Eagrán sealadach
BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Deichiú Dlísheomra)
15 Eanáir 2026 (*)
(Tarchur chun réamhrialú – Rialuithe ag teorainneacha, tearmann agus inimirce – Beartas tearmainn Treoir 2013/33/AE – Airteagal 15(1) – Rochtain ar an margadh saothair mar iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta – Diúltú d’iarratas ar rochtain ar an margadh saothair – Foras diúltaithe – Moill ar phróiseáil an iarratais ar chosaint idirnáisiúnta atá inchurtha go páirteach i leith an iarratasóra)
I gCás C‑742/24 [Havvitt] (i),
IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ón gCúirt Uachtarach (Éire), trí bhreith an 23 Deireadh Fómhair 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 24 Deireadh Fómhair 2024, sna himeachtaí
An Binse um Achomhairc i dtaobh Cosaint Idirnáisiúnta,
An tAire Dlí agus Cirt,
Éire,
An tArd-Aighne,
v
LK,
tugann AN CHÚIRT (an Deichiú Dlísheomra),
agus í comhdhéanta mar seo a leanas: J. Passer (Rapóirtéir), Uachtarán Dlísheomra, D. Gratsias agus B. Smulders, Breithiúna,
Abhcóide Ginearálta: J. Richard de la Tour,
Cláraitheoir: A. Calot Escobar,
ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn,
tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:
– Éire, an tAire Dlí agus Cirt, agus an tArd-Aighne, ag M. Browne, Príomh-Aturnae Stáit, C. Aherne, A. Burke agus A. Joyce, i gcáil Gníomhairí, le cúnamh ó N.J. Travers, Abhcóide Sinsir, agus P. Leonard, Abhcóide,
– L.K., ag C. Power, Abhcóide Sinsir agus H. Burgess, Abhcóide, agus G. Daly, Aturnae,
– an Coimisiún Eorpach, ag A. Azéma agus M. Debieuvre, i gcáil Gníomhairí,
tar éis cinneadh a dhéanamh, i ndiaidh an tAbhcóide Ginearálta a éisteacht, breith a thabhairt ar an gcás gan Tuairim,
an Breithiúnas seo a leanas:
Breithiúnas
1 Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 lena leagtar síos caighdeáin a bhaineann le hiarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta a ghlacadh (IO 2013 L 180, lch. 96).
2 Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí idir LK, iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta, agus an Binse um Achomhairc i dtaobh Cosaint Idirnáisiúnta, an tAire Dlí agus Cirt, Éire agus an tArd-Aighne maidir le dlíthiúlacht an chinnidh lena ndiúltaítear dá iarratas ar rochtain ar an margadh saothair, ar an bhforas go raibh an mhoill ar chinneadh a ghlacadh ag an gcéad chéim maidir lena iarratas ar chosaint idirnáisiúnta (‘an cinneadh ag an gcéad chéim’) inchurtha ina leith.
An dlí lena mbaineann
Dlí an Aontais Eorpaigh
Treoir 2013/32/AE
3 Luaitear in Airteagal 6 de Threoir 2013/32/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 maidir le nósanna imeachta coiteanna chun stádas cosanta idirnáisiúnta a dheonú agus a tharraingt siar (IO 2013 L 180, lch. 60), dar teideal ‘Rochtain ar an nós imeachta’, i mír 4 de:
‘[...] measfar iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a bheith taiscthe a luaithe a bheidh foirm arna tíolacadh ag an iarratasóir nó, i gcás ina bhforáiltear dó sa dlí náisiúnta, tuarascáil oifigiúil, sroichte ag údaráis inniúla an Bhallstáit lena mbaineann.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Treoir 2013/33
4 Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 3 de Threoir 2013/33, dar teideal ‘Raon feidhme’, i mír 1 de:
‘Beidh feidhm ag an Treoir seo maidir le gach náisiúnach tríú tír agus gach duine gan stát a dhéanann iarratas ar chosaint idirnáisiúnta ar chríoch Ballstáit [...]’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
5 Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 15 den Treoir sin, dar teideal ‘Fostaíocht’, i mír 1 de:
‘Áiritheoidh na Ballstáit go mbeidh rochtain ag iarratasóirí ar an margadh saothair tráth nach déanaí ná 6 mhí ón dáta taiscthe an iarratais ar chosaint idirnáisiúnta ar choinníoll nach bhfuil cinneadh céadchéime déanta ag an údarás inniúil agus nach féidir an mhoill a chur i leith an iarratasóra.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Dlí na hÉireann
6 Le Rialacháin na gComhphobal Eorpach (Coinníollacha Glactha), 2018 (I.R. Uimh. 230/2018) (‘Rialacháin 2018’), rinneadh forálacha Threoir 2013/33 a thrasuí i ndlíchóras na hÉireann le héifeacht ón 30 Meitheamh 2018.
7 Foráiltear mar seo a leanas le hAirteagal 11(3) agus (4) de na Rialacháin sin, lena gcuirtear Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 chun feidhme:
‘3. Féadfaidh iarratasóir iarratas a dhéanamh ar chead, iarratas –
[...]
(b) a dhéanfar ar nó tar éis dhul in éag na tréimhse 8 mí dar tús ar dháta an iarratais.
4. Féadfaidh an tAire [Dlí agus Cirt], ar iarratas arna dhéanamh de réir mhír (3) a fháil, cead [ar rochtain ar an margadh saothair] a dheonú don iarratasóir más rud é:
(a) faoi réir mhír (6), go bhfuil tréimhse 9 mí, dar tús dáta an iarratais [ar chosaint idirnáisiúnta], imithe in éag, agus, faoin dáta sin, nach bhfuil cinneadh céadchéime déanta maidir le hiarratas ar chosaint an iarratasóra, agus
(b) nach bhféadfar an staid dá dtagraítear i bpointe (a) a chur i leith an iarratasóra go hiomlán nó go páirteach.’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
8 An 2 Meán Fómhair 2019, rinne LK, náisiúnach de chuid na Seoirsia, iarratas ar chosaint idirnáisiúnta in Éirinn, agus mhaígh sé go raibh sé i bhfíorbhaol díobháil thromchúiseach a fhulaingt dá bhfillfeadh sé ar a Stát tionscnaimh.
9 Rinne an Oifig um Chosaint Idirnáisiúnta (Éire) (‘OCI’) agallamh le LK a sceidealú don 16 Meán Fómhair 2019, ach níor cuireadh LK ar an eolas faoi. Chuaigh LK i dteagmháil lena oibrí sóisialta, a d’eagraigh agallamh le OCI an 12 Nollaig 2019. Le linn an agallaimh sin, fuair LK ceistneoir a bhaineann le cosaint idirnáisiúnta (‘ceistneoir OCI 2’), a dréachtaíodh sa tSeoirsia, a bhí le líonadh isteach agus le cur ar ais faoin 6 Eanáir 2020.
10 Dheonaigh OCI ceithre fhadú ar theorainn ama do LK, go dtí an 24 Lúnasa 2020, chun cur isteach a fhreagra ar cheistneoir IPO 2 a éascú. Deonaíodh an chéad fhadú ar theorainn ama an 7 Eanáir 2020 go dtí an 5 Feabhra 2020, tráth nach raibh dlíodóir ag LK go fóill chun cabhrú leis. D’iarr an dlíodóir a ceapadh chun treoracha a ghlacadh an dara sraith d’fhaduithe ar theorainn ama, a deonaíodh an 5 agus an 20 Feabhra 2020. Go deimhin, ós rud é nach bhfuil Béarla ag LK, bhí gá le seirbhísí aistritheora Sheoirsigh chun go mbeadh sé in ann ceistneoir OCI 2 a líonadh isteach le cúnamh ó dhlíodóir. Deonaíodh an tríú hiarraidh ar fhadú ar theorainn ama, a diúltaíodh ar dtús, an 16 Márta 2020 go dtí an 1 Bealtaine 2020 mar gheall ar ráig phaindéim COVID-19 agus na deacrachtaí a bhaineann le seirbhísí aistriúcháin i bpearsa a eagrú. Deonaíodh an fadú ar theorainn ama sin do gach iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta. Iarradh ceathrú fadú ar theorainn ama, arbh é an fadú ar theorainn ama deiridh é, an 17 Iúil 2020 agus deonaíodh é go dtí an 24 Lúnasa 2020. D’fhreastail LK ar chruinniú lena dhlíodóir, i láthair aistritheora, an 5 Lúnasa 2020 agus cuireadh ceistneoir líonta isteach OCI 2 faoi bhráid OCI an 25 Lúnasa 2020.
11 An tráth céanna, an 20 Meitheamh 2020, rinne LK iarratas ar chead ar rochtain ar an margadh saothair faoi Airteagal 11(3) de Rialacháin 2018 leis an Aonad um Rochtain ar an Margadh Saothair (Éire) (‘ARMS’).
12 Dhiúltaigh ARMS don iarratas sin an 28 Lúnasa 2020 ar an bhforas go raibh an mhoill ar eisiúint cinnidh ag an gcéad chéim inchurtha i leith LK. Luaigh ARMS freisin nár tharchuir LK ceistneoir OCI 2 ar ais.
13 An 11 Meán Fómhair 2020, d’iarr LK athbhreithniú ar an diúltú sin. Le cinneadh an 2 Nollaig 2020, dheimhnigh an t‑údarás atá inniúil chun na críche sin laistigh den Aireacht Dlí agus Cirt an diúltú sin, agus é den tuairim go bhféadfaí an mhoill ar eisiúint cinnidh ag an gcéad chéim a chur i leith LK, ós rud é nár fhreastail sé ar agallamh an 16 Meán Fómhair 2019 agus nár chuir sé ceistneoir OCI 2 isteach laistigh de thréimhse réasúnta.
14 Thug LK caingean i gcoinne an diúltaithe sin os comhair an Bhinse um Achomhairc i dtaobh Cosaint Idirnáisiúnta, a diúltaíodh le cinneadh an 3 Márta 2021.
15 Dá bhrí sin, thug sé caingean i gcoinne an chinnidh sin os comhair na hArd-Chúirte (Éire). Le breithiúnas an 9 Meitheamh 2022, chinn an chúirt sin go raibh conclúid an Bhinse um Achomhairc i dtaobh Cosaint Idirnáisiúnta go bhféadfaí an mhoill ar eisiúint cinnidh ag an gcéad chéim a chur i leith LK, nó nár chomhoibrigh LK le próiseáil a iarratais, neamhloighciúil agus neamhréireach agus chuir sí an cinneadh sin ar neamhní.
16 Rinneadh achomharc i gcoinne an bhreithiúnais sin chuig an gCúirt Uachtarach (Éire), arb í an chúirt a rinne an tarchur í.
17 Measann an chúirt sin nach féidir aon mhoill a chur i leith LK i ndáil leis an tréimhse ón 2 Meán Fómhair 2019, an dáta a rinne sé iarratas ar chosaint idirnáisiúnta, go dtí go rachaidh tréimhse réasúnta tar éis an 28 Eanáir 2020 in éag, an dáta a cheap an Bord um Chúnamh Dlíthiúil (Éire) dlíodóir chun cabhrú leis a fhreagra ar cheistneoir OCI 2 a ullmhú.
18 Tugann sí faoi deara, áfach, ar an 4 Márta, cé gur deonaíodh faduithe ar theorainn ama arís do LK an 5 agus an 20 Feabhra 2020 chun freagra a thabhairt ar an gceistneoir sin, nach raibh líonta isteach go fóill. Tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara gur mar gheall ar ráig phaindéim COVID-19 agus na srianta ina dhiaidh sin amháin a deonaíodh fadú ar theorainn ama breise, an 16 Márta 2020, do gach iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta, rud a chuir ar chumas LK tairbhe a bhaint as teorainn ama breise go dtí an 1 Bealtaine 2020. Mar sin féin, níor chuir LK ceistneoir OCI 2 isteach fós ar an dáta sin agus ní go dtí an 17 Iúil 2020 a d’iarr LK fadú ar theorainn ama breise.
19 Measann an chúirt sin nach mbaineann sé le hábhar gur chomhaontaigh OCI roinnt faduithe ar theorainn ama a dheonú, ós rud é, in éagmais an fhaisnéis is gá a bheith curtha ar fáil ag LK i gceistneoir OCI 2 atá líonta isteach go cuí, nach bhféadfaí an t‑iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a phróiseáil.
20 Measann sí, fiú agus paindéim COVID-19 á cur san áireamh, nach bhfuil míniú sásúil fós ar mhoill LK ceistneoir OCI 2 a chur isteach.
21 Maidir leis an iarratas ar chead ar rochtain ar an margadh saothair a chuir LK isteach an 20 Meitheamh 2020, cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl nár chuir LK, ar an dáta sin, an fhaisnéis is gá ar fáil do OCI chun a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta a phróiseáil. I ndáil leis sin, measann sí, dá gcuirfí ceistneoir OCI 2 isteach in am trátha, nach bhfuil aon rud ann a thabharfadh le fios nach bhféadfaí iarratas LK ar chosaint idirnáisiúnta a phróiseáil laistigh den tréimhse 9 mí dá dtagraítear in Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33, a mhairfidh ón 2 Meán Fómhair 2019.
22 Measann an chúirt sin go bhféadfaí a dhearbhú go raibh an mhoill ar iarratas LK ar chosaint idirnáisiúnta a phróiseáil inchurtha go hiomlán i leith LK, ós rud é, in éagmais chomhoibriú LK le IPO, nach bhféadfaí a iarratas a phróiseáil. Mar sin féin, dar léi, ní féidir an chuid sin den mhoill a tharla ón 2 Meán Fómhair 2019 a chur i leith LK.
23 Sna himthosca sin, tá amhras ar an gcúirt sin maidir leis an gcaoi nach mór na heilimintí éagsúla arb ionann iad agus an mhoill ar iarratas LK ar chosaint idirnáisiúnta a phróiseáil a chur i leith LK. Tugann sí faoi deara, i ndáil leis sin, nach dtugtar aon léiriú i dTreoir 2013/33 ar na gníomhartha a d’fhéadfadh a bheith ina moill atá inchurtha i leith iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta.
24 Fiafraíonn sí freisin an gciallaíonn an abairt ‘curtha i leith [...] i bpáirt’ a chur isteach i Rialacháin 2018, agus a mhéid a chiallaíonn sé sin, nach ndearna Éire Treoir 2013/33 a thrasuí i gceart sa dlíchóras náisiúnta, ag féachaint don lánrogha atá ag na Ballstáit agus an Treoir sin á cur chun feidhme acu.
25 Sna himthosca sin, chinn an Chúirt Uachtarach bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:
‘1. [I mbreithiúnas an 14 Eanáir 2021, an Binse um Achomhairc i dtaobh Cosaint Idirnáisiúnta agus páirtithe eile (C‑322/19 agus C‑385/19, EU:C:2021:11), thug an Chúirt] dá haire nach dtugtar aon treoir le Treoir [2013/33] maidir leis na gníomhartha a d’fhéadfadh a bheith ina moill atá inchurtha i leith an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta de réir bhrí Airteagal 15(1) den Treoir [sin]. Agus breithniú á dhéanamh ar na gníomhartha a d’fhéadfadh a bheith ina moill atá inchurtha i leith iarratasóra, an iomchuí a chur san áireamh nár sholáthair iarratasóir amhail [LK] faisnéis ar bith (mar fhreagra ar an gceistneoir) ar feadh níos mó ná an tréimhse 9 mí dá bhforáiltear faoi Airteagal 15 den Treoir [sin]?
2. An gcuimsítear le coincheap na moille de réir bhrí Airteagal 15(1) de Threoir [2013/33] moill ach ar féidir a bheith inchurtha go hiomlán agus go heisiach [i leith an iarratasóra] ar chosaint idirnáisiúnta, nó an gcuimsítear aon mhoill neamhshuntasach ar féidir a bheith inchurtha i leith an iarratasóra nó ar féidir a mheas mar “neamh-chomhoibriú” ón iarratasóir?
3. I gcásanna ina bhfuil moill shuntasach gan mhíniú ar thaobh iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta, agus go raibh moill ar thaobh an [Bhallstáit] féin freisin, mar aon le moill de bharr tosca seachtracha amhail na tosca sin a eascraíonn as Covid-19, an féidir cuid den mhoill foriomlán a bheith “inchurtha i leith an iarratasóra” chun críocha [Threoir 2013/33], nó an gcaithfidh aon mhoill i bpróiseáil an iarratais a bheith ón iarratasóir go heisiach?
4. An gcaithfear a mheas leis an bhfrása, “inchurtha i bpáirt” a chur san áireamh in Airteagal 11(4)(b) de [Rialacháin 2018] gur mhainnigh Éire Treoir [2013/33] a thrasuí i gceart, i bhfianaise an chorrlaigh breithmheasa a fhágtar faoi na Ballstáit maidir leis an gcaoi ina gcinneann siad an Treoir [sin] a chur chun feidhme agus i gcásanna nach bhfeictear go ndéantar dodheánta go praiticiúil nó ródheacair cearta a thugtar le dlíchóras an Aontais a chur i bhfeidhm leis an bhfrása seo a chur san áireamh? ’[Aistriúchán neamhoifigiúil]
Na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú
26 Lena ceithre cheist, cuireann an chúirt a rinne an tarchur ceist ar an gCúirt maidir le léiriú na bhfocal ‘moill nach féidir a chur i leith an iarratasóra’, de réir bhrí Airteagal 15 de Threoir 2013/33.
An chéad cheist go dtí an tríú ceist
27 Lena chéad trí cheist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, iarrann an chúirt a rinne an tarchur ar an gCúirt, go bunúsach, an gá Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 a léiriú sa chaoi, ar an gcéad dul síos, gurb ionann an fíoras nár chuir iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta aon fhaisnéis ar fáil lena gcuirtear ar chumas na n‑údarás inniúil scrúdú a dhéanamh ar a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta ar feadh tréimhse níos faide ná an tréimhse 9 mí a leagtar síos san fhoráil sin agus moill atá inchurtha i leith an iarratasóra de réir bhrí na forála sin agus, ar an dara dul síos, an mbaineann an mhoill sin atá inchurtha i leith an iarratasóra leis an moill nó leis an gcuid den mhoill atá inchurtha go heisiach i leith an iarratasóra sin amháin, nó le moill a bhfuil cúiseanna measctha léi freisin, is é sin le rá, atá inchurtha i leith iompar an iarratasóra sin agus an Bhallstáit agus/nó i leith tosca seachtracha araon.
28 Ba cheart a thabhairt faoi deara, de réir cásdlí socair, gur faoin gcúirt náisiúnta amháin atá sé, ar tugadh an díospóid os a comhair agus nach mór di freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach atá le déanamh, measúnú a dhéanamh, i bhfianaise imthosca sonracha an cháis, ar an ngá atá leis an réamhrialú agus chun go bhféadfaidh sí breith a thabhairt agus ábharthacht na gceisteanna a chuireann sí faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais. Dá bhrí sin, i gcás ina mbaineann na ceisteanna a tarchuireadh le léiriú dhlí an Aontais, tá an Chúirt faoi cheangal, i bprionsabal, rialú a dhéanamh (breithiúnas an 6 Deireadh Fómhair 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, mír 27 agus an cásdlí dá dtagraítear).
29 I ndáil leis sin, ós rud é go ritheann an tréimhse 9 mí a leagtar síos in Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 ó thaisceadh an iarratais ar chosaint idirnáisiúnta, is gá go bhfuil an iarraidh ar réamhrialú seo bunaithe ar an mbonn gur taisceadh iarratas LK ar chosaint idirnáisiúnta, de réir bhrí Airteagal 6(4) de Threoir 2013/32, an 2 Meán Fómhair 2019. Is faoin gCúirt atá sé scrúdú a dhéanamh ar an gcéad cheist go dtí an tríú ceist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú ar bhonn an bhoinn fhíorasaigh sin, ar faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé cruinneas na gceisteanna sin a fhíorú.
30 I gcomhréir le hAirteagal 15(1) de Threoir 2013/33, in éagmais cinneadh céadchéime arna ghlacadh ag an údarás inniúil laistigh de 9 mí ó thaisceadh an iarratais ar chosaint idirnáisiúnta, ní mór don iarratasóir a bheith in ann, gan a thuilleadh moille agus seachas i gcás moille ar phróiseáil an iarratais a bhfuil sé incurtha ina leith, cead ar rochtain a fháil ar mhargadh saothair an Bhallstáit óstaigh. Mar is léir ó aithris 23 den Treoir sin, is é is aidhm do rochtain iarratasóirí ar an margadh saothair neamhthuilleamaíocht iarratasóirí a chur chun cinn agus difríochtaí suntasacha idir na Ballstáit a theorannú.
31 Chun an fhoráil sin a léiriú, ba cheart a mheabhrú gur chinn an Chúirt cheana féin go bhfuil sé tábhachtach na rialacha nós imeachta coiteanna maidir le cosaint idirnáisiúnta a dheonú a bunaíodh le Treoir 2013/32 a chur san áireamh agus go leanann sé as Airteagal 31(3) den Treoir sin go bhfuil moill ar scrúdú a iarratais nó a hiarratais ar chosaint idirnáisiúnta inchurtha i leith an iarratasóra i gcás nach gcomhlíonann sé a oibleagáidí faoi Airteagal 13 den Treoir sin. Foráiltear leis an bhforáil dheireanach sin go bhfuil sé d’oibleagáid ar an iarratasóir comhoibriú leis na húdaráis inniúla chun a chéannacht agus na heilimintí eile dá dtagraítear in Airteagal 4(2) de Threoir 2011/95/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 maidir le caighdeáin i dtaca le cáilitheacht náisiúnach tríú tír nó daoine gan stát mar thairbhithe de chosaint idirnáisiúnta, i dtaca le stádas aonfhoirmeach do dhídeanaithe nó do dhaoine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach agus i dtaca lena bhfuil sa chosaint a thugtar (IO 2011 L 337, lch. 9) a shuíomh, eadhon a aois, a chúlra, lena n‑áirítear aois agus cúlra a thuismitheoirí, ag cur san áireamh a náisiúntacht nó a náisiúntachtaí, tír nó tíortha agus áit chónaithe nó áiteanna cónaithe roimhe sin, iarratais ar thearmann roimhe sin, clár taistil agus doiciméid taistil agus na cúiseanna lena dtugtar údar lena iarratas ar chosaint idirnáisiúnta. Shonraigh an Chúirt freisin go gciallaíonn oibleagáid an iarratasóra comhoibriú nach mór dó an fhianaise a iarradh agus, i gcás inarb iomchuí, na mínithe agus an fhaisnéis a iarradh a sholáthar a mhéid is féidir (breithiúnas an 14 Eanáir 2021, The International Protection Appeals Tribunal agus páirtithe eile, C‑322/19 agus C‑385/19, EU:C:2021:11, míreanna 76 agus 77 agus an cásdlí dá dtagraítear).
32 Thairis sin, chinn an Chúirt go gceadaítear le hAirteagal 13 de Threoir 2013/32 freisin do na Ballstáit oibleagáidí eile a fhorchur ar an iarratasóir atá riachtanach chun a iarratas a phróiseáil, inter alia, a cheangal air tuairisciú do na húdaráis inniúla nó teacht i láthair ag am agus in áit shonrach, na húdaráis a chur ar an eolas faoina áit chónaithe nó a ráitis a chuardach, a ghrianghrafadh agus a thaifeadadh (breithiúnas an 14 Eanáir 2021, The International Protection Appeals Tribunal agus páirtithe eile, C‑322/19 agus C‑385/19, EU:C:2021:11, mír 78).
33 Dá bhrí sin, féadfar moill ar phróiseáil iarratais ar chosaint idirnáisiúnta a chur i leith an iarratasóra i gcás nár chomhoibrigh sé leis na húdaráis náisiúnta inniúla (breithiúnas an 14 Eanáir 2021, The International Protection Appeals Tribunal agus páirtithe eile, 322/19 agus 385/19, EU:C:2021:11, mír 79).
34 Mar sin, ós rud é nach gcuireann iarratasóir aon fhaisnéis ar fáil lena gcuirtear ar chumas na n‑údarás inniúil scrúdú a dhéanamh ar a iarratas ar chosaint idirnáisiúnta ar feadh tréimhse níos faide ná 9 mí ó thaisceadh an iarratais sin, is easpa iomlán comhoibriú é lena dtugtar údar leis an iarratasóir sin gan bheith in ann rochtain a fháil ar an margadh saothair de bhun Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 ag deireadh na tréimhse sin. Dá bhrí sin, ciallaíonn an easpa iomlán comhoibriú sin nach bhféadfaí tús a chur leis an uasteorainn ama 9 mí a leagtar síos san fhoráil sin.
35 É sin ráite, murab ionann agus easpa iomlán comhoibriú le linn na huasteorainn ama 9 mí dá dtagraítear in Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33, ní féidir le heaspa comhoibriú ón iarratasóir le linn eatramh ama le linn na teorann ama sin iarmhairt den sórt sin a bheith ann.
36 Go deimhin, i gcás den sórt sin, ní mór nach mbeidh mar thoradh ar an moill ar phróiseáil a iarratais ach síneadh 9 mí a chur leis an tréimhse sin de réir fhad an eatraimh inar tharla an mhoill sin mar thoradh ar mhainneachtain an iarratasóra sin comhoibriú, chun an dáta a chinneadh óna bhfuil an t‑iarratasóir sin i dteideal cead ar rochtain a fháil ar an margadh saothair, in éagmais cinneadh céadchéime. Os a choinne sin, ní féidir na heatraimh ama le linn na teorainn ama sin a raibh an mhoill sin inchurtha go heisiach i leith cúiseanna seachas iompar an iarratasóra sin a chur san áireamh i bhfadú na teorann ama atá i gceist.
37 Sa chás seo, áfach, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an féidir moill a bhfuil a cúiseanna measctha, is é sin le rá atá inchurtha i leith an iarratasóra agus an Bhallstáit óstaigh araon, nó i leith tosca seachtracha, amhail paindéim, a chur i leith an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta.
38 I ndáil leis sin, is léir ón gcomhad a seoladh chuig an gCúirt go n‑áirítear cásanna den sórt sin sna fíorais is cúis leis an gcás sna príomhimeachtaí, go háirithe don tréimhse tar éis an 28 Eanáir 2020, an dáta a cheap an Bord um Chúnamh Dlíthiúil dlíodóir chun cúnamh a thabhairt do LK agus a fhreagra ar fhoirm OCI 2 á ullmhú aige, agus a measann an chúirt a rinne an tarchur nach féidir imeacht ama a chur i leith LK in aon chás os a comhair.
39 Ina theannta sin, maidir leis an tréimhse tar éis an 28 Eanáir 2020, tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara, cé nach féidir moill a chur i leith LK maidir leis an tréimhse réasúnta ama is gá chun a chur ar a chumas ceistneoir OCI 2 a líonadh isteach, mar sin féin, an 4 Márta 2020, nár cuireadh an ceistneoir sin ar ais chuig OCI fós, cé gur deonaíodh teorannacha ama breise do LK an 5 agus an 20 Feabhra 2020. Thairis sin, tugann an chúirt a rinne an tarchur faoi deara gur mar gheall ar ráig phaindéim COVID-19 a deonaíodh fadú ar theorainn ama breise, an 16 Márta 2020, do gach iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta, rud a chuir ar chumas LK tairbhe a bhaint as teorainn ama breise go dtí an 1 Bealtaine 2020. Mar sin féin, tugann sí faoi deara, ar an dáta sin, nár tarchuireadh an ceistneoir sin ar ais chuig OCI fós agus nach raibh sé go dtí an 17 Iúil 2020, is é sin le rá, dhá mhí go leith ina dhiaidh sin, gur iarradh agus gur deonaíodh fadú breise go dtí an 24 Lúnasa 2020. Ina dhiaidh sin, an 5 Lúnasa 2020, d’fhreastail LK ar chruinniú lena dhlíodóir agus lena aistritheoir agus chuir sé ceistneoir OCI 2 comhlánaithe isteach an 25 Lúnasa 2020.
40 I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, chun go mbeidh moill inchurtha i leith iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta, nach mór a shuíomh, i bhfianaise imthosca ábhartha uile an cháis, go bhfuil nasc cúisíoch idir iompar an iarratasóra sin agus an mhoill a suíodh, agus mar thoradh air sin nach féidir an t‑iarratasóir sin a chur faoi dhliteanas ach amháin i leith moilleanna a eascraíonn as a ghníomhaíochtaí. Dá bhrí sin, i gcás moill ar ina leith a shuitear go bhfuil na cúiseanna measctha, is gá a bheith in ann an chuid den mhoill sin atá inchurtha i leith an iarratasóra sin a chinneadh.
41 I gcás inar féidir cinneadh den sórt sin a dhéanamh, is faoi údarás inniúil an Bhallstáit óstaigh atá sé a chur san áireamh ní an t‑eatramh iomlán ama, arb iad cúiseanna measctha is cúis leis, ach cuid den eatramh sin a chomhfhreagraíonn don sciar freagrachta atá inchurtha i leith an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta, chun fad a chur, de réir na coda, leis an teorainn ama 9 mí dá dtagraítear in Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33, óna bhfuil ceart rochtana ag an iarratasóir sin ar an margadh saothair agus i gcás ina mainneodh an Ballstát a oibleagáidí a chomhlíonadh dá ndiúltódh sé cead a thabhairt dó chun na críche sin.
42 Fágann léiriú den sórt sin gur féidir cothromaíocht a bhaint amach idir, ar thaobh amháin, ceart an iarratasóra, in éagmais cinneadh ag an gcéad chéim laistigh den tréimhse 9 mí a leagtar síos in Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33, rochtain a fháil ar an margadh saothair agus, ar an taobh eile, leasanna an Bhallstáit óstaigh, nach féidir a cháineadh as mainneachtain an rochtain sin a dheonú a luaithe a théann an teorainn ama sin in éag i gcás ina bhfuil an t‑iarratasóir sin freagrach, go páirteach, as mainneachtain cinneadh céadchéime a ghlacadh laistigh den teorainn ama sin.
43 Sna himthosca sin, is é an freagra ar an gcéad cheist go dtí an tríú ceist ná nach mór Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 a léiriú sa chaoi go gcumhdaítear leis an moill is féidir a chur i leith an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta, de réir bhrí na forála sin, ní hamháin an mhoill nó an chuid den mhoill atá inchurtha go heisiach i leith an iarratasóra sin, ach freisin, i gcás ina bhfuil eatramh ama ann arb iad cúiseanna measctha is cúis leis, is é sin le rá, a bhfuil a thionscnamh inchurtha i leith iompar an iarratasóra sin agus an Bhallstáit óstaigh araon agus/nó i leith tosca seachtracha amhail, inter alia, paindéim, an chuid den eatramh ama sin a dhealraíonn, i bhfianaise imthosca uile an cháis, a bheith comhfhreagrach leis an sciar freagrachta is inchurtha i leith an iarratasóra sin.
An ceathrú ceist
44 Lena ceathrú ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht Ballstáit faoina bhféadfaidh an t‑údarás náisiúnta atá inniúil chun ceaduithe a dheonú ar rochtain ar an margadh saothair sa Bhallstát sin cead den sórt sin a dhiúltú d’iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta nach raibh a iarratas, a taisceadh ar feadh 9 mí ar a laghad sa Bhallstát céanna, fós faoi réir cinneadh céadchéime ar chúiseanna a d’fhéadfadh a bheith inchurtha i leith an iarratasóra sin ‘go páirteach’.
45 Dá bhrí sin, leanann sé ón bhfreagra ar an gcéad cheist go dtí an tríú ceist, i gcás ina bhfuil moill ar chinneadh céadchéime a ghlacadh, go n‑údaraítear le hAirteagal 15(1) de Threoir 2013/33 don Bhallstát sin a chinneadh an bhfuil nasc cúisíoch idir iompar an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta agus an mhoill sin, lena n‑áirítear i gcás nach bhfuil an mhoill sin inchurtha i leith an iarratasóra sin ach go páirteach, chun dul in éag na teorann ama ar ag a deireadh a cheanglaítear ar an mBallstát sin rochtain a thabhairt don iarratasóir sin ar an margadh saothair a chur siar, thar na 9 mí dá bhforáiltear sa fhoráil sin, suas go dtí an t‑eatramh ama ar suíodh an nasc cúisíoch sin ina leith nó, i gcás ina bhfuil moill ar chúiseanna measctha, an chuid den eatramh ama sin a chomhfhreagraíonn don sciar freagrachta atá inchurtha i leith an iarratasóra sin.
46 Dá bhrí sin, is é an freagra ar an gceathrú ceist nach mór Airteagal 15(1) de Threoir 2013/33 a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht Ballstáit faoina bhféadfaidh an t‑údarás náisiúnta atá inniúil chun ceaduithe ar rochtain ar an margadh saothair a dheonú cead den sórt sin a dhiúltú d’iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta nach raibh a iarratas, a taisceadh ar feadh 9 mí ar a laghad sa Bhallstát sin, fós faoi réir cinneadh céadchéime ar chúiseanna is féidir a chur i leith an iarratasóra sin ‘go páirteach’, ar choinníoll nach gcuirtear san áireamh mar bhonn leis an diúltú sin ach an t‑eatramh ama ar suíodh nasc cúisíoch ina leith idir iompar an iarratasóra sin agus tarlú na moille sin nó, i gcás ina bhfuil eatramh ama ann mar thoradh ar chúiseanna measctha, an chuid den eatramh sin a chomhfhreagraíonn don sciar freagrachta is inchurtha i leith an iarratasóra sin.
Costais
47 Ós rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte, seachas na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.
Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Deichiú Dlísheomra) mar seo a leanas:
1. Maidir le hAirteagal 15(1) de Threoir 2013/33/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 26 Meitheamh 2013 lena leagtar síos caighdeáin a bhaineann le hiarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta a ghlacadh
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
cumhdaítear leis an moill is féidir a chur i leith an iarratasóra ar chosaint idirnáisiúnta, de réir bhrí na forála sin, ní hamháin an mhoill nó an chuid den mhoill atá inchurtha go heisiach i leith an iarratasóra sin, ach freisin, i gcás ina bhfuil eatramh ama ann arb iad cúiseanna measctha is cúis leis, is é sin le rá, a bhfuil a thionscnamh inchurtha i leith iompar an iarratasóra sin agus an Bhallstáit óstaigh araon agus/nó i leith tosca seachtracha amhail, inter alia, paindéim, an chuid den eatramh ama sin a dhealraíonn, i bhfianaise imthosca uile an cháis, a bheith comhfhreagrach leis an sciar freagrachta is inchurtha i leith an iarratasóra sin.
2. Maidir le hAirteagal 15(1) de Threoir 2013/33,
ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:
ní chuirtear cosc leis ar reachtaíocht Ballstáit faoina bhféadfaidh an t‑údarás náisiúnta atá inniúil chun ceaduithe ar rochtain ar an margadh saothair a dheonú cead den sórt sin a dhiúltú d’iarratasóir ar chosaint idirnáisiúnta nach raibh a iarratas, a taisceadh ar feadh 9 mí ar a laghad sa Bhallstát sin, fós faoi réir cinneadh céadchéime ar chúiseanna is féidir a chur i leith an iarratasóra sin ‘go páirteach’, ar choinníoll nach gcuirtear san áireamh mar bhonn leis an diúltú sin ach an t‑eatramh ama ar suíodh nasc cúisíoch ina leith idir iompar an iarratasóra sin agus tarlú na moille sin nó, i gcás ina bhfuil eatramh ama ann mar thoradh ar chúiseanna measctha, an chuid den eatramh sin a chomhfhreagraíonn don sciar freagrachta is inchurtha i leith an iarratasóra sin.
[Sínithe]
* Teanga an cháis: an Béarla.
i Is ainm bréige é ainm an cháis seo. Ní fhreagraíonn sé d’fhíorainm aon pháirtí sna himeachtaí.