An margadh inmheánach don leictreachas

PRÍOMHPHOINTÍ

Cearta custaiméirí

Soiléirítear agus treisítear leis an treoir, arna leasú, cearta reatha custaiméirí agus tugtar isteach na cinn nua seo a leanas:

• an ceart chun bheith ábalta soláthróir amháin nó níos mó a roghnú gan srian agus, chun na críche sin, an ceart chun níos mó ná pointe méadraithe agus billeála amháin a bheith acu a chlúdaítear leis an bpointe nasctha aonair dá n–áitreabh;
• an ceart chun bacainní íosta maidir le táillí aistrithe agus scoir, ach amháin i gcás ina ndéantar conarthaí ar théarma seasta ar phraghas seasta a fhoirceannadh roimh a ndáta deiridh;
• an ceart chun rochtain a fháil ar uirlis comparáide praghsanna amháin ar a laghad a chomhlíonann riachtanais iontaoibhe áirithe; féadfar trustmharc iontaobhais a eisiúint chuig uirlisí comhlíontacha a úsáidtear go príobháideach;
• an ceart chun dul isteach i bpobal fuinnimh saoránach agus cearta iomlána tomhaltóirí a choinneáil, lena n–áirítear an ceart an pobal a fhágáil gan phionóis;
• an ceart chun conartha soláthair leictreachais ar théarma seasta, ar phraghas seasta agus chun conartha praghais dhinimiciúil (bunaithe ar phraghsanna sa mhargadh ar an láthair nó sa mhargadh roimh ré) ó sholáthróir amháin ar a laghad agus ó gach soláthróir ag a bhfuil níos mó ná 200,000 custaiméir, agus an ceart chun faisnéis a fháil faoi na deiseanna agus na rioscaí lena mbaineann;
• an ceart chun conartha chomhiomlánaithe atá neamhspleách ar sholáthar leictreachais;
• an ceart chun leictreachas a tháirgeadh, a ídiú, a stóráil agus a dhíol, go leithleach nó trí chomhiomlánóir¹;
• an ceart chun méadar cliste a iarraidh laistigh de cheithre mhí, agus ní mór do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear córais méadraithe chliste i bhfeidhm, ach amháin nuair a mheastar nach bhfuil sé éifeachtach ó thaobh costais de;
• an ceart atá ag custaiméirí fuinneamhbhochta nó leochaileacha chun cosanta spriocdhírithe, ach gan socrú praghsanna rialaithe a cheadú ach faoi choinníollacha áirithe;
• an ceart a bheith ag custaiméirí atá i mbaol go ndéanfar iad a dhíscor faisnéis a fháil faoi roghanna eile, amhail pleananna íocaíochta nó tréimhse faoisimh, i bhfad roimh ré.

Billeáil

• Ba chóir go mbeadh billí soiléir, ceart, gonta agus curtha i láthair ar bhealach a fhágann gur furasta comparáidí a dhéanamh.
• Ba chóir faisnéis faoi bhilleáil a sholáthar gach sé mhí ar a laghad nó uair amháin gach trí mhí, má iarrtar é sin, nó, i gcás gur roghnaigh an custaiméir deiridh billeáil leictreonach, agus uair amháin sa mhí ar a laghad más féidir méadair a léamh go cianda.

Comhbhailitheoirí

Ní mór do na Ballstáit:

• a áirithiú gur féidir le comhbhailitheoirí conarthaí um chomhbhailiú a thairiscint do chustaiméirí gan bheith ar na custaiméirí sin toiliú a fháil óna soláthróir;
• a áirithiú go bhfuil comhbhailitheoirí rannpháirteach go cothrom i ngach margadh leictreachais agus go gcaithfidh oibreoirí córais tarchurtha agus oibreoirí córais dáileacháin² go cothrom le comhbhailitheoirí agus go cothrom le rannpháirtithe eile sa mhargadh, lena n–áirítear nuair a sholáthraíonn siad seirbhísí;
• rialacha trédhearcacha a bhunú lena sannfar róil agus freagrachtaí do gach rannpháirtí sa mhargadh agus lena leagfar amach rialacha maidir le malartú sonraí idir rannpháirtithe sa mhargadh;
• rialacha a bhunú maidir le cúiteamh idir comhbhailitheoirí agus soláthróirí i gcás ina mbeadh míchothromaíocht ann mar gheall ar ghníomhachtú na freagartha ar an éileamh; ní foláir go gcumhdófar go docht leis an gcúiteamh sin na costais a thiocfadh as sin agus féadfar tairbhí sistéamacha na freagartha ar an éileamh a chur san áireamh agus cúiteamh den sórt sin á ríomh.

Pobail fuinnimh saoránach

Maidir le pobail fuinnimh saoránach:

• is éard atá iontu ná eintitis atá á rialú ag scairshealbhóirí nó comhaltaí bunaithe ar rannpháirtíocht dheonach agus oscailte, a bhfuil sé de cheart acu gabháil do ghiniúint, dáileadh, soláthar, tomhaltas, seirbhísí éifeachtúlachta fuinnimh nó seirbhísí muirir d'fheithiclí leictreacha, nó seirbhísí fuinnimh eile a sholáthar dá gcomhaltaí nó dá scairshealbhóirí;
• tá an ceart acu a bheith nasctha le greillí dáileacháin agus go gcaithfear leo ar bhealach neamh-idirdhealaitheach i dtéarmaí rialacháin nó rochtana ar gach margadh leictreachais;
• tá an ceart acu a dtáirgeadh leictreachais féin a roinnt lena gcomhaltaí de réir anailís costais is tairbhe ar acmhainní fuinnimh dáilte;
• tá an ceart acu, nuair a cheadaíonn an Ballstát lena mbaineann, líonraí dáileacháin a bheith faoina n–úinéireacht, iad a bhunú, a cheannach nó a léasú faoi réir na rialachán is infheidhme.

Rochtain ar shonraí agus idir–inoibritheacht

• Nuashonraítear leis an treoir rialacha maidir le rochtain ar shonraí méadraithe agus ídithe/giniúna ag oibreoirí líonra, tomhaltóirí, soláthróirí agus soláthraithe seirbhíse. Thairis sin, samhlaítear go mbunóidh an Coimisiún Eorpach rialacha idir–inoibritheachta dlí thánaistigh chun malartú sonraí a éascú.
• Ní mór do bhainisteoirí sonraí rochtain neamh–idirdhealaitheach ar shonraí ó chórais méadraithe chliste a áirithiú agus na rialacha um chosaint sonraí á gcomhlíonadh.

Leictrea–shoghluaisteacht

• Ní mór do na Ballstáit creat rialála a bhunú chun nascadh pointí athluchtaithe feithiclí leictreacha leis an líonra dáileacháin a éascú.
• Ní bheadh cead ag oibreoirí córais dáileacháin (OCDanna) pointí athluchtaithe a bheith faoina n–úinéireacht, iad a fhorbairt, a bhainistiú ná a oibriú ach amháin sa chás nár léirigh aon chomhlacht eile suim i nós imeachta oscailte tairisceana, faoi réir ceadú rialála agus i gcomhréir le rialacha rochtana tríú páirtí.

Maidir le hoibreoirí córais dáileacháin

(OCDanna):

• Ní foláir nó go bhfuil siad neamhspleách i gcomhthéacs dlíthiúil ar ghníomhaíochtaí eile nach mbaineann le dáileadh.
• tá siad freagrach as cumas fadtéarmach an chórais chun freastal ar éilimh ar dháileadh leictreachais a áirithiú, lena n–áirítear comhtháthú cost–éifeachtúil suiteálacha nua giniúna leictreachais agus go háirithe na cinn a tháirgeann leictreachas ó fhoinsí inathnuaite, agus as an bhfaisnéis is gá a sholáthar d'úsáideoirí chun rochtain éifeachtacht a fháil ar an gcóras agus úsáid éifeachtach a bhaint as;
• ní mór dóibh pleananna forbartha líonra a fhoilsiú ina leagtar amach na hinfheistíochtaí pleanáilte do na 5 go 10 mbliana ina dhiaidh sin;
• i gcás go bhfuil siad ina gcuid de ghnóthas atá comhtháite go hingearach, ní mór dóibh a bheith neamhspleách ar a laghad ó thaobh a bhfoirme dlíthiúla, a n–eagraíochta agus a gcinnteoireachta ó ghníomhaíochtaí eile nach mbaineann le dáileadh;
• níl cead acu saoráidí stórála a shealbhú, a fhorbairt, a bhainistiú ná a oibriú ach amháin má chomhlíontar coinníollacha sonracha áirithe.

Oibreoirí córais tarchurtha

Maidir le hoibreoirí córais tarchurtha³ (OTCanna):

• ní foláir nó go bhfuil siad díchuachta ó chuideachtaí atá gníomhach i dtáirgeadh nó i soláthar leictreachais nó gás, rud a chiallaíonn nach féidir le cuideachtaí soláthair cearta ar bith a fheidhmiú thar oibreoir córais tarchurtha, nó a mhalairt.
• ní mór dóibh cumas fadtéarmach an chórais a áirithiú chun freastal ar éilimh ar tharchur leictreachais, i ndlúthchomhar le OCTanna agus OCDanna comharsanacha.
• ní mór dóibh oibriú slán an chórais a bhainistiú lena n–áirítear an chothromaíocht a choinneáil idir soláthar agus éileamh leictreachais.
• níl cead acu saoráidí stórála fuinnimh a bheith faoina n–úinéireacht, iad a fhorbairt, a bhainistiú ná a oibriú, faoi choinníollacha comhchosúla a bhaineann le OCDanna.

Ralálaithe fuinnimh náisiúnta

Maidir le rialálaithe fuinnimh náisiúnta:

• ní mór dóibh a bheith neamhspleách ar leasanna rialtais nó gnó;
• tá siad i gceannas ar taraifí tarchurtha agus dáileacháin nó ar a modheolaíocht a shocrú nó a cheadú;
• ní mór dóibh comhoibriú le rialálaithe comharsanacha agus leis an nGníomhaireacht um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh AE maidir le saincheisteanna lena n–áirítear ullmhacht riosca, leithdháileadh acmhainne trasteorann agus leibhéal leordhóthanach d’acmhainní idirnascairí a áirithiú.
• tá freagracht mhaoirseachta athbhreithnithe acu as ionaid oibriúcháin réigiúnacha agus as eintitis eile ar an leibhéal réigiúnach.

Comhaontuithe nasctha sholúbtha

Le Treoir leasaitheach (AE) 2024/1711, féadfaidh leis na Ballstáit a chinneadh córas a fhorbairt le haghaidh OCTanna agus OCDanna chun comhaontuithe nasctha sholúbtha a thabhairt isteach i limistéir ina bhfuil an infhaighteacht acmhainne líonra le haghaidh naisc nua teoranta nó nach bhfuil ann di. Ní mór don úsáideoir córais a nascann trí nasc eangaí solúbtha córas rialaithe cumhachta a shuiteáil atá deimhnithe ag deimhnitheoir údaraithe.

Comhroinnt fuinnimh

Faoi Threoir leasaitheach (AE) 2024/1711, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go bhfuil an ceart ag gach teaghlach, fiontar beag agus meánmhéide, comhlacht poiblí agus, i gcás ina gcinnfidh siad amhlaidh, custaiméirí deiridh eile a bheith rannpháirteach in úsáidí comhroinnte fuinnimh mar chustaiméirí gníomhacha⁴ ar bhealach neamh–idirdhealaitheach, laistigh den chrios tairisceana céanna nó i limistéar geografach níos teoranta.

Bainistiú riosca soláthróirí

Le Treoir leasaitheach (AE) 2024/1711, ceanglaítear ar údaráis rialála na mBallstát, nó ar údarás inniúil neamhspleách eile arna ainmniú chun na críche sin, a áirithiú go ndéanfaidh soláthraithe an méid seo a leanas:

• straitéisí fálaithe iomchuí a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme, chun an riosca a bhaineann le hathruithe ar an soláthar mórdhíola leictreachais a theorannú d’inmharthanacht eacnamaíoch a gconarthaí le custaiméirí, agus leachtacht ar na margaí gearrthéarmacha agus comharthaí praghais uathu á gcoinneáil ar bun acu.
• gach beart réasúnta a dhéanamh chun teorainn a chur leis an mbaol a bhaineann le cliseadh soláthair.

Cosaint ar dhíscor.

Le Treoir leasaitheach (AE) 2024/1711, ceanglaítear ar na Ballstáit a áirithiú go ndéanfar tomhaltóirí leochaileacha agus custaiméirí fuinneamhbhochta a chosaint go hiomlán ar dhíscor leictreachais trí na bearta cuí a dhéanamh, lena n–áirítear trí dhíscor nó trí ghníomh coibhéiseach eile a thoirmeasc.

Rochtain ar fhuinneamh ar phraghas réasúnta le linn géarchéim praghsanna leictreachais

Faoi Threoir leasaitheach (AE) 2024/1711, féadfaidh Comhairle an Aontais Eorpaigh, i ndiaidh togra ón gCoimisiún, géarchéim praghsanna leictreachais a fhógairt ar an leibhéal réigiúnach nó ar leibhéal an Aontais, má chomhlíontar na coinníollacha seo a leanas:

• tá meánphraghsanna an-ard ar mhargaí mórdhíola leictreachais atá comhionann le 2.5 oiread ar a laghad mheánphraghas na gcúig bliana roimhe seo agus €180/MWh ar a laghad, a meastar go leanfaidh siad ar aghaidh ar feadh sé mhí ar a laghad, gan tréimhsí inar fógraíodh géarchéim praghsanna leictreachais ar an leibhéal réigiúnach nó ar leibhéal an Aontais agus an meánphraghas cúig bliana á ríomh;
• tá méaduithe móra ar na praghsanna leictreachais miondíola thart ar 70 % a meastar go leanfaidh siad ar aghaidh ar feadh trí mhí ar a laghad.

Aisghairm

Aisghairtear Treoir 2009/72/CE le Treoir (AE) 2019/944 ón 1 Eanáir 2021 i leith.