(1)

Leagtar amach i gColún Eorpach na gCeart Sóisialta (‘an Colún’), a d’fhógair Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún go comhpháirteach an 17 Samhain 2017 (2), roinnt prionsabal chun tacú le margaidh an tsaothair agus córas leasa shóisialta atá cóir agus a fheidhmíonn go maith. Áirítear leis an gColún an chéad phrionsabal maidir leis an gceart chun oideachas, oiliúint agus foghlaim ardcháilíochta agus chuimsitheach a fháil ar feadh an tsaoil, an dara prionsabal maidir le comhionannas inscne, an tríú prionsabal maidir le comhionannas deiseanna, an ceathrú prionsabal maidir le tacaíocht ghníomhach don fhostaíocht, an cúigíú prionsabal maidir le fostaíocht sheasmhach inoiriúnaithe, agus prionsabail 11 agus 16 go 20 maidir le cosaint shóisialta agus cuimsiú sóisialta leanaí, daoine faoi mhíchumas agus daoine gan dídean, agus rochtain ar sheirbhísí fíor-riachtanacha, cúram sláinte agus cúram fadtéarmach.

(2)

I mí an Mheithimh 2021, i gcomhréir le Dearbhú Porto, d’fháiltigh an Chomhairle Eorpach roimh phríomhspriocanna an Aontais do 2030, atá cumhdaithe sa Phlean Gníomhaíochta um Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta (3). Tá sé d’aidhm ag na spriocanna sin ráta fostaíochta 78 % ar a laghad a bhaint amach, 60 % ar a laghad de na daoine fásta uile a bheith rannpháirteach in oiliúint gach bliain, agus laghdú de 15 mhilliún duine ar a laghad a dhéanamh ar an líon daoine atá i mbaol bochtaineachta nó eisiamh sóisialta (ar leanaí iad 5 mhilliún díobh sin ar a laghad). Ansin, tá spriocanna náisiúnta leagtha amach ag na Ballstáit sna trí réimse uile chun cuidiú leis na spriocanna comhroinnte sin a bhaint amach.

(3)

D’ainneoin an dul chun cinn a rinneadh le 10 mbliana anuas chun bochtaineacht agus eisiamh sóisialta a laghdú, bhí 95.4 milliún duine i mbaol in 2021. Tháinig méadú ar riosca na bochtaineachta do dhaoine i dteaghlaigh gan duine fostaithe (nó i dteaghlaigh ghar-dhífhostaithe), agus d’éirigh tromchúis agus fad na bochtaineachta níos measa i roinnt mhaith Ballstát. Tá cáilíocht agus inbhuanaitheacht na fostaíochta ríthábhachtach chun an fhadhb sin a mhaolú. A bhuí leis an mbealach a oibríonn an geilleagar sóisialta, lena ghníomhaíochtaí agus leis na spriocanna a dtugann sé fúthu, tá príomhról ag an ngeilleagar sóisialta maidir le feabhas a chur ar an gcuimsiú sóisialta agus ar rochtain chomhionann ar mhargadh an tsaothair. Dá bhrí sin, cuireann sé le cur chun feidhme rathúil an Cholúin.

(4)

Is féidir le heintitis an gheilleagair shóisialta poist ardcháilíochta a chruthú agus a choinneáil; cuidíonn siad lena áirithiú go gcuimsítear grúpaí faoi mhíbhuntáiste ó thaobh na sochaí agus ó thaobh an mhargaidh saothair de, agus cuidíonn siad le comhionannas deiseanna a chur ar fáil do chách. Tá sé seo i gcomhréir le creat téarnaimh chuimsithigh, mar a léiríodh sna treoirlínte maidir le beartais fostaíochta na mBallstát a leagtar síos le Cinneadh (AE) 2022/2296 ón gComhairle (4). Is féidir le heintitis an gheilleagair shóisialta forbairt eacnamaíoch agus thionsclaíoch inbhuanaithe a spreagadh, agus rannpháirtíocht ghníomhach na saoránach sa tsochaí a chur chun cinn. Rannchuidíonn siad go mór le córais leasa shóisialta an Aontais trí chur le seirbhísí poiblí, borradh úr a chur faoi limistéir thuaithe dhídhaonraithe agus ról a bheith acu i mbeartas forbartha idirnáisiúnta.

(5)

An 9 Nollaig 2021 ghlac an Coimisiún plean gníomhaíochta don gheilleagar sóisialta (5). Leis an bplean gníomhaíochta sin, rannchuidítear le tosaíocht an Choimisiúin maidir le ‘geilleagar a fhóireann do dhaoine’ a thógáil agus tá sé ailínithe leis na moltaí a leagtar amach i gConclúidí ón gComhairle 2015 maidir le cur chun cinn an gheilleagair shóisialta mar phríomhspreagadh don fhorbairt eacnamaíoch agus shóisialta san Eoraip (6). Sa phlean gníomhaíochta sin, chuir an Coimisiún bearta nithiúla ar aghaidh atá le cur chun feidhme ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta araon. Tá sé d’aidhm ag na bearta borradh a chur faoin nuálaíocht shóisialta, tacú le forbairt an gheilleagair shóisialta agus leas a bhaint as a chumhacht claochlaithe shóisialta agus eacnamaíoch. Leis na bearta sin dírítear ar na dálaí cearta a chruthú le go bhféadann an geilleagar sóisialta a bheith faoi bhláth, ag cruthú deiseanna d’eintitis an gheilleagair shóisialta gnólachtaí a thosú agus a uas-scálú, lena n-áirítear fiontair agus cineálacha eile eagraíochtaí agus ag áirithiú go bhfuil an geilleagar sóisialta agus an acmhainneacht a bhaineann leis níos feiceálaí. Chuir Parlaimint na hEorpa fáilte roimh an bplean gníomhaíochta sin ina rún dar dáta an 6 Iúil 2022 (7).

(6)

An 18 Aibreán 2023, ghlac na Náisiúin Aontaithe rún maidir leis an ngeilleagar dlúthpháirtíochta agus sóisialta a chur chun cinn ar mhaithe leis an bhforbairt inbhuanaithe, lena soláthraítear sainmhíniú domhanda ar an ngeilleagar dlúthpháirtíochta agus sóisialta agus treochlár chun tacú le forbairt an gheilleagair shóisialta agus dlúthpháirtíochta ar an leibhéal domhanda. Ghlac eagraíochtaí idirnáisiúnta eile straitéisí maidir le forbairt an gheilleagair shóisialta freisin, mar shampla an Rún a bhaineann le hobair chuibhiúil agus an geilleagar sóisialta agus dlúthpháirtíochta a glacadh ag an 110ú Comhdháil Idirnáisiúnta Saothair de chuid na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair an 10 Meitheamh 2022; agus an Moladh ón Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíochta (ECFE) maidir leis an ngeilleagar sóisialta agus dlúthpháirtíochta agus an nuálaíocht shóisialta, a glacadh an 10 Meitheamh 2022 freisin.

(7)

Cuimsítear leis an ngeilleagar sóisialta, dá ngairtear an geilleagar dlúthpháirtíochta nó an geilleagar sóisialta agus dlúthpháirtíochta freisin i roinnt Ballstát, réimse leathan eintiteas le samhlacha difriúla gnó agus eagrúcháin ina dtugtar tús áite do chuspóir na sochaí, lena n-áirítear spriocanna sóisialta agus comhshaoil, roimh bhrabús. Is féidir le heintitis an gheilleagair shóisialta agus an sainmhíniú a dhéantar orthu a bheith beagán éagsúil ó Bhallstát go chéile, agus d’fhéadfadh foirmeacha dlíthiúla agus stádais éagsúla a bheith ag baint leo, mar shampla comharchumainn, cumainn fhrithpháirteacha, comhlachais, fondúireachtaí agus fiontair shóisialta. Tá na prionsabail chomhchoiteanna chéanna acu maidir lena mbrabús ar fad nó an chuid is mó de a ath-infheistiú chun a gcuspóirí sóisialta nó comhshaoil a shaothrú agus rialachas daonlathach nó rialachas rannpháirteach a chleachtadh. Athraíonn foirm shonrach an rialachais agus na bainistíochta atá ag eintitis an gheilleagair shóisialta de réir a gcineáil, a scála, agus an chomhthéacs ina mbíonn siad ag feidhmiú. Dá bhrí sin, bíonn foirmeacha difriúla ag prionsabal an rialachais dhaonlathaigh agus rannpháirtigh, idir rannpháirtíocht dhíreach na gcomhaltaí i bpróisis rialachais agus rannpháirtíocht ionadaíoch na gcomhaltaí nó na gcomhpháirtithe i bhfeidhmeanna bainistíochta agus rialachais ar leithligh. Mar shampla, i gcomharchumainn, cumainn fhrithpháirteacha agus comhlachais, is minic a bhíonn an prionsabal sin i bhfoirm ‘duine amháin, vóta amháin’. Is saintréith de chuid na bpróiseas cinnteoireachta in eintitis an gheilleagair shóisialta an tsraith de chórais rialaithe agus caidrimh idir na gníomhairí éagsúla atá rannpháirteach san eintiteas, lena n-áirítear bainisteoirí, comhpháirtithe, fostaithe agus tairbhithe. Trí na gníomhairí éagsúla seo a thabhairt le chéile, cuireann eintitis an gheilleagair shóisialta chun cinn iarracht il-pháirtithe leasmhara atá bunaithe ar chultúr rannpháirtíochta, freagrachta, agus trédhearcachta agus atá dírithe ar sprioc choiteann a bhaint amach.

(8)

Is minic a dhéanann eintitis an gheilleagair shóisialta gach iarracht chun deiseanna eacnamaíocha a chruthú lena gcuirtear chun cinn cuimsiú sóisialta chomh maith le grúpaí faoi mhíbhuntáiste, lena n-áirítear daoine faoi mhíchumas agus daoine a bhfuil fadhbanna meabhairshláinte acu, a lánpháirtiú i margadh an tsaothair. Is cineál fiontar sóisialta iad fiontair shóisialta lánpháirtíochta oibre a dhíríonn ar chuidiú leis na grúpaí daoine sin a lánpháirtiú sa tsochaí agus san obair trí phoist a sholáthar lena ngabhann leibhéil scileanna éagsúla agus dálaí oibre cuimsitheacha solúbtha. Mar shampla, trí thacaíocht teanga a sholáthar d’oibrithe imirceacha agus cúraimí agus timpeallachtaí oibre oiriúnaithe a sholáthar do dhaoine atá faoi mhíchumas, féadfar bealach amach as bochtaineacht agus eisiamh sóisialta a chur ar fáil dóibh. Féadann na deiseanna fostaíochta sin a bheith ina gclochán cora chuig earnálacha eile an mhargaidh shaothair, ag cuidiú le bacainní fostaíochta a shárú le haghaidh na ndaoine atá dífhostaithe go fadtéarmach agus daoine eile a bhfuil deacrachtaí acu an margadh saothair a rochtain.

(9)

D’fhéadfadh fiontair nua sa gheilleagar sóisialta ról tábhachtach a imirt maidir le cruthú post agus athrú dearfach sóisialta a dhéanamh. Féadann geilleagar sóisialta deiseanna a sholáthar do roinnt grúpaí faoi ghannionadaíocht, mar shampla mná agus daoine óga, teacht isteach sa mhargadh saothair nó gnólachtaí sóisialta a bhunú. De réir an Mhonatóra Fiontraíochta Domhanda, meastar gur fir iad 55 % d’fhiontraithe sóisialta ar domhan agus is mná 45 % díobh, agus go ginearálta tá dhá oiread na bhfear féinfhostaithe ná na mban féinfhostaithe. De réir Eorabharaiméadar a rinneadh le déanaí maidir le dearcaí na ndaoine óga i leith fiontraíocht shóisialta, tá meas ag daoine óga ar thábhacht na spriocanna sóisialta agus comhshaoil agus ar cheannaireacht rannpháirteach. D’fhéadfadh na Ballstáit breithniú a dhéanamh ar bhealaí chun dídhreasachtaí fiontraithe féideartha a íoslaghdú, mar shampla a áirithiú go gcoinníonn siad rochtain ar choimirce chuí sábháilteachta sóisialta. Laghdaigh roinnt Ballstát ranníocaíochtaí slándála sóisialta mar dhreasacht d’eintitis an gheilleagair shóisialta foireann a earcú. Má áirithítear gur ann do chreat cumasúcháin lenar féidir gnólachtaí a aistriú chuig fostaithe agus comharchumainn oibrithe nó samhlacha ábhartha eile den gheilleagar sóisialta faoi úinéireacht oibrithe a chruthú, is féidir leanúnachas gnólachtaí beaga agus teaghlaigh a áirithiú agus caillteanais post a sheachaint, i gcás athstruchtúrú, mar shampla. D’fhéadfadh na Ballstáit bearta éascúcháin a chur chun feidhme freisin chun gnólachtaí príomhshrutha a aistriú chuig eintitis an gheilleagair shóisialta.

(10)

Cuireann eintitis an gheilleagair shóisialta cuimsiú na ndaoine óga chun cinn, go háirithe daoine óga nach bhfuil in oideachas, i bhfostaíocht ná in oiliúint (NEETanna). Soláthraíonn siad cláir forbartha oiliúna agus scileanna agus printíseachtaí dá dtagraítear i Moladh ón gComhairle an 15 Márta 2018 maidir le Creat Eorpach do Phrintíseachtaí Ardchaighdeáin agus Éifeachtacha (8), agus deiseanna fostaíochta. Dá bhrí sin, cuireann siad leis na spriocanna a shocraigh An Ráthaíocht don Aos Óg dá dtagraítear i Moladh ón gComhairle an 30 Deireadh Fómhair 2020 maidir le Nasc leis an bhFostaíocht – An Ráthaíocht don Aos Óg a Threisiú (9) agus Moladh ón gComhairle an 16 Meitheamh 2022 maidir le cur chuige Eorpach ar mhicridhintiúir le haghaidh foghlaim ar feadh an tsaoil agus infhostaitheachta (10). Is féidir le cistiú ón Aontas mar shampla clár Chiste Sóisialta na hEorpa Plus arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1057 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (11) tacú le heintitis an gheilleagair shóisialta sa ról sin. Chuige sin, tharla tionscnaimh chomhoibríocha rathúla idir seirbhísí fostaíochta poiblí agus eintitis an gheilleagair shóisialta sna Ballstáit (12). Faoi na tionscnaimh sin, bíonn ról tábhachtach ag eintitis an gheilleagair shóisialta chun daoine a dteastaíonn cúnamh uathu a shainaithint agus chun pleananna saincheaptha a fhorbairt chun cuidiú leo lánpháirtiú sóisialta agus gairme a bhaint amach, lena n-áirítear oiliúint agus deiseanna oibre.

(11)

Is féidir le heintitis an gheilleagair shóisialta dálaí córa oibre a chur chun cinn trí rannpháirt a thabhairt d’fhostaithe ina rialachas agus ina gcinnteoireacht. Is féidir feabhas a chur ar dhálaí oibre na bhfostaithe trí idirphlé sóisialta a chur chun cinn sa gheilleagar sóisialta. Féadann Ballstáit an ghné sin den gheilleagar sóisialta a chothú agus féadann siad cur leis agus úsáid a bhaint as a saineolas trí rannpháirt a thabhairt d’eintitis an gheilleagair shóisialta i gceapadh agus cur chun feidhme na mbeartas gníomhach maidir leis an margadh saothair (13). Ina theannta sin is féidir leis na Ballstáit féachaint le rannpháirtíocht fhostóirí an gheilleagair shóisialta san idirphlé sóisialta a éascú.

(12)

Cuireann an geilleagar sóisialta le straitéisí Aontas an Chomhionannais arna nglacadh ag an gCoimisiún trí chuimsiú sóisialta grúpaí faoi mhíbhuntáiste agus faoi ghannionadaíocht a chur chun cinn, mar shampla, trí sheirbhísí sóisialta agus cúraim (lena n-áirítear cúram leanaí, cúram sláinte agus cúram fadtéarmach), tithíocht shóisialta agus tacaíocht do leanaí agus daoine óga a bhfuil riachtanais speisialta acu a sholáthar. Le heintitis an gheilleagair shóisialta, cuidítear le neamhionannais a laghdú, mar shampla an bhearna fostaíochta idir na hinscní, trí chion mór ban a fhostú go díreach agus trí sheirbhísí cúraim a sholáthar a chuireann ar chumas na gcúramóirí, ar mná a bhformhór, fostaíocht a fháil i margadh an tsaothair. Mar chomhpháirtí tábhachtach le haghaidh na hearnála poiblí, is féidir leis an ngeilleagar sóisialta rannchuidiú luachmhar a dhéanamh maidir le dearadh agus soláthar seirbhísí cúraim cónaithe, baile agus phobalbhunaithe. Trí thionscnaimh chomhpháirtíochta, is féidir le húdaráis phoiblí agus le heintitis an gheilleagair shóisialta seirbhísí cúraim a sholáthar atá ar ardcháilíocht, inrochtana agus inacmhainne.

(13)

Tá ról ríthábhachtach ag córais ghairmoideachais agus ghairmoiliúna chun na scileanna is gá don áit oibre, d’fhorbairt phearsanta agus do shaoránacht a sholáthar. Cuidíonn siad chomh maith le lucht saothair oilte a áirithiú atá in ann rannchuidiú a dhéanamh i dtreo aistriú cóir, idir ghlas agus digiteach. Soláthraíonn eintitis an gheilleagair shóisialta deiseanna fostaíochta, oiliúint ar an láthair oibre, agus cláir foghlama obairbhunaithe a chuirtear in oiriúint do riachtanais daoine aonair agus an gheilleagair áitiúil. D’fhéadfaidís cuidiú le rolladh amach cuntas foghlama aonair mar mhodh féideartha chun na cuspóirí a leagtar amach i Moladh ón gComhairle an 16 Meitheamh 2022 maidir le Cuntais Foghlama Aonair (14) a bhaint amach. Is féidir le heintitis an gheilleagair shóisialta rannchuidiú freisin leis an mbearna inscne dhigiteach atá ann faoi láthair a dhúnadh trí thacaíocht spriocdhírithe a chur ar fáil a neartaíonn scileanna digiteacha na mban. Dá bhrí sin, féadann siad rannchuidiú le lucht saothair oilte agus inoiriúnaithe a bhaint amach, lucht saothair atá in ann freagairt ar athruithe sa mhargadh saothair, rud a d’fhéadfadh aistrithe ó phost go post a éascú agus ganntanais saothair a mhaolú, agus rannchuidiú le fás eacnamaíoch foriomlán dá bhrí sin. Is féidir leis na Ballstáit leas a bhaint as an acmhainneacht sin, agus faisnéis scileanna á tógáil, oiliúint á héascú, agus curaclaim oideachais á ndearadh acu.

(14)

Is gá go dtéitear i ngleic leis na dúshláin a eascraíonn as an dá aistriú agus as an aistriú déimeagrafach ar leibhéil réigiúnacha agus áitiúla chun comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach a bhaint amach. Oibríonn eintitis an gheilleagair shóisialta ón mbonn aníos go ginearálta, i ngar do phobail, do shaoránaigh agus do na fadhbanna a bhíonn acu, ag gníomhú go minic mar nuálaithe sóisialta agus ag aimsiú réitigh is féidir a uas-scálú nó a athchruthú agus a chuireann le hathrú sistéamach. Is féidir leis an ngeilleagar sóisialta cur le huathriail straitéiseach an Aontais freisin trí ghnó a chruthú in earnálacha straitéiseacha a fhónann do leasanna agus do riachtanais na bpobal áitiúil. Mar shampla, d’fhéadfadh an geilleagar sóisialta deiseanna uas-scilithe a sholáthar d’oibrithe ar bheagán oiliúna ó earnálacha atá ag dul faoi athruithe móra agus bunearraí inacmhainne a sholáthar do ghrúpaí ar ioncam íseal. I limistéir iargúlta agus thuaithe inar lú líon na dtairiscintí fostaíochta agus oideachais, féadann eintitis an gheilleagair shóisialta deiseanna a bhfuil géarghá leo a sholáthar, a dhéanfaidh na réigiúin sin níos tarraingtí. Trí éiceachórais gheilleagair shóisialta an Aontais a fhorbairt, maolaítear ar na hiarmhairtí a thagann as aosú an daonra, bánú agus treochtaí déimeagrafacha eile, agus cuirtear chun cinn forbairt eacnamaíoch agus thionsclaíoch áitiúil, lena n-áirítear i limistéir thuaithe agus iargúlta agus i réigiúin an Aontais is forimeallaí, mar shampla sa talmhaíocht, i dtáirgeadh bia orgánaigh, agus sa gheilleagar gorm.

(15)

Trí bhíthin forbairt áitiúil faoi stiúir an phobail agus éiceachórais fhabhracha le haghaidh nuálaíocht shóisialta a chur chun cinn daingnítear an geilleagar sóisialta agus stiúrtar athrú chuig geilleagar aeráidneodrach i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip (15) agus le Plean Tionsclaíoch an Chomhaontaithe Ghlais (16). I bhfianaise an róil thábhachtaigh atá ag an ngeilleagar sóisialta i bhforbairt an gheilleagair chiorclaigh, agus i dtáirgeadh agus dáileadh fuinnimh in-athnuaite faoi stiúir na saoránach trí chomharchumainn fuinnimh in-athnuaite agus pobail fuinnimh eile, dá gceapfaí bearta beartais tionsclaíochta cothrománacha agus comhleanúnacha maidir le hathúsáid, deisiú agus athchúrsáil, d’fhéadfaí margadh feidhmiúil le haghaidh amhábhair thánaisteacha a chur chun cinn, rannchuidiú an gheilleagair shóisialta leis na cuspóirí a leagtar amach sa phlean gníomhaíochta um an ngeilleagar ciorclach (17) a bharrfheabhsú agus borradh a chur faoi iomaíochas tionscail glan-nialasachta an Aontais. Léirigh eintitis an gheilleagair shóisialta a oibríonn sa réimse digiteach an poitéinseal atá acu saoránaigh agus gnólachtaí a chumhachtú chun páirt a ghlacadh in aistriú digiteach atá cuimsitheach agus dírithe ar an duine agus ról gníomhach a dhéanamh chun cuspóirí agus spriocanna an chláir beartais 2030 don Deacáid Dhigiteach a bhaint amach arna bhunú le Cinneadh (AE) 2022/2481 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (18) agus leis An Dearbhú Eorpach maidir le Cearta Digiteacha agus Prionsabail Dhigiteacha le haghaidh na Deacáide Digití (19). Chun borradh a chur faoi athléimneacht an dá aistriú sin chuig sochaí ghlas agus dhigiteach, thug an Coimisiún a straitéis thionsclaíoch don Aontas cothrom le dáta i mí na Bealtaine 2021. Leagtar amach sa straitéis na dúshláin atá roimh na 14 éiceachóras thionsclaíocha, lena n-áirítear an t-éiceachóras ‘gaireacht agus geilleagar sóisialta’, ar comhthógadh conair aistrithe ina leith.

(16)

Chun a chur ar chumas an gheilleagair shóisialta a phoitéinseal a chomhlíonadh maidir le tacú le rochtain ar an margadh saothair, cuimsiú sóisialta, forbairt scileanna, comhtháthú críochach, daonlathas eacnamaíoch, neodracht aeráide agus forbairt eacnamaíoch inbhuanaithe, tá creat cumasúcháin de dhíth air. Ós rud é go bhféadfaí an geilleagar sóisialta a shonrú i ngach earnáil eacnamaíoch agus go bhfuil tionchar ag beartais agus forálacha cothrománacha agus earnála air, is gá go gcuireann creat cumasúcháin gnéithe sonracha an gheilleagair shóisialta san áireamh chomh maith leis na bacainní breise a bhíonn os comhair eintitis an gheilleagair shóisialta ina bhforbairt agus a chuireann teorainn lena gcumas oibriú taobh le gnólachtaí príomhshrutha. Ní gnóthachain éifeachtúlachta ná brabúis a uasmhéadú an chéad aidhm a bhíonn ag eintitis an gheilleagair shóisialta, ach torthaí sóisialta dearfacha a chruthú a oiread is féidir. Teastaíonn uathu bearta tacaíochta agus timpeallachtaí fabhracha airgeadais, riaracháin agus dlí ina gcuirtear gnéithe sonracha a samhlacha gnó san áireamh i dtéarmaí rialachais, leithdháileadh brabúis, dálaí oibre agus tionchair. Cuireann na bearta sin ar a gcumas, mar shampla, oibrithe a fhostú nach bhfuil chomh táirgiúil céanna nó seirbhísí sóisialta a sholáthar ar phraghsanna inrochtana. Tá gá le straitéisí cuimsitheacha chun creataí cumasúcháin a shocrú. D’fhéadfadh bearta a ghlacadh nó a chur chun feidhme a bheith i gceist leis sin nó beartais agus tionscnaimh a choigeartú chun tacú le rannchuidithe an gheilleagair shóisialta le spriocanna sóisialta agus comhshaoil agus a luach eacnamaíoch agus tionsclaíoch a fheabhsú. Ba cheart do na straitéisí sin dul chun cinn a rianú agus éifeachtacht na dtionscnamh a thomhas, coigeartuithe agus feabhsuithe a dhéanamh de réir mar is gá, agus ar deireadh ba cheart torthaí níos éifeachtúla ag a mbeidh an-tionchar teacht as an earnáil. D’fhéadfadh sé gurbh éigean straitéisí a ghlacadh ar leibhéil dhifriúla an rialtais (cinn náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla), ag brath ar an eagar agus ar an gcomhthéacs institiúideach i ngach Ballstát. D’fhéadfadh réigiúin, cathracha, agus leibhéil fhonáisiúnta eile straitéisí geilleagair shóisialta a ghlacadh a bhaineann go soiléir le cuspóirí agus tosaíochtaí forbartha réigiúnaí, agus ar an gcaoi sin na tairbhí frithpháirteacha a uasmhéadú.

(17)

Tá sé fíor-riachtanach, chun straitéisí an gheilleagair shóisialta a fhorbairt agus a chur chun feidhme, go gcuirtear páirtithe leasmhara an gheilleagair shóisialta san áireamh agus go n-éascaítear rannpháirtíocht na ndaoine is leochailí. Shocraigh roinnt Ballstát grúpaí ardleibhéil cheana lena gcothaítear idirphlé idir údaráis phoiblí agus eintitis an gheilleagair shóisialta (mar shampla Ard-Chomhairle na Fraince um Gheilleagar Dlúthpháirtíochta Sóisialta, Comhairle na Spáinne um Fhorbairt an Gheilleagair Shóisialta, Comhairle Náisiúnta na Portaingéile um Gheilleagar Sóisialta agus Comhairle Náisiúnta na hIodáile um an Tríú Earnáil. D’fhéadfadh líonraí ionadaíocha an gheilleagair shóisialta a bheith ina n-ardán le haghaidh gníomhaíocht chomhchoiteann, d’fhéadfaidís comhar agus comhroinnt faisnéise a éascú, agus deiseanna le haghaidh fothú acmhainneachta agus piarfhoghlaim a chruthú.

(18)

D’fhéadfadh ról tábhachtach a bheith ag tacaíocht airgeadais phoiblí chun bunú agus forbairt eintitis an gheilleagair shóisialta a chumasú. Go ginearálta, bíonn deacrachtaí níos mó ag eintitis an gheilleagair shóisialta acmhainní airgeadais a fháil ná mar a bhíonn ag fiontair eile. Mar shampla, d’ainneoin roinnt feabhsuithe, nochtadh, le hanailís ar mhargaidh airgeadais fiontair shóisialta, neamhréir leanúnach idir soláthar agus éileamh i ndáil le maoiniú le haghaidh fiontair shóisialta san Aontas, i dtéarmaí rochtain ar fhiachas agus ar chothromas. Ós rud é go bhfuil sé d’aidhm ag eintitis an gheilleagair shóisialta tionchair dhearfacha shóisialta nó chomhshaoil a ghiniúint agus nach féidir leo ach méid teoranta brabús a leithdháileadh ar a maoinitheoirí agus a n-úinéirí, más féidir ar chor ar bith, ní bhíonn siad an-oiriúnach go ginearálta d’infheisteoirí a bhfuil fonn orthu torthaí airgeadais nach beag a fháil. Is iondúil gur easnamhach na bearta tacaíochta a bhíonn ar fáil chun dul i ngleic leis an gceist sin agus bíonn an-difríocht eatarthu maidir lena n-éifeachtacht. Baineann éagsúlacht leis na bearta ó dheontais agus fóirdheontais go seirbhísí comhairleachta agus fothaithe acmhainneachta, agus is gorlanna a sholáthraíonn iad go minic. Dá bhrí sin tá neart deiseanna ann fós feabhas a chur ar chistiú saincheaptha a sholáthar le haghaidh céimeanna difriúla saolré eintitis an gheilleagair shóisialta, agus d’fhéadfadh sé a bheith ina chuidiú tacaíocht bhreise a thabhairt chun cistiú príobháideach agus bearta comhlántacha a shlógadh chun feabhas a chur ar rochtain ar chistiú d’eintitis an gheilleagair shóisialta. Cur chuige amháin den sórt sin is ea rogha a thabhairt do choigilteoirí aonair, nó d’fhostaithe a ghlacann páirt i bpleananna scoir nó coigiltis arna gcistiú ag an bhfostóir agus an rogha ann plean coigiltis a roghnú lena n-infheistítear sciar a gcoigiltis isteach i bhfiontar sóisialta (20).

(19)

Soláthraíonn an tAontas roinnt mhaith deiseanna cistiúcháin chun tacú leis an ngeilleagar sóisialta. Ciste Sóisialta na hEorpa Plus, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1058 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (21), Ciste um Aistriú Cóir arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/1056 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (22), Ciste Eorpach Talmhaíochta um Fhorbairt Tuaithe arna bhunú le Rialachán (AE) Uimh. 1305/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (23), clár an mhargaidh aonair arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/690 (24), an clár InvestEU arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/523 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (25), agus, i gcás inarb ábhartha, an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (26), soláthraítear cistiú leo uile.

Soláthraíonn an tAontas tacaíocht chomhairleach freisin tríd an ardán fi-compass chun ionstraim airgeadais a dhearadh faoi Chistí an Bheartais Comhtháthaithe. D’fhéadfadh na Ballstáit, lena n-áirítear a n-údaráis réigiúnacha agus áitiúla, úsáid níos fearr a bhaint as na deiseanna sin trí bhearta sonracha a ghlacadh le haghaidh an gheilleagair shóisialta. Is ionstraim eile de chuid an Aontais í tacaíocht theicniúil (27) atá ar fáil chun feabhas a chur ar acmhainneacht na mBallstát beartais a cheapadh agus a chur chun feidhme chun an geilleagar sóisialta a neartú.

(20)

Tá sé criticiúil earraí agus seirbhísí a sholáthar agus a bheith ag obair le húdaráis phoiblí agus le gnólachtaí príomhshrutha araon chun an geilleagar sóisialta a fhorbairt, ioncam a ghiniúint agus cuidiú le heintitis an gheilleagair shóisialta neamhthuilleamaíocht airgeadais a bhaint amach. A bhuí leis an raon solúbthachta faoi rialacha agus straitéisí sholáthar poiblí an Aontais, féadann údaráis chonarthacha soláthar poiblí a úsáid ar bhealach níos straitéisí trí chritéir nuálacha, ghlasa agus shóisialta a shocrú, agus rannchuidiú ar deireadh le geilleagar atá níos inbhuanaithe, níos cuimsithí agus níos iomaíche. Is ar bhonn an phraghais amháin, áfach, a dhámhtar an chuid is mó de na tairiscintí fós. Ós rud é go bhfuil sé d’aidhm ag eintitis an gheilleagair shóisialta buntáistí don tsochaí agus buntáistí comhchoiteanna a sholáthar in ionad seirbhísí a sholáthar ar an bpraghas is lú, bíonn deacrachtaí acu dul san iomaíocht i ngnáthphróisis soláthair phoiblí, d’ainneoin gur féidir leo breisluach níos leithne a chur ar fáil don phróiseas soláthair. Tá spás ann chomh maith acmhainneacht eintitis an gheilleagair shóisialta chun gnó a dhéanamh a mhéadú, lena n-áirítear trí lánpháirtiú i slabhraí luacha gnólachtaí príomhshrutha agus comhpháirtíocht a dhéanamh leo chun tairiscintí a dhéanamh le haghaidh soláthar poiblí i gcomhpháirt leo agus deiseanna margaidh nua a chruthú.

(21)

Is minic nach mbaineann údaráis phoiblí an leas is fearr is féidir as raon feidhme na rialacha maidir le Státchabhair atá ann faoi láthair chun tacú leis an ngeilleagar sóisialta, i gcás nach bhfuil an margadh amháin in ann rochtain shásúil a fháil ar mhargadh saothair agus cuimsiú sóisialta; ní bhacann siad ach le bearta faoin tairseach ghinearálta de minimis agus ní úsáideann siad an rogha bearta a bhunú faoi Rialachán (AE) Uimh. 651/2014 ón gCoimisiún (28) (an Rialachán Ginearálta Maidir le Blocdhíolúine) mar shampla cabhair réigiúnach, cabhair um maoiniú riosca, agus cabhair chun oibrithe faoi mhíbhuntáiste a earcú. Maidir le cabhair de minimis, tá sé teoranta do EUR 200 000 i gcaitheamh 3 bliana faoi láthair, ach rachaidh na rialacha atá ann faoi láthair in éag an 31 Nollaig 2023 agus tá siad á n-athbhreithniú. Le rialacha an Aontais lena rialaítear seirbhísí ar mhaithe leis an leas eacnamaíoch i gcoitinne soláthraítear an deis Státchabhair a údarú, ach ní bhaineann údaráis phoiblí lántairbhe as na roghanna sin go minic, go háirithe le haghaidh seirbhísí sóisialta i réimse lánpháirtiú oibre na ndaoine leochaileacha. Is gá d’údaráis phoiblí scrúdú a dhéanamh ar dtús féachaint an gcáilíonn beart mar státchabhair de réir bhrí Airteagal 107(1) den Chonradh.

(22)

Tá ról nach beag ag beartas cánach freisin chun an geilleagar sóisialta a chothú, chun a áirithiú go bhfuil eintitis an gheilleagair shóisialta in ann a bheith ag oibriú taobh le gnólachtaí príomhshrutha agus chun timpeallacht ghnó níos cothroime a chruthú agus, ag an am céanna, a bheith ag rannchuidiú le cuimsiú sóisialta agus rochtain níos fearr ar fhostaíocht. Bhunaigh roinnt Ballstát creat cánach lena spreagtar forbairt na hearnála, lena n-áirítear dreasachtaí cánach a cuireadh in oiriúint do riachtanais an gheilleagair shóisialta, agus a éagsúlacht á aithint agus ilroinnt á seachaint. Tá bacainní riaracháin fós i roinnt Ballstát maidir le tabhartais a bhaineann leis an tairbhe phoiblí thar theorainneacha na mBallstát. Le dreasachtaí cánach dea-dheartha le haghaidh tabhartais d’eintitis an gheilleagair shóisialta lena ngabhann sochar poiblí is féidir borradh a chur faoina maoiniú, lena n-áirítear maoiniú a thrasnaíonn teorainneacha an Aontais i gcomhréir le prionsabal an Chonartha um neamh-idirdhealú. Meabhraítear freisin gur féidir le hearraí agus seirbhísí áirithe, a sholáthraíonn eintitis an gheilleagair shóisialta go minic, tairbhe a bhaint as ráta laghdaithe CBL i gcomhréir le hAirteagal 98 agus le hIarscríbhinn III de Threoir 2006/112/CE ón gComhairle (29).

(23)

Tá na próisis a bhaineann le tionchar sóisialta a thomhas agus a bhainistiú an-tábhachtach d’eintitis an gheilleagair shóisialta toisc go gcuireann siad ar a gcumas a dtionchar a thuiscint agus a chur in iúl agus rochtain a fháil ar chistiú tioncharbhunaithe. Is é atá i gceist le tomhas tionchair shóisialta méadrachtaí agus uirlisí a úsáid chun an tionchar sóisialta a bhíonn ag idirghabháil nó tionscnamh áirithe a thomhas. Is é atá i gceist le bainistiú tionchair shóisialta na córais, na próisis agus na cumais a theastaíonn ó eagraíocht a thógáil chun a tionchar a bhainistiú agus a mhéadú go réamhghníomhach. Ach d’fhéadfadh an raon leathan creataí agus uirlisí a bheith ina dhúshlán, go háirithe le haghaidh eintitis ar bheagán acmhainní. Trí fhaireachán a dhéanamh ar thorthaí sóisialta infheistíochtaí poiblí cumasaítear grinnscrúdú poiblí, agus féadann sé tacú leis an réasúnaíocht atá le hairgead na gcáiníocóirí a úsáid chun tacú le heintitis nó gníomhaíochtaí an gheilleagair shóisialta, agus lena chois sin cuidiú le ‘sciúradh tionchair’ (áibhéil nó maíomh bréagach a dhéanamh faoi thionchar) a chosc. Maidir leis sin, d’fhéadfadh cuir chuige a bhaineann le tionchar sóisialta a thomhas agus a bhainistiú, is é sin cuir chuige atá dea-mheáite, comhréireach agus oiriúnaithe do riachtanais eintiteas aonair, a bheith ina gcuidiú. Ba cheart iad a bhunú ar mhodhanna agus táscairí caighdeánacha, chomh maith le tosca éagsúla mar shampla méid, céim forbartha, agus ilchineálacht na n-eintiteas. Is féidir creat cabhrach a chur ar fáil chun tionchar a léiriú trí mhodheolaíochtaí chun an tionchar sóisialta a thomhas agus a bhainistiú a nascadh le Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe.

(24)

Tháinig feabhas ar infheictheacht agus aitheantas an gheilleagair shóisialta ar leibhéil náisiúnta agus réigiúnacha san Aontas le 10 mbliana anuas. Níl leas bainte as poitéinseal na hearnála fós i roinnt mhaith Ballstát, áfach. Buanaítear, le heaspa comhordúcháin agus malartúcháin ar fud na mBallstát, na difríochtaí i bhforbairt an gheilleagair shóisialta, agus dá bhrí sin tá deis shoiléir ann do na Ballstáit gnóthú trí dhea-chleachtais a fhoghlaim agus a roinnt. Tá feasacht theoranta i measc an phobail i gcoitinne freisin faoin ngeilleagar sóisialta agus na rannchuidithe dearfacha a dhéanann sé. D’fhéadfadh sé sin bac a chur ar fhorbairt beartas tacaíochta agus deiseanna margaidh le haghaidh an gheilleagair shóisialta. Le rialú, á áirithiú ag an am céanna go bhfreastalaíonn an reachtaíocht nua ar riachtanais eintiteas an ghelleagair shóisialta, is féidir feasacht a mhúscailt ina leith agus dlisteanacht níos mó a thabhairt dóibh agus ar an gcaoi sin rochtain ar mhaoiniú agus ar mhargaí a éascú. Tá seolta ag údaráis phoiblí náisiúnta agus páirtithe leasmhara roinnt tionscnamh, mar shampla foirmeacha, lipéid agus stádais (30) dhlíthiúla shonracha agus feachtais chumarsáide ar scála mór, le haghaidh an gheilleagair shóisialta, chun infheictheacht an gheilleagair shóisialta agus an tuiscint air a mhéadú. Rinneadh athchóirithe rathúla eile mar shampla aonad aireachta sonrach a chruthú le haghaidh an gheilleagair shóisialta agus an t-idirphlé a fheabhsú idir páirtithe leasmhara agus údaráis phoiblí. Tá sé ríthábhachtach borradh a chur faoi infheictheacht an gheilleagair shóisialta chun a thionchar dearfach ar an tsochaí a aithint go hiomlán, mar a cuireadh i dtábhacht sa phlean gníomhaíochta don gheilleagar sóisialta nuair a seoladh tairseach an gheilleagair shóisialta.

(25)

Tá sé ríthábhachtach sonraí agus staidreamh cruinn a bheith ann chun samhlacha gnó an gheilleagair shóisialta a thuiscint agus chun cinntí beartais fianaisebhunaithe a dhéanamh. Tá ganntanas sonraí iontaofa ann faoin ngeilleagar sóisialta, áfach, lena n-áirítear sonraí maidir lena bhreisluach eacnamaíoch agus a fheidhmíocht. Is minic gur sonraí neamhiomlána na sonraí atá ann cheana agus is deacair iad a chur i gcomparáid lena chéile. Mar shampla, níor leathnaigh ach cúpla Ballstát a gcórais chuntasaíochta náisiúnta chun sonraí forlíontacha a bhailiú (mar shampla sonraí i gcuntais satailíte) maidir leis an ngeilleagar sóisialta, d’ainneoin tacaíocht airgeadais a bheith ar fáil faoi bhuiséad an Aontais. Ní chuirtear an geilleagar sóisialta san áireamh i staidreamh struchtúrach gnó de ghnáth, mar shampla nuair a bhunaítear staidreamh ar shonraí eacnamaíocha a ghineann gnólachtaí brabúsacha agus ní chuirtear eintitis an gheilleagair shóisialta san áireamh ach i gcatagóirí iarmharacha. Trí staidreamh fíor-riachtanach maidir le méid, lucht saothair, forbairt agus dúshláin an gheilleagair shóisialta a chur ar fáil, bheadh na straitéisí agus na bearta a chuirtear i bhfeidhm níos éifeachtúla agus oiriúnaithe do chásanna difriúla san earnáil.

(26)

Tríd is tríd, d’fhéadfadh cur chun cinn an gheilleagair shóisialta a bheith ríthábhachtach chun na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach,