Cás C-400/23

(Iarraidh ar réamhrialú ón Varhoven kasatsionen sad)

Breithiúnas na Cúirte (an Ceathrú Dlísheomra) an 16 Eanáir 2025

(Tarchur chun réamhrialú – Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Treoir (AE) 2016/343 – An ceart chun bheith i láthair ag an triail – Airteagal 8(2) – Triail a bhfuil ciontú nó éigiontú in absentia mar thoradh léi – Coinníollacha – Airteagal 8(4) – Oibleagáid duine a thriailtear in absentia a chur ar an eolas faoi na leigheasanna dlí atá ar fáil – Airteagal 9 – Ceart chun trialach nua, nó chun fála ar leigheas dlí comhionann a cheadódh d’imscrúdú nua ar thuillteanais an cháis agus ar féidir go ndéanfaí an cinneadh bunaidh a fhreaschur dá bharr – Airteagal 10(1) – Ceart chun leigheas éifeachtach a fháil – Reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear aitheantas don cheart chun trialach nua faoi réir iarratas ar athoscailt imeachtaí coiriúla a bheith curtha isteach roimh ré os comhair údarás breithiúnach nach mór don duine a thriailtear in absentia láithriú os a chomhair)

Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla – Treoir 2016/343 – An ceart chun bheith i láthair ag an triail – Imeachtaí in absentia – Ceart chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile – Reachtaíocht náisiúnta lena gcuirtear aitheantas don cheart chun trialach nua faoi réir iarratas ar athoscailt imeachtaí coiriúla a bheith curtha isteach roimh ré – Inghlacthacht – Coinníollacha

(Airteagal 8(2) agus (4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)

(féach míreanna 43-46, 59-69, 75, cuid oibríochtúil 1)
Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla – Treoir 2016/343 – an Ceart chun bheith i láthair ag an triail – Imeachtaí in absentia – Ceart chun trialach nua, nó chun leigheas dlí eile – Oibleagáid duine a thriailtear in absentia a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua, nó chun leigheas dlí eile – Measúnú arna dhéanamh ag cúirt a bhfuil triail á seoladh aici in absentia ar an gceart sin a bheith ann agus tagairt don cheart sin sa chinneadh a thugtar don duine lena mbaineann – Inghlacthacht

(Airteagal 8(2) agus (4) agus Airteagail 9 agus 10(1) de Threoir 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)

(féach míreanna 85-87, cuid oibríochtúil 2)
Comhar breithiúnach in ábhair choiriúla – Gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart chun bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla – Treoir 2016/343 – An ceart chun bheith i láthair ag an triail – Imeachtaí in absentia – Ceart chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile – Oibleagáid duine a thriailtear in absentia a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua, nó chun leigheas dlí eile – Raon feidhme – Éigiontú a thugtar in absentia – Cuimsiú

(Airteagal 8(2) agus (4) agus Airteagal 9 de Threoir 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle)

(féach míreanna 90-95, cuid oibríochtúil 3)

Résumé

Maidir le tarchur chun réamhrialú ón Sofiyski gradski sad (Cúirt Chathrach Shóifia, an Bhulgáir), soiléiríonn an Chúirt Bhreithiúnais oibleagáidí na mBallstát in imeachtaí coiriúla a thionscnaítear in absentia.

Tá imeachtaí coiriúla i gcoinne VB, atá cúisithe i gcionta coiriúla inphionóis le pianbhreitheanna choimeádta, os comhair na cúirte a rinne an tarchur. Ní bhfuair VB aon fhógra foirmiúil faoi na cúisimh a cuireadh ina choinne. Ina theannta sin, níor cuireadh é ar an eolas faoina bheith curtha os comhair cúirte nó, a fortiori, faoi dháta agus áit na héisteachta ná faoi na hiarmhairtí a bhaineann le mainneachtain teacht i láthair. Níor éirigh leis na húdaráis náisiúnta inniúla VB a aimsiú, ós rud é gur éalaigh sé le linn chéim an fhiosrúcháin, roimh an oibríocht phóilíneachta a bhí dírithe ar dhaoine faoi dhrochamhras a ghabháil.

Agus í á mheas nach gcomhlíontar na coinníollacha maidir le himeachtaí a reáchtáil gan an cúisí a bheith i láthair, dá bhforáiltear le Treoir 2016/343 ( 1 ) sa chás seo, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur maidir le raon feidhme a hoibleagáide an duine a thriailtear in absentia a chur ar an eolas faoi na leigheasanna dlí atá ar fáil ( 2 ). Tugann sí faoi deara, maidir leis an mBulgáir, tar éis dhul in éag an teorainn ama chun achomharc a thaisceadh i gcoinne ciontú in absentia, go bhfuil iarratas ar athoscailt imeachtaí coiriúla mar an t-aon leigheas dlí atá ar fáil i gcoinne ciontú, agus nach mór an t-iarratas sin a thaisceadh os comhair an Varhoven kasatsionen sad (an Chúirt Uachtarach um Achomharc, an Bhulgáir). Ní chuirtear in iúl ná ní aithnítear fiú an ‘ceart chun trialach nua nó leigheas dlí eile’ tráth a chuirtear an duine a chiontaítear in absentia ar an eolas faoina chiontú. Ag an am céanna, foráiltear le dlí na Bulgáire don oibleagáid atá ar an duine a bhfuil iarratas déanta aige ar athoscailt imeachtaí coiriúla, dá uireasa sin, teacht os comhair na cúirte a dhéanfaidh scrúdú ar an iarratas sin.

Agus amhras uirthi faoi chomhoiriúnacht chóras nós imeachta na Bulgáire le Treoir 2016/343, chuir an chúirt a rinne an tarchur roinnt ceisteanna faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais le haghaidh réamhrialú.

Measúnú na Cúirte Breithiúnais

Ar dtús, maidir le ceart an duine a ciontaíodh in absentia‘chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile’ de réir bhrí Airteagal 8(4) de Threoir 2016/343, soiléiríonn an chúirt nach gcuirtear bac leis an Treoir sin córas nós imeachta a bhunú nach mbeidh athoscailt imeachtaí coiriúla mar thoradh air go huathoibríoch, ach ceanglaítear ar dhaoine a ciontaíodh in absentia agus a bhfuil suim acu in athoscailt den sórt sin iarratas a dhéanamh chuige sin os comhair cúirt eile, ar leithligh ón gcúirt a d’eisigh an breithiúnas in absentia, chun go bhféadfaidh an chúirt eile sin a fhíorú go gcomhlíontar an coinníoll lena ndéantar an ceart chun trialach nua, eadhon mainneachtain na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin, a chomhlíonadh. Is léir sin freisin ó fhoclaíocht Airteagal 8(4) den Treoir lena mbaineann. Go deimhin, ar thaobh amháin, léirítear, leis an tagairt don fhéidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh in absentia, a chuirtear i láthair mar eilimint nós imeachta atá ar leithligh ón ‘[g]ceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile’ agus atá neamhspleách air, go bhfuil an fhéidearthacht ag na Ballstáit nós imeachta a sholáthar sa tréimhse roimh an triail nua nó roimh fheidhmiú an leighis dlí eile, agus ós rud é go bhféadfadh sé gurbh is é cuspóir do nós imeachta den chineál sin a fhíorú nár comhlíonadh na coinníollacha thuasluaite. Ar an dara dul síos, ciallíonn úsáid an chónaisc chomhordaithigh ‘nó’ sa fhrása ‘ceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile’ go bhfuil sé de rogha ag na Ballstáit foráil a dhéanamh d’athoscailt imeachtaí coiriúla i bhfoirm triail nua nó foráil a dhéanamh do ‘leigheas dlí eile’ atá coibhéiseach le triail nua.

Measann an Chúirt Bhreithiúnais go bhfuil réimse nós imeachta den chineál sin comhoiriúnach le Treoir 2016/343, ar thaobh amháin, a mhéid a cheadaítear, leis an nós imeachta chun a iarraidh go n-athosclófaí na himeachtaí coiriúla, triail nua i ngach cás ina suitear, tar éis a fhíorú nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin agus, ar an dara dul síos, go gcuirtear in iúl freisin don duine a ciontaíodh in absentia gurb ann don nós imeachta sin nuair a chuirtear in iúl dó nó di go bhfuil sé nó sí ciontaithe.

Ina dhiaidh sin, meabhraíonn an Chúirt Bhreithiúnais gur faoin gcúirt a rinne an tarchur atá sé a mheas cibé an bhfuil an réimse nós imeachta arna bhunú ag reachtóir na Bulgáire comhoiriúnach le Treoir 2016/343, agus go háirithe cibé an gcomhlíontar prionsabal na héifeachtachta leis an nós imeachta chun imeachtaí coiriúla a athoscailt.

Maidir leis an measúnú ar chomhlíonadh phrionsabal na héifeachtachta ag an gcóras a thug reachtóir na Bulgáire isteach, ar an gcéad dul síos, scríobhann an Chúirt Bhreithiúnais go bhfuil sé tábhachtach a áirithiú leis an nós imeachta um iarratas ar imeachtaí coiriúla a athoscailt go ndéanfaí an ceart chun triail nua a fháil a aithint i ngach cás nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) den Treoir sin.

Ar an dara dul síos, ní mór a fhiorú cibé an bhfaighfidh an duine a ciontaíodh in absentia, tráth a chuirtear in iúl dó gurb ann don chiontú sin nó go pras ina dhiaidh sin, cóip den chinneadh a tugadh in absentia ina iomláine agus a chearta nós imeachta a chur in iúl, lena n-áirítear maidir leis an bhféidearthacht iarratas a chur isteach ar athoscailt na n-imeachtaí coiriúla agus an chúirt ar os a comhair agus an teorainn ama ar laistigh di nach mór an iarraidh sin a dhéanamh.

Ar an tríú dul síos, ní mór aon nós imeachta chun triail nua a iarraidh a shocrú ar bhealach lena ndéileálfar leis an iarraidh sin go gasta, ionas gur féidir a chinneadh a luaithe is féidir ar tharla an triail in absentia gan na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343 a bheith comhlíonta. Tá an ceanglas sin go ndéileálfar go gasta leis níos tábhtachtaí fós ós rud é go bhféadfadh sé gur in-fhorfheidmithe iad na cinntí arna dtabhairt in absentia.

Ar deireadh, ceanglaítear le prionsabal na héifeachtachta go mbeidh an duine lena mbaineann in ann é féin a chur in iúl, go pearsanta nó trí dhlíodóir, maidir leis an gceist ar tharla an triail in absentia cé nár comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in Airteagal 8(2) de Threoir 2016/343. Ní féidir a thuiscint go dtugtar le tuiscint leis an rogha sin go bhfuil oibleagáid ar an duine lena mbaineann teacht i láthair go pearsanta os comhair na cúirte a scrúdaíonn an t-iarratas sin. Go deimhin, le hoibleagáid ar an duine lena mbaineann a cuireadh in iúl faoina chiontú gan bheith gafa chun bheith i láthair go pearsanta os comhair na cúirte, chuirfí de cheangal ar duine atá fós saor chun bheith ina príosúnach ionas go bhféadfadh sé tairbhe a bhaint as a cheart chun trialach nua. Bheadh sé sin ar neamhréir leis an gceart bunúsach chun trialach córa.

Ag an am céanna, maidir leis an oibleagáid an duine a thriailtear in absentia a chur ar an eolas faoina cheart chun trialach nua, meabhraíonn an Chúirt Bhreithiúnais ( 3 ) gur staon reachtóir an Aontais ó shoiléiriú a thabhairt maidir le conas nach mór an fhaisnéis maidir leis an gceart chun trialach nua nó chun leighis dlí eile a chur ar fáil. Cé nach féidir Treoir 2016/343 a léiriú sa chaoi go gceanglaítear léi, ar an gcúirt atá ag suí in absentia, a cinneadh a dhéanamh, ina cinneadh, faoin gceart chun trialach nua ( 4 ), lánrogha leathan a fhágáil ar na Ballstáit maidir lena cur chun feidhme. Ní féidir léiriú a dhéanamh ar an Treoir sin, mar sin, sa chaoi go gcuirtear cosc ar an gcúirt sin leis scrúdú a dhéanamh, le linn triail in absentia, ar an gceist ar comhlíonadh na coinníollacha dá bhforáiltear in Airteagal 8(2) agus i gcás nár comhlíonadh iad, a nochtadh sa chinneadh go bhfuil an ceart ag an duine lena mbaineann go reáchtálfar triail nua. Tá sé tábhachtach, mar sin féin, i gcomhthéacs an scrúdaithe a rinne an chúirt atá i mbun triail in absentia ina leith sin, go n-éistfeadh an chúirt sin leis an dlíodóir a dhéanann ionadaíocht ar an duine lena mbaineann, agus an dlíodóir sin as láthair sa chás sin. Comhlíontar na ceanglais a fhorchuirtear le Treoir 2016/343 i gcás ina measann an chúirt a bhfuil triail á seoladh aici in absentia í féin, tar éis éisteacht leis na cúisitheoirí agus an chosaint araon chuige sin, gur comhlíonadh na coinníollacha dá bhforáiltear le hAirteagal 8(2) den Treoir sin agus, murar comhlíonadh iad, ina léiríonn sí, sa chinneadh a thugtar in absentia, nach mór cóip iomlán de a thabhairt don duine lena mbaineann a luaithe a ghabhfar é, tráth a chuirtear an cinneadh sin in iúl dó nó go pras ina dhiaidh sin, go bhfuil an ceart ag an duine sin chun trialach nua.

( 1 ) Treoir (AE) 2016/343 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Márta 2016 maidir le gnéithe áirithe de thoimhde na neamhchiontachta a neartú mar aon leis an gceart bheith i láthair bheith i láthair ag an triail in imeachtaí coiriúla (IO 2016 L 65, lch. 1). Faoi Airteagal 8(2) den Treoir sin, ‘féadfaidh na Ballstáit foráil a dhéanamh ionas go bhféadfar triail a reáchtáil, ar triail a bhféadfadh cinneadh maidir le ciontacht nó neamhchiontacht an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe a bheith mar thoradh léi, in éagmais an duine sin, ar choinníoll:
a)go gcuirfí an triail agus na hiarmhairtí a bhaineann le neamhláithriú in iúl don duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe in am trátha; nó
b)go ndéanfadh dlíodóir sainordaithe ionadaíocht thar ceann an duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe, tar éis dó a bheith curtha ar an eolas faoin triail, ar dlíodóir é a cheap an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe nó a cheap an Stát’.

( 2 ) Go deimhin, foráiltear le hAirteagal 8(4) de Threoir 2016/343, i gcás ina ndéantar triail a reachtáil gan é a bheith indéanta aon cheann de na himthosca dá dtagraítear in Airteagal 8(2) den Treoir a chomhlíonadh toisc nach bhféadfaí an duine atá faoi dhrochamhras nó an duine atá cúisithe a aimsiú, in ainneoin iarrachtaí réasúnacha a bheith déanta, ba cheart do na Ballstáit a áirthiú, nuair a chuirfear duine atá faoi dhrochamhras nó atá cúisithe ar an eolas faoin gcinneadh, go háirithe nuair a ghabhfar é, go gcuirfear ar an eolas é freisin faoin bhféidearthacht agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sin agus faoin gceart chun trialach nua nó chun leigheas dlí eile.

( 3 ) Breithiúnas an 8 Meitheamh 2023, VB (Duine arna chiontú in absentia a chur ar an eolas) (C-430/22 et C-468/22, EU:C:2023:458, mír 27).

( 4 ) Breithiúnas an 8 Meitheamh 2023, VB (Duine arna chiontú in absentia a chur ar an eolas) (C-430/22 et C-468/22, EU:C:2023:458, mír 31).