)

Dá bhrí sin, ba cheart Treoir 2011/85/AE a leasú dá réir sin,