a) Slándáil an tsoláthair 

Tá na dúshláin slándála fuinnimh atá roimh an Aontas bainteach den chuid is mó lena spleáchas ar sholáthar fuinnimh phríomhúil ó thíortha nach Ballstáit den Aontas iad. Le tabhairt isteach an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, leag an tAontas amach bearta tábhachtacha a dhéanfaidh sé chun a spleáchas ar bhreoslaí iontaise allmhairithe a laghdú trí spriocanna uaillmhianacha a leagan síos maidir le foinsí in-athnuaite fuinnimh agus éifeachtúlacht fuinnimh. Mar sin féin, le géarchéim fuinnimh 2022 agus leis an suaitheadh de bharr praghsanna fuinnimh a tháinig ina dhiaidh sin, cuireadh i dtábhacht an gá atá le níos mó a dhéanamh agus le céimeanna breise a ghlacadh chun spleáchas an Aontais ar fhoinsí fuinnimh phríomhúil nach foinsí de chuid an Aontais iad a laghdú. Go háirithe, leagtar amach le plean REPowerEU céimeanna tábhachtacha chun teaghlaigh agus gnólachtaí a chosaint ar shuaitheadh soláthair tríd an méid seo a leanas a dhéanamh: (i) an acmhainn stórála gáis faoi thalamh a neartú; (ii) an bonneagar gáis nádúrtha leachtaithe a uasghrádú agus a leathnú; agus (iii) foinsí agus bealaí gáis píblíne araon a éagsúlú.

Chun na cuspóirí sin a bhaint amach, is gá síneadh a chur le cuid de na bearta, go príomha sprioc líonta stórála gáis mhí na Samhna, a glacadh roimhe seo ar feadh tréimhse theoranta ama. An tráth céanna, tá athrú tagtha ar dhálaí an mhargaidh. Leis an togra seo, agus ag cur leis an Moladh ón gCoimisiún a glacadh inniu, tá sé mar aidhm ag an gCoimisiún slándáil fuinnimh agus athléimneacht chóras fuinnimh an Aontais Eorpaigh a áirithiú agus, an tráth céanna, tacú leis na Ballstáit trí leibhéal níos airde solúbthachta fós a thabhairt dóibh maidir le conairí líonta chun spriocanna líonta le haghaidh stóráil gáis a chomhlíonadh ar a luas féin, rud a laghdóidh an strus ar an gcóras agus a íoslaghdóidh na féidearthachtaí le haghaidh saobhadh margaidh.

b) Ról na stórála gáis, fadhbanna atá ann faoi láthair agus solúbthacht

Rannchuidíonn stóráil gáis le slándáil an tsoláthair trí sholáthar breise a chur ar fáil má bhíonn móréileamh nó suaitheadh sa soláthar ann; Is ó stóráil gáis a thagann 25-30 % den ghás a thomhlaítear san Aontas le linn an gheimhridh. Le linn an tséasúir téimh, laghdaíonn stóráil an gá le gás breise a allmhairiú agus cuidíonn sí le suaitheadh soláthair a ionsú.

Agus an méid sin á aithint aige, agus gníomhaíochtaí á ndéanamh aige in aghaidh soláthairtí gáis na Rúise a bheith á n‑úsáid mar uirlis troda agus luaineacht sa mhargadh araon, in earrach 2022 dhréachtaigh an Coimisiún leasuithe ar Rialachán (AE) 2017/1938 maidir le slándáil an tsoláthair gáis i ndáil le stóráil gáis agus d’fhormheas na comhreachtóirí go tapa iad 1 . Leis na leasuithe, tugadh isteach sprioc chun a áirithiú go mbeadh saoráidí stórála gáis 90 % lán faoin 1 Samhain (sprioc líonta), mar aon le sraith spriocanna idirmheánacha do gach Ballstát i mí Feabhra, i mí na Bealtaine, i mí Iúil agus i mí Mheán Fómhair an bhliain ina dhiaidh sin (conair líonta). An tráth céanna, tugadh isteach leis na leasuithe ceanglais deimhniúcháin d’oibreoirí córais stórála chun an rialú ar shócmhainní straitéiseacha a fheabhsú agus chun an riosca a sheachaint nach mbeadh leibhéal gáis leordhóthanach i stóras roimh an ngeimhreadh.

c) Comhthéacs an togra

Tá na leasuithe ar Rialachán (AE) 2017/1938 maidir le stóráil gáis le dul in éag ag deireadh 2025. Mar gheall ar an staid theann leanúnach sa mhargadh gáis domhanda, tá gá le síneadh a chur leis na forálacha sin go dtí tar éis 2025.

An tráth céanna, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún Eorpach athbhreithniú a dhéanamh ar chreat slándála fuinnimh an Aontais, lena n‑áirítear athbhreithniú trí mheasúnú a dhéanamh ar cheart bearta buana maidir le líonadh stórála do na Ballstáit a ionchorprú i dtogra reachtach a d’fhéadfadh a bheith ann. Mar sin féin, níl an togra seo beartaithe le haghaidh na bliana seo chugainn.

Is gá síneadh sealadach a chur leis na forálacha stórála gáis atá ann faoi láthair chun leanúint d’intuarthacht agus trédhearcacht a chur ar fáil maidir le húsáid saoráidí stórála gáis ar fud an Aontais.

Tugadh isteach na forálacha stórála gáis i Rialachán (AE) 2017/1938 le Rialachán (AE) 2022/1032 ar feadh tréimhse 3 bliana. Rachaidh na forálacha in éag ag deireadh 2025. Is é is aidhm don togra síneadh 2 bhliain eile a chur leis an bhforáil atá ann cheana ar bhonn sealadach go dtí go gcuirfear creat nua slándála fuinnimh i bhfeidhm, rud is dóichí a dhéanfar le linn 2027. Bheadh an síneadh comhsheasmhach leis an mbeartas atá ann cheana agus chuideodh sé le feabhas a chur ar shlándáil fuinnimh agus ar chobhsaíocht an mhargaidh gáis. Níl sé d’aidhm ag an togra le haghaidh fadú aon ghné eile de na forálacha stórála gáis a athrú.

Tar éis na bhforbairtí geopholaitiúla a tharla, i mí an Mhárta 2022 d’eisigh an Coimisiún an Teachtaireacht maidir le ‘REPowerEU’ le haghaidh gníomhaíocht chomhpháirteach Eorpach chun fuinneamh níos inacmhainne, níos sláine agus níos inbhuanaithe a chur chun cinn. Dá bhrí sin, thíolaic an Coimisiún togra reachtach (an Rialachán maidir le Stóráil Gáis – Rialachán (AE) 2022/1032) chun leibhéal leordhóthanach stórála bliantúla a áirithiú ó gheimhreadh 2022/2023 agus amach anseo.

Mar chuid de sheiceáil oiriúnachta ar an gcreat slándála fuinnimh atá ann faoi láthair, sheol an Coimisiún comhairliúchán poiblí chun tuairimí raon leathan páirtithe leasmhara a bhailiú maidir leis na tairbhí agus na dúshláin a d’fhéadfadh a bheith ann don Eoraip amach anseo i réimse na slándála fuinnimh. Leis an gcomhairliúchán poiblí, a tugadh i gcrích ag deireadh mhí na Samhna 2024, déantar breithniú freisin ar na forálacha stórála gáis agus ar a rannchuidiú leis an tslándáil fuinnimh fhoriomlán.

Leis an togra seo leasaítear Rialachán (AE) 2017/1938 arbh é Airteagal 194(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh an bunús dlí atá leis. Tá an togra seo bunaithe ar Airteagal 194(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

Tá bearta beartaithe an tionscnaimh seo i gcomhréir go hiomlán le prionsabal na coimhdeachta. Tá gá le gníomhaíocht ar leibhéal an Aontais mar go n‑eascraíonn an méid seo a leanas as briseadh i soláthar gáis an Aontais: (i) ardrioscaí; (ii) éifeachtaí nach beag ar roinnt mhaith Ballstát; agus (iii) tionchar ar praghsanna gáis ar fud an Aontais.

Tá an tionscnamh i gcomhréir le prionsabal na comhréireachta. Cé go leagtar síos an 1 Samhain mar sprioc líonta bhliantúil deiridh leis an Rialachán, cuirtear san áireamh leis na spriocanna staid na mBallstát aonair agus méid na saoráidí stórála gáis atá lonnaithe ina gcríoch ar leithligh. Baineann na díolúintí/maoluithe a leagtar síos le Rialachán (AE) 2017/1938 leis an Ísiltír (Airteagal 6a.3) agus leis an Laitvia, leis an Ostair, leis an tSeicia, leis an tSlóvaic agus leis an Ungáir freisin (Airteagal 6a.2). Is leibhéal riachtanach iomchuí é an ráta líonta 90 % atá beartaithe chun slándáil an tsoláthair a áirithiú le linn an gheimhridh i gcás suaitheadh mór sa soláthar, gan ualach iomarcach a chur ar na Ballstáit, ar chuideachtaí fuinnimh ná ar an bpobal.

Leagtar síos spriocanna líonta idirmheánacha ar bhonn bliantúil, tar éis dul i gcomhairle leis na Ballstáit (trína rannpháirtíocht sa Ghrúpa Comhordaithe Gáis). Leis na spriocanna sin, ceadaítear leibhéal leordhóthanach solúbthachta do na Ballstáit chun an staid fuinnimh atá ann cheana agus bunphrionsabail an mhargaidh gáis araon a léiriú.

Is togra é seo chun Rialachán (AE) 2017/1938 a leasú, agus dá bhrí sin Rialachán leasaitheach atá san ionstraim a roghnaíodh. Ós rud é nach athbhreithniú iomlán é seo ar an Rialachán, ní mheastar gurb iomchuí athmhúnlú a dhéanamh.

Tá tuarascáil ag gabháil leis an togra seo maidir le cur chun feidhme agus tionchar na bhforálacha stórála gáis, ina dtagtar ar an gconclúid go raibh tionchar dearfach ag na conairí líonta stórais gáis agus ag an bpróiseas deimhniúcháin le haghaidh saoráidí stórála gáis araon ar shlándáil an tsoláthair fuinnimh.

Tíolacann an Coimisiún tuarascálacha bliantúla, a ullmhaíonn sé i gcomhairle leis na Ballstáit, ina bhfuil anailís ar na héifeachtaí a d’fhéadfadh a bheith ag an Rialachán ar phraghsanna gáis agus ar choigiltí gáis a d’fhéadfadh a bheith ann.

Ina theannta sin, mar chuid den tseiceáil oiriúnachta ar an gcreat slándála fuinnimh, agus chun tuairimí raon leathan páirtithe leasmhara a bhailiú, sheol an Coimisiún comhairliúchán poiblí. Seoladh an próiseas comhairliúcháin i mí Mheán Fómhair 2024 agus mhair sé go dtí mí na Samhna 2024. Chuir os cionn 100 rannpháirtí léargais agus tuairimí ar fáil don chomhairliúchán, lena n‑áirítear léargais agus tuairimí maidir le ról na stórála gáis sa chreat foriomlán slándála fuinnimh. Tar éis dó anailís a dhéanamh ar thorthaí an chomhairliúcháin phoiblí, féadfaidh an Coimisiún teacht ar an gconclúid go bhfuil gá le hathbhreithniú níos leithne a fháil réidh ar an gcreat slándála fuinnimh agus, sa chomhthéacs sin, féadfaidh sé a mholadh go leanfar leis na spriocanna sainordaitheacha idirmheánacha agus bliantúla deiridh maidir le líonadh stórais. Mar sin féin, is dócha go mairfidh an próiseas athbhreithnithe 2 bhliain ar a laghad. Agus aitheantas á thabhairt don ról nach beag a bhí ag stóráil gáis go dtí seo maidir le borradh a chur faoi shlándáil fuinnimh na mBallstát, meastar go bhfuil gá le síneadh sealadach a chur leis an sprioc líonta éigeantach agus leis an gceanglas maidir le spriocanna idirmheánacha.

Mar chuid den chomhairliúchán poiblí a bhain leis an tseiceáil oiriúnachta, chuathas i gcomhairle leis na páirtithe leasmhara maidir leis an tábhacht a bhaineann le stóráil gáis agus maidir leis an áisiúlacht a bhaineann le spriocanna líonta sainordaitheacha a leagan síos.

Le linn 2025, mar chuid den tseiceáil oiriúnachta ar an gcreat foriomlán slándála fuinnimh, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún sainordú a thabhairt do chonraitheoir seachtrach measúnú tionchair a dhéanamh. D’iarrfaí ar an gconraitheoir tuairimí seachtracha agus saineolas seachtrach a bhailiú an tráth céanna.

Mar a luaitear sa mhír thuas, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún measúnú tionchair a dhéanamh le linn 2025. Beidh ceisteanna a bhaineann leis na forálacha stórála gáis ina gcuid den mheasúnú tionchair. Mar nach bhfuil mórán ama fágtha agus mar go bhfuil na forálacha atá ann faoi láthair le dul in éag i mí na Nollag 2025, níl aon mheasúnú tionchair á dhéanamh le haghaidh an bhirt shealadaigh seo.

Leis an mbeart sin, beifear in ann tacaíocht a dhíriú ar roinnt de na custaiméirí is leochailí, go háirithe orthu siúd atá faoi bhochtaineacht fuinnimh cheana.

Baineann an tionchar ar bhuiséad an Aontais i dtaca leis an togra seo le foireann agus le caiteachais riaracháin eile na hArd-Stiúrthóireachta um Fhuinnimh de chuid an Choimisiúin Eorpaigh. Leis an togra, féachtar le síneadh a chur le forálacha lena bhfeabhsaítear ailtireacht an Aontais maidir le slándáil a sholáthair gáis. Is éard a bheadh i gceist leis na forálacha sin lena gcuirfí síneadh oibleagáidí leanúnacha ar na Ballstáit agus, dá réir sin, ról neartaithe leanúnach don Ard-Stiúrthóireacht um Fhuinneamh i raon leathan réimsí a sainaithníodh sa togra bunaidh, mar atá na réimsí seo a leanas:

·bainistiú foriomlán agus cur chun feidhme an Rialacháin (1 FTE);

·bainistiú ról neartaithe an Ghrúpa Comhordaithe Gáis (0,5 FTE);

·faireachán ar rátaí líonta agus sonraíochtaí an chur chun feidhme teicniúla a tharraingt suas, amhail conairí líonta (lena n‑áirítear anailís eacnamaíoch agus theicniúil agus bainistiú sonraí) (1,5 FTE);

·measúnú ar na fógraí maidir le comhroinnt dualgas a leagtar amach in Airteagal 6c (1 FTE);

·tacaíocht riaracháin (1 FTE).

Ina theannta sin, chun an rialachán leasaitheach seo a chur chun feidhme, a chomhordú agus chun obair leantach a dhéanamh air i measc na mBallstát, beidh gá le leithreasuithe breise riaracháin suas le EUR 150 000 in aghaidh na bliana le haghaidh turais oifigiúla agus cruinnithe saineolaithe, go háirithe cruinnithe de chuid an Ghrúpa Comhordaithe Gáis.