FÓGRA ÓN gCOIMISIÚN

TREOIRDHOICIMÉAD

maidir le léirmhíniú rialacha AE maidir le honnmhairiú, ath-onnmhairiú agus trádáil laistigh den Aontas de thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, agus de chodanna agus de dhíorthaigh thíogair (1)

(2023/C 135/01)

Clár na nÁbhar

Eolas cúlra agus fírinniú

Bagairtí ar chaomhnú na dtíogar fiáin agus rannpháirtíocht an Aontais i dtrádáil na dtíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a ndíorthach

An creat dlíthiúil idirnáisiúnta agus AE lena rialaítear an trádáil i dtíogair agus ina gcodanna agus ina gcuid díorthach

Bearta i mBallstáit an Aontais

Cuspóir agus stádas an doiciméid

Treoir maidir le léirmhíniú rialacha AE maidir le honnmhairiú, ath-onnmhairiú agus trádáil laistigh den Aontas de thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, agus de chodanna agus de dhíorthaigh thíogair

Iarratais ar cheadanna nó ar dheimhnithe de bhun Airteagal 5 de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (onnmhairiú agus ath-onnmhairiú)

Iarratais ar dheimhnithe de bhun Airteagal 8(3) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (trádáil laistigh den Aontas)

Moladh breise le breithniú ag na Ballstáit

IARSCRÍBHINN

Fianaise lena dtugtar bunús le dlisteanacht cuspóirí nach bhfuil díobhálach do chaomhnú an speicis a dtugann institiúidí zó-eolaíocha ceadúnaithe agus cláir pórúcháin agus chaomhnaithe fúthu

1. Eolas cúlra agus fírinniú

a) Bagairtí ar chaomhnú na dtíogar fiáin agus rannpháirtíocht an Aontais i dtrádáil na dtíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a ndíorthach

Agus tuairim is 3 900 tíogar fágtha san fhiántas, is é trádáil neamhdhleathach tíogar agus codanna agus díorthach tíogair agus gainneáil orthu an phríomhbhagairt dá marthanacht (2). Cuirtear luach ard ar bheagnach gach cuid de thíogair agus de dhíorthaigh tíogair, agus mar thoradh air sin, tá póitseáil na dtíogar fiáin chun freastal ar an éileamh ar chodanna agus ar tháirgí tíogair ina cúis le himeacht na bpobal ar fud gnáthóg a bheadh oiriúnach ach ab é sin san Áise (3). Léirítear san anailís is déanaí ar urghabhálacha domhanda tíogar thar thréimhse 19 mbliana idir 2000 agus 2018 gur urghabhadh eiseamail, codanna agus táirgí de 2 359 tíogar ar a laghad in 1 142 teagmhas thar 32 thír/chríoch ar fud an domhain (4). Le blianta beaga anuas, tá fianaise atá ag carnadh ann freisin go bhfuil tíogair a rugadh agus a tógadh i saoráidí i mbraighdeanas á gcur isteach i dtrádáil (5)tráchtála neamhdhleathach. Mar gheall air sin cuirtear iarrachtaí forfheidhmithe faoi bhrú agus d’fhéadfaí úsáid codanna agus táirgí tíogair (a fhaightear go neamhdhleathach) a éascú agus éileamh an mhargaidh a spreagadh.

Aithnítear i sonraí trádála dlí CITES roinnt Ballstát de chuid an Aontais i measc na 30 onnmhaireoir agus allmhaireoir tíogar is mó ar fud an domhain idir 1975 agus 2018 (6). Bunaithe ar na sonraí sin, tá bealaí trádála ann idir an Eoraip agus an Áise, áit a ndéantar na tíogar a onnmhairiú (a ath-onnmhairiú) go tíortha ina bhfuil saoráidí, a bhfuil tíogair á bpórú iontu agus a líomhnaítear go bhfuil baint acu le trádáil neamhdhleathach tíogar. Tugtar le fios i sonraí trádála CITES a tuairiscíodh idir 2013 agus 2018 go ndéantar tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach a onnmhairiú (a ath-onnmhairiú) go dleathach chun críocha tráchtála, lena n-áirítear chuig tíortha na hÁise.

Cé nach tugann an chuid is mó de Bhallstáit de chuid an Aontais cead ach do zúnna nó d’ionaid tarrthála cheadúnaithe chun tíogair a phórú agus a choinneáil i mbraighdeanas (7), ceadaíonn roinnt tíortha AE tíogair a choinneáil agus a phórú i saoráidí príobháideacha (8) nó i sorcais agus i dtaispeántais taistil (9). Ceadaíonn ceithre Bhallstát de chuid an Aontais faoi láthair tíogair a úsáid i sorcais agus ceadaíonn siad d’úinéirí príobháideacha ceadúnais a fháil chun tíogar a choinneáil i saoráidí príobháideacha (10). Mar gheall ar an easpa comhchuibhithe ar fud Bhallstáit an Aontais maidir leis na rialacha lena rialaítear coimeád agus pórú tíogar i mbraighdeanas tá deis ann do thrádáil tráchtála neamhdhleathach (11).

In 2018, nocht Ballstát de chuid AE fianaise go raibh grúpaí coiriúla eagraithe páirteach i bpórú tíogar i mbraighdeanas lena n-onnmhairiú go neamhdhleathach chun na hÁise, lena n-áirítear póraitheoirí príobháideacha, meáncheannaithe agus trádálaithe (12). Tá fianaise cruthaithe freisin le blianta beaga anuas ar thrádálaithe a bhfuil baint acu le díolachán tíogar a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas ó shaoráidí i mbraighdeanas san Aontas Eorpaigh agus aistriú na n-eiseamal sin ar fud an Aontais Eorpaigh. Mar shampla, léirítear i sonraí urghabhálacha EU-TWIX (13) idir 2013 agus 2018 go bhfuil tíogair bheo, a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, agus a gcodanna agus a gcuid díorthach á n-urghabháil i gcónaí go hinmheánach laistigh den Aontas agus ar onnmhairiú (ath-onnmhairiú). Ina theannta sin, d’iompair teaghlach sorcais 10 dtíogar trí roinnt tíortha san Aontas Eorpach, agus líomhnaítear gur zú i dtríú tír an ceann scríbe a bhí beartaithe dóibh in 2019. Fíoraíodh nach raibh aon zú ag oibriú sa limistéar agus gur cuideachta allmhairithe feola agus alcóil atá cláraithe i dtríú tír a bhí sa choinsíní (14).

b) An creat dlíthiúil idirnáisiúnta agus AE lena rialaítear an trádáil i dtíogair agus ina gcodanna agus ina gcuid díorthach

Tá tíogair (Panthera tigris) san áireamh in Aguisín-I den Choinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fauna agus Flora Fiáine i mBaol (CITES). Le rialacha reatha CITES, cuirtear bac ar thrádáil idirnáisiúnta i dtíogair fhiáine, ina gcodanna agus ina gcuid díorthach chun críocha tráchtála, le díolúintí an-teoranta. Ceadaítear trádáil i dtíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus ina gcodanna agus ina gcuid díorthach, faoi réir na gcoinníollacha is infheidhme maidir le speicis Aguisín-II (Airteagail VII(4) agus VII(5) de CITES (15)).

Ghlac páirtithe CITES le Rún Chomhdháil 12.5 (Rev. CoP18) (16) ar chaomhnú agus ar thrádáil i dtíogair agus speicis eile de chait mhóra na hÁise Aguisín-I in 2002. Gríosaítear le Rún Chomhdháil 12.5 páirtithe agus neamhpháirtithe ag a bhfuil saoráidí ina gcoimeádtar tíogair agus speicis eile de chait mhóra Áiseacha i mbraighdeanas a áirithiú go bhfuil cleachtais agus rialuithe leordhóthanacha i bhfeidhm agus go gcuirtear i bhfeidhm go docht iad, lena n-áirítear do dhiúscairt na gcat mór Áiseach a fhaigheann bás i mbraighdeanas, ionas nach ndéanfar codanna agus díorthaigh a thrádáil go neamhdhleathach ó na saoráidí sin nó trí na saoráidí sin. Gríosaítear le Rún Chomhdháil 12.5 freisin na páirtithe go léir a bhfuil margadh dlíthiúil intíre acu ina ndlínse d’eiseamail tíogair agus do speicis eile de chait mhóra na hÁise atá ag cur le póitseáil nó le trádáil neamhdhleathach gach beart reachtach, rialála agus forghníomhaithe is gá a ghlacadh chun a margaí baile a dhúnadh le haghaidh trádáil tráchtála i dtíogair agus in eiseamail eile de chait mhóra Áiseacha.

Ag an 14ú cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe in CITES (CoP14) in 2007, ghlac páirtithe CITES Cinneadh 14.69 freisin (17). Treoraítear Páirtithe leis an gCinneadh seo, go háirithe le hAguisín-I Stáit ina bhfuil raon cait mhóra Áiseacha a bhfuil dianoibríochtaí acu i bpórú tíogar ar scála tráchtála, bearta a chur i bhfeidhm chun an pobal i mbraighdeanas a shrianadh go leibhéal nach dtacaíonn ach le tíogair fhiáine a chaomhnú. Sonraítear i gCinneadh 14.69 freisin nár cheart tíogair a phórú lena gcodanna agus lena ndíorthaigh a thrádáil (18). Ag an 17ú ag cruinniú de Chomhdháil na bPáirtithe (CoP17) in 2016, ghlac na páirtithe Cinneadh 17.226 freisin (19). Iarrtar leis an gCinneadh seo ar na páirtithe uile a bhfuil saoráidí ar a gcríoch ina gcoimeádtar cait mhóra Áiseacha i mbraighdeanas: a) athbhreithniú a dhéanamh ar chleachtais bhainistíochta náisiúnta agus ar rialuithe atá i bhfeidhm le haghaidh saoráidí den sórt sin, chun a áirithiú gur leor na cleachtais bhainistíochta agus na rialuithe sin ionas nach ndéanfar eiseamail chait mhóra Áiseacha a thrádáil go neamhdhleathach ó na saoráidí sin nó trí na saoráidí sin; b) a áirithiú go gcuirfear i bhfeidhm go docht na cleachtais bhainistíochta agus na rialuithe go léir a chuirtear chun feidhme chun gníomhaíochtaí na saoráidí ina gcoimeádtar cait mhóra Áiseacha i mbraighdeanas a rialáil, lena n-áirítear maidir le heiseamail ó chait mhóra Áiseacha a fhaigheann bás i mbraighdeanas a dhiúscairt; agus c) tuairisc a thabhairt don Rúnaíocht ar dhul chun cinn maidir leis an gCinneadh sin a chur chun feidhme.

Cuirtear CITES chun feidhme san Aontas trí Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (20) ón gComhairle (Bunrialachán) agus Rialachán gaolmhar (CE) Uimh. 865/2006 ón gCoimisiún (21) (“Rialacháin AE maidir le Trádáil Fiadhúlra” le chéile). Ó bhí 1997 ann, rinneadh tíogair a liostú in Iarscríbhinn A den Bhunrialachán, lena gcuirtear cosc go ginearálta ar úsáid tráchtála an speicis (22).

De bhun Airteagal 7(1) den Bhunrialachán, tá speicis Iarscríbhinn A a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas faoi réir rialacha maidir le honnmhairiú agus ath-onnmhairiú ón Aontais infheidhme maidir le speicis Iarscríbhinn B. Ina theannta sin, bunaithe ar Airteagal 5(4) den Rialachán, tá cuid de na forálacha is infheidhme maidir le speicis Iarscríbhinn A infheidhme freisin maidir le speicis a liostaítear in Iarscríbhinn B agus, dá bhrí sin, maidir le heiseamail de speicis Iarscríbhinn A a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas freisin. Is é sin an cás go háirithe Airteagal 5(2)(d) den Bhunrialachán, ina sonraítear agus iarratais ar onnmhairiú agus ar ath-onnmhairiú ón Aontas eiseamal de na speicis a liostaítear in Iarscríbhinn A de á measúnú, ní mór d’údaráis bhainistíochta na mBallstát a bheith “sásta, tar éis dul i gcomhairle leis an údarás eolaíoch inniúil, nach bhfuil toisc ar bith eile ann a bhaineann le caomhnú an speicis a théann in aghaidh eisiúint an cheada onnmhairiúcháin”(béim curtha leis).

Tá trádáil tráchtála laistigh den Aontas d’eiseamail Iarscríbhinn A toirmiscthe, mar phrionsabal, faoi Airteagal 8(1) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97. De réir Airteagal 8(3) den Rialachán seo, ní fhéadfaidh údaráis na mBallstát díolúine ón toirmeasc sin a dheonú ar bhonn cás ar chás ach amháin má chomhlíontar coinníollacha áirithe (a liostaítear i bhfomhíreanna (a) go (h)) chomh maith leis na cinn a leagtar amach i Rialachán (CE) Uimh. 865/2006 ón gCoimisiún.

Ba cheart a thabhairt faoi deara go dtugtar le tuiscint le húsáid an téarma 'd’fhéadfadh' in Airteagal 8(3) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 nach bhfuil oibleagáid ar na Ballstáit deimhniú a dheonú le haghaidh trádála laistigh den Aontas fiú nuair a chomhlíontar na coinníollacha sin, ach amháin má cheanglaítear a mhalairt le dlí an Aontais. I bhfocail eile, ní féidir a mheas le hAirteagal 8(3) go dtugtar de cheart d’iarratasóir deimhniú a fháil le haghaidh trádála laistigh den Aontas (23). Féadfaidh na Ballstáit diúltú do dheimhniú a dheonú i gcás inarb iomchuí sin chun an speiceas a chosaint nó chun a chaomhnú a ráthú, agus mura dtéann an diúltú thar a bhfuil riachtanach chun an aidhm sin a bhaint amach.

c) Bearta i mBallstáit an Aontais

Mar bheart réamhchúraim, tá bearta intíre níos déine curtha i bhfeidhm ag roinnt Ballstát de chuid an Aontais maidir le trádáil tráchtála tíogar a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach chomh maith le rialacha maidir le coimeád na n-ainmhithe sin. Áirítear ar na bearta níos déine sin fionraí onnmhairithe (ath-onnmhairithe) tíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus codanna agus díorthach tíogair chuig tríú tíortha chun críocha tráchtála. Níl feidhm ag díolúintí ó na bearta níos déine sin ach amháin chun críocha pórúcháin i zúnna ceadúnaithe agus/nó chun an speiceas a chaomhnú. Áirítear ar na bearta sin freisin eisiúint deimhnithe trádála laistigh den Aontas do thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, agus a gcodanna agus a gcuid díorthach a chur ar fionraí, ach amháin i gcúinsí áirithe amhail chun críocha pórúcháin, taighde agus oideachais i zúnna ceadúnaithe. Má eisítear deimhnithe, ní féidir ach deimhnithe a bhaineann go sonrach le hidirbhearta a dheonú. Baineann bearta eile le neartú na reachtaíochta náisiúnta maidir le haistriú, coinneáil agus úsáid chun críocha siamsaíochta tíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas. Chomh maith leis na bearta atá i bhfeidhm i roinnt Ballstát de chuid an Aontais, tá sé beartaithe ag roinnt tíortha AE eile a reachtaíocht intíre a neartú maidir le tíogar a choinneáil i saoráidí príobháideacha nó i sorcais.

Cruthaítear leis na bearta éagsúla atá i bhfeidhm cleachtais éagsúla ar fud an Aontais. Dá bhrí sin, tá gá le treoir chun a áirithiú go leanfaidh Ballstáit uile an Aontais cur chuige comhchosúil maidir le honnmhairiú agus ath-onnmhairiú tíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach agus a dtrádáil laistigh den Aontas, treoir atá ag luí le Rialachán (CE) Uimh. 338 /97, chomh maith le prionsabal an réamhchúraim.

2. Cuspóir agus stádas an doiciméid

Úsáidtear treoirdhoiciméid chun faisnéis a sholáthar do na Ballstáit ar na bealaí chun cur chun feidhme iomlán agus éifeachtach Rialacháin AE maidir le Trádáil Fiadhúlra ar roinnt saincheisteanna a áirithiú. Ní ghlactar treoir a bhaineann go sonrach le speiceas ar leith ach amháin i gcúinsí an-sonrach agus nuair is gá dul i ngleic le saincheist ar leith, mar shampla nuair a bhíonn imní shuntasach ann maidir le caomhnú speiceas. Mar a leagtar amach i gCuid 1, tá an baol ann go bhfuil tíogair bheo agus codanna agus díorthaigh ó eiseamail a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas ag dul isteach i dtrádáil neamhdhleathach tráchtála, rud a spreagann an slabhra soláthair do mhargaí tomhaltóirí, agus a neartaíonn éileamh ó úsáideoirí deiridh. Chun na hiarmhairtí sin a sheachaint, iarmhairtí atá díobhálach do chaomhnú na speiceas, is gá léirmhíniú docht a chur i bhfeidhm ar na Rialacháin maidir le trádáil tráchtála le tríú tíortha agus le haghaidh thrádáil inmheánach AE i dtíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus ina gcodanna agus ina ndíorthaigh.

Is é is cuspóir don fhógra seo treoir a sholáthar d’údaráis inniúla Bhallstáit an Aontais maidir le léirmhíniú Rialacháin AE maidir le Trádáil Fiadhúlra, i bhfianaise staid reatha caomhnaithe an speicis sin agus faisnéis eile atá ábhartha chun na críche sin chun a áirithiú go leanfaidh Ballstáit AE cur chuige maidir le honnmhairiú agus ath-onnmhairiú tíogar beo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach agus a dtrádáil laistigh den Aontas, treoir atá ag luí le Rialachán (CE) Uimh. 338/97 agus le prionsabal an réamhchúraim.

Is gá creat rialála AE maidir le trádáil fiadhúlra a léirmhíniú i bhfianaise a théarmaí agus a chuspóirí, i bhfianaise phrionsabal an réamhchúraim, agus aird chuí á tabhairt ar an bhfaisnéis le déanaí maidir le staid chaomhnaithe an speicis lena mbaineann chomh maith le faisnéis ábhartha eile, mar shampla tásc maidir le marthanacht na trádála neamhdhleathaí nó méadú uirthi.

D’ullmhaigh an Coimisiún Eorpach an treoirdhoiciméad seo agus d’fhormhuinigh Grúpa saineolaithe údaráis inniúla bainistíochta CITES agus mar sin údaráis inniúla na mBallstát an dréacht i gcomhairliúchán scríofa le linn 2022.

Ceapadh an treoirdhoiciméad seo chun cabhrú le húdaráis náisiúnta Rialachán (CE) Uimh. 338/97 agus Rialachán (CE) Uimh. 865/2006 a chur i bhfeidhm. Níl sé ceangailteach ó thaobh dlí; is é an t-aon chuspóir atá leis faisnéis a sholáthar faoi ghnéithe áirithe de na Rialacháin maidir le Trádáil Fiadhúlra, agus faoi bhearta a mheastar a bheith ina ndea-chleachtas. Ní chuirtear in ionad fhorálacha dhlí an Aontais is infheidhme é, ní chuireann sé leo ná ní leasaítear iad leis. Níor cheart an doiciméad a mheas ina aonar; ní mór é a úsáid in éineacht leis an reachtaíocht, seachas mar thagairt “neamhspleách”. Is í Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, agus í sin amháin, atá inniúil ar dhlí an Aontais a léirmhíniú.

Foilseoidh an Coimisiún an doiciméad ar a shuíomh gréasáin agus féadfaidh Ballstáit an Aontais é a fhoilsiú.

3. Treoir maidir le léirmhíniú rialacha AE maidir le honnmhairiú, ath-onnmhairiú agus trádáil laistigh den Aontas de thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, agus de chodanna agus de dhíorthaigh thíogair

Ní mór gníomhartha de dhlí an Aontais a léirmhíniú de réir a dtéarmaí agus a n-aidhmeanna. Sonraítear in Airteagal 1 de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 gurb é aidhm an Rialacháin sin “speicis fauna agus flora fiáine a chosaint agus a gcaomhnú a ráthú trí thrádáil iontu a rialáil”. Ní mór, dá bhrí sin, léirmhíniú fhorálacha an Rialacháin a fhorléiriú ar bhealach atá comhsheasmhach leis an aidhm sin.

Ina theannta sin, sonraítear in Airteagal 191(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh go mbunófar beartas comhshaoil ar phrionsabal an réamhchúraim. Ciallaíonn sé sin, má tá gníomhaíocht nó beartas i mbaol díobháil thromchúiseach nó do-aisiompaithe don phobal nó don chomhshaol, nár cheart easpa cinnteacht eolaíochta iomlán a úsáid mar chúis le bearta costéifeachtacha a chur siar chun damáiste den sórt sin a chosc. Is é is aidhm don phrionsabal leibhéal níos airde cosanta don chomhshaol a áirithiú trí chinnteoireacht choisctheach i gcás rioscaí den sórt sin.

I gcomhréir le cásdlí comhsheasmhach Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, tá feidhm ag prionsabal an réamhchúraim, inter alia, agus acquis comhshaoil AE á léiriú agus á chur i bhfeidhm, agus dá bhrí tá feidhm aige freisin maidir le Rialachán (CE) Uimh. 338/97 agus Rialachán (CE) Uimh. 865/2006 a léiriú agus a chur i bhfeidhm. Ba cheart do Bhallstáit an Aontais prionsabal an réamhchúraim a chur i bhfeidhm agus a lánrogha á feidhmiú acu de bhun Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (24).

a) Iarratais ar cheadanna nó ar dheimhnithe de bhun Airteagal 5 de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (onnmhairiú agus ath-onnmhairiú)

Sna cúinsí a dtugtar tuairisc orthu i Roinn 1 (a) den doiciméad seo, agus prionsabal an réamhchúraim á chur san áireamh agus mura dtagann fianaise dhochloíte eolaíoch dá mhalairtchun solais, ba cheart do Bhallstáit an Aontais a mheas go bhfuil tosca tromchúiseacha ann go deimhin a bhaineann le caomhnú tíogar a théann i gcoinne eisiúint ceadanna onnmhairiúcháin agus deimhnithe ath-onnmhairiúcháin.

Mar thoradh air sin, níor cheart do Bhallstáit an Aontais, i bprionsabal, ceadanna onnmhairiúcháin nó deimhnithe ath-onnmhairiúcháin a dheonú do thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach, ach amháin má tá an t-údarás bainistíochta sásta go n-úsáidfear an cead nó an deimhniú chun críocha nach ndéanfaidh dochar do chaomhnú an speicis, go háirithe sna cásanna seo a leanas:

(i)	Tá na tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas ceaptha le haghaidh institiúidí zó-eolaíocha ceadúnaithe (25) agus/nó malartú idir zúnna ceadúnaithe mar chuid de chláir phórúcháin nó chaomhnaithe institiúidí zó-eolaíochta (26)agus ní chun críocha tráchtála go príomha.

(ii)

Aistrítear tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas, chun críocha tarrthála, chuig tearmainn/ionaid tarrthála atá cláraithe go hoifigiúil i dtríú tíortha mura bhfuil tearmann/ionad tarrthála nó institiúid zó-eolaíoch oiriúnach ar fáil san Aontas Eorpach, ar choinníoll go gcoimeádfar na hainmhithe i gclóis a oireann do speicis. Sula n-eiseoidh sé an cead onnmhairiúcháin nó an deimhniú ath-onnmhairiúcháin, ba cheart don Bhallstát deimhniú a fháil ó údarás bainistíochta CITES sa tír cinn scríbe gur tearmann/ionad tarrthála atá cláraithe go hoifigiúil é an tearmann/ionad tarrthála fála, agus nach bhfuil aon naisc aitheanta aige le gníomhaíochtaí neamhdhleathacha agus trádáil neamhdhleathach. Agus cinneadh á dhéanamh maidir le cead nó deimhniú ath-onnmhairiúcháin a eisiúint, ba cheart don údarás bainistíochta an riosca tírshonrach a bhaineann le trádáil neamhdhleathach i dtíogair bheo agus ina gcodanna agus ina ndíorthaigh a chur san áireamh. I gcás inarb ábhartha, ba cheart roghanna eile atá ar fáil a mheasúnú, amhail na cinn atá sonraithe sna treoirlínte atá i gceangal le Rún 17.8 de chuid CITES maidir le heiseamail de speicis atá liostaithe in CITES a thrádáiltear go neamhdhleathach agus a coigistítear a dhiúscairt.

(iii)

Tá tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach ina gcuid de thionscadal taighde dlisteanach, lena n-áirítear taighde eolaíoch nó leighis (bithleighis), i gcás ina bhfuil eiseamail ceaptha chun an eolaíocht a chur chun cinn nó chun críocha bithleighis riachtanacha, agus i gcás ina gcruthóidh gurb é an speiceas sin an t-aon cheann atá oiriúnach.

(iv)	Tá eiseamail le húsáid chun críocha fhorfheidhmiú an dlí nó imeachtaí breithiúnacha.

(v)

Aistrítear codanna agus díorthaigh ó thíogair a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas sna cásanna seo a leanas:

—	tá an t-eiseamal ina chuid d’fhíormhalartú earraí cultúrtha nó ealaíne idir institiúidí creidiúnacha (e.g. músaeim); nó

—	tá údarás bainistíochta an Bhallstáit lena mbaineann sásta gur píosa ealaíne aitheanta é an t-eiseamal agus go bhfuil sé muiníneach go n-áiritheofar lena luach nach n-úsáidfear chun críocha eile é; nó

—	is oidhre é an t-eiseamal atá á bhogadh mar chuid d’athlonnú teaghlaigh nó mar chuid de thiomnacht agus ní dhíolfar é.

Má bhíonn aon amhras nó aon neamhchinnteacht eolaíoch ann, i bhfianaise phrionsabal an réamhchúraim agus chuspóirí na reachtaíochta, féadfaidh na Ballstáit a gcumhacht lánroghnach a úsáid i gcónaí chun eisiúint ceada a dhiúltú.

b) Iarratais ar dheimhnithe de bhun Airteagal 8(3) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 (trádáil laistigh den Aontas)

Mar a mhínítear i Roinn 1 b), féadfaidh na Ballstáit diúltú do dheimhniú a dheonú más iomchuí é sin chun an speiceas a chosaint nó chun a chaomhnú a ráthú, agus mura dtéann an diúltú thar a bhfuil riachtanach chun an aidhm sin a bhaint amach. Is amhlaidh a bheidh an cás i gcás ina mbeidh an t-idirbheart ar neamhréir agus ar neamhréir le téarmaí agus cuspóirí Rialachán (CE) Uimh. 338/97.

I ngeall ar na himthosca a bhfuil tuairisc orthu sa chéad roinn den doiciméad seo, níor cheart do na Ballstáit, i bprionsabal, úsáid a bhaint as an eisceacht faoi Airteagal 8(3)(d) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 chun aon deimhniú Trádála laistigh den Aontas de thíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus dá gcodanna agus dá gcuid díorthach. Ní bhreithneoidh na Ballstáit deimhnithe a dheonú ach faoi threoir, inter alia, na ndíolúintí dá dtagraítear in Airteagal 8(3)(e)(f)(g) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 chun na gcríoch seo a leanas nach ndéanann dochar do chaomhnú an speicis:

(vi)	Tá tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas ceaptha le haghaidh institiúidí zó-eolaíocha ceadúnaithe (27) agus/nó malartú idir zúnna ceadúnaithe mar chuid de chlár pórúcháin nó caomhnaithe institiúidí zó-eolaíocha agus ní chun críocha tráchtála go príomha;

(vii)

Aistrítear tíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas chuig saoráid atá cláraithe go hoifigiúil (28), ar choinníoll go gcoimeádtar na hainmhithe i gclóis atá oiriúnach don speiceas agus nach n-úsáidtear lena bpórú tuilleadh. Sula n-eiseoidh sé an deimhniú, ba cheart don Bhallstát deimhniú a fháil ó údarás bainistíochta CITES sa Ballstát cinn scríbe go bhfuil an tsaoráid a gheobhaidh an t-eiseamal cláraithe go hoifigiúil agus nach bhfuil aon naisc aitheanta aici le gníomhaíochtaí neamhdhleathacha agus le trádáil neamhdhleathach;

(viii)

(ix)	Tá an t-eiseamail le húsáid chun críocha fhorfheidhmiú an dlí nó imeachtaí breithiúnacha.

(x)

Aistrítear codanna agus díorthaigh ó thíogair a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas sna cásanna seo a leanas:

—	tá an t-eiseamal ina chuid d’fhíormhalartú earraí cultúrtha nó ealaíne idir institiúidí creidiúnacha (e.g. músaeim); nó

—	tá údarás bainistíochta an Bhallstáit lena mbaineann sásta gur píosa ealaíne aitheanta é an t-eiseamal agus go bhfuil sé muiníneach go n-áiritheofar lena luach nach n-úsáidfear chun críocha eile é; nó

—	tá an t-eiseamal beartaithe le haghaidh taighde nó oideachais atá dírithe ar chosaint nó ar chaomhnú an speicis.

Má bhíonn aon amhras nó éiginnteacht eolaíoch ann, i bhfianaise phrionsabal an réamhchúraim agus chuspóirí na reachtaíochta, féadfaidh na Ballstáit a gcumhacht lánroghnach a úsáid i gcónaí chun diúltú d’eisiúint deimhnithe.

I gcás nach gceadaítear le forálacha faoin dlí intíre i mBallstát de chuid AE dá údaráis an rogha a cheadaítear faoi Airteagal 8(3) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97 a fheidhmiú agus iarratais ar dheimhnithe laistigh den Aontas a dhiúltú do thrádáil tráchtála i dtíogair bheo a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas agus a gcodanna agus a gcuid díorthach nuair a chomhlíontar coinníollacha faoi Airteagal 8(3) de Rialachán (CE) Uimh. 338/97, agus i gcás ina ndéantar eiseamail a thrádáil chun críocha neamhthráchtála laistigh den Aontas, féadfaidh údarás bainistíochta CITES sa Bhallstát cur chuige riosca-bhunaithe a leanúint agus grinnscrúdú uasta a áirithiú agus iarratais ar dheimhnithe laistigh den Aontas á láimhseáil.

Sula n-eiseofar deimhniú laistigh den Aontas, ceanglaítear le hAirteagal 66 de Rialachán (CE) Uimh. 865/2006 ón gCoimisiún go ndéanfaí an t-eiseamal beo a mharcáil ina aonar. Moltar gurb é micrishlis an phríomhtheicníc marcála do thíogair bheo. Ba cheart do na Ballstáit smaoineamh ar meascán de dhá theicníc aitheantais nó mharcála dhifriúla a úsáid, lena n-áirítear próifíliú aonair DNA, más iomchuí. Ba cheart go dtabharfaí tuairisc sa deimhniú ina mbeidh go leor sonraí ar an eiseamal beo agus/nó ar na codanna agus na díorthaigh ábhartha lena áirithiú nach féidir é a úsáid ach amháin don eiseamal sonrach sin agus nach féidir é a úsáid chun eiseamail eile a sciúradh.

Níor cheart deimhnithe le haghaidh trádála laistigh den Aontas a eisiúint ach ar bhonn idirbheart sonrach – gan ach idirbheart amháin a cheadú – chun a áirithiú nach bhfuil an deimhniú bailí ach don sealbhóir atá ainmnithe i mBosca 1 den deimhniú. Tá an moladh seo bunaithe ar an dara fomhír d’Airteagal 11(3) de Rialachán (CE) Uimh. 865/2006, lena gceadaítear do na Ballstáit 'deimhnithe a bhaineann go sonrach le hidirbhearta a eisiúint i gcás ina meastar go bhfuil tosca eile ann, mar a thuairiscítear i Roinn 1 a. (b) den doiciméad seo, a bhaineann le caomhnú na speiceas a théann i gcoinne eisiúint deimhnithe a bhaineann go sonrach le heiseamal'.

c) Moladh breise le breithniú ag na Ballstáit

Moltar go ndéanfaidh údaráis bhainistíochta CITES sa Bhallstát taifid a bhailiú agus a chothabháil ar líon na dtíogar atá á gcoimeád i ngach saoráid i mbraighdeanas ar fud na tíre, lena n-áirítear institiúidí zó-eolaíocha ceadúnaithe, tearmainn/ionaid tarrthála, sorcais agus taispeántais taistil, agus nuair is infheidhme saoráidí príobháideacha eile. Ba cheart go n-iarrfaí ar gach saoráid sonraí aon athruithe ar a bhfardail a chur isteach ionas go mbeidh faisnéis cothrom le dáta ag na húdaráis. Chun an beart sin a chur chun feidhme, ba cheart do Bhallstáit an Aontais fardail rialta a dhéanamh ar na saoráidí go léir ina gcoimeádtar tíogair ina dtír, agus oibriú le heagraíochtaí ábhartha, amhail an Comhlachas Eorpach Zúnna agus Uisceadán, le haghaidh na ndea-chleachtas agus na fardail sin á bhforbairt. Ba cheart do na húdaráis bhainistíochta na sonraí sin a chur ar fáil do na húdaráis ábhartha go léir.

(1) Is ionann 'tíogair a rugadh agus a tógadh i mbraighdeanas' sa doiciméad seo agus na cinn a chomhlíonann na critéir in Airteagal 54 de Rialachán (CE) Uimh. 865/2006

(2) Goodrich, J., Lynam, A., Miquelle, D., Wibisono, H., Kawanishi, K., Pattanavibool, A., Htun, S., Tempa, T., Karki, J., Jhala, Y. & Karanth, U. (2015). Panthera tigris. Liosta Dearg IUCN na Speiceas faoi Bhagairt 2015: e.T15955A50659951.

(3) Goodrich, J., Lynam, A., Miquelle, D., Wibisono, H., Kawanishi, K., Pattanavibool, A., Htun, S., Tempa, T., Karki, J., Jhala, Y. & Karanth, U. (2015). Panthera tigris. Liosta Dearg IUCN na Speiceas faoi Bhagairt 2015: e.T15955A50659951.

(4) Wong, R. agus Krishnasamy, K. (2019). Skin and Bones Unresolved: An Analysis of Tiger Seizures from 2000-2018. Oifig Réigiúnach TRAFFIC in Oirdheisceart na hÁise. Petaling Jaya, Selangor, an Mhalaeisia.

(5) Sa Téalainn agus i Vítneam, agus in Laos, sa Mhalaeisia, agus sa Chambóid go príomha. Féach: Wong, R. agus Krishnasamy, K. (2019). Skin and Bones Unresolved: An Analysis of Tiger Seizures from 2000-2018. Oifig Réigiúnach TRAFFIC in Oirdheisceart na hÁise. Petaling Jaya, Selangor, an Mhalaeisia. leathanaigh 1, 2, 13, 21, 28, 36, 37.

(6) Bunachar sonraí trádála CITES. Le fáil ag: https://trade.cites.org/.

(7) Ní cheadaíonn an Bheilg, an Bhulgáir, an Chipir, an Danmhairg, Éire, an Fhionlainn, an Ghréig, an Ísiltír, an Laitvia, Málta, an Ostair, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSualainn agus an Ungáir ach tíogair a choinneáil agus a phórú i zúnna dlisteanacha agus ceadúnaithe.

(8) Ceadaíonn an Chróit, an Eastóin, Lucsamburg, an tSlóivéin agus an tSlóvaic tíogair a choinneáil agus/nó a phórú i saoráidí príobháideacha.

(9) Ceadaíonn an Iodáil, an Liotuáin agus an Pholainn coinneáil agus pórú tíogar i sorcais agus i dtaispeántais taistil

(10) Ceadaíonn an Fhrainc, an Ghearmáin, Poblacht na Seice agus an Spáinn tíogair a choinneáil agus a phórú i saoráidí príobháideacha agus i sorcais.

(11) Musing, L. (2020) Falling through the system: The role of the European Union captive tiger population in the trade in tigers. [Teip ar an gcóras: Ról an Aontais Eorpaigh maidir le daonra na dtíogar i mbraighdeanas i dtrádáil na dtíogar.] Tuarascáil TRAFFIC agus WWF. Cambridge, an Ríocht Aontaithe.

(12) SC70. (2018a). Trádáil neamhdhleathach tíogar i bPoblacht na Seice. Doiciméad Faisnéise 24. Seachtú cruinniú de Bhuanchoiste CITES Rosa Khutor, Sochi (Cónaidhm na Rúise), 1-5 Deireadh Fómhair 2018.

(13) Uirlis is ea EU-TWIX lena n-éascaítear malartú faisnéise ar thrádáil neamhdhleathach fiadhúlra san Eoraip.. Is bunachar sonraí láraithe é maidir le hurghabháil agus cionta arna dtuairisciú ag Ballstáit uile an Aontais. féach: https://www.eu-twix.org

(14) https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/bulion-z-kosci-jak-tygrysy-ida-na-czesci,243,4203.

(15) Ar fáil ag: https://cites.org/eng/disc/text.php#VII.

(16) Ar fáil ag: https://www.cites.org/sites/default/files/document/E-Res-12-05-R18.pdf.

(17) Le fáil ag https://cites.org/eng/taxonomy/term/42069.

(18) De réir Fhógra 2008/059 CITES maidir le hoibríochtaí pórúcháin tíogar agus ábhair a bhaineann le Cinneadh 14.69, tugadh cuireadh do pháirtithe breathnú ar threoir arna eisiúint ag Rúnaíocht CITES agus cinneadh á dhéanamh an bhfuil Cinneadh 14.69 infheidhme maidir le páirtí. Áiríodh leis sin treoir go bhféadfaí a mheas chun críocha an Chinnidh seo gur tagairt do thrádáil intíre agus idirnáisiúnta araon í “trádáil, dar leis an Rúnaíocht”. Féach: Iarscríbhinn “Ábhair a bhaineann le Cinneadh 14.69” a ghabhann le Fógra Uimh. 2008/059 ó Rúnaíocht CITES “Oibríocht pórúcháin tíogar”: https://cites.org/sites/default/files/notif/E059.pdf.

(19) Ar fáil ag: https://cites.org/eng/taxonomy/term/42047.

(20) Ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex:31997R0338.

(21) Ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:32006R0865.

(22) De réir Airteagal 8(1) tá toirmeasc ar eiseamail na speiceas a liostaítear in Iarscríbhinn A a cheannach, a thairiscint lena gceannach, a fháil chun críocha tráchtála, a thaispeáint don phobal chun críocha tráchtála, a úsáid le haghaidh gnóchachan agus díol tráchtála, a choimeád lena ndíol, a thairiscint lena ndíol nó a iompar lena ndíol.

(23) Féach mír 34 den rialú a thug an Chúirt Bhreithiúnais i gCás C-510/99: “Údaraítear leis an bhforáil sin, ach ní éilítear léi, díolúintí ón toirmeasc a leagtar síos inti”.

(24) Le haghaidh tuilleadh breithnithe ar chur i bhfeidhm phrionsabal an réamhchúraim, féach freisin Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le prionsabal an réamhchúraim an 2 Feabhra 2000, COM(2000) 1 – https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A52000DC0001.

(25) San Aontas Eorpach, ní mór zú ceadúnaithe a chlárú i gcomhréir le Treoir 1999/22/CE ón gComhairle, “Treoir AE maidir le Zúnna”. I gcás tríú tíortha, ní mór do zú ceadúnaithe a bheith ina chuid de chlár pórúcháin aitheanta. Féach freisin an Iarscríbhinn.

(26) I measc na samplaí ábhartha tá an Clár Eorpach um Speicis i mBaol (EEP), Plean Marthanais Speiceas Mheiriceá (SSP), Clár Bainistíochta Speiceas na hAstráile (ASMP) nó Pleananna Domhanda um Bainistíocht Speiceas (GSMP). Féach Iarscríbhinn I chun tuilleadh sonraí a fháil.

(27) San Aontas Eorpach, ní mór zú ceadúnaithe a chlárú i gcomhréir le Treoir 1999/22/CE ón gComhairle, “Treoir AE maidir le Zúnna”.

(28) Áirítear ionaid tarrthála, tearmainn agus institiúidí zó-eolaíochta ar shaoráid atá cláraithe go hoifigiúil agus a bhfuil sé ar intinn aici tarrtháil a dhéanamh.