AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,5.11.2025

COM(2025) 903 final

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

An Eoraip a Nascadh trí Iarnród Ardluais

{SWD(2025) 960 final} - {SWD(2025) 961 final}

1.Réamhrá agus cuspóirí

Cuirfidh gréasán iarnróid ardluais Eorpach borradh faoinár ngeilleagar, cruthóidh sé jabanna ardcháilíochta, cothóidh sé lánpháirtiú, tabharfaidh sé saoránaigh níos gaire dá chéile, laghdóidh sé truailliú aeir, agus cuideoidh sé lenár spriocanna aeráide a bhaint amach. Tá an t‑iarnród ardluais ríthábhachtach chun an Eoraip a dhéanamh níos aontaithe agus níos réidhe don todhchaí, agus iomaíochas thionscal na hEorpa á neartú san am céanna.

Le gréasán iarnróid ardluais a nascann príomhchathracha agus mórchathracha eile san Aontas, is féidir rogha mhalartach atá áisiúil agus glan ar eitiltí gearraistir agus meánaistir a chur ar fáil do thaistealaithe, mar aon le rogha mhalartach thapa chompordach ar aistir ghluaisteáin nó bhus 1 . Ach naisc níos fearr a bheith ann, is féidir cuidiú ó thaobh an brú déimeagrafach ar cheantair uirbeacha mhóra a laghdú, go háirithe ar an margadh tithíochta, agus dídhaonrú cathracha beaga a chosc san am céanna.

Agus an méid sin á chur san áireamh, leagadh síos leis an straitéis um an tsoghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste (SSMS) 2 spriocanna chun trácht ardluais ar iarnród a dhúbailt faoi 2030 i gcomparáid le 2015 agus é a mhéadú faoi thrí faoi 2050. Le Rialachán TEN-T 2024 3 , leagtar síos an bunús chun gréasán iarnróid ardluais a bhaint amach san Eoraip. Ceanglaítear leis naisc iarnróid ardluais os cionn 200 km/h idir lárionaid uirbeacha na hEorpa agus áirithítear leis go ndéanfar iad a chomhtháthú sa chuid eile den líonra. Tá an gréasán comhtháite comhleanúnach sin bunaithe ar chroí‑ghréasán iarnróid TEN-T agus ar chroí‑ghréasán iarnróid leathnaithe TEN-T do phaisinéirí agus tá sé beartaithe é a thabhairt chun críche de réir a chéile faoi 2040. Cumasófar naisc thapa leis, agus comhtháthú críochach á áirithiú san am céanna. In go leor cásanna, meastar go laghdóidh sé leath nó níos mó de na haistir idir príomhchathracha an Aontais (féach Fíor 1). Ba cheart an gréasán iarnróid ardluais a leathnú chuig tíortha is iarrthóirí sa mheántéarma agus san fhadtéarma.

Go dtí seo, áfach, níl an tAontas de réir sceidil: in 2023, níor tháinig ach méadú 17 % ar thrácht ardluais ar iarnród i gcomparáid le 2015 4 , agus ba é 12 128 km 5 fad na rianta iarnróid ardluais a bhí i bhfeidhm, iad lonnaithe go príomha sa Spáinn, sa Fhrainc, san Iodáil agus sa Ghearmáin. Tá drochnasc fós idir an Eoraip Láir agus Oirthear na hEorpa. Dá bhrí sin, agus bloghadh agus bacainní leanúnacha ann, tá gréasán iarnróid ardluais Eorpach fíornasctha fós i bhfad ó bheith curtha i gcrích. Ina thuarascáil ó 2024 6 , chuir Mario Draghi i dtábhacht go láidir go bhfuil infheistíocht sa bhonneagar ríthábhachtach chun iomaíochas, comhtháthú agus athléimneacht na hEorpa a neartú, agus tacaíocht á tabhairt san am céanna don aistriú glas agus don an aistriú digiteach. Cuireadh in iúl go soiléir le tuarascáil Letta 7 , cé gur athraigh an t‑iarnród ardluais geilleagair náisiúnta agus tírdhreacha sóisialta ó bhonn, gur stop sé ag na teorainneacha náisiúnta.

Fíor 1: Samplaí de choigilt mhór ama idir cathracha roghnaithe san Aontas 8

Ar na cúiseanna sin, cuireann an Coimisiún i láthair Teachtaireacht maidir leis an Eoraip a nascadh trí iarnród ardluais arb é is aidhm dó iomaíochas inbhuanaithe na hEorpa a chur chun cinn trí bheartais dícharbónúcháin, thionsclaíocha, iomaíochta agus eacnamaíocha a chomhtháthú agus trí cheannaireacht mhonaraíochta agus cruthú post a bhaint amach tríd an nuálaíocht. Chun garspriocanna an SSMS a bhaint amach, beidh sé ríthábhachtach an bonneagar is gá a sholáthar agus creatdálaí a leagan síos lena gcumasófar seirbhísí tarraingteacha. Cuirtear i láthair leis an Teachtaireacht seo treochlár soiléir agus bearta coincréiteacha chun an fhís de ghréasán iarnróid ardluais dea-fheidhmiúil agus níos tapúla a bhaint amach faoi 2040. Chun an plean sin a chur chun feidhme, tá gá le gníomhaíocht láidir chomhbheartaithe ón gCoimisiún, ó na Ballstáit, ón earnáil iarnróid, ó infheisteoirí príobháideacha agus ó thionscal na hEorpa.

Leis an Teachtaireacht, moltar go láidir do na Ballstáit measúnú agus pleanáil a dhéanamh maidir leis an bhféidearthacht go ndéanfaí íoscheanglais TEN-T a shárú, arb é is aidhm dó sin naisc nua ardluais a uasghrádú nó a thógáil, i gcás ina bhfuil sé indéanta go heacnamaíoch, lena n‑áirítear ag luasanna atá i bhfad os cionn 250 km/h 9 .

Ina theannta sin, leagtar amach leis an Teachtaireacht an uaillmhian fad na dturas iarnróid a bhfuil tóir orthu ar fud na hEorpa a laghdú go mór, le bearta lena gcuirfear deireadh le bacainní margaidh agus lena laghdófar costais, chun tionscal iarnróid atá rathúil agus iomaíoch ar fud an domhain agus roghanna inacmhainne do phaisinéirí a áirithiú. Chuige sin, leis an Teachtaireacht leagtar amach tosaíochtaí sonracha bonneagair ardluais agus iarrtar naisc ardluais a bhaint amach i measc phríomhchathracha agus mhórnóid uirbeacha an Aontais. 

Chun go réadófar an fhís sin, beidh gá le hinfheistíochtaí móra. Sin é an fáth a gcuirtear i láthair sa Teachtaireacht plean le haghaidh straitéis mhaoiniúcháin. Téann an Teachtaireacht i ngleic freisin le bacainní bonneagair, tráchtála agus teicniúla, lena n‑áirítear infhaighteacht rothstoic agus rochtain ar shaoráidí seirbhíse, agus fógraítear inti ceanglais chomhchuibhithe agus comhchruthú don chéad ghlúin eile de thraenacha ardluais Eorpacha. 

Ar deireadh, iarrtar leis an Teachtaireacht go mbeadh ról níos láidre ag an Aontas i bpleanáil, i gcistiú agus i gcomhordú gréasáin iarnróid ardluais trasteorann den sórt sin. De réir sainmhínithe, oibreoidh gach bealach ar an ngréasán sin thar teorainneacha éagsúla. Tá sé ríthábhachtach oibriú ar an scála ceart rialachais, i gcomhar le gréasáin a bhainistítear go náisiúnta, chun a áirithiú go mbeidh rath ar úinéirí rianta agus ar oibreoirí traenach ardluais agus go soláthróidh siad a seirbhísí do gach Eorpach le caighdeáin chomhchosúla, rud a shásóidh an t‑éileamh ó mhuintir na hEorpa ar thairiscint iarnróid ardluais inacmhainne.

Baineann tairbhí an phlean sin le níos mó ná iarnród ardluais. Méadófar leis an acmhainn atá ar fáil ar an ngnáthghréasán le haghaidh seirbhísí feabhsaithe ar luasanna níos ísle, do phaisinéirí agus do lasta araon, lena n‑áirítear le haghaidh soghluaisteacht mhíleata. Tairbheoidh lasta freisin d’infheistíochtaí mórbhonneagair ar ghréasán iarnróid ardluais TEN-T, rud a fhágfaidh go mbeidh iompar míleata níos tapa, níos faide agus níos troime ann. Tairbheoidh traenacha oíche agus lasta iarnróid go mór de na feabhsuithe atá beartaithe ar chomhordú acmhainne, ar mhuirir rianrochtana, ar údarú feithiclí agus ar mhaoiniú rothstoic. Ina theannta sin, le cur in úsáid níos tapa an Chórais Eorpaigh um Bainistiú Tráchta Iarnróid (ERTMS), cuirfear feabhas ar shábháilteacht agus ar idir-inoibritheacht.

Cuirtear príomhbhearta an phlean i láthair sna ranna seo a leanas agus déantar achoimre orthu san Iarscríbhinn.

Léirítear leis an doiciméad inmheánach oibre a ghabhann leis seo na tairbhí coigilte ama i sraith léarscáileanna agus táblaí mionsonraithe de na príomhnaisc idir cathracha móra ar na conairí iompair Eorpacha atá le húsáid faoin bpleanáil atá ann faoi láthair 10 .

2.Gréasán iarnróid ardluais an Aontais – an gá atá le dlús a chur leis agus lena chomhchuibhiú

Oibríonn bonneagar iompair mar ghréasán, mar sin más rud é nach bhfuil píosa beag de comhlíontach nó más rud é nach bhfuil sé i seirbhís, d’fhéadfadh sé cur isteach ar éifeachtúlacht agus iomaíochas an chórais ina iomláine. Tá fís agus creat fadtéarmach ag teastáil chun gréasán iarnróid ardluais Eorpach a fhorbairt lena gcumasófar cur chun feidhme spriocdhírithe an bhonneagair is gá le ceanglais chomhchuibhithe.

Leagtar amach creat den sórt sin i Rialachán TEN-T 2024. Chomh maith le ceanglais bonneagair chomhchuibhithe le haghaidh iarnróid, tacaíonn Rialachán TEN-T le glacadh agus cur in úsáid teicneolaíochtaí digiteacha nua. Áirítear leis sin malartú sonraí agus bonneagar nascachta a chur chun cinn le cumhdach gan bhriseadh ar fud an ghréasáin. Is é an sprioc atá ann an leibhéal feidhmíochta is airde a áirithiú don bhonneagar digiteach agus leibhéil níos airde uathoibrithe a bhaint amach.

Is mó na tairbhí nascachta a bhaineann leis an ngréasán iarnróid ardluais TEN-T a thabhairt chun críche 11 . Mar sin féin, leis an gcastacht a bhaineann le mórthionscadail bonneagair iarnróid ardluais a phleanáil, a cheadú, a chomhordú agus a mhaoiniú, cuirtear bacainní ar a gcur chun feidhme tráthúil agus is minic a bhíonn moilleanna mar thoradh ar an gcastacht sin, go háirithe i dtionscadail trasteorann, ar saincheist í a bhfuil sé i gceist ag an Teachtaireacht seo dul i ngleic léi.

2.1. Dlús a chur le feidhmiú céimneach an bhonneagair náisiúnta agus trasteorann

Ó 2013 ar aghaidh, tá dul chun cinn mór déanta maidir le codanna náisiúnta den ghréasán iarnróid TEN-T a thabhairt chun críche i dtíortha amhail an Spáinn, an Fhrainc, an Iodáil agus an Ghearmáin 12 . Ina theannta sin, tá dul chun cinn maith á dhéanamh ar an uaillmhian iarnróid ardluais i gcodanna den Eoraip Láir agus d’Oirthear na hEorpa, amhail sa Pholainn, sa tSeicia agus ar chodanna áirithe den iarnród san Ungáir agus sa Rómáin.

Tá príomhthionscadail trasteorann a bhfuil tacaíocht mhór chistiúcháin ón Aontas acu socraithe lena gcur i gcrích den chuid is mó faoi 2030 nó go gairid ina dhiaidh sin. Áirítear leo sin Buntollán Brenner, Buntollán Lyon‑Turin, nasc seasta Chrios Fehmarn agus Rail Baltica. Mar sin féin, beidh cuid mhaith tionscadail iarnróid ardluais trasteorann eile nó bealaí rochtana tábhachtacha eile fós neamhiomlán faoin am sin, rud a fhágfaidh go mbeidh bearnaí sa bhonneagar fisiceach sa ghréasán. Níl na pleananna infheistíochta a bhaineann le cuid mhaith de na mórthionscadal iarnróid ardluais atá beartaithe cheana féin – go háirithe iad siúd a nascann teorainneacha – forbartha go fóill agus sceideal beacht acu. Cé go ndúnfaí go leor de na bearnaí faoi 2040 (féach Fíor 2), mar aon leis an easpa comhchuibhithe ar rialacha oibríochtúla, tá riosca ag baint leo go bhféadfadh sé nach mbainfí leas fós as acmhainneacht iomlán an mhórbhonneagair trasteorann.

Fíor 2. Staid na himeartha agus céimeanna forbartha beartaithe ghréasán iarnróid ardluais an Aontais feadh na gConairí Iompair Eorpacha go dtí 2040

Chun dul i ngleic leis na saincheisteanna sin, tá dhá chúram shonracha le haghaidh 2026 sannta ag an gCoimisiún do Chomhordaitheoirí Eorpacha TEN-T 13 :

-chun bearta agus moltaí a mholadh ina bpleananna oibre maidir le conairí iompair Eorpacha faoi lár 2026 chun scrogaill trasteorann a bhaint go tráthúil agus ar bhealach comhordaithe agus chun naisc náisiúnta atá in easnamh ar an ngréasán TEN-T a thabhairt chun críche;

-chun plé a stiúradh leis na Ballstáit agus le príomhpháirtithe leasmhara eile maidir le roghanna le haghaidh luasanna dearaidh níos airde chun codanna tosaíochta le haghaidh luasanna an‑ard agus réimsí eile a shainaithint lena n‑uasghrádú ina dhiaidh sin ar an ngréasán iarnróid ardluais, lena n‑áirítear ó thaobh conair thrasteorann de.

Is é an aidhm atá ann cinntí cur chun feidhme a leagan amach do gach conair iompair Eorpach den chéad uair faoi 2027. Áiritheofar leis na cinntí sin go socrófar tosaíochtaí comhsheasmhacha le haghaidh pleanáil bonneagair agus infheistíochta, sa chaoi go bhforbrófar an gréasán iarnróid ardluais Eorpach ina chéimeanna faoi 2030, 2035 agus go gcuirfear i gcrích é faoi 2040, agus luasanna sonracha, amanna taistil, cistiú agus maoiniú á gcumhdach.

Thairis sin, déanfaidh an Coimisiún athbhreithniú ar an Treoir um Chuíchóiriú 14 in 2026, arb é is aidhm di bearnaí cur chun feidhme rialacha an Aontais maidir le ceadú tionscadal agus soláthar trasteorann agus dea-chleachtais sna Ballstáit a shainaithint.

2.2. Borradh a chur faoi infheistíochtaí d’iarnród ardluais

Chun an gréasán iarnróid ardluais TEN-T atá beartaithe faoi láthair a thabhairt chun críche faoi 2040, mheas an Coimisiún Eorpach go mbeidh EUR 345 bhilliún ag teastáil. De réir meastacháin sheachtracha 15 , bheadh costas EUR 546 bhilliún fiú ag baint le dul níos faide ná TEN-T agus méid an ghréasáin iarnróid ardluais san Aontas atá ann cheana a mhéadú faoi thrí ar luasanna 250 km/h nó i bhfad os a chionn. Táthar ag súil go gcruthófar fostaíocht 16 agus go mbeidh glantairbhe dheimhneach EUR 750 billiún ann don tsochaí de thoradh na hinfheistíochta sin .

Beidh gá le cistiú ón Aontas, go háirithe, chun leas a bhaint as acmhainní poiblí agus príobháideacha eile chun tionscadail bonneagair trasteorann ar mhórscála a bhfuil costais arda tógála ag baint leo a mhaoiniú. Le 20 bliain anuas, tá sé cruthaithe go bhfuil ionstraimí cistiúcháin an Aontais – amhail an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa (SCE), cistiú an bheartais chomhtháthaithe, agus an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta (STA) – fíor-riachtanach chun na Ballstáit a spreagadh chun infheistíocht a dhéanamh i dtionscadail bonneagair tosaíochta. Ó 2014 ar aghaidh, leithdháileadh breis agus EUR 100 billiún ó na cláir sin ar thionscadail bonneagair iarnróid 17 . Ina theannta sin, is fiú thart ar EUR 40 billiún iasachtú iomlán an Bhainc Eorpaigh Infheistíochta (BEI) idir 2016 agus 2024 le haghaidh iarnróid (bonneagar agus rothstoc). D’ainneoin na tacaíochta sin, sháraigh an t‑éileamh ar infheistíocht na cistí atá ar fáil 18 .

Chun an bhearna infheistíochta i dtionscadail bonneagair iarnróid ardluais a dhúnadh, beidh gá le húsáid níos straitéisí agus níos comhordaithe a bhaint as cistí Eorpacha, bearta náisiúnta (deontais, ráthaíochtaí stáit, ioncam ó Chóras Trádála Astaíochtaí na mBallstát, iasachtaí, etc.), muirir úsáideora, chomh maith le gníomhaíocht inchreidte chun infheistíocht airgeadais leordhóthanach a mhealladh ón earnáil phríobháideach. Dá bhrí sin, tabharfaidh an Coimisiún tosaíocht do thionscadail iarnróid ardluais i nglao SCE 2026, rud a réiteoidh an bealach le haghaidh tuilleadh infheistíochtaí in iarnród ardluais sa chéad bhuiséad fadtéarmach eile ón Aontas (an creat airgeadais ilbhliantúil) le haghaidh 2028-2034. Ina theannta sin, mhol an Coimisiún do na Ballstáit an beartas comhtháthaithe a úsáid chun tacú le forbairt iarnróid ardluais ar a gcríocha.

Sna tograí ón gCoimisiún maidir leis an gcéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile an 16 Iúil 2025 19 , déantar cistiú bonneagair iompair a dhúbailt faoin SCE le haghaidh Iompair ó EUR 25.8 mbilliún go EUR 51.5 bhilliún don tréimhse 2028-2034, rud a chuimsíonn ciste airgeadais táscach EUR 17.7 mbilliún chun trealamh um shoghluaisteacht mhíleata a uasghrádú. Comhlánófar é sin leis na Comhpháirtíochtaí Náisiúnta agus Réigiúnacha, leis an gCiste um Iomaíochas agus le Fís Eorpach, i gcomhréir lena cuspóirí beartais faoi seach.

Bhí cistiú ón Aontas fíor-riachtanach freisin chun an riosca a bhaint d’infheistíochtaí agus chun borradh a chur faoi inmharthanacht airgeadais tionscadail. Mar sin féin, mar is léir ón taithí a fuarthas, ní mór dálaí gnó leordhóthanacha a bheith ag gabháil leis sin chun infheistíocht phríobháideach a spreagadh. Go deimhin, is féidir le tionscadail bonneagair ardluais infheistíocht phríobháideach a mhealladh nuair a dheartar iad le samhail ghnó inmharthana agus bhrabúsach lena gcaomhnaítear iomaíochas an iarnróid i gcomparáid le modhanna malartacha iompair. Trí ionstraimí maoiniúcháin an Aontais a chumasc le cineálacha cur chuige nuálacha nó níos traidisiúnta, is féidir muinín bhreise a sholáthar d’infheisteoirí cé acu mar chistiú breise nó mar fhoinse nua ioncaim (i.e. trasmhaoiniú, ioncam na mBallstát ón gCóras Trádála Astaíochtaí, maoiniú glas).

Áirítear leis na creatdálaí chun infheistíocht phríobháideach a mhealladh soiléireacht maidir leis na roghanna teicneolaíochta agus ionchas an mhargaidh, na hioncaim a bhfuiltear ag súil leo, intuarthacht rialála agus an acmhainneacht le haghaidh barainneachtaí scála. Bainfidh an tAontas úsáid freisin as na huirlisí uile atá aige faoi láthair agus a bheidh aige amach anseo chun ceannasacht theicneolaíoch agus athléimneacht thionsclaíoch na hEorpa a chinntiú don iarnród ardluais. Áirítear leis sin féachaint an bhféadfaí creat soláthair phoiblí an Aontais agus an t‑athbhreithniú a dhéanfar air amach anseo a ghiaráil go straitéiseach chun tacú leis na cuspóirí beartais sin chomh maith le breithniú a dhéanamh, i gcás inar gá, ar úsáid a bhaint as uirlisí atá ábhartha chun an tslándáil eacnamaíoch a chur chun cinn, agus aird á tabhairt freisin ar rioscaí slándála a d’fhéadfadh a bheith ag baint le soláthróirí eachtracha atá faoi rialú an Stáit i ndáil le córais atá criticiúil ó thaobh na slándála de amhail rialú agus ceannas agus comharthaíocht iarnróid.

Chun dlús a chur leis an infheistíocht phríobháideach agus chun samhlacha nuálacha maoiniúcháin a spreagadh, seolfaidh an Coimisiún forbairt straitéise maoiniúcháin ón Aontas faoi dheireadh 2025. Sa chreat sin, cuirfidh an Coimisiún tús le hidirphlé straitéiseach leis na Ballstáit, le bainisteoirí bonneagair, le bainc le haghaidh spreagadh agus le hinstitiúidí airgeadais, le hinfheisteoirí, leis an tionscal soláthair iarnróid agus le gnóthais iarnróid. Is é an aidhm atá ann ‘Comhaontú Iarnróid Ardluais’ a chur i láthair in 2026 ar gealltanas iltaobhach é chun na hinfheistíochtaí is gá a shlógadh le haghaidh tionscadail iarnróid ardluais tosaíochta. Thabharfadh an comhaontú sin cinnteacht agus treoir d’infheisteoirí maidir le gealltanais an Aontais agus gealltanais náisiúnta chun tacú leis na tionscadail straitéiseacha sin. D’fhéadfadh sé freisin an bealach a réiteach d’idirphlé réigiúnach sonrach chun dlús a chur le maoiniú tionscadal straitéiseacha le haghaidh conairí iarnróid ardluais.

Chun bonn taca a chur faoin gcomhaontú iarnróid ardluais, díreoidh an straitéis mhaoiniúcháin ar an gcaoi ar cheart na gníomhaíochtaí a leagtar amach thíos a thabhairt chun críche.

·An úsáid is fearr is féidir a bhaint as cistiú poiblí an Aontais agus as cistiú poiblí náisiúnta trí thosaíocht a thabhairt d’infheistíochtaí lena mbaintear scrogaill tráchta trasteorann agus naisc atá in easnamh; an cómhaoiniú náisiúnta a uasmhéadú; agus idirghníomhú leis an earnáil phríobháideach chun rianta nó rothstoc ardluais trasteorann a chur in úsáid.

·Dea-chleachtais a mheas agus a mhalartú maidir le scéimeanna maoiniúcháin chun maoiniú an bhonneagair iarnróid agus an rothstoic a éascú 20 . Cuirfidh an Coimisiún samhlacha éagsúla i láthair, lena n‑áirítear comhpháirtíochtaí príobháideacha poiblí (CPPanna) agus samhail boinn sócmhainní rialáilte (RAB) 21 , agus a dtionchar ar airgeadas poiblí náisiúnta, muirir ar rianrochtana agus barrfheabhsú ar úsáid bonneagair á gcur san áireamh (féach na samplaí i mBosca 1).

·Tacaíocht don earnáil airgeadais a chur chun cinn. Oibreoidh an Coimisiún, i gcomhar leis an mBanc Eorpach Infheistíochta, le bainc agus institiúidí náisiúnta le haghaidh spreagadh agus le páirtithe leasmhara airgeadais, chun úsáid ionstraimí airgeadais amhail ráthaíochtaí buiséadacha a spreagadh lena gcomhcheanglaítear maoiniú institiúideach agus príobháideach do rianta iarnróid ardluais agus rothstoc le cistiú ón Aontas agus le cistiú náisiúnta.

·Gníomhaithe tionsclaíocha agus saineolaithe na hearnála maoiniúcháin a shlógadh chun plé a dhéanamh ar mhaoiniú chun rothstoc a cheannach nó a léasú i gcomhréir le rialacha an Aontais maidir leis an Státchabhair. Sainaithneofar gníomhaíochtaí ar bhonn anailíse a dhéanfar i gcomhar leis an mBanc Eorpach Infheistíochta, le bainc agus institiúidí náisiúnta le haghaidh spreagadh agus le páirtithe leasmhara príobháideacha airgeadais.

·Rochtain ar sheirbhísí comhairleacha a éascú. Fiosróidh an Coimisiún, i gcomhar le BEI, conas is fearr dlús a chur le soláthar seirbhísí comhairleacha dea-spriocdhírithe chun tacú le pleananna infheistíochta ardluais iarnróid na mBallstát. Ba cheart comhordú agus comhar a chur i bhfeidhm de réir mar is gá, go háirithe le Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh (ERA) le haghaidh treoraíocht theicniúil agus le bainc agus institiúidí náisiúnta le haghaidh spreagadh le haghaidh tairiscintí comhpháirteacha a d’fhéadfadh a bheith ann i gcás inarb ábhartha.

Bosca 1: Samplaí de roghanna agus de dhea-chleachtais le haghaidh scéimeanna maoiniúcháin HSR

2.3. Athléimneacht níos fearr agus tionchair laghdaithe tógála agus oibríochta ar an gcomhshaol

Le blianta beaga anuas, chuir teagmhais adhaimsire isteach go mór ar shreafaí iompair san Eoraip, rud a scrios bonneagar criticiúil agus a rinne damáistí ar fiú na billiúin euro iad. Mar thoradh ar thuilte 2021 sa Bheilg, sa Ghearmáin, san Ísiltír, i Lucsamburg agus sa Fhrainc, rinneadh damáiste EUR 38 mbilliún, agus rinneadh damáiste EUR 1.3 bhilliún don bhonneagar iarnróid sa Ghearmáin amháin. In 2023, scrios Stoirm Daniel cuid 50 km de phríomhlíne na hAithne-Theasaloinicé, rud a d’éiligh na míonna deisiúcháin. Chuir tulcaí móra arbh é Stoirm Dana i mí Dheireadh Fómhair 2024 ba chúis leo isteach go mór ar ghréasán iarnróid ardluais na Spáinne, go háirithe idir Maidrid agus Valencia. Mar a léirítear i staidéar a d’fhoilsigh an Coimisiún le déanaí, meastar go mbeidh iarnróid ar an ngréasán TEN-T neamhchosanta go háirithe ar mhinicíocht na dteagmhas foircneach aeráide atá ag méadú 22 .

Chun borradh a chur faoi athléimneacht an bhonneagair iarnróid ardluais agus chun a thionchair dhiúltacha féin ar an aeráid agus ar an gcomhshaol a laghdú, ní mór do chomhlachtaí um chaighdeánú measúnuithe comhchuibhithe saolré agus modheolaíochtaí athléimneachta aeráide a fhorbairt. Is é an cuspóir atá ann measúnú agus comparáid a dhéanamh ar laigí na réiteach teicniúil éagsúil i leith tionchair aeráide agus a lorg comhshaoil, go háirithe le linn chéim dearaidh na dtionscadal bonneagair 23 . Tá raon leathan beart éifeachtach maidir le hoiriúnú don athrú aeráide agus maolú ar an athrú aeráide ar fáil cheana féin chun bonneagar iarnróid ardluais a thógáil agus a oibriú 24 . Mar sin féin, ní mór na dea-chleachtais atá ann cheana a úsáid go forleathan fós, agus ní mór teacht chun cinn réiteach nua a spreagadh, lena n‑áirítear trí chistiú ón Aontas. Agus an méid sin á dhéanamh aige, foghlaimeoidh an Coimisiún ón taithí atá aige faoi láthair ar cheanglais maidir le díonadh ar an athrú aeráide agus glaonna ar thograí atá tiomnaithe don athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide faoi chlár SCE.

Ba cheart aghaidh a thabhairt freisin ar sheachtrachtaí diúltacha oibríochtaí iarnróid ardluais, amhail truailliú torainn agus aeir 25 , rudaí a mheastar a rachaidh i méid mar gheall ar an méadú atá á thuar ó thaobh an tráchta de 26 . Tacóidh an Coimisiún le cur chun feidhme na rialacha torainn is infheidhme ag na Ballstáit trí threoraíocht a fhoilsiú maidir le pleananna gníomhaíochta náisiúnta in aghaidh torainn a ullmhú 27 faoi dheireadh 2025.

Déanfar an gréasán iarnróid ardluais atá beartaithe a leictriú, agus cuirfidh sé sin go mór le tiomantas an Aontais iompar inbhuanaithe a bhaint amach. Beidh sé ríthábhachtach cion na bhfoinsí fuinnimh ghlain, amhail grianfhuinneamh agus fuinneamh gaoithe, sa mheascán leictreachais a úsáidtear ar iarnród a mhéadú chun an earnáil sin a dhéanamh chomh neodrach ó thaobh na haeráide de agus is féidir. Tacóidh an Coimisiún leis na Ballstáit teicneolaíochtaí fuinnimh in‑athnuaite a chur in úsáid agus leictreachas in‑athnuaite a fhoinsiú le haghaidh iarnród ardluais mar a leagtar amach leis an bhFógra ón gCoimisiún maidir le teicneolaíochtaí nuálacha agus cineálacha úsáide fuinnimh in‑athnuaite agus leis an Moladh ón gCoimisiún a bhaineann leis 28 . I gcomhréir leis an moladh, moltar do na Ballstáit na caighdeáin theicniúla a shonrú, go háirithe caighdeáin sábháilteachta, nach mór a chomhlíonadh le cur in úsáid fuinnimh in‑athnuaite atá comhtháite sa bhonneagar.

Ba cheart d’iarnród ardluais na hEorpa a bheith ina shamhail de bhonneagar inbhuanaithe, arna thógáil le hábhair astaíochtaí ísle, arna gcumhachtú ag fuinneamh glan agus arna cheapadh le bheith dearfach ó thaobh an dúlra de agus athléimneach in aghaidh tionchair aeráide.

3.Creat tarraingteach iomaíoch le haghaidh seirbhísí iarnróid

Ní féidir le tairiscint iarnróid ardluais an Aontais a bheith tarraingteach, inacmhainne agus cuimsitheach d’úsáideoirí, ag freastal ar na deighleoga uile do phaisinéirí, idir ghnó agus thurasóireacht inbhuanaithe, ach amháin má tá na dálaí d’oibreoirí traenach iomaíoch agus tarraingteach. Leis na rialacha uile-Aontais atá ann cheana maidir leis an margadh do sheirbhísí iarnróid a oscailt (an Ceathrú Pacáiste Iarnróid) 29 , cinntítear na coinníollacha dlíthiúla chun seirbhísí ardluais trasteorann a fhorbairt agus áirithítear ceart ginearálta do chuideachtaí iarnróid aon seirbhís do phaisinéirí a oibriú aon áit san Aontas. Mar sin féin, d’ainneoin na rialacha sin, tá roinnt bacainní fós ann, rud a fhágann go bhfuil tairiscint mhargaidh theoranta ann, bacainní d’iontrálaithe nua agus praghsanna arda do chustaiméirí.

3.1. Leithdháileadh acmhainne a oibríonn le haghaidh seirbhísí trasteorann

Ceann de na príomhbhacainní ar bhorradh a chur faoi sheirbhísí paisinéirí fad‑achair agus trasteorann is ea an deacracht a bhaineann le bealaí tarraingteacha traenach trasteorann a fháil. Leis an togra ón gCoimisiún le haghaidh Rialachán maidir le toilleadh bonneagair iarnróid a úsáid 30 , téitear i ngleic leis an bhfadhb sin ar bhealach córasach trí chreat den Aontas a leagan amach maidir le hacmhainn a phleanáil, a leithdháileadh agus a bhainistiú agus béim láidir á leagan ar chomhordú agus digiteáil trasteorann. Ba cheart do Pharlaimint na hEorpa agus don Chomhairle é a ghlacadh go pras agus ba cheart don earnáil é a chur chun feidhme. Le creat‑chomhaontuithe ilbhliantúla um thoilleadh idir bainisteoirí bonneagair agus oibreoirí bonneagair, ráthófar cobhsaíocht fhadtéarmach d’oibreoirí. Tá tairbhí móra ag baint le leithdháileadh barrfheabhsaithe acmhainne do sheirbhísí eile paisinéirí agus lasta toisc go mbíonn níos lú brú tráchta ann mar thoradh ar leithdháileadh níos éifeachtúla, níos trédhearcaí agus neamh‑idirdhealaitheach na mbealaí traenach agus toisc go ndéantar traenacha lasta agus traenacha oíche a chomhtháthú ar bhealach níos fearr i dtráthchláir trasteorann.

3.2. Tacú le soláthar rothstoic

Bíonn oibreoirí iarnróid nua ag streachailt le ceannach agus údarú rothstoic nua nó uasghrádaithe, rud a d’fhéadfadh moill nó cosc a chur ar sheoladh seirbhísí nua agus tionchar a imirt ar iomaíochas. Oibreoidh an Coimisiún i gcomhar le páirtithe leasmhara airgeadais chun uirlisí nuálacha maoiniúcháin a leathnú nó a chruthú d’iontrálaithe nua chun rothstoc a cheannach nó a léasú. I gcomhréir leis na rialacha maidir le Státchabhair agus chun tionscal na hEorpa a chur chun cinn, d’fhéadfadh sé sin a bheith i bhfoirm ráthaíochtaí buiséadacha arna soláthar ag na Ballstáit nó ag an Aontas mar a dhéantar faoi InvestEU sa chlárthréimhse reatha. Sa chéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile, moltar é sin freisin mar chuid den Chiste Eorpach um Iomaíochas (‘Ionstraim InvestEU SCE’) 31 nó mar ionstraimí airgeadais faoi na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnacha 32 , lena n‑áirítear ionstraimí ardriosca le haghaidh teicneolaíochtaí an‑nuálach. Is féidir ról ríthábhachtach a bheith ag bainc náisiúnta le haghaidh spreagadh agus ag infheisteoirí príobháideacha maidir le tacaíocht airgeadais agus struchtúrú nuálach a sholáthar d’iontrálaithe nua (féach na samplaí i mBosca 2). Is féidir leis sin cuidiú le rioscaí in idirbhearta rothstoic a mhaolú, go háirithe rioscaí a bhaineann le sruthanna ioncaim (i.e. is féidir measúnú a dhéanamh ar scéimeanna AssetCo 33 nó ROSCO 34 agus ar chineálacha éagsúla cur chuige maoiniúcháin amhail bannaí, cothromas, ionstraimí infheistíochta cuasachothromais, cistí infheistíochta).

Má dhaingníonn na Ballstáit Prótacal Lucsamburg a ghabhann le Coinbhinsiún Cape Town, ar creat é chun sócmhainní iarnróid a shainaithint 35 , d’fhéadfadh sé go gcuideofaí a thuilleadh le hinfheistíochtaí i rothstoc a spreagadh.

Is féidir le ceannach rothstoic athláimhe a bheith ina réiteach tapa agus costéifeachtúil d’iontrálaithe nua, ach braitheann sé ar oibreoirí seanbhunaithe a bheith toilteanach na traenacha nach n‑úsáideann siad a thuilleadh a dhíol le hiomaitheoirí amach anseo. Chun borradh a chur faoi fhorbairt mhargadh rothstoic athláimhe, molfaidh an Coimisiún reachtaíocht chun cosc a chur ar dhiúscairt frithiomaíoch rothstoic fheidhmiúil agus shábháilte agus chun dálaí trédhearcacha a chruthú lena athdhíol agus lena úsáid ar fud na mBallstát uile.

Bosca 2: Samplaí de mhaoiniú príobháideach chun rothstoc a cheannach

3.3. Muirir chothroma chomhréireacha rianrochtana a spreagadh

I ngach Ballstát, braitheann leibhéal na muirear bonneagair (e.g. rianrochtain) ar leibhéal an chistithe phoiblí le haghaidh athnuachan agus cothabháil bonneagair. I gcás ina bhfuil an cistiú poiblí íseal, laghdaíonn na muirir arda rianrochtana an tairiscint fhoriomlán iarnróid agus bíonn praghsanna arda do phaisinéirí mar thoradh orthu, rud a fhágann nach mbaintear an úsáid is fearr as an ngréasán go minic. Ina ionad sin, i gcomhréir leis na treoirlínte nua ón gCoimisiún maidir le muirir rianrochtana  36 agus leis an mbreithiúnas a thug an Chúirt Bhreithiúnais 37 le déanaí, agus muirir rianrochtana á socrú, ní mór é a bheith mar chuspóir an úsáid iomlán agus is fearr as an ngréasán a spreagadh. Leis sin, beifear in ann seirbhísí iarnróid fad‑achair agus traenacha oíche a choinneáil inacmhainne agus dul in iomaíocht le modhanna eile iompair. Is féidir é sin a bhaint amach trí dheighilt leordhóthanach an mhargaidh agus lascainí sealadacha nua, faoi réir chomhlíonadh na rialacha maidir leis an Státchabhair.

3.4. Rochtain ar shaoráidí seirbhíse agus ar sheirbhísí a bhaineann leis an iarnród a áirithiú

Tá ról ríthábhachtach ag saoráidí seirbhíse agus cothabhála, amhail stáisiúin, iostaí, limistéir stórála agus pointí athlíonta, ó thaobh seirbhísí iarnróid ardluais a oibriú. Ní mór rochtain neamh‑idirdhealaitheach a bheith ag cuideachtaí iarnróid ar shaoráidí den sórt sin i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme 38 . Mar sin féin, tá dáileadh geografach saoráidí a bhaineann go sonrach le hardluas míchothrom, agus níl bonneagar leordhóthanach ag réigiúin áirithe chun tacú le hiontrálaithe nua. Thairis sin, tá sonraí maidir le hinfhaighteacht agus oiriúnacht na saoráidí sin teoranta, rud a chuireann bac ar thrédhearcacht agus pleanáil an mhargaidh.

Tá rochtain chomhionann ag oibreoirí iarnróid ardluais ar na seirbhísí laistigh de na saoráidí seirbhíse sin freisin, lena n‑áirítear córais ticéadaithe, taispeáint faisnéise do phaisinéirí agus seirbhísí láimhseála bagáiste. Is minic a bhíonn na saoráidí sin faoi úinéireacht na n‑oibreoirí iarnróid atá ann faoi láthair nó is minic a bhainistíonn siad na seirbhísí sin agus is féidir leo a stádas a úsáid chun buntáiste iomaíoch a choinneáil ar bun. I gcás ina dtarlaíonn cleachtais idirdhealaitheacha, ní mór do chomhlachtaí rialála a gcumhacht a úsáid chun gníomhú. Thairis sin, neartóidh an Coimisiún an rialachán cur chun feidhme maidir le rochtain ar shaoráidí seirbhísí agus ar sheirbhísí a bhaineann leis an iarnród 39 chun rochtain neamh‑idirdhealaitheach a áirithiú d’iontrálaithe nua.

3.5. Feabhas a chur ar thicéadú iarnróid

Tá sé deacair fós do phaisinéirí ticéad iarnróid a cheannach le haghaidh turais trasteorann a éilíonn roinnt deighleoga arna n‑oibriú ag oibreoirí éagsúla. Bíonn sé deacair turais a aimsiú agus a chomhcheangal, agus is minic nach dtugtar cosaint leordhóthanach do phaisinéirí má chailleann siad nasc mar gheall ar thraein a cuireadh ar ceal nó ar cuireadh moill uirthi. Bíonn bacainní móra roimh oibreoirí nua iarnróid maidir le dul isteach agus forbairt i margadh mar gheall ar easpa rochtana ar phríomhbhealaí dáileacháin, rud a chuireann moill ar sheoladh seirbhísí nua agus ar fhorbairt na hiomaíochta. Tá sé léirithe ag roinnt cásanna iomaíochta 40 gur féidir leis na dálaí faoina gceadaíonn oibreoirí móra iarnróid d’ardáin a dticéad a dhíol bac a chur ar fhorbairt bealaí dáileacháin nua agus tionchar a imirt ar iomaíocht sa mhargadh ticéadaithe.

Chun an tsaincheist sin a leigheas, go luath in 2026, molfaidh an Coimisiún tionscnamh ticéadaithe. Is é an aidhm a bheidh ann é a dhéanamh níos éasca do phaisinéirí ticéid ilmhódacha agus iloibreoirí a chur in áirithe, go háirithe san earnáil iarnróid, trí ardáin dhigiteacha, agus cearta paisinéirí iarnróid a fheabhsú san am céanna 41 . Tá sraith caighdeán comhchuibhithe molta ag an gCoimisiún freisin maidir le malartú sonraí iarnróid 42 .

3.6. Taisteal iarnróid a dhéanamh níos inacmhainne

Ní mór d’iarnród ardluais a bheith iomaíoch agus inacmhainne. Fuarthas amach i suirbhé Eorabharaiméadair 43  a rinneadh le déanaí go measann 61 % de phaisinéirí gurb é an praghas an toisc is tábhachtaí agus turais fad‑achair á bpleanáil, agus am taistil iomlán ina dhiaidh sin, ar ábhar imní é do 47 % de phaisinéirí.

Teastaíonn bonneagar dea-mhaoinithe a ndéantar dea-chothabháil air chun dul i mbun iomaíochta. Tá an margadh le haghaidh seirbhísí iarnróid do phaisinéirí go hiomlán oscailte ó 2020 ar aghaidh, rud a fhágann go bhfuil praghsanna níos ísle agus níos mó roghanna seirbhíse ann i gceantair ina bhfuil gréasán ardcháilíochta agus iomaíocht láidir 44 .

Dá bhrí sin, ba cheart do na Ballstáit cistiú leordhóthanach a áirithiú le haghaidh bonneagar ardcháilíochta, i gcomhréir leis na hoibleagáidí rialála faoi TEN-T, reachtaíocht chomhtháthaithe agus iarnróid 45 . Ba cheart dóibh freisin na rialacha maidir le seirbhísí tráchtála a oscailt don iomaíocht agus seirbhísí poiblí tairisceana a chur chun feidhme ina n‑iomláine 46 . Cuirfidh sé sin ar chumas bainisteoirí bonneagair freastal ar oibreoirí éagsúla a chuireann seirbhísí éagsúla ar fáil, lena n‑áirítear traenacha trasteorann, ísealchostais agus oíche agus táirgí nuálacha turasóireachta.

Ar deireadh, chun tairiscint iarnróid ardluais uile-Eorpach a fhorbairt, tá gá le cothrom iomaíochta i gcomparáid le modhanna iompair atá níos déine ó thaobh carbóin de, lena n‑áirítear maidir le cánachas. Tá smacht iomlán ag na Ballstáit ar rátaí CBL a shocrú d’iompar paisinéirí. I bhfianaise phrionsabal na neodrachta buiséadaí, ba cheart do na Ballstáit an tsolúbthacht sin a úsáid chun iomaíocht chóir a chruthú i measc modhanna iompair iomaíocha. Ina theannta sin, ba cheart do na Ballstáit modhanna a fhiosrú agus a athbhreithniú chun cothrom iomaíochta a bhaint amach trí fhóirdheontais agus sochair chánach a theorannú le haghaidh modhanna iompair atá níos déine ó thaobh carbóin de.

3.7. Naisc le modhanna eile iompair a neartú

Dá gcuirfí feabhas ar naisc iarnróid, go háirithe seirbhísí iarnróid ardluais, le modhanna eile iompair, neartófaí an t‑iarnród mar rogha mhalartach ar eitiltí gearraistir agus ar eitiltí níos faide laistigh den Eoraip, b’fhéidir. Faoi láthair, tá aerfoirt amhail Frankfurt agus Paris Charles de Gaulle nasctha go maith le hiarnród ardluais, agus iad ag feidhmiú mar phríomhmhoil do phaisinéirí, ach tá naisc theoranta ag go leor aerfort eile.

Déanfaidh an Coimisiún anailís ar nascacht 40 móraerfort, lena n‑áirítear le hiarnród ardluais fad‑achair, chun bearnaí infheistíochta a shainaithint agus chun dea-chleachtais a léiriú maidir le nascacht aerfoirt a fheabhsú. Déanfaidh an Coimisiún anailís freisin ar mhoil ilmhódacha do phaisinéirí atá ann faoi láthair i gceantair uirbeacha chun dea-chleachtais a shainaithint agus a chur chun cinn chun gréasáin iarnróid fad‑achair agus ardluais a chomhtháthú san iompar poiblí, sa rothaíocht agus sa tsoghluaisteacht chomhroinnte 47 .

Thairis sin, tá togra ón gCoimisiún maidir le cearta paisinéirí ilmhódacha á phlé ag Parlaimint na hEorpa agus ag an gComhairle chun paisinéirí a athraíonn idir modhanna iompair le linn a dturas a chosaint 48 .

4.Earnáil iarnróid iomaíoch, chomhchuibhithe agus nuálach san Aontas

Tá tionscal soláthair iarnróid Eorpach atá bríomhar, rathúil, iomaíoch agus nuálach ríthábhachtach chun go n‑éireoidh leis an ngréasán iarnróid ardluais Eorpach. Is ceannairí domhanda iad cuideachtaí soláthair iarnróid na hEorpa, fostaíonn siad 650 000 duine agus cuireann siad 0,35 % le OTI an Aontais le ráta fáis bliantúil 3 % 49 . Tá tionscal soláthair iarnróid an Aontais ríthábhachtach do chustaiméirí Eorpacha agus is colún é d’iomaíochas domhanda an Aontais toisc go n‑onnmhairíonn sé córais agus réitigh ar fud an domhain, lena n‑áirítear pleananna iarnróid ardluais uaillmhianacha san Éigipt, i Maracó agus san Araib Shádach, mar shampla.

Mar sin féin, tá iomaitheoirí domhanda ag breith suas go tapa, agus iad ag dul isteach i margadh an Aontais agus ag leathnú ina margaí féin agus i margaí eile, agus níl leas iomlán bainte go fóill ag gníomhaithe an Aontais as na gnóthachain éifeachtúlachta a chuireann margadh aonair na hEorpa ar fáil. Chun dul i ngleic leis sin, ní mór do chuideachtaí iarnróid, bainisteoirí bonneagair agus údaráis seirbhíse poiblí san Aontas an líon ceanglas éagsúil a bhaineann lena dtionscadail soláthair aonair a laghdú a thuilleadh agus aistriú i dtreo táirgí iarnróid réamhdhéanta a tháirgtear trí phróisis chaighdeánaithe thionsclaithe a cheannach. Beidh sé sin níos éasca má chuireann na Ballstáit deireadh le rialacha agus caighdeáin náisiúnta ilroinnte agus má thagann siad ar chomhaontú maidir le rialacha agus caighdeáin uile-Aontais. San am céanna, is féidir le comhar idir gníomhaithe gnó sa chóras iarnróid cuidiú le húsáid níos fearr a bhaint as acmhainní tearca agus barainneachtaí scála a bhaint amach, agus lánurraim á tabhairt do rialacha in aghaidh trustaí agus mar chomhlánú ar mhargaí iomaíocha, agus tacú le seirbhísí nua rochtana oscailte trasteorann san am céanna. Leis an gcomhar sin, ba cheart fíorlimistéar Eorpach aonair iarnróid a chothú inar féidir le cuideachtaí iarnróid oibriú go hiomaíoch thar theorainneacha.

4.1. Idir-inoibritheacht an bhonneagair iarnróid agus an rothstoic a fheabhsú

Méadaíonn ceanglais theicniúla agus oibriúcháin náisiúnta costais mar gheall ar dhúbláil na bpróiseas údaraithe agus castacht na tástála chun a áirithiú go gcomhlíontar na ceanglais. Cuireann sé sin moill ar sheirbhísí nua dul isteach sa mhargadh agus is ualach é ar tháirgeadh, ar iarfheistiú agus ar chothabháil.

Dá bhrí sin, ní mór deimhniú agus údarú rothstoic a shimpliú agus a eisiúint le haghaidh réimse úsáide níos leithne. Ní mór na ‘seiceálacha comhoiriúnachta córais’ le haghaidh innill fhéinghluaiste agus traenacha doscartha nua nó uasghrádaithe a dhéanamh níos lú déine ó thaobh ama agus acmhainní de. Déanfaidh an Coimisiún caighdeánú na n‑údaruithe le haghaidh traenacha ardluais atá bailí do ghréasán iomlán an Aontais a chur chun cinn. Spreagfar leis sin léasú aibí agus margadh athláimhe do rothstoc ardluais ar leibhéal an Aontais, rud a mhéadóidh an tsolúbthacht d’iontrálaithe nua, a mheallfaidh infheisteoirí, agus a éascóidh úsáid rothstoic le haghaidh iompar míleata.

Príomhspreagadh chun rothstoc a chaighdeánú is ea feidhmiú céimneach níos tapa agus comhchuibhithe an Chórais Eorpaigh um Bainistiú Tráchta Iarnróid (ERTMS), a bhfuil tábhacht straitéiseach shibhialta agus mhíleata ag baint leis. Mar sin féin, mar thoradh ar chur chuige ilchórais neamh‑chomhchuibhithe ag na Ballstáit, tá méadú faoi dhó tagtha ar chostas tháirgí ERTMS le cúig bliana anuas 50 . Ceanglaítear le reachtaíocht TEN-T go gcuirfear deireadh de réir a chéile le córais chomharthaíochta náisiúnta i bhfabhar ERTMS ar an ngréasán TEN-T faoi 2040. Chinn roinnt Ballstát, lena n‑áirítear an Bheilg, an tSeicia agus an Danmhairg, go mbeadh ERTMS an t‑aon chóras comharthaíochta amháin ina ngréasán, agus tá infheistíocht mhór á déanamh ag an Spáinn, ag an Ostair agus ag an bPolainn in ERTMS raidió‑bhunaithe a chur in úsáid. Mar sin féin, tá Ballstáit eile ag titim chun deiridh.

Léirítear i bpleananna náisiúnta cur chun feidhme ERTMS 2024-2025 gur gá acmhainneacht táirgeachta ERTMS na hEorpa a mhéadú faoi thrí. Meastar gur mó ná EUR 18.2 bhilliún na deiseanna margaidh iomlána don tionscal soláthair iarnróid le haghaidh ERTMS ar an gcroí‑ghréasán TEN-T amháin. Chun cur leis na gnóthachain éifeachtúlachta sin agus chun intuarthacht a chur ar fáil do thionscal soláthair ERTMS, déanfaidh an Coimisiún oibleagáidí maidir le feidhmiú céimneach ERTMS a fhorfheidhmiú go docht agus neartóidh sé comhordú i measc na mBallstát. Déanfar é sin trí phlean cur in úsáid Eorpaigh athbhreithnithe 51 le haghaidh ERTMS in 2026. Ní mór a áireamh leis an gcur chun feidhme línte ardluais a nascadh le lár na gcathracha agus línte atreoraithe 52 , chun a áirithiú freisin gur féidir iad sin a úsáid le haghaidh iompar míleata trasteorann.

Chun na gairmeacha iarnróid a dhéanamh níos tarraingtí, chun cruthú post a spreagadh agus chun cuidiú le hoideachas, oiliúint agus scileanna gairmiúla a ailíniú le riachtanais agus deiseanna na hearnála straitéisí sin 53 , agus tar éis comhairliúcháin le comhpháirtithe sóisialta, déanfaidh an Coimisiún athchóiriú ar rialacha an Aontais maidir le deimhniú tiománaithe traenach. Leis sin, déanfar iarrachtaí a shimpliú freisin agus cruthófar ceanglais ghairmiúla aontaithe agus deimhniú a chuirfeadh ar chumas tiománaithe traenach oibriú ar gach traein agus ar gach bonneagar iarnróid ar fud ghréasán ardluais uile an Aontais.

4.2.Taighde agus comhordú le haghaidh iomaíochais, sábháilteachta agus slándála

Tá teicneolaíocht ardluais ar thús cadhnaíochta, agus tá an tsábháilteacht ríthábhachtach. Trí theicneolaíochtaí comhchuibhithe digiteacha agus uathoibrithe an Aontais a fhorbairt agus a chomhchruthú a thuilleadh, amhail traenacha uathoibríocha, córais nua-aimseartha comharthaíochta, cumarsáide agus bainistithe tráchta ERTMS, is féidir acmhainneacht an bhonneagair ardluais atá ann cheana a mhéadú, sábháilteacht a fheabhsú agus níos mó solúbthachta agus athléimneachta a sholáthar do sheirbhísí agus d’iompair míleata. Ní mór córais a chosaint freisin ar shuaitheadh agus ar chibirionsaithe. Chun na teicneolaíochtaí sin a thabhairt chuig an margadh, ní mór don tionscal soláthair iarnróid, do bhainisteoirí bonneagair agus do chuideachtaí iarnróid leanúint den taighde comhpháirteach faoin gclár Fís Eorpach 2028-2034 54 agus faoin gCiste Eorpach um Iomaíochas atá beartaithe. Chun taighde comhoibríoch ar iarnród ardluais a spreagadh, seolfaidh an Comhghnóthas um Iarnród na hEorpa glao tiomnaithe in 2026. Ba cheart do na Ballstáit ionstraimí cistiúcháin náisiúnta a úsáid, lena n‑áirítear Tionscadail Thábhachtacha ar mhaithe le Leas na hEorpa i gCoitinne, i gcomhréir leis na rialacha maidir leis an Státchabhair.

Sa chaoi go mbeidh earnáil iarnróid ardluais na hEorpa in ann barainneachtaí scála a bhaint amach agus tairbhiú den iomaíochas domhanda, ba cheart an t‑éileamh a bhfuiltear ag súil leis ar thraenacha ardluais úrscothacha agus ar iarnród ardluais úrscothach a mheaitseáil le hiarrachtaí comhfhreagracha ar thaobh an tsoláthair chun an teicneolaíocht is gá a sholáthar ar an mbealach is caighdeánaithe. D’fhéadfaí an chuspóir sin a bhaint amach tríd 55 an gcéad ghlúin eile de thraenacha comhchuibhithe cliste ilghréasáin a chomhchruthú, a bheidh le táirgeadh ar chostas níos ísle agus le cur i bhfeidhm níos tapa. Le cur chuige comhchuibhithe den sórt sin, dhéanfaí comhpháirteanna comharthaíochta agus bonneagair a chuíchóiriú freisin, laghdófaí riosca tionscadail, d’éascófaí infheistíocht phríobháideach agus chuirfí ar chumas monaróirí an acmhainneacht táirgeachta a mhéadú agus agaí seachadta a ghiorrú.

5.Rialachas éifeachtach an Aontais d’iarnród ardluais

Cé go mbraitheann an fhís a chuirtear i láthair sa Teachtaireacht seo ar oibreoirí margaidh chun a dtairiscint ardluais a sheoladh agus a fheabhsú, tá gá le rialachas éifeachtach an Aontais chun a áirithiú go gcuirfear i bhfeidhm na dálaí is gá le haghaidh córas iarnróid ardluais Aontais atá ag fás agus atá níos tapa, lena n‑áirítear bonneagar gréasáin. Ba cheart feidhm a bheith ag an rialachas níos láidre sin go ginearálta ar leibhéal an Aontais agus go sonrach maidir le línte ardluais aonair.

Dá bhrí sin, in 2026, molfaidh an Coimisiún reachtaíocht chun ról ERA maidir le húdarú feithiclí a neartú agus rialacha náisiúnta a bhaint. Cumhachtóidh sé freisin bainisteoir láidir cur in úsáid Eorpaigh chun feidhmiú céimneach éifeachtach ERTMS a áirithiú. Trí dheireadh éifeachtúil a chur le rialacha náisiúnta iomarcacha, údaruithe feithiclí agus deimhnithe sábháilteachta aonair a eisiúint d’oibreoirí iarnróid agus formheasanna ERTMS taobhriain, cuireann ERA le cost‑éifeachtúlacht thimthriall na nuálaíochta. Chun ról a thabhairt do thionscal iarnróid an Aontais ar an leibhéal bainistíochta, ardóidh an Coimisiún an plé faoi láthair laistigh de ghrúpa saineolaithe an Choimisiúin maidir le hiomaíochas thionscal an tsoláthair iarnróid go dtí an leibhéal polaitiúil.

Chun comhordú níos fearr a dhéanamh ar úsáid an toillte bonneagair iarnróid faoin Rialachán atá beartaithe maidir le Bainistiú Toillte 56 , cumhachtófar bainisteoirí bonneagair agus beidh ceangal dlíthiúil orthu oibriú le chéile chun toilleadh trasteorann intuartha tarraingteach a sholáthar le haghaidh seirbhísí fad‑achair. Ina theannta sin, neartófar iontaofacht trí chreat comhchoiteann le haghaidh bainistíocht feidhmíochta.

Chun bacainní a shárú a chuireann bac ar sheirbhísí trasteorann a chruthú ar chonairí sonracha amhail bacainní teicniúla, infhaighteacht saoráidí seirbhíse, agus srianta toillte, cuirfidh an Coimisiún plé comhchéime ar bun le páirtithe leasmhara maidir le naisc roghnaithe cathrach, go háirithe idir príomhchathracha agus le moil mhóra. Cothóidh na Comhordaitheoirí Eorpacha i ndlúthchomhar leis na húdaráis ábhartha (aireachtaí, bainisteoirí bonneagair agus údaráis náisiúnta sábháilteachta) dul chun cinn i dtreo na réiteach sainaitheanta maidir le forbairt an ghréasáin agus a fheidhmiúlachta araon.

Déanfar faireachán ar fheidhmiúlacht an ghréasáin ardluais Eorpaigh laistigh den chreat rialachais neartaithe a bhunaítear leis an Rialachán atá le teacht maidir le Bainistiú Toillte. Áiritheoidh an Líonra Eorpach um Bainisteoirí Bonneagair, in éineacht leis na heintitis atá i gceannas ar athbhreithniú feidhmíochta, go ndéanfar faireachán agus tuairisciú comhordaithe ar bhacainní a dhéanann difear don chúrsaíocht. Leis na struchtúir sin, déanfar cur isteach ar chúrsaíocht traenacha ardluais a shainaithint agus a thuar, amhail oibreacha, teagmhais nó scrogaill, agus éascófar freagairtí comhordaithe chun a dtionchar a íoslaghdú.

6.Conclúid: níos tapa, níos gaire, níos láidre

Leis an Teachtaireacht seo, tabharfar treoir don Choimisiún maidir lena iarrachtaí ról a thabhairt do na páirtithe leasmhara uile maidir leis an bhfís a chuirtear i láthair a chur chun feidhme go rathúil. Chun dul chun cinn foriomlán a thomhas, bunóidh an Coimisiún Scórchlár Iarnróid Ardluais a bheidh bunaithe ar thacar táscairí lena dtugtar aghaidh ar phríomhbhearta an phlean sin. Áireofar leis na táscairí an líon ciliméadar líne ardluais agus treochtaí maidir lena bhforbairt, meánluasanna, an líon paisinéirí agus feidhmiú céimneach ERTMS. Déanfaidh an Coimisiún suirbhé iarnróid ardluais bliantúil freisin chun tuiscint a fháil ar an dul chun cinn atá déanta maidir le cuspóirí an phlean. Cuirfidh sé sin ar chumas an Choimisiúin faireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn agus tuairisciú do Pharlaimint na hEorpa agus do na Ballstáit ar leibhéal na n‑airí agus déanfaidh sé eolas do phlé níos leithne ar an tionscal.

IARSCRÍBHINN: Achoimre ar na bearta

(1)      Ardaíodh an gá le líonra den sórt sin freisin i dTionscnamh Eorpach ó na Saoránaigh in 2023: https://citizen s ‑ initiative.europa.eu/initiatives/details/2023/000004_ga.  

(2)    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún dar teideal ‘Sustainable and Smart Mobility Strategy – putting European transport on track for the future’ [An Straitéis Chuimsitheach um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste – iompar Eorpach a sheoladh ar bhealach a leasa don todhchaí], (COM (2020) 789 final).

(3) Rialachán (AE) Uimh. 2024/1679 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Meitheamh 2024 maidir le treoirlínte an Aontais chun an gréasán tras‑Eorpach iompair a fhorbairt.

(4)    Iompar an Aontais i bhfíoracha: Leabhar Póca Staidrimh 2024, Tábla 2.3.8., https://transport.ec.europa.eu/facts‑funding/studies‑data/eu-transport‑figures‑statistical-pocketbook/statistical-pocketbook-2024_ga .

(5)    Iompar an Aontais i bhFíoracha – Leabhar Póca Staidrimh 2025 (Fíor na línte ardluais lena n‑áirítear príomhlínte iarnróid lena gceadaítear trácht ag luasanna ar na príomhdheighleoga atá cothrom le 200 km/h nó níos mó ar línte uasghrádaithe agus 250 km/h ar línte arna dtógáil go speisialta. Línte iarnróid ardluais tiomnaithe arna dtógáil go speisialta chun trácht a cheadú ag luasanna atá cothrom le 250 km/h nó níos mó).

(6)    Draghi, M., Todhchaí iomaíochas na hEorpa, Tuarascáil le haghaidh Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh, Meán Fómhair 2024, https://commission.europa.eu/topics/eu-competitiveness/draghi-report_ga.

(7)    Letta, E., Much more than a market [I bhfad níos mó ná margadh], Aibreán 2024, https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much‑more-than‑a-market‑report‑by-enrico-letta.pdf.

(8)    Is tréimhsí táscacha iad na hamanna taistil agus tá siad bunaithe ar shonraí tráthchláir atá ar fáil go poiblí agus a asbhaineadh i mí Aibreáin 2025. Léiríonn siad an staid ag tráth sonrach agus d’fhéadfadh siad athrú de thoradh nuashonruithe ar an ngréasán, oibreacha bonneagair nó athbhreithnithe tráthchláir. Níor cheart glacadh leis gur measúnú uileghabhálach ar an gréasán iompair Eorpach iad. Leanann roghnú na bpéirí cathrach an mhodheolaíocht a dtugtar tuairisc uirthi sa doiciméad inmheánach oibre (SWD) (2025) 960 a ghabhann leis.

(9)      Mar a shainmhínítear i dTreoir 2012/34/AE, i.e. maidir le ‘seirbhísí iarnróid do phaisinéirí a oibrítear gan stadanna idirmheánacha idir dhá áit agus achar níos mó ná 200 km eatarthu ar línte ardluais arna dtógáil go speisialta atá oiriúnach do luasanna os cionn 250 km/h de ghnáth agus a ritheann ar an meán ag na luasanna sin’.

(10) Féach SWD(2025) 960 a ghabhann leis seo.

(11)    Féach SWD(2025) a ghabhann leis seo.

(12)    Ag deireadh 2023, shroich an gréasán ardluais 3 993 km sa Spáinn, 2 735 km sa Fhrainc, 1 631 km sa Ghearmáin agus 921 km san Iodáil. Foinse: Iompar an Aontais i bhFíoracha – Leabhar Póca Staidrimh 2025.

(13)      Is é an Coimisiún Eorpach a cheapann comhordaitheoirí Eorpacha TEN-T i gcomhréir le Rialachán (AE) 1679/2024. Déanann an t‑aon duine dhéag de na comhordaitheoirí ceaptha formhaoirseacht agus treorú ar chur chun feidhme na naoi gconair iompair Eorpacha agus an dá thosaíocht chothrománacha TEN-T (ERTMS, an Spás Eorpach Muirí), agus dá bhrí sin bíonn siad ag feidhmiú mar éascaitheoirí ar idirphlé leathan le páirtithe leasmhara. Go háirithe, cuireann an Coimisiún de chúram orthu oibriú leis na Ballstáit chun infheistíochtaí TEN-T a thabhairt chun críche i gcomhréir leis na sprioc-amanna is infheidhme.

(14)      Cumhdaítear leis an Treoir um Chuíchóiriú (Treoir (AE) 2021/1187) naisc trasteorann réamh‑shainaitheanta agus naisc atá in easnamh ar an gcroí‑ghréasán TEN-T agus tionscadail ar chonairí iompair Eorpacha ar mó iad ná EUR 300 milliún chun an méid seo a leanas a áirithiú: (i) go n‑ainmneoidh na Ballstáit údarás amháin le haghaidh gach tionscadail nó nós imeachta deonaithe ceadanna; (ii) nósanna imeachta simplithe lena ngabhann údarú deonaithe ceadanna atá teoranta do cheithre bliana; (iii) nósanna imeachta deonaithe ceadanna atá níos soiléire agus níos trédhearcaí do thionscnóirí tionscadail agus d’údaráis ábhartha araon; agus (iv) comhordú níos fearr le haghaidh deonú agus soláthar trasteorann ceadanna.

(15)      EY i gcomhar le hOllscoil Bocconi agus Blue Arches le haghaidh an Chomhghnóthais um Iarnród na hEorpa: ‘Smart and affordable rail services in the EU: a socio-economic and environmental study for High‑Speed in 2030 and 2050 [‘Seirbhísí iarnróid cliste agus inacmhainne san Aontas: staidéar socheacnamaíoch agus comhshaoil le haghaidh Ardluais in 2030 agus 2050], https://rail-research.europa.eu/publications/smart‑and‑affordable-rail-services‑in‑the-eu-a-socio-economic-and‑environmental-study-for-high‑speed‑in‑2030-and‑2050/.

(16)    De réir staidéar a rinneadh le déanaí maidir le ‘Seirbhísí Iarnróid Cliste agus Inacmhainne san Aontas Eorpach: staidéar socheacnamaíoch agus comhshaoil le haghaidh Ardluas in 2030 agus 2050’ ó EY, gan ach tionchar na tógála iarnróid ardluais a chur san áireamh, d’fhéadfaí níos mó ná 1.5 milliún post in aghaidh na bliana a chruthú faoi 2050. https://rail-research.europa.eu/wp-content/uploads/2023/01/HSR_Technical_Report_2_Final_220123.pdf

(17)

     Áirítear leis sin príomhnaisc trasteorann, amhail buntollán Lyon‑Turin, a nascfaidh gréasáin iarnróid ardluais na Fraince agus na hIodáile, na hinfheistíochtaí in iarnród ardluais sa Ghréig chun cuid Domokos‑Krannonas d’ais na hAithne-Theasaloinicé a athbhunú tar éis Stoirm Daniel, agus feabhas a chur ar an líne ardluais Mhaidrid‑Sevilla sa Spáinn.

(18)      Mar shampla, bhí ró‑éileamh ar ghlao SCE 2024 faoi níos mó ná 6.6 oiread an bhuiséid a bhí ar fáil.

(19)      Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Buiséad dinimiciúil an Aontais do thosaíochtaí na todhchaí – Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2028-2034 (COM(2025) 570 final).

(20)    Féach 4.3 ‘Borradh a chur faoi dheiseanna infheistíochta chun tacú le soláthar rothstoic’.

(21)      Is samhail mhaoiniúcháin í samhail an Bhoinn sócmhainní rialáilte (nó RAB) le haghaidh tionscadail bonneagair rialáilte, lena soláthraítear tacaíocht dá ndearadh, dá dtógáil, dá gcoimisiúnú agus dá n‑oibriú. Sa tsamhail sin, feidhmíonn cuideachtaí príobháideacha nó cuideachtaí corpraithe faoi úinéireacht stáit mar bhainisteoir bonneagair: tá sócmhainní bonneagair faoi úinéireacht acu, déanann siad infheistíocht iontu agus oibríonn siad iad i gcomhréir le forálacha comhaontaithe leis an rialtóir. Faigheann an bainisteoir bonneagair ioncam ó úsáideoirí agus/nó fóirdheontais chun a oibríochtaí a chistiú agus costais infheistíochta a fhorchúiteamh mar a chinntear leis an rialtóir.

(22)

   ‘Support study on the climate adaptation and cross‑border investment needs to realise the TEN-T network’ [‘Staidéar tacaíochta ar an oiriúnú don athrú aeráide agus ar an infheistíocht trasteorann chun an líonra TEN-T a bhaint amach’], https://op.europa.eu/en/publication‑detail/-/publication/26731a63-b904-11ef-91ed‑01aa75ed71a1/language-en .

(23)      Féach na moltaí sa Tuarascáil chomhpháirteach chríochnaitheach ó mheithleacha tionscail agus saineolaithe eolaíocha maidir le dícharbónú thógáil an tionscail iompair: https://transport.ec.europa.eu/document/download/982f3916-d1e7-427a-93cd‑4e8ccfddff6c_en?filename=decarbonised_construction.pdf.

(24)      I measc na samplaí de dhea-chleachtais maidir le maolú ar an athrú aeráide tá dearadh struchtúrach barrfheabhsaithe, foinsí fuinnimh in‑athnuaite a thabhairt isteach, ábhair thochailte a athúsáid agus táirgí astaíochtaí ísle a roghnú. Áirítear an méid seo a leanas leis na dea-chleachtais maidir le hoiriúnú: (i) dearadh le haghaidh athléimneachta trí rianta a ardú, struchtúir a threisiú, agus ábhair atá frithsheasmhach in aghaidh teochta a úsáid; (ii) sonraí aeráide a chomhtháthú i mbainistiú sócmhainní lena gcothabháil agus lena n‑athsholáthar; (iii) measúnuithe riosca réamhghníomhacha a chur chun feidhme chun teagmhais fhoircneacha a chur san áireamh; agus (iv) prionsabail bainistíochta oiriúnaitheacha a thabhairt isteach sa dearadh agus sna hoibríochtaí.

(25)      Dá airde luas na traenach, is ea is mó ábhar cáithníneach a tháirgtear agus a scaoiltear isteach san atmaisféar mar gheall ar idirghníomhaíochtaí idir an rian agus an fheithicil agus idir an fheithicil agus an chaitéin.

(26)      Féach Faireachán agus ionchas truaillithe nialasaigh 2025, Tuarascáil EEA-JRC 13/2024 agus Torann comhshaoil san Eoraip 2025, Tuarascáil EEA 05/2025.

(27)      A cheanglaítear faoin Treoir maidir le Torann Comhshaoil (2002/49/CE).

(28)      Féach Fógra ón gCoimisiún maidir le teicneolaíochtaí nuálacha agus cineálacha nuálacha úsáide fuinnimh in‑athnuaite C(2025)4011 an 2 Iúil 2025 agus Moladh ón gCoimisiún an 2 Iúil 2025 maidir le teicneolaíochtaí nuálacha agus cineálacha nuálacha úsáide fuinnimh in‑athnuaite, maidir le limistéir a bhunú le haghaidh bonneagar eangaí agus stórála is gá chun fuinneamh in‑athnuaite a chomhtháthú sa chóras leictreachais i gcomhréir le hAirteagal 15(e) de Threoir athbhreithnithe (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle, agus maidir le muirir líonra a sheasfaidh an aimsir chun costais an chórais fuinnimh a laghdú (C(2025) 4024 final).

(29)      Is éard atá i gCeathrú Pacáiste Iarnróid 2016 sraith de shé théacs reachtacha arna ceapadh chun an margadh aonair do sheirbhísí iarnróid a chomhlánú, https://transport.ec.europa.eu/transport‑modes/rail/railway-packages/fourth‑railway-package-2016_ga.

(30)    Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an toilleadh bonneagair iarnróid a úsáid sa limistéar Eorpach aonair iarnróid, lena leasaítear Treoir 2012/34/AE agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 (COM(2023) 443 final).

(31)    Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an gCiste Eorpach um Iomaíochas a bhunú (COM(2025) 555 final).

(32)    Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear an Ciste Eorpach um chomhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach, talmhaíochta agus tuaithe, iascaigh agus muirí, rathúnas agus slándáil don tréimhse 2028-2034 (COM(2025) 565 final).

(33)    AssetCo: Cuideachta sócmhainní atá tiomnaithe do cheannach, d’oibriú agus do chothabháil sócmhainní sonracha a úsáidtear le haghaidh tionscadail.

(34)    ROSCO: Cuideachta rothstoic: cuideachta a bhfuil innill fhéinghluaiste, cóistí nó vaigíní lasta faoi úinéireacht aici agus a léasaíonn iad chuig cuideachtaí iarnróid oibriúcháin.

(35)    Prótacal Lucsamburg faoi Choinbhinsiún Cape Town, https://otif.org/fileadmin/user_upload/otif_verlinkte_files/04_recht/07_dipl_konf/DOCs_e/DCME_LUXEMBOURG_PROTOCOL_FINAL_04.06.07.pdf.

(36)    Teachtaireacht ón gCoimisiún – Treoirlínte léirmhínitheacha maidir le muirir a bhunú i leith úsáid bonneagair iarnróid, C/2025/2606.

(37)    Breithiúnas an 22 Bealtaine 2025, C-538/23, ÖBB-Infrastruktur agus WESTbahn Management, go háirithe míreanna 85 go 89.

(38)    Treoir 2012/34/AE, go háirithe Airteagal 13.

(39)    Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2017/2177 ón gCoimisiún an 22 Samhain 2017 maidir le rochtain ar shaoráidí seirbhísí agus ar sheirbhísí a bhaineann leis an iarnród.

(40)    I measc na samplaí tá an Fhrainc, an Ghearmáin, an tSualainn, an Iodáil agus an Spáinn.

(41)    Tá sé beartaithe go mbeidh trí thogra dlí sa tionscnamh ticéadaithe: (i) togra le haghaidh Rialachán maidir le Seirbhísí Soghluaisteachta Digití Ilmhódaí; (ii) togra le haghaidh Rialachán maidir le Córas Aonair le haghaidh Áirithintí Digiteacha agus Ticéid Dhigiteacha; agus (iii) athbhreithniú spriocdhírithe ar an Rialachán maidir le Cearta Paisinéirí Iarnróid. Is é is aidhm don athbhreithniú spriocdhírithe a áirithiú go ndéanfar paisinéirí a cheannaíonn a dticéid in aon idirbheart amháin ó aon ardán amháin a chosaint don turas iomlán gan beann ar an líon oibreoirí iarnróid lena mbaineann.

(42)    Dréacht‑Rialachán Cur Chun Feidhme ón gCoimisiún maidir le sonraíocht theicniúil a bhaineann le fochóras teileamaitice an chórais iarnróid san Aontas Eorpach le haghaidh idir-inoibritheacht comhroinnte sonraí in iompar iarnróid agus lena n‑aisghairtear Rialacháin (AE) Uimh. 454/2011 agus (AE) Uimh. 1305/2014, https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/14273-Rail-interoperability-technical-specifications‑for-the-telematics‑applications‑subsystem_en.

(43)    Eorabharaiméadar maidir le seirbhís soghluaisteachta digití ilmhódaí, https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/3178 .

(44)    ‘Staidéar ar sheirbhísí iarnróid do phaisinéirí agus do lasta’, 2024: https://op.europa.eu/en/publication‑detail/-/publication/4ea76998-7955-11ef-bbbe-01aa75ed71a1/language-en .

(45)    Airteagal 48 de Rialachán (AE) 2024/1679; Airteagal 8 de Threoir 2012/34/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Samhain 2012 lena mbunaítear limistéar iarnróid Eorpach aonair (athmhúnlú); Rialachán (AE) 2021/1060 lena gceanglaítear pleanáil chuimsitheach iompair ar an leibhéal iomchuí, lena soláthraítear faisnéis maidir le hacmhainní maoiniúcháin a chomhfhreagraíonn do na hinfheistíochtaí atá beartaithe chun costais oibriúcháin agus chothabhála na mbonneagar atá ann cheana agus atá beartaithe a chumhdach.

(46)    Treoir 2012/34/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Samhain 2012 lena mbunaítear limistéar Eorpach aonair iarnróid (athmhúnlú).

(47)

     Spreagfaidh an Coimisiún na Ballstáit agus tacóidh sé leo chun úsáid a bhaint as pleananna agus cláir a cheanglaítear nó a chuirtear chun cinn faoi dhlí nó tionscnaimh an Aontais amhail pleananna soghluaisteachta uirbí inbhuanaithe, pleananna cáilíochta aeir agus pleananna gníomhaíochta torainn, chun an líon paisinéirí as an réigiún nó as an gceirtleán uirbeach ar féidir leo na stáisiúin iarnróid ardluais a shroicheadh ar bhealach inbhuanaithe a uasmhéadú.

(48)      COM/2023/752 final.

(49)       https://www.unife.org/wp-content/uploads/2024/05/UNIFE_Priorities_2024_2029.pdf , agus sonraí breise soláthartha ag UNIFE.

(50)    An Coimisiún Eorpach: Ard‑Stiúrthóireacht an Iompair agus na Soghluaisteachta, ERTMS - Cur in úsáid ar bord – Anailís ar spreagadh costais, Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2025, https://op.europa.eu/en/publication‑detail/-/publication/89f05852-1680-11f0-b1a3-01aa75ed71a1 .

(51)    Glacadh Plean Cur in Úsáid Eorpaigh reatha ERTMS in 2017, bunaithe ar Rialachán TEN-T a bhí ann roimhe seo. Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2017/6 ón gCoimisiún an 5 Eanáir 2017 maidir le plean imscartha an Chórais Eorpaigh um Bainistiú Tráchta Iarnróid.

(52)    Línte nach bhfuil seirbhís iarnróid sceidealaithe lena rith orthu, ach ar dócha go n‑atreorófar í i gcás suaite.

(53)    Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig an gCoiste nó na Réigiúin, ‘Aontas na Scileanna’, COM(2025) 90 final .

(54)    Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Fís Eorpach, an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, don tréimhse 2028–2034 (COM(2025) 543 final).

(55)      Mar shampla, i gcomhghnóthas a mhaoineofaí faoin gcéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile.

(56)      Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an toilleadh bonneagair iarnróid a úsáid sa limistéar Eorpach aonair iarnróid, lena leasaítear Treoir 2012/34/AE agus lena n‑aisghairtear Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 (COM(2023) 443 final).