Pá comhionann as obair chomhionann nó obair ar comhionann a luach idir fir agus mná — Rialacha maidir le trédhearcacht pá

PRÍOMHPHOINTÍ

Tá feidhm ag an treoir seo maidir le:

• fostóirí san earnáil phoiblí agus san earnáil phríobháideach;
• gach oibrí a bhfuil conradh fostaíochta nó caidreamh fostaíochta acu arna shainiú le dlí, comhaontú comhchoiteann agus/nó cleachtas.

Pá comhionann as obair chomhionann nó obair ar comhionann a luach

• Áirithíonn Ballstáit an Aontais Eorpaigh (AE) go bhfuil struchtúir phá ag fostóirí lena ndéantar idirdhealú pá ar bith ar fhorais inscne a eisiamh.
• Beidh an measúnú ar obair inchomparáide bunaithe ar chritéir lena n–áirítear scileanna, iarracht, freagracht agus dálaí oibre, agus critéir eile a bheidh ábhartha don phost sonrach. Ní mór na critéir a chur i bhfeidhm ar bhealach oibiachtúil atá neodrach ó thaobh inscne de, gan idirdhealú díreach nó indíreach ar bith bunaithe ar inscne a áireamh.

Leagtar síos an méid seo a leanas i mbearta trédhearcachta pá:

• maidir le hiarratasóirí poist:
  • tá an ceart acu faisnéis a fháil ón bhfostóir ionchasach roimh agallamh ar phá tosaigh an phoist nó a raoin agus, más ábhartha, sonraí maidir le forálacha an chomhaontaithe choitinn atá i bhfeidhm ag an bhfostóir maidir leis an bpost;
• maidir le hoibrithe:
  • tá an ceart acu faisnéis a iarraidh (go díreach nó trí ionadaithe nó trí chomhlacht comhionannais náisiúnta a gcuid oibrithe) faoina leibhéal aonair pá agus faoi na meánleibhéil phá, arna miondealú de réir inscne, le haghaidh catagóirí oibrithe a dhéanann an obair chéanna leo nó obair ar comhionann a luach,
  • ní chuirfear cosc orthu a bpá a nochtadh chun críche prionsabal an phá chomhionainn a fhorfheidhmiú;
• maidir le fostóirí;
  • ní fhiafraigh siad d’iarratasóirí poist faoina bpá reatha nó faoina bpá roimhe sin,
  • áiritheoidh siad go mbeidh fógraí folúntais agus teidil phoist neodrach ó thaobh inscne de agus go mbeidh na próisis earcaíochta neamh–idirdhealaitheach;
  • tabharfaidh siad rochtain éasca dá gcuid oibrithe ar na critéir a úsáidtear chun pá oibrithe, leibhéil phá agus dul chun cinn pá a chinneadh, agus beidh na critéir sin oibiachtúil agus neodrach ó thaobh inscne de,
  • cuirfidh siad a gcuid fostaithe ar an eolas gach bliain faoina gceart chun faisnéis a iarraidh agus a fháil i scríbhinn maidir lena leibhéal aonair pá agus leis na meánleibhéil phá arna miondealú de réir inscne do chomhghleacaithe a dhéanann an obair chéanna nó a dhéanann obair ar comhionann a luach,
  • soláthróidh siad faisnéis amhail an bhearna phá idir na hinscní agus an cion de bhaill foirne baineanna agus de bhaill foirne fireanna a fhaigheann comhpháirteanna comhlántacha nó athraitheacha (tabharfar an ceanglas sin isteach de réir a chéile ón 7 Meitheamh 2027, d’fhostóirí a bhfuil níos mó ná 100 oibrí acu, ag brath ar mhéid na cuideachta),
  • comhoibreoidh siad le hionadaithe oibrithe chun difríochtaí idirdhealaitheacha pá a shainaithint, a leighis agus a chosc i gcás go nochtar ina dtuairisciú pá bearna phá idir na hinscní os cionn 5% nach féidir údar a thabhairt léi le critéir oibiachtúla atá neodrach ó thaobh inscne de agus nár dtugadh aghaidh uirthi laistigh de 6 mhí.

Maidir leis na Ballstáit:

• áiritheoidh siad infhaighteacht uirlisí nó modheolaíochtaí anailíseacha chun luach post éagsúil ar leibhéal an fhostóra a mheasúnú agus a chur i gcomparáid lena chéile;
• soláthróidh siad cúnamh agus oiliúint theicniúil chun cuidiú le fostóirí níos lú ná 250 ball foirne cloí le ceanglais na treorach;
• déanfaidh siad bearta lena áirithiú go mbeidh comhpháirtithe sóisialta páirteach go gníomhach, gan dochar do neamhspleáchas na gcomhpháirtithe sóisialta agus i gcomhréir leis an dlí náisiúnta agus leis an gcleachtas náisiúnta.

Leigheasanna agus forfheidhmiú

Ní mór do na Ballstáit an méid seo a leanas a áirithiú:

• go mbeidh an ceart ag oibrithe dul chun na cúirte lena gcearta chun pá chomhionainn a fhorfheidhmiú má theipeann ar réiteach;
• gur féidir le cumainn, eagraíochtaí, comhlachtaí comhionannais, ionadaithe oibrithe agus daoine eile a bhfuil leas dlisteanach acu maidir le comhionannas idir fir agus mná a áirithiú bheith páirteach in imeachtaí riaracháin nó dlíthiúla;
• gur féidir le hoibrithe ar sáraíodh a gcearta cúiteamh iomlán a éileamh, lena n–áirítear aisphá, bónais ghaolmhara nó íocaíochtaí comhchineáil, cúiteamh as deiseanna caillte agus damáiste neamh–ábhartha;
• gur féidir le húdaráis inniúla nó cúirteanna náisiúnta an méid seo a leanas a ordú:
  • go gcuirfear stop le sárú agus go gcuirfear prionsabal an phá chomhionainn i bhfeidhm;
  • go ndéanfaidh fostóirí aon fhianaise ábhartha a nochtadh;
• go gcaithfidh fostóirí a chruthú nach ndearnadh idirdhealú ar bith má thugtar cás ina gcoinne;
• nach mbeidh an tréimhse teorann chun éilimh pá chomhionainn a thabhairt níos giorra ná 3 bliana;
• go mbeidh pionóis, ar cheart fíneálacha a bheith san áireamh iontu, éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach;
• i bhfeidhmiú conarthaí poiblí nó lamháltas, go gcloífidh oibreoirí eacnamaíocha (lena n–áirítear an slabhra soláthair) leis na hoibleagáidí a bhaineann le prionsabal an phá chomhionainn;
• nach ndéanfar leatrom a imirt ar oibrithe agus a gcuid ionadaithe mar gheall gur fheidhmigh siad a gcearta chun pá chomhionainn.

Forálacha cothrománacha

• Tá údarás ag comhlachtaí comhionannais maidir le cúrsaí a thagann faoi raon na treorach maidir le trédhearcacht pá.

Maidir leis na Ballstáit:

• ní mór dóibh na hacmhainní leordhóthanacha a sholáthar dá gcomhlachtaí comhionannais lena bhfeidhmeanna a chomhlíonadh go héifeachtach maidir leis an gceart chun pá chomhionainn a urramú;
• ní mór dóibh faireachán comhsheasmhach agus comhordaithe ar chur chun feidhme phrionsabal an phá chomhionainn a áirithiú agus tacú le cur chun feidhme an phrionsabail sin;
• féadfaidh siad téarmaí níos fabhraí a chur i bhfeidhm ar oibrithe ná na cinn atá sa treoir;
• ní mór dóibh sonraí náisiúnta maidir leis an mbearna phá idir na hinscní a ríomh a sholáthar do Eurostat ar bhonn bliantúil, ón 31 Eanáir 2028 i leith;
• ní mór dóibh an Coimisiún Eorpach a chur ar an eolas faoin 7 Meitheamh 2031 faoi chur chun feidhme na reachtaíochta — soláthrófar leis sin ionchur do thuarascáil an Choimisiúin chuig Pharlaimint na hEorpa agus chuig Comhairle an Aontais Eorpaigh faoin 7 Meitheamh 2033.