AN COIMISIÚN EORPACH
An Bhruiséil,8.11.2023
COM(2023) 690 final
TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN
Teachtaireacht 2023 maidir le Beartas an Aontais um Méadú
{SWD(2023) 690 final} - {SWD(2023) 691 final} - {SWD(2023) 692 final} - {SWD(2023) 693 final} - {SWD(2023) 694 final} - {SWD(2023) 695 final} - {SWD(2023) 696 final} - {SWD(2023) 697 final} - {SWD(2023) 698 final} - {SWD(2023) 699 final}
Teachtaireacht 2023 maidir le Beartas an Aontais um Méadú
I. Réamhrá
Tá méadú an Aontais ina cheann feadhna ar chobhsaíocht, ar shíocháin agus ar rathúnas fadtéarmach ar fud na mór-roinne. Is infheistíocht gheostraitéiseach í ballraíocht san Aontas in Eoraip láidir, chobhsaí agus aontaithe atá bunaithe ar luachanna coiteanna. Is uirlis chumhachtach í chun an daonlathas, an smacht reachta agus urraim do chearta bunúsacha a chur chun cinn. Is é ionchas inchreidte bunaithe ar fhiúntas maidir le ballraíocht san Aontas Eorpach príomhspreagadh an chlaochlaithe agus, ar an gcaoi sin, cuireann sé lenár slándáil chomhchoiteann agus lenár rathúnas socheacnamaíoch. Tá sí ríthábhachtach chun athmhuintearas agus cobhsaíocht a chothú ar mhór-roinn na hEorpa. Cuireadh béim bhreise ar thábhacht gheopholaitiúil mhéadú an Aontais in 2022, nuair a rinne an Úcráin, Poblacht na Moldóive agus an tSeoirsia iarratas chun bheith ina gcomhaltaí den Aontas tar éis chogadh foghach gan chúis gan údar na Rúise in aghaidh na hÚcráine, agus aitheantas á thabhairt ag an gComhairle Eorpach do pheirspictíocht Eorpach na hÚcráine, na Moldóive agus na Seoirsia agus stádas tír is iarrthóir á thabhairt aici don Úcráin agus don Mholdóiv. Ba chéim thábhachtach é stádas mar thír is iarrthóir a thabhairt don Bhoisnia agus don Heirseagaivéin i mí na Nollag 2022 chun dlús phróiseas an mhéadaithe a choinneáil ar bun.
Inniu tá deis stairiúil ag na Balcáin Thiar, an Tuirc, an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia a dtodhchaí a cheangal go láidir leis an Aontas Eorpach. Is próiseas é an t‑aontachas atá bunaithe ar fhiúntas agus leanfaidh sé de bheith ag brath go hiomlán ar an dul chun cinn oibiachtúil atá bainte amach ag gach comhpháirtí méadaithe. Dá bhrí sin, ní mór do thíortha an mhéadaithe gníomhú agus tiomantas acu chun na hathchóirithe is gá a chur chun feidhme agus dul chun cinn inláimhsithe agus do-aisiompaithe a dhéanamh, ag tosú le gnéithe bunúsacha phróiseas aontachais an Aontais. Tá an smacht reachta, go háirithe neamhspleáchas agus feidhmiú na mbreithiúna agus an comhrac in aghaidh an éillithe, cearta bunúsacha, an geilleagar, feidhmiú na n‑institiúidí daonlathacha agus athchóiriú ar an riarachán poiblí fós ina mbunchloch den bheartas um méadú.
Is rogha straitéiseach í ballraíocht san Aontas. Ní mór do chomhpháirtithe luachanna an Aontais a ghlacadh chucu féin agus a chur chun cinn go daingean agus go neamhbhalbh. Is comhartha níos suntasaí ná riamh é ailíniú le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais ar luachanna comhroinnte agus ar threoshuíomh straitéiseach sa chomhthéacs geopholaitiúil nua.
II. Na forbairtí is tábhachtaí
Freagairt aontaithe ar chogadh foghach na Rúise
Bhí tionchar mór ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine le 2 bhliain anuas. Thaifead Oifig an Ard-Choimisinéara um Chearta an Duine (OHCHR) níos mó ná 27 000 taismeach sibhialtach san Úcráin, lena n‑áirítear 9 600 duine a maraíodh, agus meastar go mbeidh an líon beacht básanna i bhfad níos airde. Tá na riachtanais dhaonnúla fós ard: Tá gá ag 17,6 milliún duine san Úcráin, is é sin 49 % de dhaonra iomlán na tíre agus 6,2 milliún i dtíortha óstacha dídeanaithe le cabhair dhaonnúil ilearnála fós. Tá an cogadh ina chúis freisin le léirscrios agus scriosadh táirgthe agus maoine, le cur isteach ar thrádáil, le hinfheistíocht laghdaithe, le creimeadh caipitil dhaonna, agus le damáiste ollmhór don chomhshaol.
Bhí freagairt an Aontais ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine aontaithe, diongbháilte, agus díreach agus ní fhacthas a leithéid riamh roimhe seo. Cháin 27 mBallstát an Aontais agus a gcomhpháirtithe ar fud an domhain an cogadh foghach gan chúis gan údar. Ghníomhaigh siad go pras, rinne siad aonrú polaitiúil agus eacnamaíoch ar an Rúis, cháin siad sáruithe ar an dlí daonnúil idirnáisiúnta agus thacaigh siad le céimeanna chun cuntasacht iomlán a áirithiú as coireanna cogaidh agus as sáruithe eile a rinneadh i ndáil le cogadh foghach na Rúise. Go dtí seo ghlac an tAontas 11 phacáiste smachtbhannaí forleathana in aghaidh na Rúise agus na Bealarúise. Agus tacaíocht bhuanseasmhach á léiriú ag an Aontas don Úcráin, leanann sé de thacaíocht leathan dhaonnúil, airgeadais, eacnamaíoch agus mhíleata a sholáthar don tír. Trí bhíthin an chuir chuige ‘Foireann na hEorpa’, go dtí seo tá EUR 82,6 billiún slógtha ag an Aontas, a Bhallstáit agus a institiúidí airgeadais (Meán Fómhair 2023; EUR 25 bhilliún de thacaíocht mhíleata san áireamh), lena n‑áirítear maoiniú a chuirtear ar fáil chun dídeanaithe a óstáil san Aontas. Chuir an Chomhairle síneadh go dtí mí an Mhárta 2025 leis an gcosaint shealadach do dhaoine atá tar éis teitheadh ón gcogadh in aghaidh na hÚcráine, rud a thug cinnteacht do bhreis agus 4 mhilliún Úcránach atá ina gcónaí san Aontas faoi láthair. Mar fhreagairt ar an mbac atá á chur ag an Rúis ar Chalafoirt Mhuir Dhubh na hÚcráine, ó bhí mí na Bealtaine 2022 ann, tá na Lánaí Dlúthpháirtíochta idir an tAontas agus an Úcráin, a nascann an Úcráin agus an Mholdóiv leis an Aontas Eorpach, á gcur chun feidhme ag an Aontas in éineacht leis an Úcráin agus leis an Moldóiv, rud a éascaíonn a dtrádáil leis an Aontas agus leis an gcuid eile den domhan, lena n‑áirítear trádáil i dtáirgí criticiúla amhail gráin. Tacaíonn an Coimisiún le raon iarrachtaí chun faireachán a dhéanamh ar an damáiste don chomhshaol agus chun an damáiste sin a thaifeadadh. Leanfaidh an tAontas de thacaíocht a thabhairt don Úcráin a fhad is gá.
I mí Eanáir 2023, rinne an Coimisiún Eorpach, i gcomhar leis an Úcráin agus le comhpháirtithe G7, Ardán Ilghníomhaireachtaí Comhordaithe Deontóirí a bhunú chun comhordú a dhéanamh ar an tacaíocht do riachtanais phráinneacha mhaoiniúcháin na hÚcráine agus don téarnamh eacnamaíoch agus don atógáil eacnamaíoch a bheidh ann amach anseo.
I mí an Mheithimh 2023 mhol an Coimisiún Eorpach ionstraim mhaoinithe mheántéarmach thiomnaithe lena soláthrófar tacaíocht chomhleanúnach intuartha sholúbtha don Úcráin le haghaidh na tréimhse 2024-2027. Leis an tSaoráid nua don Úcráin tacófar le hiarrachtaí chun an chobhsaíocht mhacra-airgeadais a chothú agus cuirfear téarnamh chun cinn léi. Tá sé beartaithe go dtabharfar EUR 50 billiún don tSaoráid i ndeontais agus in iasachtaí le haghaidh na tréimhse 2024-2027.
Chuir an tAontas dhá phacáiste tacaíochta chuimsitheacha ar fáil don Mholdóiv freisin, go háirithe chun aghaidh a thabhairt ar an tionchar a bhí ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine ar an tír. Bhí ar an Moldóiv aghaidh a thabhairt ar mhórphlódú dídeanaithe ón Úcráin, boilsciú as cuimse, bagairtí ar a soláthairtí fuinnimh, sáruithe ar a haerspás, agus an iliomad gníomhaíochtaí naimhdeacha hibrideacha amhail agóidí a reáchtáladh, feachtais bhréagaisnéise ollmhóra agus cibirionsaithe.
Cruthaíonn cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine eagla sa réigiún níos leithne, lena n‑áirítear sa tSeoirsia. Sa chomhthéacs sin, tá an tslándáil agus an chosaint fós i measc na réimsí tosaíochta le haghaidh an chomhair idir an tAontas agus an tSeoirsia. Slógadh EUR 62 mhilliún san iomlán chun tacú le Fórsaí Cosanta na Seoirsia tríd an tSaoráid Eorpach Síochána.
I mí na Nollag 2022 chuir an Coimisiún Eorpach Pacáiste Tacaíochta Fuinnimh dar luach EUR 1 bhilliún i láthair do na Balcáin Thiar. Agus aghaidh á tabhairt ar na riachtanais láithreacha, ghearrthéarmacha agus mheántéarmacha sa réigiún, chuidigh an pacáiste suntasach tacaíochta fuinnimh le comhpháirtithe na mBalcán Thiar tús a chur lena spleáchas ar bhreoslaí iontaise na Rúise a laghdú, dlús a chur leis an dícharbónú agus slándáil fuinnimh an réigiúin a fheabhsú. Chuir an tAontas dlús leis an tacaíocht a thugann sé sa chibearshlándáil, i bhfianaise roinnt cibirionsaithe i dtíortha na mBalcán Thiar freisin. Rinne an Coimisiún Eorpach Comhdháil Ardleibhéil maidir leis an gCibearshlándáil a chomhóstáil i mí an Mheithimh 2023 sa Bhruiséil.
Bhí tionchar ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine ar thíortha an mhéadaithe, go háirithe ar an Úcráin mar íospartach an fhogha, agus ar Bhallstáit an Aontais a bhfuil dúshláin mhóra eacnamaíocha agus shóisialta le sárú acu. Agus é ag tabhairt aghaidh ar éagobhsaíocht eachtrach atá ag dul i méid, ar iomaíocht straitéiseach agus ar bhagairtí slándála, tá níos mó freagrachta idirnáisiúnta glactha ag an Aontas agus tá bearta cinntitheacha eile déanta aige chun spleáchais a laghdú agus bonn eacnamaíoch níos láidre a thógáil. Tá na cuspóirí sin ábhartha do thíortha uile an mhéadaithe.
Dlús nua á chur le méadú an Aontais
Cuireadh dlús nua leis an gclár oibre um méadú i mí an Mheithimh 2022, nuair a d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach na moltaí ón gCoimisiún, lena dtugtar aitheantas do pheirspictíocht Eorpach na hÚcráine, na Moldóive agus na Seoirsia agus lena dtugtar stádas mar thír is iarrthóir don Úcráin agus don Mholdóiv. Tháinig sé sin sna sála ar na hiarratais ar bhallraíocht san Aontas a chuir na trí thír isteach in earrach na bliana 2022 agus na Tuairimí a thíolaic an Coimisiún Eorpach i mí an Mheithimh an bhliain chéanna. Leis an bpeirspictíocht Eorpach, treisíodh tiomantas na dtíortha na hathchóirithe riachtanacha a dhéanamh a cheanglaítear le próiseas aontachais an Aontais, go háirithe na céimeanna/tosaíochtaí a luaitear sna Tuairimí ón gCoimisiún. As seo amach tuairisceoidh an Coimisiún ag tuairisciú maidir le comhlíonadh na gcéimeanna/na dtosaíochtaí sin mar chuid dá ghnáthphacáiste um méadú, ina n‑áirítear an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia ón mbliain seo ar aghaidh.
Sna Balcáin Thiar, rinneadh an chéad Chomhdháil Idir-Rialtasach leis an Albáin agus leis an Macadóin Thuaidh maidir le caibidlíocht aontachais i mí Iúil 2022, agus ina dhiaidh sin rinneadh scrúdú anailíseach ar phróiseas (scagtha) acquis an Aontais, atá le tabhairt chun críche i mí na Nollag 2023. I mí na Nollag 2022 thug an Chomhairle Eorpach stádas mar thír is iarrthóir don Bhoisnia agus don Heirseagaivéin ar an tuiscint go gcuireann an tír chun feidhme na céimeanna a shonraítear sa teachtaireacht ón gCoimisiún i mí Dheireadh Fómhair 2022 maidir leis an mbeartas um méadú. I mí na Nollag 2022 rinne an Chosaiv iarratas ar bhallraíocht san Aontas. Tháinig an tAontas ar chomhaontú in earrach 2023 maidir le léirscaoileadh víosaí le haghaidh na Cosaive, rud is infheidhme ón 1 Eanáir 2024.
Leanadh den rannpháirtíocht ar ardleibhéal le tíortha an mhéadaithe. Le linn an Chruinnithe Mullaigh idir an tAontas agus na Balcáin Thiar de chuid Phróiseas Bheirlín i mí na Samhna 2022, d’fhógair an Coimisiún Pacáiste Tacaíochta Fuinnimh substaintiúil dar luach EUR 1 bhilliún i ndeontais ón Aontas chun cuidiú leis na Balcáin Thiar aghaidh a thabhairt ar iarmhairtí láithreacha na géarchéime fuinnimh agus athléimneacht a chothú sa ghearrthéarma agus sa mheántéarma. Reáchtáladh an Cruinniú Mullaigh idir an tAontas agus na Balcáin Thiar i mí na Nollag 2022 i dTiorána. Ba chomhartha soiléir é gur eagraíodh an cruinniú mullaigh den chéad uair sa réigiún ar thiomantas iomlán agus aonchiallach an Aontais do pheirspictíocht na mBalcán Thiar maidir le ballraíocht san Aontas Eorpach. Ba dhíol sásaimh don Aontas an dul chun cinn a rinneadh sa chaibidlíocht i ndáil le trí chomhaontú nua maidir leis an gCómhargadh Réigiúnach lena n‑éascaítear saoirse gluaiseachta agus fostaíochta ar fud an réigiúin. Glacadh treochlár chun costais fánaíochta idir an tAontas agus na Balcáin Thiar a ísliú ar imeall an chruinnithe mullaigh.
An 6 Deireadh Fómhair 2023 ag cruinniú neamhfhoirmiúil na gceann stáit nó rialtais in Granada, d’athdhearbhaigh ceannairí an Aontais an méadú mar infheistíocht gheostraitéiseach sa tsíocháin, sa tslándáil, sa chobhsaíocht agus sa rathúnas. Chuir siad i bhfios go láidir nach mór do thíortha ar mian leo a bheith ina mBallstáit dlús a chur lena n‑iarrachtaí athchóirithe, go háirithe i réimse an smachta reachta, i gcomhréir le cineál an phróisis aontachais atá bunaithe ar fhiúntas agus le cúnamh ón Aontas. An tráth céanna, ní mór don Aontas an réamhobair inmheánach agus na hathchóirithe is gá a leagan síos le haghaidh méadú breise, d’fhonn an tAontas Eorpach a thabhairt chun críche. Mar léiriú nithiúil ar thacaíocht an Aontais do chomhpháirtithe an mhéadaithe, tá sé ríthábhachtach an cistiú comhfhreagrach a shlógadh, é san áireamh i gcomhthéacs an athbhreithnithe mheántéarma ar an gcreat airgeadais ilbhliantúil atá ann faoi láthair.
Ag Cruinniú Mullaigh Phróiseas Bheirlín an 16 Deireadh Fómhair 2023, a tionóladh den chéad uair sa réigiún – i dTiorána, rinneadh dul chun cinn sa Chómhargadh Réigiúnach, le síniú an Chomhaontaithe maidir le haitheantas do cháilíochtaí gairmiúla le haghaidh cnáimhseacha, tréidlianna, altraí agus cógaiseoirí agus roinnt ráitis chomhpháirteacha maidir leis an gcomhar réigiúnach. Deis a bhí ann freisin Plean Fáis an Aontais do na Balcáin Thiar a phlé le ceannairí an réigiúin agus oifig ionadaíochta Choláiste na hEorpa i dTiorána a oscailt go hoifigiúil, lena n‑áirítear clárú na mac léinn a sheoladh le haghaidh na bliana acadúil 2024/25.
Tá an chaibidlíocht aontachais leis an Tuirc ina stad ó bhí 2018 ann, i gcomhréir leis an gcinneadh ón gComhairle. Tá an Tuirc fós ina comhpháirtí lárnach ag an Aontas Eorpach agus tá sí fós ina tír is iarrthóir, agus cuireann sí aontachas an Aontais i dtábhacht mar a sprioc straitéiseach. Mar sin féin, lean an Tuirc de bheith ag dul i dtreo contrártha leis an Aontas, go príomha mar gheall ar an gcúlú leanúnach i réimsí na gceart bunúsach an smachta reachta, lena n‑áirítear neamhspleáchas na mbreithiúna, agus mar gheall ar an easpa athchóirithe i ndáil le roinnt saincheisteanna earnálacha.
Ba é Ráiteas 2016 ón Aontas Eorpach agus ón Tuirc an príomhchreat i dtaca le comhar maidir leis an imirce agus lean sé de thorthaí a bhaint amach, d’ainneoin na ndúshlán leanúnach maidir lena chur chun feidhme. Tá an Tuirc fós ag óstáil 3,6 milliún dídeanaí. Lean an Tuirc de ról lárnach a bheith aici freisin maidir le haghaidh a thabhairt ar an imirce feadh bhealach na Meánmhara Thoir. Measann an Coimisiún go seasfaidh an Tuirc lena gealltanais faoin ráiteas ón Aontas Eorpach agus ón Tuirc, i gcomhréir leis na conclúidí ón gComhairle Eorpach i mí Dheireadh Fómhair 2021, lena n‑áirítear cosc a chur ar imirce neamhrialta ó bhealaí talún agus farraige, agus filleadh a tosú.
I gcomhréir leis na conclúidí ón gComhairle Eorpach in 2021 maidir le clár oibre dearfach leis an Tuirc, chuaigh an Coimisiún i mbun idirphlé ardleibhéil le húdaráis na Tuirce maidir le talmhaíocht agus forbairt tuaithe, maidir leis an athrú aeráide, agus maidir le taighde agus nuálaíocht, agus sheol sé Ardán Infheistíochta nuabhunaithe na Tuirce. Tá an chéad idirphlé ardleibhéil eile idir an tAontas agus an Tuirc maidir leis an imirce agus an tslándáil le reáchtáil an 23 Samhain 2023. Tá leas straitéiseach ag an Aontas i dtimpeallacht chobhsaí shlán sa Mheánmhuir Thoir agus i bhforbairt caidrimh chomhoibrithigh chomhthairbhigh leis an Tuirc. I mí an Mheithimh 2023 d’iarr an Chomhairle Eorpach ar an Ardionadaí agus ar an gCoimisiún tuarascáil a chur faoi bhráid na Comhairle Eorpaí maidir le staid na himeartha i ndáil leis an gcaidreamh idir an tAontas agus an Tuirc, rud a chuireann leis na hionstraimí agus na roghanna a shainaithin an Chomhairle Eorpach, agus d’fhonn leanúint ar aghaidh ar bhealach straitéiseach réamhbhreathnaitheach.
Ó thosaigh fogha na Rúise faoin Úcráin, tá leibhéal nach bhfacthas riamh roimhe seo bainte amach i gcaidreamh an Aontais leis an Úcráin. Tionóladh an 24ú Cruinniú Mullaigh idir an tAontas Eorpach agus an Úcráin agus cruinniú idir Coláiste na gCoimisinéirí agus Rialtas na hÚcráine i gCív i mí Feabhra 2023. Ag an gcéad chruinniú neamhfhoirmiúil a bhí ag airí gnóthaí eachtracha idir an tAontas agus an Úcráin i gCív, tugadh an Úcráin, an tAontas agus na 27 mBallstát le cheile an 2 Deireadh Fómhair 2023. D’athdhearbhaigh an tAontas a thacaíocht gan staonadh le neamhspleáchas, ceannasacht agus iomláine chríochach na hÚcráine laistigh dá teorainneacha a aithnítear go hidirnáisiúnta agus le conair an Aontais agus a thiomantas gan staonadh don mhéid céanna.
An 1 Meitheamh 2023 d’óstáil an Mholdóiv an dara cruinniú den Chomhphobal Polaitiúil Eorpach, inar tugadh le chéile 45 cheannaire Eorpacha chun plé a dhéanamh ar iarrachtaí comhpháirteacha ar son na síochána agus na slándála, chomh maith le hathléimneacht fuinnimh agus nascacht agus soghluaisteacht san Eoraip.
De bharr chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine leagadh béim breise ar an ngá atá le haontacht agus dlúthpháirtíocht i measc an Aontais agus a chomhpháirtithe is dlúithe agus, dá bhrí sin, ar a thábhachtaí atá ailíniú an chomhbheartais eachtraigh agus slándála (CBES) i bpróiseas an mhéadaithe. Leanadh d’ailíniú iomlán na hAlbáine, Mhontainéagró agus na Macadóine Thuaidh, rud ar comhartha láidir é go fóill ar a rogha straitéiseach maidir le haontachas leis an Aontas. Tháinig méadú ar chomhar agus ailíniú foriomlán na hÚcráine le CBES an Aontais. Bhí an méadú mór ar rátaí ailínithe na Moldóive agus na Boisnia agus na Heirseagaivéine le CBES, agus ailíniú aontaobhach leanúnach na Cosaive, ina ndeimhnithe tábhachtacha freisin maidir lena dtreo straitéiseach i dtreo an Aontais, cé gur dúshlán i gcónaí é cur chun feidhme na smachtbhannaí sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin. Choinnigh an tSeirbia a patrún ailínithe ar bun le linn na tréimhse tuairiscithe agus táthar ag súil, mar ábhar tosaíochta, go gcomhlíonfaidh sí a gealltanas agus go ndéanfaidh sí ailíniú de réir a chéile le CBES AE, é san áireamh maidir le bearta sriantacha an Aontais, i gcomhréir lena chreat caibidlíochta, agus go seachnófar gníomhaíochtaí agus ráitis a théann in aghaidh sheasaimh an Aontais maidir leis an mbeartas eachtrach. Tá ailíniú na Seoirsia le CBES fós íseal agus táthar ag súil leis go n‑aisiompóidh an tír an treocht sin. Ní dhearna an Tuirc aon dul chun cinn maidir le hailíniú CBES le linn na tréimhse tuairiscithe, agus ráta an-íseal á choinneáil ar bun aige. Lean an Tuirc de bheith ag staonadh ó ailíniú a dhéanamh le bearta sriantacha an Aontais in aghaidh na Rúise. A reitric a thacaíonn leis an ngrúpa sceimhlitheoireachta Hamas tar éis a ionsaithe in aghaidh Iosrael an 7 Deireadh Fómhair 2023, tá sé ag teacht salach ar chur chuige an Aontais amach agus amach. An tráth céanna, d’éascaigh an Tuirc, in éineacht leis na Náisiúin Aontaithe, onnmhairiú ghrán na hÚcráine tríd an Muir Dhubh trí Thionscnamh Ghrán na Mara Duibhe, go dtí gur chuir an Rúis an sásra ar fionraí go haontaobhach. Lean na comhpháirtithe dá rannchuidiú luachmhar le misin agus oibríochtaí an chomhbheartais slándála agus cosanta.
Lean na Balcáin Thiar, an Tuirc, an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia de bheith ag ailíniú leis an Aontas, agus iad ag vótáil ar fhormhór na rún ábhartha ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe a bhain le cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine. Mar chomhalta neamhbhuan de Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, lean an Albáin de bheith rannpháirteach go gníomhach i gcur chun cinn agus i gcosaint an dlí idirnáisiúnta, Chairt na Náisiún Aontaithe agus an oird idirnáisiúnta riailbhunaithe.
Ghlac an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Mholdóiv agus an Úcráin páirt sa Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta. Rinne siad dul chun cinn mór sa chosaint shibhialta trína n‑acmhainneacht riaracháin agus oibríochtúil a mhéadú chun dlúthpháirtíocht an Aontais a léiriú. Tá na cearta agus na hoibleagáidí céanna ag stáit rannpháirteacha an tSásra Aontais um Chosaint Shibhialta agus atá ag Ballstáit an Aontais faoin sásra.
Molann an Coimisiún do thíortha uile an mhéadaithe a bheith níos uaillmhianaí agus a ngníomhaíocht chomhordaithe maidir leis an aistriú glas a neartú, go háirithe trí thosaíocht a thabhairt do phríomhshruthú an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip i ngach réimse beartais. Moltar do na tíortha atá ina bpáirtithe i gConradh an Chomhphobail Fuinnimh gealltanais a chur chun feidhme faoi Threochlár Dícharbonúcháin an Chomhphobail Fuinnimh agus ullmhú don Chóras Trádála Astaíochtaí i gcomhréir leis an moladh ón gComhphobal Fuinnimh.
III. Tíortha an mhéadaithe ar a mbealach chuig an Aontas Eorpach
A mhéid a bhaineann le Montainéagró, tá a chaibidlí uile ar oscailt le haghaidh caibidlíochta, agus trí cinn acu dúnta go sealadach. Is é an chéad gharsprioc eile tagarmharcanna eatramhacha na gcaibidlí maidir leis an smacht reachta a bhaint amach. A mhéid a bhaineann leis an tSeirbia, tá 22 as 35 chaibidil caibidlíochta oscailte aige, agus 2 cheann acu sin dúnta go sealadach. Beidh an bealach i dtreo tuilleadh cnuasach a oscailt ag brath ar dhul chun cinn na tíre, go háirithe ar luas na n‑athchóirithe ar an smacht reachta agus normalú an chaidrimh leis an gCosaiv.
I gcomhréir leis an modheolaíocht athbhreithnithe, sna conclúidí agus sna moltaí sa Teachtaireacht seo, déanann an Coimisiún measúnú ar an gcothromaíocht fhoriomlán sa chaibidlíocht aontachais le Montainéagró agus leis an tSeirbia agus molann sé an bealach chun cinn do gach tír. D’fhéadfaí na chéad chomhdhálacha idir-rialtasacha eile a reáchtáil tar éis fhoilsiú an phacáiste bhliantúil tuarascálacha seo.
Tar éis na chéad Chomhdhála Idir-Rialtasaí leis an Albáin agus leis an Macadóin Thuaidh an 19 Iúil 2022, sheol an Coimisiún an scagadh ar an acquis láithreach. Reáchtáladh na seisiúin uile maidir le cnuasach 1 (na Gnéithe Bunúsacha), cnuasach 2 (an Margadh Inmheánach), cnuasach 3 (an tIomaíochas agus an Fás Cuimsitheach) agus cnuasach 4 (an Clár Oibre Glas agus an Nascacht Inbhuanaithe). Tá seisiúin mhíniúcháin agus dhéthaobhacha maidir leis an dá chnuasach eile ar siúl faoi láthair nó tá sé beartaithe iad a reáchtáil faoi mhí na Nollag 2023. Cuireadh na tuarascálacha scagtha i ndáil leis an gcnuasach maidir leis na gnéithe bunúsacha faoi bhráid na Comhairle i mí Iúil 2023. Tá sé curtha in iúl go seasta ag na húdaráis go bhfuil siad tiomanta go polaitiúil do sprioc straitéiseach lánpháirtiú an Aontais agus go bhfuil sé d’uaillmhian acu dul ar aghaidh sa chaibidlíocht aontachais bunaithe ar dhul chun cinn leanúnach san athchóiriú.
Tar éis olltoghcháin mhí Dheireadh Fómhair 2022 sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, chuaigh Comhairle Airí nua ar leibhéal an stáit i mbun oifige ag deireadh mhí Eanáir, agus chuaigh rialtas nua eintiteas na Cónaidhme i mbun oifige ag tús mhí na Bealtaine 2023. Tar éis don Aontas stádas mar thír is iarrthóir a dheonú i mí na Nollag 2022, dhearbhaigh an chomhghuaillíocht nua rialaithe go bhfuil dul chun cinn á dhéanamh aici maidir le conair an Aontais mar phríomhthosaíocht dá comhaontú comhghuaillíochta agus chuir sí in iúl go bhfuil sí tiomanta d’aghaidh a thabhairt ar na 14 phríomhthosaíocht sa Tuairim ón gCoimisiún maidir le hiarratas na Boisnia agus na Heirseagaivéine ar bhallraíocht san Aontas, ghlac Comhairle Airí na Boisnia agus na Heirseagaivéine roinnt straitéisí (maidir leis an sceimhlitheoireacht, an choireacht eagraithe, an sciúradh airgid agus an imirce) agus dréachtdlíthe. Ghlac an Pharlaimint roinnt dlíthe a bhaineann leis na 14 phríomhthosaíocht agus na céimeanna a shonraítear sa Mholadh ón gCoimisiún maidir le stádas mar thír is iarrthóir. Neamhnigh an Chúirt Bhunreachtúil roinnt gníomhartha dlíthiúla agus polaitiúla a ghlac eintiteas Republika Srpska mar ghníomhartha a sháraíonn an t‑ord bunreachtúil agus dlí. Maidir le pionóis choiriúla as clúmhilleadh a tugadh isteach arís in eintiteas Republika Srpska i mí Iúil 2023, bíonn tionchar mór aige sin ar an timpeallacht don tsochaí shibhialta agus is céim mhór siar é i gcosaint na gceart bunúsach. Ghlac tionól an eintitis dréachtdlí lena ndírítear ar ghrúpaí na sochaí sibhialta mar ‘ghníomhairí eachtracha’ ar an gcéad léamh; dá nglacfaí é ina iomláine, ba chéim mhór siar eile é sin, céim mhór siar aiféalach agus doshéanta. I mí an Mheithimh 2023 ghlac an t‑eintiteas Republika Srpska dhá dhlí maidir le neamhchur chun feidhme rialuithe na Cúirte Bunreachtúla agus cinntí an Ardionadaí, rud a sháraigh ord bunreachtúil agus dlíthiúil na tíre.
Ghlac Comhairle an Aontais Eorpaigh agus Parlaimint na hEorpa an cinneadh maidir le léirscaoileadh víosaí don Chosaiv in earrach 2023. I mí na Nollag 2022 rinne an Chosaiv iarratas ar bhallraíocht san Aontas. Bhí tionchar mór ag roinnt géarchéimeanna lenar bhain déine éagsúil i dtaca le roinnt saincheisteanna ar an staid i dtuaisceart na Cosaive le linn na tréimhse tuairiscithe, agus ionsaí foréigneach ar Phóilíní na Cosaive an 24 Meán Fómhair 2023 arb é an géarú is mó le blianta beaga anuas é. Ba iad saincheisteanna maidir le plátaí ceadúnais a spreag géarchéimeanna eile, rud a d’fhág gur éirigh Seirbiaigh na Cosaive as institiúidí na Cosaive i dteannta a chéile i mí na Samhna 2022.
Tháinig an Chosaiv agus an tSeirbia ar Chomhaontú maidir leis an gConair do Normalú agus maidir leis an Iarscríbhinn Cur Chun Feidhme a ghabhann leis i mí Feabhra agus i mí an Mhárta 2023 faoi seach. Ní dhearna an Chosaiv ná an tSeirbia a n‑oibleagáidí féin faoin gComhaontú a chur chun feidhme go fóill, ar oibleagáidí iad sin atá ina gceangal ar na Páirtithe agus atá ina gcuid dá gconair Eorpach.
Lean an tAontas agus an Tuirc dá n‑idirphlé i gcomhréir leis na conclúidí ón gComhairle Eorpach in 2021. Is tír is iarrthóir í an Tuirc agus is comhpháirtí tábhachtach de chuid an Aontais atá inti i réimsí ríthábhachtacha comhleasa amhail an trádáil, an imirce, an fhrithsceimhlitheoireacht, an tsláinte phoiblí, an aeráid, an fuinneamh, an t‑iompar agus saincheisteanna réigiúnacha. Tá an chaibidlíocht aontachais fós ina stad, ós rud é nár aisiompaigh an Tuirc an treocht dhiúltach maidir le dul i dtreo contrártha leis an Aontas Eorpach, agus cúlú tromchúiseach i roinnt príomhréimsí. Maidir le cúrsaí fuinnimh, tá an Tuirc fós ina tír idirthurais atá tábhachtach agus iontaofa don Aontas Eorpach. D’fhreagair an tAontas láithreach i ndlúthpháirtíocht le creathanna talún mhí Feabhra 2023 a bhuail oirdheisceart na Tuirce le foirne tarrthála agus tacaíocht chomhchineáil trí Shásra an Aontais um Chosaint Shibhialta, agus chuidigh sé le gealltanas foriomlán EUR 6 bhilliún ón gcomhphobal idirnáisiúnta a shlógadh. Tá an dá thaobh ag comhoibriú go rathúil chun an EUR 1 bhilliún de chúnamh atá geallta ag an Aontas a chur chun feidhme. Tá an tAontas Custaim idir an tAontas agus an Tuirc fós ag dul chun tairbhe don dá thaobh. Ba cheart a áirithiú go n‑urramófar bearta sriantacha an Aontais ina n‑iomláine, agus saorchúrsaíocht táirgí laistigh den Aontas Custaim idir an tAontas agus an Tuirc á cur san áireamh go háirithe.
Sa Tuairim ón gCoimisiún maidir le hiarratas na hÚcráine ar bhallraíocht san Aontas, sainaithníodh 7 gcéim chun go bhféadfaidh an Úcráin dul ar aghaidh ar a conair aontachais leis an Aontas. Thug an Chomhairle Eorpach stádas mar thír is iarrthóir don Úcráin agus d’iarr sí ar an gCoimisiún tuairisc a thabhairt ar chur chun feidhme na 7 gcéim mar chuid lárnach den phacáiste seo.
Sa Tuairim ón gCoimisiún maidir le hiarratas na Moldóive ar bhallraíocht san Aontas, sainaithníodh 9 gcéim chun go bhféadfaidh an Mholdóiv dul ar aghaidh ar a conair aontachais leis an Aontas. Thug an Chomhairle Eorpach stádas mar thír is iarrthóir don Mholdóiv agus d’iarr sí ar an gCoimisiún tuairisc a thabhairt ar chur chun feidhme na 9 gcéim mar chuid lárnach den phacáiste seo.
Sa Tuairim ón gCoimisiún maidir le hiarratas na Seoirsia ar bhallraíocht san Aontas, sainaithníodh 12 thosaíocht chun go bhféadfaidh an tSeoirsia dul ar aghaidh ar a conair aontachais leis an Aontas. Chuir an Chomhairle Eorpach in iúl go bhfuil sí réidh chun stádas tír is iarrthóir a dheonú don tSeoirsia a luaithe a bheidh aghaidh tugtha ar na tosaíochtaí sin. D’iarr an Chomhairle Eorpach ar an gCoimisiún tuairisc a thabhairt ar chur chun feidhme na dtosaíochtaí sin mar chuid lárnach den phacáiste seo.
IV. Gnéithe bunúsacha phróiseas aontachais an Aontais
An smacht reachta, cearta bunúsacha, feidhmiú institiúidí daonlathacha agus athchóiriú ar an riarachán poiblí agus na critéir eacnamaíocha, is iad croílár ‘gnéithe bunúsacha’ phróiseas aontachais an Aontais, mar a thugtar orthu. Is é cáilíocht na n‑institiúidí agus an rialachais an bonn chun feabhas a chur ar an iomaíochas, ar an rathúnas agus ar fholláine na sochaí, agus tá sí ina bonn taca faoin gcumas acquis an Aontais a chomhlíonadh ar bhonn uilechoiteann. Tá athchóirithe inchreidte do-aisiompaithe ar na gnéithe bunúsacha ríthábhachtach do thíortha an mhéadaithe chun dul chun cinn a dhéanamh ar a gconair aontachais féin leis an Aontas. Le bliain anuas, tugadh faoi deara go háirithe san Úcráin agus sa Mholdóiv an dul chun cinn atá déanta ar na cláir oibre um athchóiriú a bhaineann leis na gnéithe bunúsacha mar fhreagairt ar na moltaí sna Tuairimí ábhartha ón gCoimisiún.
Chun an smacht reachta a dhaingniú, tá gá le córas breithiúnach atá neamhspleách, neamhchlaonta, cuntasach agus gairmiúil, a fheidhmíonn go héifeachtúil agus le hacmhainní leordhóthanacha, atá saor ó chur isteach seachtrach míchuí, agus ina ndéantar cinntí a fhorghníomhú go héifeachtach agus go tráthúil. Rinneadh dul chun cinn i gcásanna áirithe, agus cuireadh athchóirithe breithiúnacha chun cinn, mar shampla, san Albáin, sa Mholdóiv, sa tSeirbia agus san Úcráin. Mar sin féin, i bhformhór thíortha an mhéadaithe, tá comhlachtaí breithiúnacha fós neamhchosanta ar go leor dúshlán agus leochaileachtaí. Ba chúis imní i gcónaí iarrachtaí na bpolaiteoirí i roinnt tíortha chun giúistísí a nochtadh go poiblí agus brú a chur orthu, go háirithe i gcásanna íogaire. D’fhan socruithe institiúideacha a dhéanann difear diúltach do neamhspleáchas breithiúna agus ionchúisitheoirí i bhfeidhm, rud a rinne difear ar deireadh do chothromaíocht agus do dheighilt na gcumhachtaí. Mar thoradh air sin, bhí creidiúnacht na mbreithiúna sách íseal ar an iomlán, lena n‑áirítear tuiscint choiteann an phobail ar an tsaoirse ó phionós. I roinnt tíortha, léiríodh le hathchóirithe ceartais nach bhfuil ach acmhainneacht cur chun feidhme theoranta ann fiú i gcás ina bhfuil an toil pholaitiúil ann. Tá éifeachtacht na n‑údarás imscrúdaitheach agus breithiúnach, agus cuntas teiste inchreidte torthaí ina toradh air, fíor-riachtanach chun tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh maidir le haontachas leis an Aontas.
Tá an comhrac in aghaidh an éillithe fós ina thosaíocht do rialtais i dtíortha an mhéadaithe. Tá an t‑éilliú, lena n‑áirítear an t‑éilliú ardleibhéil, fós forleathan ar fud thíortha an mhéadaithe agus is ábhar imní fós é fostú na leasanna poiblí agus príobháideacha. Rinneadh roinnt iarrachtaí chun an comhrac in aghaidh an éillithe a neartú. Is tosaíocht thábhachtach i gcónaí é bearta frithéillithe a phríomhshruthú ar fud na n‑earnálacha is leochailí, agus teastaíonn cumhachtú agus neamhspleáchas níos fearr ó chomhlachtaí forfheidhmithe dlí agus ó chomhlachtaí breithiúnacha. Tá gnéithe den ghreamú stáit fós ann, agus tá bagairtí ar an gcobhsaíocht dhaonlathach, an t‑éilliú ardleibhéil agus tionchar míchuí ó olagarcaí le feiceáil, mar aon le hiarrachtaí ó líonraí coiriúla eagraithe cur isteach ar chórais eacnamaíocha agus córais pholaitiúla, riaracháin agus na meáin. Ní mór aghaidh a thabhairt go práinneach ar na dúshláin sin trí chineálacha cur chuige córasacha agus cuimsitheacha. Cuntas teiste inchreidte maidir le himscrúduithe réamhghníomhacha, ionchúisimh agus ciontuithe deiridh a bhaineann leis an éilliú, leis an gcoireacht eagraithe agus le sciúradh airgid, beidh sé sin ina phríomhtháscaire ratha. Chun bheith inchreidte, ba cheart do na gníomhaithe uile i slabhra an smachta reachta torthaí daingne a bhaint amach mar aon le cuntas teiste maidir le himscrúduithe réamhghníomhacha, ionchúisimh agus ciontuithe deiridh a bhaineann leis an éilliú, leis an gcoireacht eagraithe agus leis an sciúradh airgid.
Is colún lárnach de phróiseas aontachais an Aontais iad próisis dhaonlathacha agus institiúidí daonlathacha atá cobhsaí agus comhdhlúite. Tá tús curtha ag an gCoimisiún le rannpháirtíocht neartaithe agus chuíchóirithe a chur chun feidhme le tíortha an mhéadaithe maidir leis an gcreat ginearálta don daonlathas, cé acu a bhaineann nó nach mbaineann sé sin leis an bpróiseas toghcháin, le feidhmiú na Parlaiminte (lena n‑áirítear a ról maoirseachta i bhfeidhmíocht rialtais agus i gceapadh beartas agus an spleáchas iomarcach atá ar nósanna imeachta brostaithe i roinnt mhaith cásanna fós), nó le ról na sochaí sibhialta.
Lean deighilt pholaitiúil shuntasach, easpa comhar traspháirtí, agus laghdú spáis don tsochaí shibhialta de dhifear a dhéanamh d’fhormhór na dtíortha. Bhí sáinn pholaitiúil fhada agus marbhántacht athchóirithe ann mar thoradh ar easpa idirphlé éifeachtach traspháirtí. I gcásanna áirithe, sna díospóireachtaí parlaiminteacha bhí teannas, caint mhaslach agus teagmhais fhoréigneacha ann ó am go chéile.
I roinnt thíortha an mhéadaithe, rinneadh roinnt dul chun cinn maidir le cearta bunúsacha, agus léiríodh tuiscint níos fearr ar an tábhacht a bhaineann leis na cearta agus na saoirsí sin a ráthú. An tráth céanna, lean roinnt treochtaí diúltacha ar aghaidh agus tá foréigean inscnebhunaithe fós forleathan, agus lean leasanna polaitiúla agus eacnamaíocha de bhac a chur ar shaoirse na meán, rud a lagaíonn an smacht ar údaráis phoiblí, a chruthaíonn spás don trasnaíocht eachtrach agus a dhéanann dochar don chumarsáid faoin Aontas. I dtíortha áirithe, tá tionscnaimh dhearfacha á gcur i bhfeidhm maidir le cearta an linbh agus cearta daoine faoi mhíchumas. Sa chleachtas, áfach, déantar difear diúltach do chosaint na gceart bunúsach mar gheall ar chur chun feidhme easnamhach dlíthe agus beartas agus mar gheall ar neamhéifeachtacht na sásraí sásaimh ar bhonn uilechoiteann. Tá dúshláin fós ann maidir le cosaint éifeachtach ar gach cineál fuatha agus idirdhealaithe a áirithiú, lena n‑áirítear an cineál sin fuatha agus idirdhealaithe atá dírithe ar mhionlaigh.
Maidir le cúrsaí ceartais, saoirse agus slándála, lean an comhar maidir le forfheidhmiú an dlí agus an comhar breithiúnach idir an tAontas agus tíortha an mhéadaithe de bheith ag forbairt go dearfach, cé go bhfuil dúshláin ann fós. Leanann na Balcáin Thiar de bheith ag feidhmiú mar mhol le haghaidh gníomhaíochtaí coiriúla agus grúpaí atá gníomhach san Aontas, mar phointe idirthurais tábhachtach d’íospartaigh na gáinneála ar dhaoine, don smuigleáil imirceach agus do thráchtearraí aindleathacha, go háirithe i gcás drugaí a thagann isteach san Aontas. Bíonn tionchar mór ag coirpigh agus líonraí coiriúla de thionscnamh na mBalcán Thiar ar choireacht thromchúiseach agus eagraithe in áiteanna eile ar domhan freisin. Tá an Tuirc fós ina príomhthír idirthurais le haghaidh hearóin a a gháinneálann isteach Aontas Eorpach. Tá grúpaí coireachta eagraithe ón Moldóiv agus ón tSeoirsia gníomhach i smuigleáil imirceach, coireacht mhaoine eagraithe, gáinneáil ar dhaoine, coireacht chibirspleách, calaois íocaíochta neamhairgid, calaois chánach, agus coinníollacha coireanna gaolmhara eile amhail calaois doiciméad. Tá an Úcráin suite ag crosbhóthar na smuigleála earraí neamhdhleathacha chuig an Aontas agus is tír fhoinseach, agus cinn scríbe í freisin le haghaidh na gáinneála ar dhaoine. D’ainneoin na ndúshlán a bhaineann leis an gcogadh, lena n‑áirítear acmhainneachtaí institiúideacha ganna mar gheall ar chaillteanais mhóra acmhainní chun an choireacht eagraithe a chomhrac, léirigh institiúidí ábhartha na hÚcráine athléimneacht shuntasach agus cumais oibríochtúla shuntasacha.
Tá daingniú agus cur chun feidhme ceart coinbhinsiún idirnáisiúnta i réimse an chomhair bhreithiúnaigh in ábhair shibhialta, go háirithe na coinbhinsiúin sin a forbraíodh i gComhdháil na Háige um an Dlí Idirnáisiúnta Príobháideach, fíorthábhachtach ó thaobh aontachas na dtíortha sin leis an Aontas amach anseo.
Tá an comhar maidir leis an bhfrithsceimhlitheoireacht agus maidir leis an radacú a chosc ábhartha do thíortha uile an mhéadaithe. Tá an sceimhlitheoireacht agus an t‑antoisceachas foréigneach ina ndúshlán agus ina mbagairt slándála fós. Is dúshlán polaitiúil agus slándála do thíortha an mhéadaithe fós iad bagairtí hibrideacha, lena n‑áirítear bréagaisnéis, ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis (FIMI) agus cibirionsaithe, go háirithe cibirionsaithe in aghaidh an bhonneagair chriticiúil. Tar éis méadú géar anuraidh mar gheall ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá baol suntasach ag baint leis na bagairtí sin fós do thíortha an Aontais agus do thíortha an mhéadaithe araon. Is é an Plean Comhpháirteach Gníomhaíochta maidir leis an bhFrithsceimhlitheoireacht do na Balcáin Thiar an príomhchreat comhair sa réimse sin ó bhí 2018 ann.
Mar aon le méadú foriomlán ar shreabha imirce neamhrialta, tá gá le haird leanúnach ar phatrúin athraitheacha i mbealaí na mBalcán Thiar, go háirithe maidir le gníomhaíocht neamhdhleathach líonraí a bhfuil baint acu le smuigleáil imirceach agus gáinneáil ar dhaoine. Tá dul chun cinn déanta maidir le hacmhainneachtaí bainistithe imirce i réigiún na mBalcán Thiar. Chuir an Coimisiún Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar i láthair i mí na Nollag 2022 chun aghaidh a thabhairt ar an méadú atá ag teacht ar an líon imirceach neamhrialta a thagann isteach san Aontas trí bhealach na mBalcán Thiar. Tháinig torthaí tosaigh ar chur chun feidhme an Phlean Gníomhaíochta sin agus tháinig laghdú ar an mbrú imirce ar bhealach na mBalcán Thiar in 2023 a bhuí go háirithe le rannpháirtíocht mhéadaithe pholaitiúil, airgeadais agus oibríochtúil idir an tAontas agus comhpháirtithe na mBalcán Thiar maidir leis an imirce agus le hailíniú feabhsaithe le beartas víosaí an Aontais. Tá sé fós ríthábhachtach an beartas víosaí a ailíniú leis an Aontas ar mhaithe le dea-fheidhmiú chóras taistil gan víosa na gcomhpháirtithe sin leis an Aontas. Ba cheart leanúint d’iarrachtaí breise a dhéanamh chun dul chun cinn a dhéanamh maidir le gach gné den Phlean Gníomhaíochta.
Chun cuidiú le haghaidh a thabhairt ar na dúshláin leanúnacha feadh bhealach na Meánmhara Thoir, chuir an Coimisiún Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir le bealach na Meánmhara Thoir i láthair i mí Dheireadh Fómhair 2023. Leagtar amach ann bearta oibríochtúla chun imeacht neamhrialta a chosc, smuigleáil a chomhrac, bealaí dlíthiúla a sholáthar, feabhas a chur ar bhainistiú teorainneacha, tacú le comhar maidir le filleadh agus athligean isteach, agus acmhainneacht ghlactha leordhóthanach.
De thoradh chogadh na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá méadú tagtha ar an líon dídeanaithe ón Úcráin. An Mholdóiv, ina bhfuil an líon is mó dídeanaithe per capita ón Úcráin á óstáil i measc thíortha an mhéadaithe, ach freisin tíortha amhail Montainéagró, an tSeirbia, an Albáin agus an Mhacadóin Thuaidh, bhí ról ríthábhachtach acu maidir leis na dídeanaithe sin a óstáil.
Tá cáilíocht an riaracháin phoiblí agus cáilíocht an chreata rialála ríthábhachtach d’iomaíochas fadtéarmach an Aontais. Ar an iomlán, tá tíortha an mhéadaithe fós measartha ullamh ó thaobh cháilíocht a riaracháin phoiblí de. Le linn na tréimhse tuairiscithe, bhí dul chun cinn an athchóirithe an-teoranta ar an iomlán. Tá feidhm ag an gcuid is mó de mholtaí na mblianta a tháinig roimhe sin fós. Gnáthphatrún a bhíonn ann is ea go gcuirtear bunús foirmiúil dlí agus institiúideach le haghaidh riarachán gairmiúil i bhfeidhm go páirteach ar a laghad, ach nach gcuirtear i bhfeidhm go córasach é.
Ó cuireadh tús le cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine i mí Feabhra 2022, bhí ar fhormhór na ngeilleagar sna 10 dtír méadaithe aghaidh a thabhairt ar dhúshláin mhóra eacnamaíocha agus shóisialta. San Úcráin, tháinig laghdú 29,1 % ar OTI in 2022 ós rud é go raibh tionchar ollmhór ag cogadh foghach na Rúise ar an tír ina hiomláine, rud a d’fhág go raibh brú mór ar an gcobhsaíocht mhaicreacnamaíoch. Tháinig moill ar fhás OTI réigiún na mBalcán Thiar go 3,2 % in 2022, ar laghdú é sin ón ón téarnamh 7,7 % ó thionchar COVID-19 in 2021, ach bhí éagsúlacht ag baint le déine an mhoillithe ar fud na ngeilleagar, agus tháinig laghdú ar fhíorfhás OTI go 6,1 % i Montainéagró, 4,8 % san Albáin, 4 % sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, 3,5 % sa Chosaiv, 2,3 % sa tSeirbia agus 2,1 % sa Mhacadóin Thuaidh. Sa Tuirc, tháinig moill ar fhás OTI go 5,6 %. Sa Mholdóiv, tháinig laghdú mór 5,9 % ar OTI, agus sa tSeoirsia, lean OTI de bheith ag fás ar leibhéil dhá dhigit (10,1 %). Iarmhairtí díreacha agus indíreacha an chogaidh in aghaidh na hÚcráine, lena n‑áirítear an tionchar a bhí aige ar naisc trádála, ar an bhfuinneamh, ar phraghsanna bia agus ar shreabha dídeanaithe, ba iad ba chúis leis na difríochtaí ó thír go tír san fhás eacnamaíoch den chuid is mó. Tá an réamhaisnéis eacnamaíoch le haghaidh na ndeich ngeilleagar fós faoi réir éiginnteacht mhór maidir leis na hiarmhairtí breise a d’fhéadfadh a bheith ag an gcogadh ar an bhfás, ar an bhfostaíocht agus ar an gcomhtháthú sóisialta.
Tá sé ag éirí níos tábhachtaí go gcuirfidh gach ceann de na deich ngeilleagar méadaithe dlús le hathchóirithe struchtúracha chun téarnamh inbhuanaithe a chumasú sa mheántéarma agus chun dul chun cinn a dhéanamh i dtaca leis na critéir eacnamaíocha maidir le ballraíocht san Aontas a chomhlíonadh: Baineann an méid sin le feidhmiú geilleagar margaidh a áirithiú agus an acmhainneacht déileáil le brú iomaíochta agus le fórsaí margaidh laistigh den Aontas a léiriú.
Tá forléargas níos mionsonraithe ar an staid maidir le gnéithe bunúsacha phróiseas aontachais an Aontais ar fud thíortha an mhéadaithe ar fáil in Iarscríbhinn 1.
V. Ní mór dlús a chur leis an gcóineasú eacnamaíoch sna Balcáin Thiar
In 2023 tar éis 6 ráithe as a chéile ina raibh moill ar fhás, tháinig méadú níos tapúla ar an aschur eacnamaíoch i réigiún na mBalcán Thiar sa chéad ráithe de 2023 ná sna 3 mhí roimhe sin. Mhéadaigh fás OTI an réigiúin beagán go 1,7 % bliain i ndiaidh bliana ó 1,6 % sa ráithe roimhe sin, mar gur tháinig méadú ar an ráta fáis aschuir i bhformhór na dtíortha seachas an Albáin agus an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin. Tríd is tríd, ba iad glanonnmhairí agus téarnamh na hinfheistíochta ba chúis leis an bhfás. Chonacthas feidhmíocht mheasctha maidir leis an tomhaltas príobháideach, mar gur tháinig moill air i bhformhór na dtíortha agus bhí sé diúltach fiú i roinnt cásanna, ach lean sé de bheith ag méadú ar luas láidir i Montainéagró.
Fiú roimh phaindéim COVID-19, bhí ar gheilleagair na mBalcán Thiar aghaidh a thabhairt ar dhúshláin mhóra, rud a chuir cosc orthu leas iomlán a bhaint as a n‑acmhainneacht eacnamaíoch. Bhí na tíortha ag titim ar gcúl maidir lena struchtúir eacnamaíocha a athchóiriú agus feabhas a chur ar iomaíochas, agus bhí orthu aghaidh a thabhairt ar rátaí dífhostaíochta arda (go háirithe i measc na ndaoine óga), mímheaitseáil mhór scileanna, geilleagar neamhfhoirmiúil leanúnach, timpeallachtaí gnó eascairdiúla agus leibhéil ísle nuálaíochta.
Is saintréithe den timpeallacht infheistíochta sna Balcáin Thiar iad an smacht reachta lag, easpa forfheidhmithe chuí ar rialú státchabhrach, geilleagar liath daingean, rochtain lag ar airgeadas agus leibhéal íseal lánpháirtíochta agus nascachta réigiúnaí. Leanann an Stát de chur isteach ar an ngeilleagar, rud a ghéaraíonn an riosca éillithe trí bhíthin bainistíocht airgeadais phoiblí lag agus trí athruithe a chur i bhfeidhm ar an timpeallacht rialála agus ar an gcánachas go minic. Tá géarghá le bonneagar a uasghrádú; ba cheart infheistíochtaí a dhíriú trí phíblínte tionscadail aonair agus ba cheart iad a bheith comhsheasmhach leis na tosaíochtaí a comhaontaíodh leis an Aontas.
Tá cóineasú eacnamaíoch i gcroílár na dtairbhí a bhaineann le ballraíocht san Aontas. I gcás na mBalcán Thiar, tá an cóineasú íseal, idir 30 % agus 50 % de mheán an Aontais (ó thaobh paireacht cumhachta ceannaigh de), agus níl dul chun cinn á dhéanamh ina leith tapa go leor. Léiríonn an taithí a fuarthas ón gcúigiú huair a rinneadh an tAontas a mhéadú an tionchar dearfach a bhíonn ag ballraíocht i margadh aonair an Aontais mar aon le cistí struchtúracha ar an gcóineasú eacnamaíoch.
Foinse: Eurostat, an Banc Domhanda
Foinse: Eurostat, an Banc Domhanda
Chun dlús breise a chur le hathchóirithe agus chun níos mó a bhaint amach ó thaobh cóineasú socheacnamaíoch na mBalcán Thiar leis an Aontas Eorpach, agus chun cuidiú leis na tíortha na ceanglais maidir le ballraíocht san Aontas a chomhlíonadh, tá Plean Fáis nua do na Balcáin Thiar á mholadh ag an gCoimisiún Eorpach, rud lena dtabharfaí chun cinn roinnt de na buntáistí agus lena ndéanfaí dreasachtaí a bhaineann le ballraíocht san Aontas a athchóiriú a thuilleadh roimh an aontachas leis an Aontas.
VI. Comhar réigiúnach agus dea-chaidreamh comharsanachta
Sna Balcáin Thiar, dea-chaidreamh comharsanachta agus comhar réigiúnach, is gnéithe fíor-riachtanacha iad den Phróiseas Cobhsaíochta agus Comhlachais agus de na próisis maidir leis an méadú.
Tar éis ‘fánaíocht ar tháillí baile’ a thabhairt isteach go rathúil laistigh de shé gheilleagar na mBalcán Thiar ón 1 Iúil 2021, rinneadh réamhbhearta breise chun táillí fánaíochta idir na Balcáin Thiar agus an tAontas a laghdú. Glacadh treochlár chun costais fánaíochta idir an tAontas agus na Balcáin Thiar a ísliú ar imeall an Chruinnithe Mullaigh idir an tAontas agus na Balcáin Thiar i mí na Nollag 2022 i dTiorána. Cuireadh tús leis an gcéad laghdú céimnithe ar mhuirir i mí Dheireadh Fómhair 2023. Is é uaillmhian deiridh an phróisis praghsanna fánaíochta leis an Aontas a laghdú go dtí leibhéal atá gar do phraghsanna baile faoi 2027. An 31 Bealtaine 2023 chomhaontaigh oibreoirí teileachumarsáide an Aontais agus na Moldóive taraifí fánaíochta a ísliú go deonach ó mhí Eanáir 2024, rud a thabharfaidh an Mholdóiv níos gaire don limistéar Fánaíochta ar Tháille Baile.
Tá obair shuntasach theicniúil déanta ar fud raon iomlán na réimsí a chumhdaítear le tionscnamh an Chómhargaidh Réigiúnaigh. Is é is aidhm don obair sin faoi choimirce na Comhairle um Chomhar Réigiúnach, Chomhaontú Saorthrádála Lár na hEorpa (CEFTA) agus Fhóram Infheistíochta Chomhlachais Tráchtála na Sé Thír sna Balcáin Thiar saorghluaiseacht daoine, gairmithe agus soláthar seirbhísí leictreonacha a chumasú, fostú agus trádáil a éascú agus nósanna imeachta custaim a dhéanamh níos simplí laistigh den réigiún. I mí na Samhna 2022 ag Cruinniú Mullaigh Phróiseas Bheirlín, d’fhormheas ceannairí na Sé Thír sna Balcáin Thiar (WB6) roinnt ‘comhaontuithe soghluaisteachta’ lena gcumhdaítear taisteal laistigh den réigiún ar bhonn cártaí aitheantais, aithint cáilíochtaí ardoideachais agus aitheantas do cháilíochtaí gairmiúla. A luaithe a chuirfear na comhaontuithe sin chun feidhme, cuirfear ar fáil leo an ceart chun ‘taisteal, staidéar agus obair’ a dhéanamh ar fud an réigiúin. Bunaíodh lánaí glasa agus gorma breise idir an Iodáil, agus Montainéagró agus an Albáin faoi seach, agus idir an Chróit, agus Montainéagró agus an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin faoi seach, le tacaíocht ghníomhach ón gComhphobal Iompair agus ó CEFTA. Ar bhonn níos ginearálta, bhí ról tábhachtach ag an gComhphobal Iompair agus é ag tacú leis na Balcáin Thiar i bpróiseas an mhéadaithe trí acquis iompair an Aontais ábhartha a chur chun feidhme, agus déanfaidh sí amhlaidh i gcás na hÚcráine, na Moldóive agus na Seoirsia, nuair a bheidh comhlachas níos dlúithe acu leis an gComhphobal Iompair. Mar sin féin, lean easaontais maidir le saincheisteanna stádais idir an tSeirbia agus an Chosaiv de chosc a chur ar ghlacadh foirmiúil líon mhéadaithigh dréachtchinntí atá tábhachtach ó thaobh an gheilleagair de agus a comhaontaíodh go teicniúil i gcreat CEFTA. Ní mór don réigiún ceannaireacht pholaitiúil a léiriú chun an obair sin a chur i gcrích agus chun comhaontuithe nó cinntí atá ceangailteach ó thaobh dlí a ghlacadh ar nós chomhpháirtithe uile na mBalcán Thiar ar mhaithe lena bpobal agus lena ngnólachtaí. Chuige sin, ní mór díriú go comhpháirteach ar an gCómhargadh Réigiúnach a bhunú, lena gcuirtear le rialacha agus caighdeáin an Aontais agus lena seachnaítear bearta aontaobhacha lena gcuirtear an obair sin i mbaol.
Tá normalú cuimsitheach an chaidrimh idir an tSeirbia agus an Chosaiv tríd an Idirphlé atá á éascú ag an Aontas fós lárnach do thodhchaí Eorpach na dtíortha agus do chobhsaíocht an réigiúin ina iomláine.
Comhaontuithe déthaobhacha atá ann cheana, lena n‑áirítear Comhaontú Prespa idir an Ghréig agus an Mhacadóin Thuaidh agus an Conradh maidir le Cairdeas, Dea-Chomharsanacht agus Comhar idir an Bhulgáir agus an Mhacadóin Thuaidh, ní mór do na páirtithe uile iad a chur chun feidhme de mheon macánta.
Sna Balcáin Thiar, tá sé fós ríthábhachtach oidhreacht an ama atá caite a shárú agus aghaidh a thabhairt ar dhíospóidí a eascraíonn as coinbhleachtaí na 1990í. Ní mór saincheisteanna déthaobhacha tábhachtacha atá fós gan réiteach a réiteach, lena n‑áirítear saincheisteanna teorann agus ceartas a bhaint amach d’íospartaigh coireanna cogaidh, daoine atá fós ar iarraidh a shainaithint, agus taifead cruinn ar ainghníomhartha a rinneadh san am a chuaigh thart a bhunú ar an leibhéal réigiúnach. Ní ghlacfar le reitric ghríosaitheach ná le glóiriú coirpeach cogaidh ar aon taobh san Aontas.
Bhí meath ag teacht ar an gcaidreamh idir an Tuirc agus an Ghréig go dtí tús 2023 ach mar gheall ar an dlúthpháirtíocht a léirigh muintir agus rialtas na Gréige tar éis chreathanna talún mhí Feabhra 2023, tháinig feabhas suntasach ar an gcaidreamh. Rinneadh malartuithe ardleibhéil ina dhiaidh sin, lena n‑áirítear cruinnithe ar leibhéal na gceann stáit.
Le linn na tréimhse tuairiscithe, níor ghlac an Tuirc páirt in aon ghníomhaíocht druileála neamhúdaraithe sa Mheánmhuir Thoir.
Is ceanglas fíor-riachtanach é leanúint den idirphlé de mheon macánta agus staonadh ó ghníomhaíochtaí aontaobhacha a thagann salach ar leasanna an Aontais agus a sháraíonn an dlí idirnáisiúnta agus cearta ceannasacha Bhallstáit an Aontais chun timpeallacht chobhsaí shlán a áirithiú sa Mheánmhuir Thoir agus chun caidreamh comhoibritheach comhthairbheach a fhorbairt idir an tAontas agus an Tuirc. Táthar ag súil leis go dtabharfaidh an Tuirc gealltanas ríshoiléir maidir le dea-chaidreamh comharsanachta, comhaontuithe idirnáisiúnta agus réiteach síochánta díospóidí i gcomhréir le Cairt na Náisiún Aontaithe, ag dul ar iontaoibh na Cúirte Breithiúnais Idirnáisiúnta, más gá.
Tá an tAontas fós tiomanta dá leasanna agus do leasanna na mBallstát a chosaint agus don chobhsaíocht réigiúnach a chaomhnú.
Tá sé ríthábhachtach go bhfuil an Tuirc tiomanta don chaibidlíocht agus go rannchuidíonn sí go gníomhach leis an gcaibidlíocht chun teacht ar réiteach ar shaincheist na Cipire atá cothrom, cuimsitheach agus inmharthana laistigh de chreat na Náisiún Aontaithe, ar bhonn cónaidhm dhéphobail dhéchriosach a bhfuil comhionannas polaitiúil aici, agus i gcomhréir leis na rúin ábhartha ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, agus i gcomhréir le acquis an Aontais agus leis na prionsabail ar a bhfuil an tAontas fothaithe freisin. Níor cheart aon ghníomhaíocht aontaobhach a dhéanamh a d’fhéadfadh cur leis an teannas ar an oileán agus a dhéanfadh dochar d’fhilleadh ar na cainteanna. Ní mór don Tuirc gach gníomhaíocht agus gach beart maidir le Varosha a glacadh ó bhí mí Dheireadh Fómhair 2020 ann atá contrártha leis na rúin ábhartha ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe a aisiompú láithreach. Ní mór don Tuirc a dualgas maidir leis an bPrótacal Breise a ghabhann le Comhaontú Comhlachais idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc a chur chun feidhme ina iomláine agus dul chun cinn a dhéanamh maidir le normalú an chaidrimh le Poblacht na Cipire. Lean an Tuirc de bheith ag tacú le réiteach an dá stát, contrártha le Rúin ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe.
Bhí tionchar ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine ar an gcaidreamh lena comhpháirtithe déthaobhacha agus lena tíortha comharsanachta. Tá iarracht déanta ag údaráis na hÚcráine comhar agus naisc taidhleoireachta le tíortha Eorpacha a choinneáil ar bun agus a neartú a thuilleadh.
Tá feabhas tagtha ar chaidreamh na hÚcráine le tíortha na mBalcán Thiar ar an iomlán, agus tuairimí éagsúla le heintiteas Republika Srpska na Seirbia agus na Boisnia agus na Heirseagaivéine aici maidir lena gcaidreamh leis an Rúis. Tá brú áirithe ar an gcaidreamh leis an tSeoirsia, go háirithe mar gheall ar neamh-ailíniú na Seoirsia leis na smachtbhannaí in aghaidh na Rúise. Tá an Tuirc fós ina comhpháirtí straitéiseach de chuid na hÚcráine, agus naisc thábhachtacha dhéthaobhacha eacnamaíocha agus teagmhálacha idirphearsanta eatarthu, a bhfuil córas déthaobhach saor ó víosaí agus comhaontú saorthrádála a síníodh i mí Feabhra 2022 ina bhfianaise air sin. Is rannpháirtí mór in Ardán Idirnáisiúnta na Crimé de chuid na hÚcráine é an Tuirc freisin.
Tar éis chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, chuir an Mholdóiv dlús leis an gcomhar leis an Úcráin agus leis an Rómáin maidir le tacaíocht dhaonnúil do dhídeanaithe ón Úcráin, slándáil fuinnimh, iompar agus nascacht. Ó cuireadh tús le cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, sholáthair an Coimisiún Eorpach breis agus EUR 48 milliún de chúnamh daonnúil don Mholdóiv chun tacú leis na dídeanaithe ón Úcráin atá ina gcónaí sa tír, agus leis na teaghlaigh ón Moldóiv atá á n‑óstáil.
Lean an comhar déthaobhach leis an Úcráin de bheith ag feabhsú le linn na tréimhse tuairiscithe. Léirigh an Mholdóiv dlúthpháirtíocht leis an Úcráin ó cuireadh tús le cogadh na Rúise, vótáil sí i bhfabhar rúin ábhartha ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe, agus d’ailínigh sí í féin le roinnt ráitis pholaitiúla in eagraíochtaí idirnáisiúnta a cháineann an fogha míleata. D’óstáil an tír líon mór dídeanaithe, a bhí ag brath go mór ar dheontóirí daonnúla idirnáisiúnta, agus thacaigh sí go gníomhach le forbairt bealaí trádála nua faoin tionscnamh ‘Lánaí Dlúthpháirtíochta’. Tar éis scriosadh dhamba Kakhovka, chuir an Mholdóiv cúnamh déthaobhach ar fáil don Úcráin chun déileáil le hiarmhairtí daonnúla na tubaiste.
Bhí caidreamh taidhleoireachta ag an tSeoirsia lena comharsana uile seachas Cónaidhm na Rúise ó bhí an cogadh ann in 2008. Glacann an dá thaobh páirt i bPlé Idirnáisiúnta na Ginéive, faoi chomhchathaoirleacht an Aontais, na Náisiún Aontaithe agus na hEagraíochta um Shlándáil agus Comhar san Eoraip. Tá comhpháirtíocht straitéiseach ag an tSeoirsia leis an Tuirc. Leanann an tSeoirsia de thacaíocht a thabhairt d’iomláine chríochach agus do cheannasacht na hÚcráine, é san áireamh trí bhíthin chomhurraíocht na rún ó na Náisiúin Aontaithe a thacaíonn leis an Úcráin, ach níl sí ailínithe le bearta sriantacha an Aontais in aghaidh na Rúise. Tá teannas taidhleoireachta breise ann mar thoradh ar eitiltí idir an Rúis agus an tSeoirsia a atosú agus ar dhálaí sláinte príosúin ina bhfuil Saakashvili, iar-Uachtarán na Seoirsia, ag maireachtáil, ar saoránach den Úcráin é.
Leanann an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia de bheith rannpháirteach go gníomhach i gComhpháirtíocht an Oirthir.
Leis an gcomhar críochach is féidir le tíortha an mhéadaithe oibriú le chéile agus i gcomhar le Ballstáit chomharsanachta an Aontais sna príomhearnálacha sóisialta agus eacnamaíocha. Go sonrach, le cláir um chomhar trasteorann, cruthaítear deiseanna maidir le hidirphlé agus comhar ar leibhéal an rialtais áitiúil, le rannpháirtíocht na bpobal, na hearnála príobháidí agus eagraíochtaí na sochaí sibhialta. Maidir le Straitéis an Aontais Eorpaigh don réigiún Aidriadach agus Iónach agus Straitéis an Aontais Eorpaigh do réigiún na Danóibe, lean siad de bheith ag cur leis an gcomhar idir na Ballstáit agus na tíortha is iarrthóirí, trí acmhainneacht riaracháin a chothú maidir le beartais éagsúla de chuid an Aontais, lena n‑áirítear an beartas comhtháthaithe; agus trí ardán le haghaidh comhair a chur ar fáil.
VII. Conclúidí agus Moltaí
I.
1.I dtimpeallacht gheopholaitiúil atá ag athrú go tapa, léirigh an tAontas go bhfuil sé réidh chun an deis a thapú trína sheasamh ar an ardán domhanda a neartú. I gcomhréir le haidhm an Aontais an tsíocháin, a luachanna agus dea-bhail a chuid pobal a chur chun cinn, leanann méadú an Aontais de bheith ina uirlis chumhachtach chun an daonlathas, an smacht reachta agus urraim do chearta bunúsacha a chur chun cinn. Is é peirspictíocht aontachais atá inchreidte agus bunaithe ar fhiúntas príomhspreagthóir an chlaochlaithe agus, ar an gcaoi sin, cuireann sé lenár slándáil chomhchoiteann agus lenár rathúnas socheacnamaíoch. Tá sí ríthábhachtach chun athmhuintearas agus cobhsaíocht a chothú ar mhór-roinn na hEorpa. Agus gairm na staire á freagairt againn, ní mór dúinn oibriú anois chun dlús a chur le méadú an Aontais agus chun an tAontas a thabhairt chun críche.
2.Tá dlús nua curtha cheana féin le beartas an Aontais um méadú. Tá ionchas daingean ar bhallraíocht san Aontas do na Balcáin Thiar, don Úcráin, don Mholdóiv agus don tSeoirsia ar mhaithe le leas polaitiúil, slándála agus eacnamaíoch an Aontais féin agus tá sé fíor-riachtanach sa chomhthéacs geopholaitiúil atá ann faoi láthair.
I nDearbhú Granada
, meabhraíonn ceannairí an Aontais an méid seo a leanas: ‘Is spreagadh é an méadú chun feabhas a chur ar dhálaí eacnamaíocha agus sóisialta shaoránaigh na hEorpa, agus chun éagothromaíochtaí ó thír go tír a laghdú, agus ní mór na luachanna ar a bhfuil an tAontas fothaithe a chothú leis.’ Tugann siad dá n‑aire freisin nach mór don Aontas agus do thíortha a d’fhéadfadh a bheith ina mBallstáit amach anseo araon a bheith réidh le haghaidh Aontas a bhfuil méadú breise tagtha air. Chuige sin, ní mór don Aontas an réamhobair inmheánach agus na hathchóirithe is gá a leagan síos. An tráth céanna, tá sé ríthábhachtach go gcuirfidh tíortha ar mian leo a bheith ina mBallstáit dlús a chur lena n‑iarrachtaí athchóirithe, go háirithe i réimse an smachta reachta, i gcomhréir le cineál an phróisis aontachais atá bunaithe ar fhiúntas agus le cúnamh ón Aontas.
3.Rinneadh forbairtí nach beag ar chlár oibre an Aontais um méadú le bliain anuas.
D’aithin an Chomhairle Eorpach peirspictíocht Eorpach na hÚcráine, na Moldóive agus na Seoirsia. Chinn ceannairí an Aontais stádas tír is iarrthóir a thabhairt don Úcráin agus do Phoblacht na Moldóive, agus stádas tír is iarrthóir a thabhairt don tSeoirsia a luaithe a thabharfar aghaidh ar na tosaíochtaí a shonraítear sa Tuairim ón gCoimisiún maidir le hiarratas na Seoirsia ar bhallraíocht.
Sna Balcáin Thiar, rinneadh na chéad Chomhdhálacha Idir-Rialtasacha leis an Albáin agus leis an Macadóin Thuaidh maidir le caibidlíocht aontachais i mí Iúil 2022, agus ina dhiaidh sin rinneadh athbhreithniú anailíseach ar an scagadh ar acquis an Aontais. I mí na Nollag 2022 thug an Chomhairle Eorpach stádas mar thír is iarrthóir don Bhoisnia agus don Heirseagaivéin ar an tuiscint go gcuireann an tír chun feidhme na céimeanna a shonraítear sa teachtaireacht ón gCoimisiún i mí Dheireadh Fómhair 2022 maidir leis an mbeartas um méadú. I mí na Nollag 2022 rinne an Chosaiv iarratas ar bhallraíocht san Aontas. Tháinig an tAontas ar chomhaontú in earrach 2023 maidir le léirscaoileadh víosaí le haghaidh na Cosaive, rud a thiocfaidh i bhfeidhm an 1 Eanáir 2024.
4.Tá deis stairiúil ag tíortha uile an mhéadaithe anois a dtodhchaí a cheangal go láidir leis an Aontas Eorpach. Tá an Coimisiún réidh chun dlús a chur lena bpróiseas aontachais faoi seach agus chun a áirithiú go mbeidh an chéad mhéadú eile ina spreagadh do dhul chun cinn. Is próiseas bunaithe ar fhiúntas é an t‑aontachas, agus beidh sé ag brath go hiomlán ar an dul chun cinn oibiachtúil atá déanta ag gach tír. Tá an smacht reachta, an geilleagar, feidhmiú na n‑institiúidí daonlathacha agus athchóiriú ar an riarachán poiblí fós ina mbunchloch den bheartas um méadú. Ní mór do na tíortha gníomhú agus tiomantas níos láidre acu chun na hathchóirithe is gá a chur chun feidhme agus dul chun cinn inláimhsithe agus do-aisiompaithe a dhéanamh maidir leis na gnéithe bunúsacha chun leas iomlán a bhaint as an móiminteam nua.
5.Ina theannta sin, tá an fás eacnamaíoch i roinnt mhaith de na tíortha rómhall agus dá bhrí sin níl an cóineasú leis an Aontas á dhéanamh tapa go leor. Tá gá le hathchóirithe struchtúracha spriocdhírithe go háirithe chun acmhainneacht fáis réigiún na mBalcán Thiar a bhaint amach. Tá sé ríthábhachtach feabhas a chur ar an smacht reachta agus ar an timpeallacht ghnó chun an leibhéal infheistíochta a mhealladh agus chun feabhas a chur ar lánpháirtiú trádála, nithe a bhfuil gá leo chun borradh a chur faoin bhfás agus chun an réigiún a thabhairt níos gaire don Aontas. Dá bhrí sin, an tráth céanna molann an Coimisiún Plean nua Fáis do na Balcáin Thiar. Tá ceithre cholún sa phlean a threiseoidh a chéile, (i) comhtháthú le Margadh Aonair an Aontais a mhéadú, rud is ceart a bheith fite fuaite leis (ii) na margaí a oscailt do chomharsana uile na mBalcán Thiar agus Cómhargadh Réigiúnach a thógáil. (iii) D’fhonn na hathchóirithe atá ann faoi láthair a dhoimhniú, cuirfear tosaíochtaí infheistíochta agus athchóirithe in iúl sna cláir oibre um athchóiriú de réir tíre, rud a chuirfidh leis na Cláir Athchóirithe Eacnamaíocha. (iv) Ach na hathchóirithe sin a chur i gcrích, cuirfear cúnamh airgeadais méadaithe ar fáil.
Ní hamháin go bhfuil an comhtháthú eacnamaíoch réigiúnach á choinneáil siar mar gheall ar shaincheisteanna déthaobhacha, go háirithe sna Balcáin Thiar, ach freisin tá moill á cur freisin ar chonairí an Aontais ar leithligh sna tíortha sin. Le saincheisteanna nach bhfuil réitithe cruthaítear riosca éagobhsaíochta agus géaraithe fiú, mar is léir ón ionsaí foréigneach a rinneadh ar phóilíní na Cosaive an 24 Meán Fómhair in Banjska, i dtuaisceart na Cosaive. Tá sé fíor-riachtanach, dá bhrí sin, go dtabharfar aghaidh ar shaincheisteanna oscailte, agus go dtiocfaidh na páirtithe lena mbaineann ar réitigh a bheidh inghlactha go frithpháirteach. Sa chomhthéacs sin, iarrtar ar an gCosaiv agus ar an tSeirbia araon a bheith rannpháirteach ar bhealach níos fiúntaí san idirphlé atá á éascú ag an Aontas i ndáil leis an gComhaontú maidir leis an gconair do normalú agus an Iarscríbhinn Cur Chun Feidhme a ghabhann leis a chur chun feidhme chomh maith le comhaontuithe eile ar thángthas orthu san idirphlé arna éascú ag an Aontas gan a thuilleadh moille ná réamhchoinníollacha. Áirítear leis sin Comhlachas/Comhphobal na mBardas Seirbiach a bhunú. Is coinníoll fíor-riachtanach é normalú an chaidrimh ar chonair Eorpach an dá Pháirtí. Tá an baol ann go gcaillfidh an bheirt acu deiseanna tábhachtacha mura ndéantar dul chun cinn.
6.Tá an Tuirc fós ina príomhpháirtí leis an Aontas Eorpach i leith réimsí comhleasa fíor-riachtanacha. Tá leas straitéiseach ag an Aontas i dtimpeallacht chobhsaí shlán sa Mheánmhuir Thoir agus i bhforbairt comhpháirtíochta comhoibrithí comhthairbhí leis an Tuirc.
I mí na Nollag 2022 d’athdhearbhaigh an Chomhairle go bhfuil an Tuirc fós ag dul i dtreo contrártha leis an Aontas Eorpach, agus go bhfuil caibidlíocht aontachais na Tuirce ina stad a bheag nó a mhór agus nach ndéanfar aon chaibidil eile a bhreithniú lena hoscailt nó lena dúnadh. Is fíor na fíorais foluiteacha a bhí ina mbonn taca leis an measúnú sin fós. I mí an Mheithimh 2023 d’iarr an Chomhairle Eorpach ar an Ardionadaí agus ar an gCoimisiún tuarascáil a chur faoi bhráid na Comhairle Eorpaí maidir le staid na himeartha i ndáil leis an gcaidreamh idir an tAontas agus an Tuirc, rud a chuireann leis na hionstraimí agus na roghanna a shainaithin an Chomhairle Eorpach, agus d’fhonn leanúint ar aghaidh ar bhealach straitéiseach réamhbhreathnaitheach. Cuirfear an tuarascáil sin isteach i mí na Samhna 2023. Cuirfidh an Coimisiún agus an tArdionadaí an Chomhairle Eorpach ar an eolas faoi staid na himeartha maidir leis na céimeanna thuasluaite faoi dheireadh 2024.
II.
7.I Montainéagró, tá tiomantas polaitiúil na n‑údarás do phróiseas aontachais na tíre leis an Aontas ina phríomhthosaíocht le haghaidh na tíre agus léirítear é go ginearálta sna cinntí beartais. Áirítear leis sin ráta leanúnach ailínithe 100 % le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais, smachtbhannaí san áireamh. Rannchuidigh Montainéagró leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar a chur chun feidhme. Le 2 bhliain anuas, áfach, chuir éagobhsaíocht pholaitiúil, teannas, feidhmiú lag na n‑institiúidí daonlathacha agus breithiúnacha agus easpa rialtais lánfheidhme bac ar phróisis chinnteoireachta agus ar chur chun feidhme athchóirithe, rud a chuir moill mhór ar an gcaibidlíocht. Measann an Coimisiún, i gcomhréir leis an gcreat caibidlíochta, go n‑áirithítear cothromaíocht fhoriomlán faoi láthair idir dul chun cinn faoi na caibidlí maidir leis an smacht reachta, ar thaobh amháin, agus dul chun cinn sa chaibidlíocht aontachais i leith na gcaibidlí ar fad, ar an taobh eile.
An tosaíocht i dtaca le tuilleadh dul chun cinn foriomlán a dhéanamh sa chaibidlíocht aontachais – agus sula rachfar i dtreo clabhsúr sealadach a chur ar chaibidlí nó ar chuasaigh eile – is éard atá inti go fóill comhlíonadh na dtagarmharcanna eatramhacha maidir leis an smacht reachta a leagtar amach faoi chaibidlí 23 agus 24. Chun an gharsprioc sin a bhaint amach, ní mór do Mhontainéagró dlús a chur lena iarrachtaí chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna atá fós gan réiteach, é san áireamh i réimsí ríthábhachtacha na saoirse chun tuairimí a nochtadh agus shaoirse na meán agus an chomhraic in aghaidh an éilithe agus na coireachta eagraithe, agus ní mór dó dlús a chur leis na athchóirithe maidir le neamhspleáchas, gairmiúlacht agus cuntasacht na mbreithiúna, na ceapacháin bhreithiúnacha san áireamh, agus iad sin a dhoimhniú. Rinneadh bunreacht na parlaiminte nua agus an rialtais nua ag deireadh mhí Dheireadh Fómhair 2023. Ní mór don rialtas nua díriú ar athchóirithe tábhachtacha a bhaineann leis an Aontas atá ar feitheamh a chur i gcrích, agus tá sé ríthábhachtach Parlaimint a bheith ann a fheidhmíonn go cuí. Ní mór díriú san obair ar chomhdhearcadh leathan polaitiúil a fhorbairt maidir le príomh-athchóirithe agus ar an bhfócas ar bhunspriocanna insoláthartha a neartú chun clár oibre an Aontais um lánpháirtíocht a chur chun cinn go praiticiúil.
8.Sa tSeirbia, tháinig méadú ar luas na n‑athchóirithe tar éis bhunú an rialtais nua ag deireadh mhí Dheireadh Fómhair 2022, cé gur tháinig moilliú sealadach ar fhorbairtí polaitiúla tar éis an dá oll-lámhach tragóideach i mí na Bealtaine 2023. I réimse an smachta reachta, rinne an tSeirbia bearta chun neamhspleáchas agus cuntasacht na mbreithiúna a neartú trí ghlacadh tráthúil na reachtaíochta lena dtugtar éifeacht phraiticiúil do leasuithe bunreachtúla 2022. Ina theannta sin, d’ullmhaigh agus ghlac an tSeirbia reachtaíocht nua maidir leis na meáin ar féidir lena cur chun feidhme feabhas nach beag a chur ar an timpeallacht rialála. Chuir sí feabhas ar a hailíniú le beartas víosaí an Aontais agus d’aisghair sí an Dlí maidir le nósanna imeachta soláthair phoiblí speisialta le haghaidh tionscadail bonneagair líneacha. Tá gá le tuilleadh oibre agus le tiomantas fadtéarmach polaitiúil chun na hathchóirithe is gá a ghlacadh agus a chur chun feidhme i réimse an smachta reachta. Cuireadh i bhfeidhm an creat dlíthiúil lenar féidir an earnáil gháis a dhíchuachadh, ach tá moilleanna móra ann anois. Tá Comhaontú Saorthrádála tugtha i gcrích ag an tSeirbia leis an tSín, rud a bhí ina gcúis le ceisteanna tromchúiseacha. Ní mór don tSeirbia feabhas a chur ar a hailíniú le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais mar ábhar tosaíochta, lena n‑áirítear bearta sriantacha agus ráitis maidir leis an Rúis, agus ní mór di staonadh ó ghníomhaíochtaí agus ó ráitis atá in aghaidh sheasaimh an Aontais maidir leis an mbeartas eachtrach agus ábhair straitéiseacha eile. Is é an measúnú ón gCoimisiún, i gcomhréir leis an gcreat caibidlíochta, go bhféadfaí i bhfad níos mó dul chun cinn a dhéanamh sa chaibidlíocht aontachais. Tá gá le haird leanúnach chun an chothromaíocht fhoriomlán a chaomhnú idir dul chun cinn faoi na caibidlí maidir leis an smacht reachta agus normalú an chaidrimh leis an gCosaiv, ar thaobh amháin, agus dul chun cinn sa chaibidlíocht aontachais i leith na gcaibidlí ar fad, ar an taobh eile. Is coinníoll fíor-riachtanach ar a gconair Eorpach é normalú an chaidrimh don tSeirbia agus don Chosaiv araon agus tá an baol ann go gcaillfidh an dá thír deiseanna tábhachtacha mura ndéantar dul chun cinn.
Is é an measúnú ón gCoimisiúin go fóill gur chomhlíon an tSeirbia go teicniúil na tagarmharcanna chun cnuasach 3 a oscailt (an tIomaíochas agus an Fás Cuimsitheach).
Dul chun cinn na Seirbia maidir leis an smacht reachta agus an caidreamh leis an gCosaiv a normalú, beidh tionchar ag an méid sin ar luas ginearálta na caibidlíochta aontachais. Sa bhliain atá le teacht, táthar ag súil leis go léireoidh an tSeirbia go soiléir go bhfuil rún daingean aici an próiseas aontachais a chur chun cinn trí dhlús a chur lena cuid oibre maidir le hathchóirithe a bhaineann le haontachas leis an Aontas a chur chun feidhme ar bhonn uilechoiteann. I réimse an smachta reachta, táthar ag súil leis go dtabharfaidh an tSeirbia aghaidh ar easnaimh, go háirithe i bpríomhréimsí na mbreithiúna, an chomhraic in aghaidh an éillithe agus na coireachta eagraithe, shaoirse na meán, agus láimhseáil coireanna cogaidh ar bhonn intíre. Ní mór di freisin iarrachtaí inchreidte a dhéanamh chun deireadh a chur leis an mbréagaisnéis agus le trasnaíocht eachtrach agus cúbláil faisnéise, spleáchas a hearnála fuinnimh ar an Rúis a laghdú, feabhas a chur ar an gcomhar leis an Aontas i réimse na himirce agus freagracht a ghlacadh as cumarsáid réamhghníomhach agus oibiachtúil maidir leis an Aontas. Rannchuidigh an tSeirbia leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin a chur chun feidhme.
Tá an tSeirbia fós rannpháirteach san Idirphlé atá á éascú ag an Aontas maidir leis an gcaidreamh leis an gCosaiv a normalú, ach ní mór di tiomantas níos tromchúisí a léiriú, tuilleadh iarrachtaí a infheistiú agus comhréitigh a dhéanamh chun próiseas normalaithe an chaidrimh leis an gCosaiv a thabhairt chun cinn. Ní mór don tSeirbia seasamh lena gealltanais maidir le hidirphlé agus gealltanas a thabhairt na comhaontuithe idirphlé uile a rinneadh roimhe seo a chur chun feidhme ina n‑iomláine agus an Comhaontú maidir leis an gConair do Normalú agus an Iarscríbhinn Cur Chun Feidhme a ghabhann leis a chur chun feidhme ina n‑iomláine. Táthar ag súil leis go nglacfaidh an tír páirt níos cuidithí chun caibidlíocht a chumasú maidir leis an gComhaontú cuimsitheach maidir leis an gconair i dtreo an normalaithe idir an Chosaiv agus an tSeirbia atá ceangailteach ó thaobh dlí. Táthar ag súil leis freisin go gcomhoibreoidh an tSeirbia go hiomlán in imscrúduithe ar an ionsaí foréigneach ar Phóilíní na Cosaive an 24 Meán Fómhair 2023 agus ar na hionsaithe a rinneadh ar fhórsa coimeádta na síochána sa Chosaiv (KFOR) an 29 Bealtaine. Ní mór déantóirí an ionsaithe a ghabháil agus a thabhairt os comhair na cúirte go pras agus ní mór don tSeirbia comhoibriú go hiomlán agus gach beart is gá a dhéanamh ina leith sin.
9.Sa Mhacadóin Thuaidh, tá sé ráite go comhsheasmhach ag na húdaráis go bhfuil aontachas an Aontais fós ina sprioc straitéiseach acu. Mar thír chaibidlíochta, ní mór don Mhacadóin Thuaidh beart a dhéanamh de réir a chéile maidir le cur chun feidhme na n‑athchóirithe a bhaineann leis an Aontas, é san áireamh i réimse chnuasach na ngnéithe bunúsacha, go háirithe i réimse na breithiúna, an chomhraic in aghaidh an éillithe agus na coireachta eagraithe, athchóiriú an riaracháin phoiblí, é san áireamh leis sin bainistiú an airgeadais phoiblí, agus soláthar poiblí. Is cúis mhór imní iad roinnt athruithe ar an gcód coiriúil, ar athruithe iad a bhfuil tionchar acu ar líon mór cásanna éillithe ardleibhéil. Tá sé ríthábhachtach muinín as an gcóras ceartais a neartú agus aghaidh a thabhairt gan staonadh ar éilliú, é san áireamh trí bhíthin cuntas teiste daingean maidir le cásanna ardleibhéil éillithe a imscrúdú, a ionchúiseamh agus a chiontú go críochnaitheach. Lean an tír de bheith ag ailíniú go hiomlán le cinntí uile chomhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais tar éis chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine. Rannchuidigh an Mhacadóin Thuaidh leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar a chur chun feidhme.
Gheall an Mhacadóin Thuaidh agus an rialtas na hathruithe bunreachtúla ábhartha a sheoladh agus a bhaint amach mar ábhar tosaíochta, d’fhonn saoránaigh a chónaíonn laistigh de theorainneacha an stáit agus ar cuid de mhuintir eile iad a áireamh sa Bhunreacht. Tugann an tír sampla maith de shochaí il-eitneach. Tar éis an chéad Chomhdháil Idir-rialtasach maidir le próiseas caibidlíochta aontachais an Aontais leis an Macadóin Thuaidh i mí Iúil 2022, rinneadh dul chun cinn rianúil maidir leis an scrúdú anailíseach ar acquis an Aontais (an scagadh). Bhí an Mhacadóin Thuaidh gníomhach agus léirigh sí ardleibhéal tiomantais le linn an scagtha ar an acquis. Cuireadh an tuarascáil scagtha maidir le ‘Cnuasach 1 – na Gnéithe Bunúsacha’ faoi bhráid na Comhairle i mí Iúil 2023.
I bhfianaise na gConclúidí ón gComhairle i mí Iúil 2022, tá an Coimisiún ag tnúth le hobair leantach mhear agus chinntitheach a dhéanamh ar an tuarascáil scagtha maidir le ‘Cnuasach 1 – na Gnéithe Bunúsacha’, lena n‑áirítear a mhéid a bhaineann le treochláir na tíre i gcomhréir leis an gCreat Caibidlíochta, d’fhonn an chéad chnuasach a oscailt faoi dheireadh na bliana seo.
10.San Albáin, tá sé ráite go seasta ag na húdaráis gurb í an sprioc straitéiseach maidir le haontachas leis an Aontas príomhthosaíocht na tíre. Lean an Albáin de dhul chun cinn a dhéanamh maidir le hathchóirithe faoi chnuasach na ngnéithe bunúsacha, é san áireamh maidir le cur chun feidhme leanúnach an athchóirithe chuimsithigh ar an gceartas. Bhain an Struchtúr Speisialaithe in aghaidh an Éillithe agus na Coireachta Eagraithe (SPAK) torthaí nithiúla breise amach. Leanadh den dea-chomhar le Ballstáit an Aontais agus le gníomhaireachtaí an Aontais maidir leis an gcomhrac in aghaidh na coireachta eagraithe. Rannchuidigh an Albáin leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar a chur chun feidhme.
Mar chomhalta neamhbhuan, tá an Albáin rannpháirteach go gníomhach i gComhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, lena n‑áirítear mar chomhthionscnóir rún lena gcáintear cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine. Ba chomhartha láidir é ailíniú iomlán na hAlbáine le comhbheartas slándála agus eachtrach an Aontais ar a rogha straitéiseach maidir le haontachas leis an Aontas agus ar an ról atá aici mar chomhpháirtí iontaofa.
Tar éis an chéad Chomhdháil Idir-rialtasach maidir le próiseas caibidlíochta aontachais an Aontais leis an Albáin i mí Iúil 2022, rinneadh dul chun cinn rianúil maidir leis an scrúdú anailíseach ar acquis an Aontais (an scagadh). Bhí an Albáin gníomhach agus léirigh sí ardleibhéal tiomantais le linn an scagtha ar an acquis. Cuireadh an tuarascáil scagtha maidir le ‘Cnuasach 1 – na Gnéithe Bunúsacha’ faoi bhráid na Comhairle i mí Iúil 2023.
I bhfianaise na gConclúidí ón gComhairle i mí Iúil 2022, tá an Coimisiún ag tnúth le hobair leantach mhear agus chinntitheach a dhéanamh ar an tuarascáil scagtha maidir le ‘Cnuasach 1 – na Gnéithe Bunúsacha’, lena n‑áirítear a mhéid a bhaineann le treochláir na tíre i gcomhréir leis an gCreat Caibidlíochta, d’fhonn an chéad chnuasach a oscailt faoi dheireadh na bliana seo.
11.Is díol sásaimh don Choimisiún na hiarrachtaí athchóirithe atá déanta ag an mBoisnia agus an Heirseagaivéin ó chruinniú na Comhairle Eorpaí i mí na Nollag 2022 lenar tugadh stádas mar iarrthóir don tír. Is díol sásaimh don Choimisiún freisin gur tháinig Comhairle nua na nAirí i mbun oifige go pras i mí Eanáir 2023. Tháinig torthaí dearfacha as tiomantas poiblí na bpáirtithe polaitiúla don sprioc straitéiseach maidir le lánpháirtiú san Eoraip.
Tógadh céimeanna agus tugadh gealltanais chun na príomhthosaíochtaí a chomhlíonadh agus chun aghaidh a thabhairt ar na céimeanna a shonraítear sa mholadh ón gCoimisiún maidir le stádas mar thír is iarrthóir. Ghlac Comhairle na nAirí straitéisí chun an choireacht eagraithe a chomhrac, rinne sí measúnú riosca atá tugtha cothrom le dáta agus plean gníomhaíochta a ghabhann leis maidir le frithsciúradh airgid agus maoiniú sceimhlitheoireachta a chomhrac, ghlac sí straitéisí agus pleananna gníomhaíochta maidir leis an imirce agus leis an sceimhlitheoireacht, agus cheap sí comhlacht maoirseachta chun an straitéis náisiúnta próiseála coireanna cogaidh a chur chun feidhme. Rannchuidigh an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar a chur chun feidhme. Chuir an pointe teagmhála le Europol tús le hoibríochtaí i mí an Mheithimh 2023. Ghlac an tír dlíthe, go háirithe maidir le sláine na mbreithiúna trí leasuithe ar an Ardchomhairle Bhreithiúnach agus Ionchúiseach a ghlacadh; maidir leis an gcéastóireacht a chosc (rinne sí an tOmbudsman a cheapadh mar an sásra coisctheach náisiúnta); maidir le heachtraigh; maidir le saoirse rochtana ar fhaisnéis agus glacadh le Plean Gníomhaíochta AE maidir le Comhionannas Inscne agus Cumhachtú na mBan san Fhorbairt. Tá feabhas suntasach tagtha ar an ailíniú le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais le linn na tréimhse tuairiscithe, ach tá tuilleadh fós le déanamh maidir le bearta sriantacha a chur chun feidhme.
Ó deonaíodh an stádas mar thír is iarrthóir, tá torthaí dearfacha tagtha ar thiomantas poiblí na gcomhpháirtithe don sprioc straitéiseach maidir le lánpháirtiú san Eoraip. An tráth céanna, tháinig forbairtí diúltacha chun cinn san eintiteas Republika Srpska. D’iarr an t‑eintiteas go n‑éireodh breithiúna bunreachtúla as oifig agus ghlac sé dlí lena bhforaithneofaí nach gcuirfí cinntí ón gCúirt Bhunreachtúil chun feidhme, rud atá ina shárú ar ord bunreachtúil agus dlíthiúil na tíre. Thug an t‑eintiteas pionóis choiriúla isteach arís as an gclúmhilleadh, rud a chuir srian leis an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus le saoirse na meán. Tá glacadh dréachtdlí lena ndírítear ar ghrúpaí de chuid na sochaí sibhialta mar ‘ghníomhairí eachtracha’ ar feitheamh san eintiteas freisin. dá nglacfaí é, bheadh sé ina chéim mhór eile siar ó thaobh cearta bunúsacha de. Le gníomhaíochtaí scarthacha lena ndéantar dochar d’aontacht, do cheannasacht, d’iomláine chríochach, d’ord bunreachtúil agus do phearsantacht idirnáisiúnta na tíre, d’fhéadfadh sé sin dochar a dhéanamh do dhul chun cinn maidir le haontachas leis an Aontas.
Tá roinnt cinntí ón gCúirt Bhunreachtúil ann nár cuireadh i bhfeidhm go hiomlán go fóill, go sonrach cinntí maidir le maoin stáit. Ba cheart do thionóil an dá eintiteas breithiúna a cheapadh go pras chun comhdhéanamh iomlán na Cúirte Bunreachtúla a áirithiú. Tá gá ag an tír le bailchríoch a chur ar na hathchóirithe bunreachtúla agus toghcháin atá ar feitheamh go práinneach. Tá gá le hathchóirithe go fóill chun an Bunreacht a chur i gcomhréir leis an gCoinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine, i gcomhréir le cásdlí Sejdić-Finci.
Ar an iomlán, tá gá le tuilleadh iarrachtaí chun go gcomhlíonfaidh an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin na 14 phríomhthosaíocht a leagtar amach sa Tuairim ón gCoimisiún maidir lena hiarratas ar bhallraíocht san Aontas agus na céimeanna a shonraítear sa mholadh ón gCoimisiún maidir le stádas mar thír is iarrthóir. Sonraítear sa tuarascáil tíre staid na himeartha maidir le cur chun feidhme na 14 phríomhthosaíocht. Molann an Coimisiún tús a chur le caibidlíocht aontachais an Aontais leis an mBoisnia agus an Heirseagaivéin, a luaithe a bhainfear amach an leibhéal is gá ó thaobh chomhlíonadh na gcritéar ballraíochta.
Cuirfidh an Coimisiún tuarascáil faoi bhráid na Comhairle i mí an Mhárta 2024 maidir leis an dul chun cinn.
12.Tar éis don Chosaiv iarratas a dhéanamh ar bhallraíocht san Aontas i mí na Nollag 2022, lean rialtas na Cosaive de bheith ag déanamh dul chun cinn maidir le clár oibre um athchóiriú an Aontais. Rinne an Chosaiv dul chun cinn maidir le haghaidh a thabhairt ar mholtaí seanbhunaithe ón Aontas maidir le hathchóiriú toghchánach, rud as ar eascair glacadh dhá dhlí thábhachtacha maidir le toghcháin. Ní mór don Chosaiv dlús a chur lena hiarrachtaí an smacht reachta agus an riarachán poiblí a neartú agus an athléimneacht fuinnimh a chothú. Rannchuidigh an Chosaiv leis na sreabha imirce measctha i dtreo an Aontais a bhainistiú trí dhul i gcomhar chun Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar a chur chun feidhme. Tá sé beartaithe go dtiocfaidh an léirscaoileadh víosaí do shaoránaigh na Cosaive i bhfeidhm an 1 Eanáir 2024. Bhí tionchar ag roinnt géarchéimeanna déine éagsúla ar an staid i dtuaisceart na Cosaive. D’éirigh Seirbiaigh na Cosaive as institiúidí na Cosaive i dteannta a chéile i mí na Samhna 2022. Tar éis dóibh tarraingt siar, eagraíodh fothoghcháin áitiúla sna ceithre bhardas i dtuaisceart na Cosaive i mí Aibreáin 2023. Léirigh an ráta vótála an-íseal, go háirithe i measc phobal Seirbiach na Cosaive, nach gcuirtear réiteach polaitiúil fadtéarmach ar fáil leis na toghcháin sin. Tá sé ríthábhachtach i gcónaí an staid a bheith ann arís ina nglacfaidh Seirbiaigh na Cosaive páirt ghníomhach sa rialachas áitiúil, sa phóilíneacht agus sa bhreithiúnacht i dtuaisceart na Cosaive. Ní mór toghcháin áitiúla luaithe a reáchtáil a luaithe is féidir i ngach ceann de na ceithre bhardas, ní mór iad a eagrú ar bhealach iomlán cuimsitheach, agus ní mór Seirbiaigh na Cosaive a bheith rannpháirteach gan choinníoll. Ní mór don Chosaiv dul i mbun an lasair a bhaint den bharrach i dtuaisceart na Cosaive trí láithreacht bhuan fórsaí póilíneachta speisialta na Cosaive a laghdú, díshealbhú talún agus orduithe díshealbhaithe a éascú sa Tuaisceart.
Tá an Chosaiv fós rannpháirteach san Idirphlé atá á éascú ag an Aontas maidir leis an gcaidreamh leis an tSeirbia a normalú, ach ní mór di tiomantas níos tromchúisí a léiriú, tuilleadh iarrachtaí a infheistiú agus comhréitigh a dhéanamh chun próiseas normalaithe an chaidrimh leis an tSeirbia a chur chun cinn. Ní mór don Chosaiv seasamh lena gealltanais maidir le hidirphlé agus gealltanas a thabhairt na comhaontuithe idirphlé uile a rinneadh roimhe seo a chur chun feidhme ina n‑iomláine agus an Comhaontú maidir leis an gConair do Normalú agus an Iarscríbhinn Cur Chun Feidhme a ghabhann leis a chur chun feidhme ina n‑iomláine. Táthar ag súil leis go nglacfaidh an Chosaiv páirt níos cuidithí chun caibidlíocht a chumasú maidir leis an gComhaontú cuimsitheach maidir leis an gconair i dtreo an normalaithe idir an Chosaiv agus an tSeirbia atá ceangailteach ó thaobh dlí. Is coinníoll fíor-riachtanach ar a gconair Eorpach é normalú an chaidrimh don tSeirbia agus don Chosaiv araon agus tá an baol ann go gcaillfidh an dá thír deiseanna tábhachtacha mura ndéantar dul chun cinn.
13.Is tír is iarrthóir agus comhpháirtí tábhachtach de chuid an Aontais í an Tuirc. Tá a cuid caibidlíochta aontachais fós ina stad ó mhí an Mheithimh 2018 i gcomhréir le cinntí na Comhairle Eorpaí mar a lean an Tuirc de bheith ag dul i dtreo contrártha leis an Aontas. Tá an t‑idirphlé maidir leis an smacht reachta agus cearta bunúsacha fós ina dhlúthchuid den chaidreamh idir an tAontas agus an Tuirc. Is ábhar imní fós é an diúltú rialuithe áirithe ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine a chur chun feidhme. Is gníomhaí réigiúnach mór i réimse an bheartais eachtraigh í an Tuirc, ar gné tábhachtach é i gcomhthéacs an chaidrimh idir an tAontas agus an Tuirc, fiú má tá tuairimí éagsúla fós ann maidir le saincheisteanna áirithe a bhaineann leis an mbeartas eachtrach. Choinnigh sí ráta ailínithe an-íseal, mar atá, 10 % ar bun le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais. Cháin an Tuirc cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, agus bhí sé rannpháirteach ar bhonn polaitiúil agus taidhleoireachta, é san áireamh trí chainteanna díreacha a éascú, trí obair a dhéanamh ar an lasair a bhaint den bharrach agus ar an sos comhraic, trí easpórtáil gráin na hÚcráine a éascú, trí mhalartú príosúnach agus trí chúnamh míleata ríthábhachtach láidir a sholáthar don Úcráin. Mar sin féin, lean an Tuirc de bheith ag staonadh ó ailíniú a dhéanamh le bearta sriantacha an Aontais in aghaidh na Rúise. A reitric a thacaíonn leis an ngrúpa sceimhlitheoireachta Hamas tar éis a ionsaithe in aghaidh Iosrael an 7 Deireadh Fómhair 2023, tá sé ag teacht salach ar chur chuige an Aontais amach agus amach.
Táthar ag súil leis go dtacóidh an tír go gníomhach leis an gcaibidlíocht maidir le réiteach cothrom, cuimsitheach agus inmharthana ar shaincheist na Cipire laistigh de chreat na Náisiún Aontaithe, i gcomhréir leis na rúin ábhartha ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe agus i gcomhréir leis na prionsabail ar a bhfuil an tAontas Eorpach fothaithe. Tá sé tábhachtach go n‑athdhearbhóidh an Tuirc a tiomantas do chainteanna maidir le réiteach sa Chipir atá faoi stiúir na Náisiún Aontaithe i gcomhréir leis na Rúin ábhartha ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe, lena n‑áirítear a ngnéithe seachtracha. Tá sé práinneach freisin go gcomhlíonfaidh an Tuirc a hoibleagáid a áirithiú go gcuirfear an Prótacal Breise a ghabhann leis an gComhaontú Comhlachais idir an tAontas agus an Tuirc chun feidhme go hiomlán agus go neamh-idirdhealaitheach.
Leanadh den chomhar leis an Tuirc maidir le réimsí comhleasa i réimsí fíor-riachtanacha, mar shampla an fhrithsceimhlitheoireacht, an geilleagar, fuinneamh, slándáil bia, imirce agus iompar. Tá leas straitéiseach ag an Aontas i dtimpeallacht chobhsaí shlán sa Mheánmhuir Thoir agus i bhforbairt caidrimh chomhoibrithigh chomhthairbhigh leis an Tuirc. Cuirfidh an Coimisiún agus an tArdionadaí tuarascáil faoi bhráid na Comhairle Eorpaí i mí na Samhna 2023, tuarascáil ina leagfaidh siad amach tuilleadh roghanna chun an caidreamh sin a fhorbairt.
14.Is díol sásaimh don Choimisiún na hiarrachtaí móra athchóirithe atá déanta ag an Úcráin ó bhí Comhairle Eorpach mhí an Mheithimh 2022 ann, in ainneoin chogadh foghach na Rúise. Measann an Coimisiún go bhfuil dul chun cinn tábhachtach déanta ag an Úcráin maidir leis na seacht gcéim a leagtar amach ina Thuairim ó mhí an Mheithimh 2022 agus go bhfuil bearta breise déanta aici chun an méid sin a chomhlánú agus a chothú.
Bhunaigh an Úcráin córas réamhroghnúcháin atá trédhearcach agus bunaithe ar fhiúntas le haghaidh bhreithiúna na Cúirte Bunreachtúla agus chuir sí i gcrích athchóiriú atá dírithe ar shláine na gcomhlachtaí rialachais bhreithiúnaigh. Ba cheart don Úcráin leanúint de na dlíthe arna nglacadh a chur chun feidhme agus breithiúna á roghnú agus á gceapadh sna gnáthchúirteanna agus sa Chúirt Bhunreachtúil. Neartaigh an Úcráin an comhrac in aghaidh an éillithe trí chuntas teiste inchreidte a fhorbairt ar bhonn leanúnach maidir le himscrúduithe agus ciontuithe éillithe agus trí cheapadh trédhearcach cheannairí na bpríomhghníomhaireachtaí frithéillithe a áirithiú. Tá bearta sistéamacha breise déanta aici chun inbhuanaitheacht a hiarrachtaí frithéillithe a áirithiú, é san áireamh tríd an gcóras dearbhaithe sócmhainní leictreonacha a athbhunú, cé go bhfuil easnaimh áirithe ann, agus clár frith-éillithe an stáit a chur chun feidhme.
Neartaigh an Úcráin a creat frithsciúrtha airgid, lena n‑áirítear ailíniú a reachtaíochta, go háirithe an sainmhíniú ar dhaoine atá faoi riteacht pholaitiúil, le caighdeáin an Tascfhórsa um Ghníomhaíocht Airgeadais (FATF), agus ghlac sí plean straitéiseach cuimsitheach agus plean gníomhaíochta cuimsitheach chun earnáil fhorfheidhmiú an dlí a athchóiriú. Tá dlús curtha ag an Úcráin freisin le bearta sistéamacha in aghaidh olagarcaí i réimsí amhail an iomaíocht agus maoiniú páirtithe polaitiúla ach an tráth céanna, chuir sí siar cur i bhfeidhm an dlí in aghaidh olagarcaí. Rinne an Úcráin dlí na meán a ailíniú le dlí an Aontais. Lean sí de chosaint na mionlach náisiúnta a neartú, go háirithe trí leasú a dhéanamh ar na dlíthe maidir le mionlaigh agus oideachas, cé go bhfuil tuilleadh athchóirithe, mar a léirigh Coimisiún na Veinéise, fós le cur chun feidhme. Ní mór na próisis athchóirithe sin a bheith cuimsitheach trí pháirt iomlán a thabhairt d’ionadaithe na mionlach náisiúnta sna céimeanna uile is gá.
Cé gur eascair maolú ar chearta bunúsacha áirithe as dlí airm a thabhairt isteach, glacadh na bearta go sealadach agustá siad comhréireach ar an iomlán leis an staid sa tír.
I bhfianaise na dtorthaí a baineadh amach ó mhí an Mheithimh 2022 faoi na critéir pholaitiúla, faoi chuimsiú na seacht gcéim agus tuilleadh nach iad, measann an Coimisiún go gcomhlíonann an Úcráin go leordhóthanach na critéir a bhaineann le cobhsaíocht na n‑institiúidí lena ráthaítear an daonlathas, an smacht reachta, cearta an duine agus meas ar mhionlaigh agus cosaint mionlach, a leag Comhairle Eorpach Chóbanhávan síos in 1993, ar choinníoll go leanfaidh sí dá hiarrachtaí maidir le hathchóiriú agus go dtabharfaidh sí aghaidh ar na ceanglais atá fágtha faoi na seacht gcéim. Ar an mbonn sin, molann an Coimisiún don Chomhairle tús a chur le caibidlíocht aontachais leis an Úcráin. Ina theannta sin, molann an Coimisiún go nglacfaidh an Chomhairle an creat caibidlíochta a luaithe a dhéanfaidh an Úcráin an méid seo a leanas:
- dlí arna mholadh ag an rialtas a achtú chun an uasteorainn foirne le haghaidh Bhiúró Frith-Éillithe Náisiúnta na hÚcráine a mhéadú;
- na forálacha sa dlí maidir le héilliú a chosc a bhaint, ar forálacha iad lena sriantar cumhachtaí na Gníomhaireachta Náisiúnta um Éilliú a Chosc (NACP) maidir le fíorú leanúnach sócmhainní a chuaigh cheana féin faoin bpróiseas fíorúcháin agus lena dteorannaítear cumhachtaí NACP maidir le maoin arna fáil ag dearbhóirí sula ndeachaigh siad isteach sa tseirbhís phoiblí a fhíorú, gan dochar do na rialacha is infheidhme maidir leis an tslándáil náisiúnta le linn cogaidh;
- dlí a achtú lena rialaítear an bhrústocaireacht i gcomhréir leis na caighdeáin Eorpacha, mar chuid den phlean gníomhaíochta in aghaidh olagarcaí;
- dlí a achtú lena dtabharfar aghaidh ar na moltaí eile ó Choimisiún na Veinéise ó mhí an Mheithimh 2023 agus ó mhí Dheireadh Fómhair 2023 a bhaineann leis an Dlí maidir le mionlaigh náisiúnta, ar dlí é lena dtabharfar aghaidh ar na moltaí ó Choimisiún na Veinéise atá nasctha leis na dlíthe maidir le teanga an Stáit, na meáin agus an t‑oideachas freisin.
Ní mór don Úcráin leanúint den chomhrac in aghaidh an éillithe trí chuntas teiste breise a fhorbairt maidir le himscrúduithe agus ciontuithe éillithe.
Déanfaidh an Coimisiún faireachán leanúnach ar an dul chun cinn agus ar an gcomhlíonadh i ngach réimse a bhaineann le tús a chur leis an gcaibidlíocht agus tuairisceoidh sé sin don Chomhairle faoi mhí an Mhárta 2024 ar a dhéanaí. Tá an Coimisiún réidh chun tús a chur leis an obair ullmhúcháin, go háirithe an scrúdú anailíseach ar an acquis (an scagadh) agus ullmhú an chreata caibidlíochta.
15.Is díol sásaimh don Choimisiún na hiarrachtaí móra athchóirithe atá déanta ag an Moldóiv ó bhí Comhairle Eorpach mhí an Mheithimh 2022 ann, in ainneoin na n‑iarmhairtí ollmhóra atá ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine sa tír. Measann an Coimisiún go bhfuil dul chun cinn tábhachtach déanta ag an Moldóiv maidir leis na seacht gcéim a leagtar amach ina Thuairim ó mhí an Mheithimh 2022 agus go bhfuil bearta breise déanta aici chun an méid sin a chomhlánú agus a chothú.
Chuir an Mholdóiv próiseas grinnfhiosrúcháin uaillmhianach i bhfeidhm le haghaidh comhlachtaí breithiúna agus comhlachtaí ionchúisimh, rud atá ina bhunchloch dá hathchóiriú cuimsitheach ar an gceartas. D’athchóirigh sí a Cúirt Bhreithiúnais Uachtarach agus d’áirithigh sí feidhmiú Ardchomhairle na nGiúistísí le comhaltaí a ndearnadh grinnfhiosrú orthu. Rinneadh athchóiriú ar an gcreat institiúideach agus reachtach frith-éillithe. Ghlac an tír reachtaíocht nua maidir le sócmhainní a aisghabháil, coireacht airgeadais agus sciúradh airgid a chomhrac. Bhí dul chun cinn maith á dhéanamh san imscrúdú in aghaidh olagarcaí, agus trí bhíthin ciontuithe cúirte in absentia féadadh olagarcaí a raibh baint acu leis an gcás calaoise a thabhairt os comhair na cúirte – agus rinneadh urghabhálacha substaintiúla sócmhainní – rud a d’ídigh acmhainní poiblí na Moldóive.
Tá méadú tagtha ar an líon cásanna a imscrúdaíodh a bhaineann le héilliú agus le coireacht eagraithe. Tá méadú tagtha freisin ar an líon cásanna inar urghabhadh sócmhainní daoine atá faoi riteacht pholaitiúil. Tá cur chuige córasach curtha i bhfeidhm ag an Moldóiv maidir le dí-olagarcú agus plean gníomhaíochta uaillmhianach ag gabháil leis. Leis an reachtaíocht nua maidir le toghcháin, an choireacht, na meáin agus an iomaíocht, neartaítear cumas na tíre leasanna dílsithe neamhdhlite a chomhrac. Chuir an Mholdóiv go gníomhach leis an gcomhar idirnáisiúnta le Ballstáit an Aontais agus le gníomhaireachtaí an Aontais trí Mhol Tacaíochta an Aontais um Shlándáil Inmheánach agus Bainistiú Teorainneacha.
Ghlac an tír straitéisí chun a riarachán poiblí a athchóiriú, neartaigh sí bainistíocht airgeadais phoiblí agus leag sí síos próisis idirinstitiúideacha fíor-riachtanacha chun na hathchóirithe a láimhseáil. In ainneoin dálaí dúshlánacha eacnamaíocha, mhéadaigh sí tuarastail chun oibrithe seirbhíse poiblí a choinneáil agus a mhealladh. Rinne an Mholdóiv rialáil ar a creat infheistíochta poiblí, rinne sí a seirbhísí poiblí a dhigitiú a thuilleadh agus rinne sí dul chun cinn maidir le cónascadh deonach na rialtas áitiúil.
Tá aghaidh á tabhairt ag an Moldóiv ar na moltaí ón Oifig um Institiúidí Daonlathacha agus um Chearta an Duine (ODIHR) agus ó Choimisiún na Veinéise agus tá an tsochaí shibhialta rannpháirteach i bpróisis chinnteoireachta é san áireamh trí ardán le haghaidh idirphlé agus rannpháirtíocht shibhialta sa Pharlaimint. Neartaigh sí cosaint chearta an duine freisin, é san áireamh trí Choinbhinsiún Iostanbúl a thrasuí go hiomlán ina reachtaíocht náisiúnta.
I bhfianaise na dtorthaí a baineadh amach ó mhí an Mheithimh 2022 faoi na critéir pholaitiúla, faoi chuimsiú na naoi gcéim agus tuilleadh nach iad, measann an Coimisiún go gcomhlíonann an Mholdóiv go leordhóthanach na critéir a bhaineann le cobhsaíocht na n‑institiúidí lena ráthaítear an daonlathas, an smacht reachta, cearta an duine agus meas ar mhionlaigh agus cosaint mionlach, a leag Comhairle Eorpach Chóbanhávan síos in 1993, ar choinníoll go leanfaidh sí dá hiarrachtaí maidir le hathchóiriú agus go dtabharfaidh sí aghaidh ar na ceanglais atá fágtha faoi na naoi gcéim. Ar an mbonn sin, molann an Coimisiún don Chomhairle tús a chur le caibidlíocht aontachais leis an Moldóiv. Ina theannta sin, molann an Coimisiún go nglacfaidh an Chomhairle an creat caibidlíochta a luaithe a dhéanfaidh an Mholdóiv an méid seo a leanas:
-leanúint de dhul chun cinn mór a dhéanamh maidir le breithiúna grinnfhiosraithe na Cúirte Uachtaraí a cheapadh ina gcomhaltaí de chomhlachtaí féinrialaithe breithiúnacha agus ionchúisimh, agus maidir le hArd-Ionchúisitheoir nua a ainmniú i bpróiseas atá bunaithe ar fhiúntas agus atá trédhearcach;
-acmhainní agus struchtúir leordhóthanacha a shannadh d’oifig Ionchúisitheoir Frith-Éillithe na Moldóive;
-tabhairt faoi chéimeanna breise maidir le dí-olagarcú, é san áireamh trí bhíthin rialacháin ábhartha amhail rialacháin maidir le híocaíochtaí airgid agus maidir le sreabha airgeadais.
Ní mór don Mholdóiv leanúint den chomhrac in aghaidh an éillithe trí chuntas teiste breise a fhorbairt maidir le himscrúduithe agus ciontuithe éillithe.
Déanfaidh an Coimisiún faireachán leanúnach ar an dul chun cinn agus ar an gcomhlíonadh i ngach réimse a bhaineann le tús a chur leis an gcaibidlíocht agus tuairisceoidh sé sin don Chomhairle faoi mhí an Mhárta 2024 ar a dhéanaí. Tá an Coimisiún réidh chun tús a chur leis an obair ullmhúcháin, go háirithe an scrúdú anailíseach ar an acquis (an scagadh) agus ullmhú an chreata caibidlíochta.
16. Is díol sásaimh don Choimisiún na hiarrachtaí athchóirithe atá déanta ag an tSeoirsia i gcomhréir le bunreacht na tíre lena mbeartaítear lánpháirtiú san Aontas mar thosaíocht le haghaidh na tíre. Tacaíonn tromlach mór shaoránaigh na Seoirsia le próiseas aontachais na tíre leis an Aontas. Tá gá le deireadh a chur leis an deighilt pholaitiúil agus rannpháirtíocht níos dearfaí an pháirtí rialaithe le páirtithe freasúra agus leis an tsochaí shibhialta chun teacht ar chomhthoil maidir le hábhair leasa náisiúnta.
Ní mór don tSeoirsia dlús a chur lena gníomhaíochtaí chun an bhréagaisnéis agus ionramháil agus cur isteach ar fhaisnéis eachtrach in aghaidh luachanna an Aontais a chomhrac agus chun feabhas a chur ar a ráta ailínithe le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais.
Maidir leis na 12 thosaíocht a shonraítear sa Tuairim ón gCoimisiún Eorpach ó mhí an Mheithimh 2022, ghlac an tSeoirsia gníomhartha reachtacha agus gníomhaíochtaí beartais maidir leis an gcomhionannas inscne agus maidir le foréigean in aghaidh na mban a chomhrac, maidir le breithiúnais ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine a chur san áireamh i bpléití na Cúirte agus maidir leis an gcoireacht eagraithe. Cheap sí Cosantóir Poiblí nua.
Tógadh céimeanna áirithe nós imeachta sa Pharlaimint chun grinnscrúdú tríd an bhfreasúra a mhéadú. Agus comhdhearcadh polaitiúil traspháirtí láidir á thógáil, chuideofaí le haghaidh a thabhairt ar an deighilt agus le dlús a chur le conair Eorpach na Seoirsia. Glacadh leasuithe ar reachtaíocht agus ar rialacha nós imeachta parlaiminteacha, i ndáil le feidhmiú agus cuntasacht institiúidí stáit agus leis an gcreat toghcháin. Áiríodh san athchóiriú breithiúnach céimeanna maidir le hinrochtaineacht ar chinntí cúirte, réasúnaíocht le haghaidh ceapacháin bhreithiúnacha, bearta araíonachta le haghaidh breithiúna agus maidir le hainmnithe na Cúirte Uachtaraí a roghnú ach tá gá le hathchóiriú iomlánaíoch ar an Ardchomhairle Bhreithiúnais fós. Rinne an tSeoirsia an reachtaíocht sin agus roinnt bunghníomhartha dlíthiúla eile maidir leis an gCód Toghcháin, an Biúró Frith-Éillithe, Seirbhísí Imscrúdaithe Speisialta, an tSeirbhís um Chosaint Sonraí Pearsanta chomh maith lena plean gníomhaíochta maidir le dí-olagarcú a chomhroinnt le Coimisiún na Veinéise chun tuairim a fháil. Ina theannta sin, tá sé tábhachtach córas seiceálacha urghnácha sláine a bhunú, ina mbeidh saineolaithe idirnáisiúnta rannpháirteach, do gach post ceannaireachta sa bhreithiúnacht, agus córas dearbhuithe éifeachtacha sócmhainní a bhunú.
Glacadh plean gníomhaíochta maidir le dí-olagarcú, de réir cur chuige sistéamach, agus tarraingíodh siar an cur chuige ‘pearsantaithe’. Bunaíodh Biúró Frith-Éillithe. Mhéadaigh an tSeoirsia an comhar idirnáisiúnta sa chomhrac in aghaidh na coireachta eagraithe. Maidir leis an iolrachas sna meáin, scaoileadh saor stiúrthóir meán ón bhfreasúra tar éis pardún ón Uachtarán, agus ghlac an Pharlaimint leasuithe ar an Dlí Craolacháin chun ailíniú a dhéanamh le reachtaíocht an Aontais. Glacadh straitéis maidir le cearta an duine a chosaint agus forbraíodh plean gníomhaíochta. Tugadh meabhrán comhair i gcrích idir an Pharlaimint agus roinnt ionadaithe ón tsochaí shibhialta chun rannpháirtíocht eagraíochtaí sochaí sibhialta i bpróisis ceaptha beartas a leagan amach.
I bhfianaise na dtorthaí a baineadh amach ó bhí mí an Mheithimh 2022 ann, faoi chuimsiú na 12 thosaíocht agus tuilleadh nach iad, molann an Coimisiún don Chomhairle stádas tír is iarrthóir a dheonú don tSeoirsia ar an tuiscint go nglacfar na céimeanna seo a leanas:
-An bhréagaisnéis agus ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis faoin Aontas agus a luachanna a chomhrac.
-Feabhas a chur ar ailíniú na Seoirsia le comhbheartas eachtrach agus slándála an Aontais.
-Aghaidh a thabhairt a thuilleadh ar shaincheist na deighilte polaitiúla, é san áireamh trí bhíthin obair reachtach níos cuimsithí le páirtithe freasúra sa Pharlaimint, go háirithe maidir le reachtaíocht a bhaineann le lánpháirtiú na Seoirsia san Eoraip.
-Próiseas toghchánach saor, cothrom agus iomaíoch a áirithiú, go háirithe in 2024, agus aghaidh a thabhairt go hiomlán ar mholtaí ESCE/ODIHR. Bailchríoch a chur ar athchóirithe toghcháin, lena n‑áirítear ionadaíocht leordhóthanach na dtoghthóirí a áirithiú, i bhfad roimh lá an toghcháin.
-Tuilleadh feabhais a chur ar chur chun feidhme na maoirseachta parlaimintí, go háirithe ar na seirbhísí slándála. Neamhspleáchas institiúideach agus neamhchlaontacht na bpríomhinstitiúidí a áirithiú, go háirithe an Riarachán Toghcháin, an Banc Náisiúnta agus an Coimisiún Cumarsáide.
-Athchóiriú breithiúnach iomlánaíoch agus éifeachtach a chur i gcrích agus a chur chun feidhme, lena n‑áirítear athchóiriú cuimsitheach ar Ard-Chomhairle an Cheartais agus ar Oifig an Ionchúisitheora, lena gcuirfear na moltaí ó Choimisiún na Veinéise chun feidhme ina n‑iomláine agus próiseas trédhearcach cuimsitheach á leanúint.
-Aghaidh a thabhairt a thuilleadh ar éifeachtacht an Bhiúró Frith-Éillithe, na Seirbhíse Speisialta Imscrúdaithe agus na Seirbhíse Cosanta Sonraí Pearsanta agus neamhspleáchas institiúideach agus neamhchlaontacht na gcomhlachtaí sin a áirithiú. Aghaidh a thabhairt ar na moltaí ó Choimisiún na Veinéise a bhaineann leis na comhlachtaí sin, i bpróiseas cuimsitheach. Cuntas teiste láidir a bhunú maidir le cásanna éillithe agus coireachta eagraithe a imscrúdú.
-Feabhas a chur ar an bplean gníomhaíochta atá ann faoi láthair chun cur chuige ilearnálach córasach a chur chun feidhme i leith an dí-olagarcaithe, i gcomhréir leis na moltaí ó Choimisiún na Veinéise agus próiseas trédhearcach cuimsitheach a leanúint ina mbeidh páirtithe freasúra agus an tsochaí shibhialta rannpháirteach.
-Feabhas a chur ar chosaint chearta an duine, é san áireamh trí straitéis uaillmhianach maidir le cearta an duine a chur chun feidhme agus saoirse comhthionóil agus saoirse cainte a áirithiú. Imscrúduithe neamhchlaonta, éifeachtacha agus tráthúla a sheoladh i gcás bagairtí ar shábháilteacht grúpaí leochaileacha, gairmithe sna meáin agus gníomhaithe de chuid na sochaí sibhialta, agus eagraithe agus lucht déanta foréigin a thabhairt os comhair na cúirte. Dul i gcomhairle leis an tsochaí shibhialta agus teagmháil a dhéanamh léi, ionas go mbeidh siad in ann páirt fhiúntach a ghlacadh i bpróisis reachtacha agus i bpróisis ceaptha beartas agus a áirithiú gur féidir leo oibriú gan bhac.
VIII. Iarscríbhinní
1.Gnéithe bunúsacha an phróisis aontachais.
2.Na príomhrudaí a baineadh amach leis an bPlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do na Balcáin Thiar
3.Na príomhrudaí a baineadh amach leis an bPlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta – forléargas ar an Úcráin, ar an Moldóiv agus ar an tSeoirsia
4.Táscairí tríú páirtí a bhaineann le stádas an daonlathais, an dea-rialachais agus an smachta reachta i dtíortha is iarrthóirí agus i dtíortha is iarrthóirí ionchasacha
5.Sonraí staidrimh.
AN COIMISIÚN EORPACH
An Bhruiséil,8.11.2023
COM(2023) 690 final
IARSCRÍBHINNÍ
a ghabhann leis an
TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN
Teachtaireacht 2023 maidir le Beartas an Aontais um Méadú
{SWD(2023) 690 final} - {SWD(2023) 691 final} - {SWD(2023) 692 final} - {SWD(2023) 693 final} - {SWD(2023) 694 final} - {SWD(2023) 695 final} - {SWD(2023) 696 final} - {SWD(2023) 697 final} - {SWD(2023) 698 final} - {SWD(2023) 699 final}
Iarscríbhinn 1. Gnéithe bunúsacha an phróisis aontachais
An smacht reachta, cearta bunúsacha, feidhmiú institiúidí daonlathacha agus athchóiriú ar an riarachán poiblí – agus na critéir eacnamaíocha, is iad croílár ‘ghnéithe bhunúsacha’ phróiseas aontachais an Aontais, mar a thugtar orthu. Is é cáilíocht na n‑institiúidí agus an rialachais an bonn chun feabhas a chur ar an iomaíochas, ar an rathúnas agus ar fholláine na sochaí, agus tá sí ina bonn taca faoin gcumas an acquis a chomhlíonadh ar bhonn uilechoiteann. Dá bhrí sin, tá athchóirithe inchreidte do-aisiompaithe ar na gnéithe bunúsacha ríthábhachtach do thíortha an mhéadaithe chun dul chun cinn a dhéanamh ar a gconair aontachais leis an Aontas féin.
I roinnt tíortha méadaithe, tugadh roinnt dul chun cinn faoi deara maidir le hathchóiriú ceartais, cearta bunúsacha, agus feidhmiú an riaracháin phoiblí, lena n‑áirítear bainistíocht airgeadais phoiblí. Tugadh faoi deara, go háirithe sa Mholdóiv agus san Úcráin, treisiú seasta ar an obair ar na cláir oibre athchóirithe. Ar an iomlán, bhí an dul chun cinn maidir leis na critéir eacnamaíocha aontachais a chomhlíonadh fós rómhall chun an bhearna eacnamaíoch leis an Aontas a laghdú go substaintiúil.
Tá samplaí maithe i dtíortha an mhéadaithe de chláir oibre athchóiriúcháin atá á gcur chun cinn chun institiúidí agus sochaithe a athrú ó bhonn i bhfianaise na ndeiseanna a bhaineann le haontachas leis an Aontas. Tá go leor constaicí ann fós, áfach. Cé nach bhfuil sé aonfhoirmeach ar fud na dtíortha, tá patrún diúltach agus imníoch ann i gcoitinne de fhrithbheartaíocht pholaitiúil agus institiúideach scaipthe in aghaidh an athraithe, go háirithe maidir leis an gcomhrac in aghaidh an éillithe a neartú. Is tosaíocht thábhachtach i gcónaí é an tiomantas leanúnach chun éilliú a chosc agus cultúr ionracais a chothú, lena n‑áirítear trí bhearta frith-éillithe a phríomhshruthú ar fud na n‑earnálacha is leochailí. Teastaíonn cumhachtú níos mó agus an neamhspleáchas is gá ó chomhlachtaí forfheidhmithe dlí agus ó chomhlachtaí breithiúnacha chun comhrac fhónta neamhchlaonta in aghaidh an éillithe a ráthú. Is cúis imní é go bhfuil gnéithe den ghreamú stáit fós ann, agus tá bagairtí ar an gcobhsaíocht dhaonlathach, an t‑éilliú ardleibhéil agus tionchar míchuí ó olagarcaí fós le feiceáil, mar aon le hiarrachtaí ó líonraí coiriúla eagraithe cur isteach ar gheilleagair, córais pholaitiúla, riaracháin agus timpeallachtaí meán na dtíortha. Ní mór aghaidh a thabhairt go práinneach ar na dúshláin sin uile trí chineálacha cur chuige córasacha agus cuimsitheacha.
Cuntas teiste inchreidte maidir le himscrúduithe réamhghníomhacha, ionchúisimh agus ciontuithe deiridh a bhaineann leis an éilliú, leis an gcoireacht eagraithe agus le sciúradh airgid, beidh sé sin ina phríomhtháscaire go bhfuil aghaidh á thabhairt ar na treochtaí sin. Tá sé ríthábhachtach do thíortha an mhéadaithe éifeachtacht a ngníomhaireachtaí imscrúdaitheacha, a seirbhísí ionchúisimh agus a gcúirteanna coiriúla a léiriú. Chun bheith inchreidte, ba cheart do na gníomhaithe uile i slabhra an smachta reachta torthaí daingne a bhaint amach trí imscrúduithe airgeadais spriocdhírithe, a mbeadh coigistiú córasach na bhfáltas ó choireacht ina thoradh orthu.
Maidir le cearta bunúsacha, tá roinnt dul chun cinn déanta i gcuid de thíortha an mhéadaithe chun tuiscint níos fearr ar thábhacht na gceart agus na saoirsí sin a ráthú. An tráth céanna, lean roinnt treochtaí diúltacha ar aghaidh le blianta beaga anuas agus tá foréigean inscnebhunaithe fós forleathan, agus leanadh de bhac a chur ar shaoirse na meán de bharr leasanna polaitiúla agus eacnamaíocha, rud a lagaíonn an smacht ar na húdaráis phoiblí, a chruthaíonn spás don trasnaíocht eachtrach agus a dhéanann dochar don chumarsáid faoin Aontas. I dtíortha áirithe, tá roinnt tionscnaimh dhearfacha á gcur i bhfeidhm maidir le cearta an linbh agus cearta daoine faoi mhíchumas. Sa chleachtas, áfach, déantar difear diúltach do chosaint na gceart bunúsach mar gheall ar chur chun feidhme easnamhach dlíthe agus beartas agus mar gheall ar neamhéifeachtacht na sásraí sásaimh ar bhonn uilechoiteann. Tá dúshláin fós ann maidir le cosaint éifeachtach ar gach cineál fuatha agus idirdhealaithe a áirithiú, lena n‑áirítear an cineál sin fuatha agus idirdhealaithe atá dírithe ar mhionlaigh.
Feidhmiú institiúidí daonlathacha
Is colún lárnach de phróiseas aontachais an Aontais iad próisis dhaonlathacha atá cobhsaí agus comhdhlúite. Tá tús curtha ag an gCoimisiún le rannpháirtíocht neartaithe agus chuíchóirithe le tíortha an mhéadaithe a chur chun feidhme maidir leis an gcreat ginearálta don daonlathas, cé acu a bhaineann nó nach mbaineann sé sin leis an bpróiseas toghcháin, le feidhmiú na Parlaiminte (lena n‑áirítear a ról maoirseachta i bhfeidhmíocht rialtais agus i gceapadh beartas agus an spleáchas iomarcach atá ar nósanna imeachta brostaithe i roinnt mhaith cásanna fós), nó le ról na sochaí sibhialta. Lean deighilt pholaitiúil shuntasach, easpa comhar traspháirtí, agus laghdú spáis don tsochaí shibhialta de dhifear a dhéanamh d’fhormhór na dtíortha.
Reáchtáladh roinnt toghchán sa tréimhse thuairiscithe i dtíortha an mhéadaithe, lena n‑áirítear an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Chosaiv, Montainéagró agus an Tuirc. I bhformhór na dtíortha, tá athchóirithe fós ar feitheamh chun aghaidh a thabhairt ar mholtaí atá fós gan réiteach ón Oifig um Institiúidí Daonlathacha agus um Chearta an Duine ag an Eagraíocht um Shlándáil agus Comhar san Eoraip (ESCE/ODIHR). Níor tugadh aghaidh fós ar chaighdeáin an Ghrúpa Stát i gCoinne na hÉillitheachta (GRECO) a bhaineann le maoiniú páirtithe polaitiúla sa Mhacadóin Thuaidh agus sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin.
A mhéid a bhaineann le hobair pharlaiminteach, is minic a bhí an deighilt ina gné infheicthe di. Bhí sáinn pholaitiúil fhada agus marbhántacht athchóirithe ann mar thoradh ar easpa idirphlé éifeachtach traspháirtí. Tugadh an méid sin faoi deara i Montainéagró, san Albáin, sa Mhacadóin Thuaidh agus sa tSeoirsia, mar shampla. I gcásanna áirithe, bhí teannas, caint mhaslach agus teagmhais fhoréigneacha ócáideacha i gceist leis na díospóireachtaí iomlánacha, mar a tharla sa tSeoirsia agus sa Chosaiv. San Úcráin, d’ainneoin na n‑imthosca urghnácha, léirigh an Pharlaimint athléimneacht agus toil láidir pholaitiúil, go háirithe i réimsí atá ríthábhachtach do lánpháirtiú na hÚcráine leis an Aontas. Rinneadh cúraimí reachtacha go córasach, rud a d’áirithigh próiseas cinnteoireachta daonlathach gan bhriseadh.
Breithiúna agus cearta bunúsacha
Tá gá le hinstitiúidí cobhsaí a fheidhmíonn go maith chun an smacht reachta a dhaingniú. Chuige sin, tá gá le córas breithiúnach atá neamhspleách, neamhchlaonta, cuntasach agus ar ardchaighdeán, a fheidhmíonn go héifeachtúil agus a bhfuil acmhainní leordhóthanacha aige, atá saor ó chur isteach seachtrach míchuí, agus a ndéantar a gcinntí a fhorghníomhú go héifeachtach agus go tráthúil. Rinneadh dul chun cinn i gcásanna áirithe, agus cuireadh athchóirithe breithiúnacha chun cinn, mar shampla, san Albáin, sa Mholdóiv, sa tSeirbia agus san Úcráin. Mar sin féin, i bhformhór thíortha an mhéadaithe, tá comhlachtaí breithiúnacha fós neamhchosanta ar go leor dúshlán agus leochaileachtaí. Iarrachtaí polaiteoirí tionchar poiblí a imirt ar ghiúistísí nó iad a ionsaí, go háirithe nuair a bhíonn siad ag déileáil le cásanna íogaire, ba chleachtas contúirteach athfhillteach i roinnt tíortha é sin fós. D’fhan socruithe institiúideacha a dhéanann difear diúltach do neamhspleáchas breithiúna agus ionchúisitheoirí i bhfeidhm, rud a rinne difear ar deireadh do chothromaíocht agus do dheighilt na gcumhachtaí stáit. Mar thoradh air sin, d’fhan creidiúnacht na mbreithiúna sách íseal ar an iomlán, agus thug an pobal faoi deara i gcoitinne go mbíonn déantóirí coire saor ó phionós. I roinnt tíortha, léirítear le hathchóirithe ceartais nach bhfuil ach acmhainneacht cur chun feidhme theoranta ann fiú i gcás ina bhfuil an toil pholaitiúil ann. Tá éifeachtacht na n‑údarás imscrúdaitheach agus breithiúnach, a mbeidh cuntas teiste inchreidte torthaí ina thoradh air, fíor-riachtanach chun tuilleadh dul chun cinn a dhéanamh maidir le haontachas. Is gá tuilleadh athchóirithe a dhéanamh ar chreat dlíthiúil na Seoirsia maidir le feidhmiú na mbreithiúna agus ní mór céimeanna diúltacha a sheachaint. Leanadh de chúlú tromchúiseach sa Tuirc agus d’fhan na heasnaimh struchtúracha i bhfeidhm, go háirithe maidir le neamhspleáchas na mbreithiúna agus easpa srianta agus ceartúchán sa chóras Uachtaránachta.
Tá an comhrac in aghaidh an éillithe fós ina thosaíocht do rialtais i dtíortha an mhéadaithe. Tá an t‑éilliú, lena n‑áirítear an t‑éilliú ardleibhéil, fós forleathan, agus is ábhar imní fós é fostú na leasanna poiblí agus príobháideacha. I gcásanna áirithe, d’fhéadfadh cleachtais éillitheacha agus tionchar a fheidhmíonn olagarcaí a bheith ina gcúis le rioscaí maidir le greamú stáit. Tá an dul chun cinn maidir leis an éilliú a chosc agus a chomhrac go héifeachtach mall agus tá gá le cur chuige sistéamach marthanach agus gníomhaíocht thiomnaithe i bpríomhearnálacha atá leochaileach don éilliú. Is gá bearta frith-éillithe a thionscnamh nó leanúint de bhearta frith-éillithe a phríomhshruthú i bpríomhearnálacha, measúnuithe riosca spriocdhírithe a dhéanamh chun cur le ceapadh beartas, agus pleananna athchóirithe éifeachtacha a chur i bhfeidhm. Tá gá fós le toil pholaitiúil níos láidre agus le hiarrachtaí soiléire athchóirithe chun feabhas a chur ar an trédhearcacht agus ar chultúr ionracais agus chun cuntas teiste áititheach maidir le himscrúduithe, ionchúiseamh agus ciontuithe deiridh a fhorbairt a thuilleadh, lena n‑áirítear ar ardleibhéal. Tá straitéisí agus pleananna gníomhaíochta frith-éillithe i bhfeidhm agus is gá iad a thabhairt cothrom le dáta agus a chur chun feidhme ar bhealach córasach agus struchtúrtha, é san áireamh trí acmhainní buiséadacha iomchuí agus trí fhaireachán tiomnaithe chun a gcur chun feidhme éifeachtach a áirithiú. Tá soláthar poiblí, maoiniú páirtithe polaitiúla, bainistíocht airgeadais phoiblí, fuinneamh, iompar, sláinte, uisce, bonneagar, acmhainní nádúrtha agus oideachas fós ina réimsí a bhfuil baol mór éillithe ag baint leo agus a dteastaíonn bearta níos láidre agus níos uaillmhianaí ina leith. A mhéid a bhaineann le cos ar bolg, is cúis imní é an cuntas teiste íseal i gcoitinne maidir le héifeachtacht na n‑imscrúduithe agus maidir leis an obair leantach bhreithiúnach.
Ar fud thíortha an mhéadaithe, cumhdaítear agus cosnaítear cearta bunúsacha leis an dlí go ginearálta, ach tá dúshláin fós ann maidir le cur chun feidhme éifeachtach na gceart sin a áirithiú. Tá na creataí reachtacha agus beartais á gcur i gcrích de réir a chéile mar thoradh ar aontachas tíortha le hionstraimí Eorpacha um chearta an duine agus mar thoradh ar ailíniú le acquis an Aontais. Is amhlaidh atá go háirithe maidir le hathchóirithe ar chosaint sonraí. Mar sin féin, tá an cur chun feidhme fós mall, agus tá bearnaí sistéamacha fós ann i gcistiú na mbeartas arna nglacadh chun cosaint chearta an duine a neartú, rud a fhágann go bhfuil go leor earnálacha ag brath ar dheontóirí. Ar bhonn thaithí na hAlbáine, na Macadóine Thuaidh agus na Seirbia, rannchuideoidh aontachas tíortha eile is iarrthóirí mar bhreathnóirí le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha le córas cuimsitheach faireacháin agus bailithe sonraí a fhorbairt lena n‑áiritheofar go gcuirfear reachtaíocht, beartais agus straitéisí maidir le cearta an duine chun feidhme ar bhealach níos éifeachtaí.
I gcuid mhór den réigiún, tá ról lárnach ag institiúidí Ombudsman agus ag comhlachtaí neamhspleácha agus rialála eile, amhail comhlachtaí comhionannais, maidir le faireachán a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí na Stát chun cearta an duine a urramú, a chosaint agus a chomhlíonadh, de réir a n‑oibleagáidí idirnáisiúnta. Mar sin féin, ní leor a neamhspleáchas éifeachtach, a n‑acmhainní agus a n‑acmhainneachtaí go fóill, mar aon leis an obair leantach ar a gcuid moltaí. Ní mór do rialtais sa réigiún aghaidh a thabhairt go comhsheasmhach ar mholtaí uile na gcomhlachtaí idirnáisiúnta agus réigiúnacha faireacháin um chearta an duine, lena n‑áirítear na moltaí maidir le dálaí príosúin agus maidir le céastóireacht agus drochíde a chosc. Is amhlaidh atá go háirithe i dtíortha amhail an Mhacadóin Thuaidh, an Mholdóiv agus an tSeirbia, áiteanna nár tugadh aghaidh go córasach ar mholtaí an Choiste Eorpaigh chun Céastóireacht agus Íde nó Pionós atá Mídhaonna nó Táireach a Chosc. Leanann an tsochaí shibhialta de bheith ag cur le gníomhaíocht an rialtais maidir le seirbhísí a sholáthar do dhaoine ar leochaileach a gcás, nó fiú gníomhaíocht eile a chur in ionad na gníomhaíochta sin, mar shampla trí thearmainn d’íospartaigh an fhoréigin ghnéasaigh agus inscnebhunaithe nó d’íospartaigh na gáinneála ar dhaoine san Albáin agus sa tSeirbia. Sna Balcáin Thiar, tá na hábhair imní agus na moltaí i dtuarascálacha na mblianta roimhe sin bailí den chuid is mó agus ní mór aghaidh a thabhairt orthu mar ábhar práinne. Sa Tuirc, lean staid chearta an duine de bheith ag dul in olcas agus is cúis mhór imní go fóill í, lena n‑áirítear a mhéid a bhaineann le breithiúnais áirithe ón gCúirt Eorpach um Chearta an Duine nár cuireadh chun feidhme, go háirithe i gcás Kavala.
Is príomhcholúin de shochaí dhaonlathach iad an tsaoirse chun tuairimí a nochtadh agus saoirse agus iolrachas na meán, agus ní mór iad a urramú. Ba theoranta an dul chun cinn nó an cúlú a rinneadh, má rinneadh dul chun cinn nó cúlú ar bith, maidir le haghaidh a thabhairt ar mholtaí a rinneadh roimhe seo i réigiún na mBalcán Thiar. I roinnt tíortha, bhí deighilt pholaitiúil dhomhain le sonrú i dtírdhreach na meán. Déanann comhchruinniú na meán agus tionchar polaitiúil ar na meáin i roinnt tíortha dochar don iolrachas, don neamhspleáchas agus d’fhorbairt na hiriseoireachta gairmiúla ar ardchaighdeán. Tá drochdhálaí saothair fós ann d’iriseoirí, rud a bhféadfadh féinchinsireacht a bheith ina thoradh air. Is cúis mhór imní ar fud an réigiúin fós iad cásanna de bhagairtí, d’imeaglú agus d’fhoréigean in aghaidh iriseoirí agus caint dhímheasúil ó oifigigh phoiblí. Tá iarrachtaí á ndéanamh i roinnt tíortha chun dul i ngleic leis an bhfeiniméan sin, ach ní mór do gach tír a áirithiú go ndéanfar obair leantach bhreithiúnach chórasach ar gach cás. Easpa cosanta d’iriseoirí agus obair leantach neamhéifeachtach ar chásanna, d’fhéadfadh éifeacht athchomhairleach a bheith acu ar fheidhmiú shaoirse na meán.
Go ginearálta, déanann easpa cistithe agus tionchar polaitiúil dochar do neamhspleáchas na gcraoltóirí poiblí. Ní mór neamhspleáchas rialtóirí na meán a ráthú, lena n‑áirítear trí cheapacháin atá bunaithe ar fhiúntas i struchtúir bhainistíochta. I gcás nach amhlaidh atá, mar shampla sa tSeirbia, ní mór do rialtóirí gníomhú go neamhchlaonta agus a sainorduithe a fheidhmiú go hiomlán. Ní mór tuilleadh tacaíochta a thabhairt freisin d’fheidhmiú éifeachtach comhlachtaí féinrialála neamhspleácha. Ní mór do gach tír trédhearcacht maidir le cistiú na meán a mhéadú. Mar thoradh ar iarrachtaí chun bréagaisnéis na Rúise a chomhrac, cuireadh ceadúnais chraolacháin sa Mholdóiv ar fionraí agus blocáladh acmhainní gréasáin san Úcráin. Sa Tuirc, leanadh de chúlú tromchúiseach maidir le saoirse chun tuairimí a nochtadh. Leanadh de chúisimh choiriúla agus de chiontuithe coiriúla a ghearradh go córasach ar iriseoirí, cosantóirí chearta an duine, dlíodóirí, scríbhneoirí, polaiteoirí ón bhfreasúra, mic léinn agus úsáideoirí na meán sóisialta.
I bhformhór na dtíortha, tá na húdaráis ag obair chun an creat dlíthiúil agus institiúideach a chur i bhfeidhm chun gealltanais i réimse an chomhionannais inscne a chur chun feidhme agus chun foréigean inscnebhunaithe a chomhrac, go háirithe chun forálacha Choinbhinsiún Iostanbúl a thrasuí. Dhaingnigh comhpháirtithe uile an mhéadaithe an Coinbhinsiún, seachas an Chosaiv, mar gheall ar shaincheisteanna stádais, agus an Tuirc, ar dhearbhaigh an Chomhairle Stáit go raibh a tarraingt siar críochnaitheach. Mar sin féin, tá gá le tuilleadh iarrachtaí chun an comhionannas inscne a fhíorú agus chun inbhuanaitheacht na mbeartas a áirithiú. Tá foréigean inscnebhunaithe fós ann i gcuid mhór den réigiún. Ní mór do gach tír an cúnamh a thugtar d’íospartaigh gach cineál foréigin a neartú. Is ábhar imní é go bhfuil méadú ag teacht ar úsáid téarmaí dímheasúla nó fuathchainte atá dírithe ar pholaiteoirí, iriseoirí agus cosantóirí chearta an duine ar mná iad sa dioscúrsa poiblí, go háirithe sa Tuirc, i Montainéagró, sa tSeirbia agus sa Mhacadóin Thuaidh. Tá cásanna fuathchainte agus foréigin ann freisin in aghaidh daoine leispiacha, aeracha, déghnéasacha, trasinscneacha, idirghnéasacha agus queer (LGBTIQ), a gceistítear a gcearta bunúsacha i roinnt tíortha go minic.
Tá dlíthe agus beartais i bhfeidhm go ginearálta maidir le neamh-idirdhealú, lena gcomhraictear coireanna fuatha agus an fhuathchaint, ach ní mór aghaidh a thabhairt ar bhearnaí agus ar easnaimh sa reachtaíocht atá fós ann, lena n‑áirítear i ndáil le forais chosanta. Comhlachtaí comhionannais agus institiúidí eile a bhfuil sé de chúram orthu cóir chomhionann a chur chun cinn agus beartais neamh-idirdhealaithe a chur chun feidhme agus faireachán a dhéanamh orthu, ní mór acmhainní leordhóthanacha a thabhairt dóibh chun a sainordú a chomhlíonadh, lena n‑áirítear cúnamh d’íospartaigh, suirbhéanna a dhéanamh, agus ní mór foilsiú tuarascálacha agus moltaí a áirithiú.
Cé go bhfuil sásraí chun cearta an linbh a neartú i bhfeidhm go ginearálta, is gá comhordú idirinstitiúideach a fheabhsú go mór ar fud an réigiúin, go háirithe sa Chosaiv agus sa Mhacadóin Thuaidh, chun éifeachtacht na gcóras cosanta leanaí a áirithiú, i gcomhréir le leas an linbh. Tá dúshlán fós ann maidir le rochtain éifeachtach ar an oideachas a áirithiú do leanaí san Úcráin agus do leanaí easáitithe ón Úcráin. Ní mór córais cheartais lena dtacaítear le leanaí a fhorbairt a thuilleadh agus roghanna malartacha eile seachas coinneáil a chur ar fáil agus a úsáid ar bhealach níos córasaí, agus níor cheart an choinneáil a úsáid ach mar rogha dheireanach agus ar feadh na tréimhse ama iomchuí is gairide. Is ábhar mór imní fós é foréigean in aghaidh leanaí agus póstaí luatha. Tá sonraí iontaofa inchomparáide atá imdhealaithe de réir aoise agus gnéis in easnamh i bhformhór na gcásanna agus tá siad fíor-riachtanach chun aghaidh a thabhairt ar fhoréigean in aghaidh leanaí. Is ábhar imní in go leor tíortha é institiúidiú leanúnach leanaí gan cúram tuismitheora agus leanaí agus daoine faoi mhíchumas, go háirithe sa tSeoirsia, sa Mholdóiv, san Úcráin agus sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin. Is í an Mhacadóin Thuaidh an t‑aon tír amháin a bhain dí-institiúidiú iomlán leanaí ó institiúidí mórscála amach. Cé go bhfuil iarrachtaí á ndéanamh chun na sásraí a neartú chun cearta daoine faoi mhíchumas a fhorfheidhmiú, beidh gá le leibhéil i bhfad níos airde infheistíochta chun a áirithiú go gcomhlíonfar go hiomlán Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas, go háirithe a mhéid a bhaineann leis an aistriú chuig cúram pobalbhunaithe, maireachtáil neamhspleách, inrochtaineacht agus cuimsiú.
Tá cearta daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad fós á gcosaint go míchothrom ar fud an réigiúin. Ní mór creataí dlíthiúla agus sásraí cur chun feidhme a thabhairt chun críche fós san Albáin, sa tSeoirsia, sa Mholdóiv agus san Úcráin, agus ní mór don tSeirbia agus don Mhacadóin Thuaidh aghaidh a thabhairt ar mholtaí Choiste Comhairleach an Chreat-Choinbhinsiúin maidir le Mionlaigh Náisiúnta. Is iad na Romaigh an pobal is díothaí fós agus is minic go ndéantar idirdhealú orthu agus go dtarlaíonn eachtraí inspreagtha ag fuath dóibh, chomh maith le heisiamh sóisialta agus eacnamaíoch.
Ceartas, saoirse agus slándáil
Tá na Balcáin Thiar agus an Tuirc fós ina dteophointí maidir le gníomhaíochtaí coiriúla agus grúpaí coireachta eagraithe atá gníomhach san Aontas, agus feidhmíonn siad mar phointe idirthurais tábhachtach do smuigleáil imirceach, d’íospartaigh na gáinneála ar dhaoine agus do thráchtearraí aindleathacha a thagann isteach san Aontas trí bhealaí éagsúla de chuid bhealach na mBalcán. Bíonn tionchar mór ag coirpigh agus ag líonraí coiriúla ón réigiún ar choireacht thromchúiseach agus eagraithe in áiteanna eile ar domhan, lena n‑áirítear i Meiriceá Laidineach agus i Meiriceá Theas, áiteanna a bhfuil ról tábhachtach acu i dtrádáil dhomhanda an chócaoin agus in idirthuras na hearóine ar a ndéantar gáinneáil chuig an Aontas, agus ina n‑éascaíonn siad teacht isteach íospartaigh na gáinneála ar dhaoine, imirceach neamhrialta agus tráchtearraí aindleathacha i dtíortha an Aontais. An bonneagar coiriúil a forbraíodh chun hearóin agus drugaí sintéiseacha a gháinneáil, úsáidtear é chun gáinneáil a dhéanamh ar chócaon trasna bhealaí na mBalcán sa dá threo agus chuig calafoirt na Mara Duibhe.
Tá grúpaí coireachta eagraithe ón Moldóiv agus ón tSeoirsia gníomhach i smuigleáil imirceach, coireacht mhaoine eagraithe, gáinneáil ar dhaoine, coireacht chibirspleách, calaois íocaíochta neamhairgid, calaois chánach, gáinneáil ar airm thine agus coireanna gaolmhara eile amhail calaois doiciméad. Is grúpaí ilchoiriúla iad cuid mhaith de na grúpaí sin, rud a chiallaíonn go ngáinneálann siad níos mó ná tráchtearra aindleathach amháin. Tá an Úcráin suite ag crosbhóthar na smuigleála earraí neamhdhleathacha chuig an Aontas agus is tír fhoinseach, idirthurais agus cinn scríbe í freisin le haghaidh na gáinneála ar dhaoine. D’ainneoin na ndúshlán a bhaineann leis an gcogadh, lena n‑áirítear acmhainneachtaí institiúideacha ganna mar gheall ar chaillteanais mhóra trealaimh phearsanta agus laghdú ar mhaoiniú chun an choireacht eagraithe a chomhrac, léirigh institiúidí ábhartha na hÚcráine athléimneacht shuntasach agus cumais oibríochtúla shuntasacha.
Ó bhí mí Feabhra 2022 ann, bhí tionchar mór ag cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine ar chás réigiúnach na coireachta, lena n‑áirítear ar an gcomhar idir grúpaí coireachta cumhachtacha, ar tháinig deireadh leis den chuid is mó. Mar sin féin, tháinig cúinsí nua chun cinn agus tá leas á bhaint ag grúpaí coiriúla sa réigiún astu.
Leanadh d’fhorbairt dhearfach a dhéanamh ar an gcomhar forfheidhmithe dlí (lena n‑áirítear ar an leibhéal oibríochtúil) idir an tAontas agus tíortha an mhéadaithe. Tá comhaontuithe oibríochtúla le Europol daingnithe ag tíortha uile na mBalcán Thiar (seachas an Chosaiv, ag a bhfuil socrú oibre i bhfeidhm) agus tá rochtain acu ar ardán slán Europol chun faisnéis a mhalartú (SIENA). Rinne an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Chosaiv, Montainéagró, an Mhacadóin Thuaidh agus an tSeirbia oifigigh idirchaidrimh a phostú ag Europol sa Háig. Tá an comhar idir Europol agus an Tuirc bunaithe ar chomhaontú straitéiseach maidir le comhar, lena n‑eisiatar an fhéidearthacht sonraí pearsanta a chomhroinnt ach lena n‑éascaítear comhar i raon réimsí. Tá Oifigeach Idirchaidrimh de chuid na Tuirce ar postú ag Europol agus tá an Tuirc nasctha le SIENA freisin. Thug an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia comhaontuithe comhair oibríochtúil i gcrích le Europol freisin, tá siad nasctha le SIENA agus d’oscail siad biúrónna idirchaidrimh ag Europol. Leibhéal rannpháirtíochta thíortha an mhéadaithe in EMPACT, arb é an tArdán Eorpach Ildisciplíneach i gCoinne Bagairtí Coiriúla faoi stiúir na mBallstát é, lean sé de bheith ag géarú ar an iomlán, ach bhí sé fós míchothrom. Ina theannta sin, tá treocht mhéadaitheach ann freisin maidir le gníomhaíochtaí oibríochtúla a bheith faoi stiúir nó faoi chomhstiúir thíortha an mhéadaithe, agus is díol mór sásaimh é an fhorbairt sin. Ghlac tíortha uile na mBalcán Thiar, in éineacht leis an Moldóiv agus leis an Úcráin, páirt i roinnt Laethanta Comhghníomhaíochta, rud a raibh torthaí láithreacha aige i dtéarmaí coirpigh agus oifigigh éillitheacha a ghabháil, urghabhálacha agus imscrúduithe nua a sheoladh.
Leanann an gháinneáil ar dhrugaí de bheith ina margadh coiriúil brabúsach i dtíortha an mhéadaithe. Cé go bhfuil an treocht níos fadtéarmaí maidir le hurghabhálacha cannabais sna Balcáin Thiar ag dul i laghad, tá urghabháil cócaoin (go háirithe i gcalafoirt) ag dul i méid, agus d’fhan urghabháil hearóine cobhsaí den chuid is mó. Cé is moite den Albáin, tá straitéis náisiúnta maidir le drugaí ag tíortha uile na mBalcán Thiar nó bhí straitéis náisiúnta maidir le drugaí acu go dtí le déanaí, agus i gcásanna áirithe tá/bhí plean gníomhaíochta ag gabháil leis an straitéis sin. Níl faisnéis maidir le (cáilíocht) cur chun feidhme na bpleananna ar fáil toisc nach ndéantar aon mheastóireacht i bhformhór mór na gcásanna. Rachaidh straitéis náisiúnta agus plean gníomhaíochta na Tuirce in éag i mbliana. Ghlac an Mholdóiv agus an tSeoirsia straitéisí nua agus pleananna gníomhaíochta nua maidir le drugaí, agus níl aon straitéis ná plean gníomhaíochta tiomnaithe maidir le drugaí ag an Úcráin. Tá gá le hiarrachtaí móra sa réigiún maidir le Faireachlanna Náisiúnta Drugaí agus Córais Réamhrabhaidh Náisiúnta ar shubstaintí sícighníomhacha nua a bhunú. Is í an tSeirbia amháin a bhunaigh Faireachlann Náisiúnta Drugaí atá ag feidhmiú, agus tá Faireachlann Náisiúnta Drugaí ríthábhachtach chun an córas faisnéise drugaí a chomhordú agus is réamhriachtanas é chun bheith bainteach le líonra Reitox an Aontais (an Líonra Faisnéise Eorpach maidir le Drugaí agus Andúil i nDrugaí). Cé is moite den tSeirbia, níor bunaíodh aon Chóras Réamhrabhaidh Náisiúnta foirmiúil agus/nó oibríochtúil eile ar shubstaintí sícighníomhacha nua sa réigiún, rud ar cheart aghaidh a thabhairt air go práinneach. Tá tacaíocht fhadtéarmach á soláthar ag an Lárionad Faireacháin Eorpach um Dhrugaí agus um Andúil i nDrugaí nó oibríonn sé ar bhonn socrú oibre nó comhaontuithe déthaobhacha le tíortha an mhéadaithe.
Tá an treochlár maidir le rialú cuimsitheach mionarm agus arm éadrom sna Balcáin Thiar faoi 2024 fós á chur chun feidhme. I mí na Bealtaine 2023, thángthas ar chomhaontú polaitiúil maidir le leanúint den treochlár tar éis 2024 le tacaíocht ó Theach Imréitigh Oirdheisceart agus Oirthear na hEorpa um Rialú Mionarm agus Arm Éadrom (SEESAC). I bhfianaise an lín aird mionarm agus arm éadrom atá ag dul i méid tar éis ionradh iomlán na Rúise, tá roinnt bearta coisctheacha curtha i bhfeidhm cheana féin ag an Aontas, i gcomhpháirt leis an Úcráin, chun cur i gcoinne an riosca go ndéanfaí gáinneáil ar airm agus ba cheart don Úcráin leanúint dá rannpháirtíocht leis an bpobal idirnáisiúnta um fhorfheidhmiú an dlí chun aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sin. Áirítear leis sin tacaíocht arna soláthar ag Europol agus ag an nGníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex), rannpháirtíocht na hÚcráine in EMPACT maidir le hairm thine, agus obair Mhisean Comhairleach an Aontais Eorpaigh san Úcráin.
Leanadh den dul chun cinn, cé go bhfuil sé míchothrom, maidir le haghaidh a thabhairt ar gháinneáil ar dhaoine i dtíortha an mhéadaithe. Tá gá le hiarrachtaí leanúnacha chun acquis ábhartha an Aontais a ailíniú agus a chur chun feidhme go héifeachtach, lena n‑áirítear bearta coisctheacha, sainaithint luath, íospartaigh a chosaint agus cúnamh a thabhairt dóibh, imscrúduithe éifeachtacha ar chásanna gáinneála, déantóirí na coire a ionchúiseamh agus a chiontú.
Agus dul chun cinn míchothrom á dhéanamh, ní leor, ar an iomlán, cuntais teiste thíortha an mhéadaithe faoi seach maidir le himscrúduithe réamhghníomhacha, ionchúiseamh agus ciontuithe deiridh na coireachta eagraithe agus cásanna éillithe, go háirithe ar leibhéil arda, agus tá gá le hiarrachtaí leanúnacha ina leith. Ba cheart sciúradh airgid a imscrúdú agus a ionchúiseamh níos mó agus níos mó mar chion neamhspleách. Ba cheart dlús a chur leis an úsáid a bhaintear as imscrúduithe airgeadais agus ba cheart iad a úsáid ar bhealach níos córasaí chun deireadh a chur le grúpaí coireachta eagraithe agus chun fáltais ó choireacht a urghabháil agus a choigistiú. Thug cásanna a tharla le déanaí léargas arís ar na rioscaí a bhaineann le hinsíothlú grúpaí coireachta eagraithe ar gach leibhéal de shlabhra an cheartais choiriúil. Ní mór torthaí nithiúla a bheith ann de thoradh na n‑iarrachtaí i roinnt tíortha chun a n‑acmhainní oibríochtúla a neartú agus chun deireadh a chur leis an éilliú laistigh dá gcomhlachtaí breithiúnacha. Tá sé fíor-riachtanach cuntas teiste inchreidte a fhorbairt agus a chomhdhlúthú chun tionchar díspreagthach a imirt ar ghníomhaíochtaí coiriúla agus chun muinín na saoránach sna gníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí agus sna breithiúna a chothú arís. San Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia, ba cheart leanúint den chomhrac in aghaidh an fheiniméin shonraigh ‘gadaithe sa dlí’.
Ní mór don Albáin a cuid iarrachtaí a neartú a thuilleadh chun gáinneáil ar dhaoine, sciúradh airgid agus éilliú ardleibhéil a chomhrac agus chun an chibearchoireacht a chomhrac (lena n‑áirítear trí mhí-úsáid ghnéasach leanaí ar líne a choiriúlú). Cé go bhfuil méadú mór tagtha ar choigistiú sócmhainní, tá sé fós an-teoranta i gcomparáid le méideanna na n‑urghabhálacha (a bhfuil laghdú tagtha orthu, áfach). Níl aon oifig um aisghabháil sócmhainní ag an tír go fóill. Tháinig laghdú mór ar an líon drugaí a urghabhadh freisin. Bhain na Struchtúir Speisialta um Fhrith-Éilliú agus um Choireacht Eagraithe (SPAK) torthaí breise amach agus ba cheart dóibh leanúint dá gcuntas teiste a fhorbairt maidir le himscrúduithe agus ciontuithe ardleibhéil. Is ábhar mór imní é an easpa dul chun cinn atá fós ann maidir leis an gcomhrac in aghaidh na coireachta eagraithe sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin. Rinne an Chosaiv dul chun cinn teoranta i dtaca lena cuntas teiste foriomlán maidir leis an gcoireacht eagraithe a chomhrac agus ba cheart di dlús a chur lena cuid iarrachtaí i ndáil le himscrúduithe réamhghníomhacha, ciontuithe agus coigistithe sócmhainní coiriúla, atá fós an-íseal. Sa Mhacadóin Thuaidh, tá imní mhór ann faoi thionchar seachtrach míchuí ar obair na Comhairle Breithiúnaí agus na mbreithiúna. Roinnt athruithe ar an gcód coiriúil, arna nglacadh trí nós imeachta parlaiminteach brostaithe, tá difear á dhéanamh acu do líon mór cásanna éillithe ardleibhéil, nó tá na cásanna á stopadh nó á bhfoirceannadh acu fiú. Ní mór do na húdaráis cur lena gcuid iarrachtaí chun sciúradh airgid agus coireacht airgeadais a chomhrac. Léirigh Montainéagró forbairtí spreagúla sa chomhrac in aghaidh na coireachta eagraithe, agus gabhadh comhaltaí ardleibhéil de ghrúpaí coireachta eagraithe agus ardoifigigh i ngníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí. Leagann sé sin béim ar a thábhachtaí atá sé insíothlú na coireachta eagraithe sna póilíní agus sna breithiúna a chomhrac go comhsheasmhach agus go láidir. Mar sin féin, is ábhar imní é an easpa ciontuithe i réimsí na smuigleála tobac, an sciúrtha airgid, na gáinneála ar dhaoine agus na cibearchoireachta, chomh maith leis an leibhéal an-íseal coigistithe sócmhainní. Cé gur tháinig méadú ar an líon ciontuithe i gcoireanna airgeadais in 2022, bhí siad sin bunaithe go heisiach ar mhargaí pléadála. Faightear léargas measctha ó chuntas teiste na Seirbia maidir le coireacht eagraithe, agus méadú tagtha ar an líon imscrúduithe agus díotálacha (lena n‑áirítear maidir le smuigleáil daoine), ach tá laghdú tagtha ar chiontuithe tosaigh agus ciontuithe deiridh, agus tá leibhéal an-íseal coigistithe ann. Cé gur mhéadaigh an Tuirc a rannpháirtíocht in oibríochtaí comhpháirteacha le Ballstáit an Aontais agus le tíortha comharsanacha, ní mór di feabhas a chur ar an gcomhrac in aghaidh an sciúrtha airgid agus na coireachta airgeadais, lena n‑áirítear coigistiú sócmhainní coiriúla a úsáid. Rinne an Mholdóiv roinnt imscrúduithe airgeadais, rinne sí roinnt urghabhálacha sócmhainní (agus ar bhonn níos lú, coigistithe) agus tá cuntas teiste tosaigh aici maidir le ciontuithe deiridh, agus ba cheart é a chomhdhlúthú. Sa tSeoirsia, tháinig méadú mór ar an líon ciontuithe deiridh maidir le ‘gadaithe sa dlí’ agus bhí ciontuithe i gcásanna sciúrtha airgid suntasach. Thosaigh an Úcráin ar chuntas teiste tosaigh a fhorbairt, ach tá gá le hiarrachtaí breise chun cineálacha tromchúiseacha coireachta eagraithe, sciúradh airgid agus coireanna airgeadais eile a chomhrac.
Cé go bhfuil comhar maidir leis an bhfrithsceimhlitheoireacht agus cosc an radacaithe ábhartha do thíortha uile an mhéadaithe, is tosaíocht ar leith i gcónaí é do chomhar an Aontais leis na Balcáin Thiar. Is dúshlán agus bagairt slándála fós iad an sceimhlitheoireacht agus an t‑antoisceachas foréigneach de gach cineál, gan beann ar a dtionscnamh. Tuairiscíodh gur gabhadh antoiscigh fhoréigneacha agus gur cuireadh stop le hionsaithe. Ag an bhFóram Aireachta um Cheartas agus um Ghnóthaí Baile idir an tAontas agus na Balcáin Thiar a reáchtáladh i mí na Samhna 2022, athdhearbhaíodh a thábhachtaí atá sé dlús a chur leis na bearta a rinneadh chun na bagairtí athraitheacha a eascraíonn as cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine a shainaithint agus a chomhrac. Is é an plean comhpháirteach gníomhaíochta maidir leis an bhfrithsceimhlitheoireacht do na Balcáin Thiar an príomhchreat le haghaidh comhair leis an réigiún, lena gcomhcheanglaítear tiomantas polaitiúil le tacaíocht agus faireachán tráthrialta. Tá dul chun cinn déanta ar fud an réigiúin, agus chuir an Albáin agus an Mhacadóin Thuaidh formhór na ngníomhaíochtaí chun feidhme. Ina theannta sin, i mí na Nollag 2022, shínigh dhá thír ar an leibhéal aireachta socruithe cur chun feidhme a tugadh cothrom le dáta lena ndírítear ar na cuspóirí atá fós ar feitheamh. Chuir na tíortha eile de chuid na mBalcán Thiar tuarascálacha nua isteach sa chúigiú sraith de chur chun feidhme an phlean gníomhaíochta sa chéad ráithe de 2023. Ina theannta sin, chláraigh Montainéagró dul chun cinn mór agus tá tabhairt cothrom le dáta an tsocraithe dhéthaobhaigh á plé leis an gCoimisiún Eorpach. Go ginearálta, tá gá le tuilleadh iarrachtaí chun gach cineál radacaithe a chosc, lena n‑áirítear sna príosúin, chun obair leantach a dhéanamh ar luathscaoileadh saor coinníollach ciontóirí antoisceacha foréigneacha ón bpríosún, agus chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar ábhar sceimhlitheoireachta agus ábhar antoisceach ar líne. Mar a tuairiscíodh i dtuarascáil 2023 maidir leis an sceimhlitheoireacht agus treochtaí ó Europol, tá an earcaíocht fós ar siúl ar líne agus trí chruinnithe i bhfoirgnimh reiligiúnacha neamhfhoirmiúla, chomh maith le saoráidí ceartúcháin. Tá an t‑athbhreithniú ar straitéisí agus ar phleananna gníomhaíochta náisiúnta fós ar siúl sa tSeirbia agus san Albáin, agus tá sé tugtha chun críche cheana féin sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, sa Chosaiv, sa Mhacadóin Thuaidh agus i Montainéagró. Tá bagairt na sceimhlitheoireachta fós íseal sa tSeoirsia, sa Mholdóiv agus san Úcráin, agus tá a reachtaíocht frithsceimhlitheoireachta i gcomhréir leis na caighdeáin idirnáisiúnta tríd is tríd. Ina gcreat straitéiseach slándála, aithnítear an sceimhlitheoireacht mar bhagairt agus tá seirbhísí speisialaithe i bhfeidhm. Tá comhar oibríochtúil le gníomhaireachtaí Eorpacha maidir leis an sceimhlitheoireacht a chomhrac seanbhunaithe.
Tá ailíniú agus cur chun feidhme éifeachtach na reachtaíochta maidir le maoiniú sceimhlitheoireachta a chomhrac agus maidir le frithsciúradh airgid fós míchothrom. Tuairiscítear dul chun cinn maidir le reachtaíocht, straitéisí agus cur chun feidhme i gcás na Macadóine Thuaidh, agus tá formheas na reachtaíochta sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin fós ar feitheamh sa Pharlaimint agus ní mór cuntas teiste a bhunú maidir le himscrúduithe, ionchúisimh agus rialuithe críochnaitheacha cúirte. Thug an Albáin, atá faoi ghrinnscrúdú an Tascfhórsa um Ghníomhaíocht Airgeadais (FATF), aghaidh ar gach mír den phlean gníomhaíochta le 6 mhí anuas. Chinn FATF i mí an Mheithimh 2023 cuairt ar an láthair a mholadh, rud a d’fhág gur baineadh an Albáin den ‘liosta liath’ i mí Dheireadh Fómhair 2023. Mar sin féin, leanfaidh FATF d’fhaireachán a dhéanamh chun a sheiceáil an bhfuil aon chlár deonach maidir le comhlíonadh cánach san Albáin (lena n‑áirítear pardúin choiriúla a d’fhéadfadh a bheith ann) i gcomhréir le prionsabail agus dea-chleachtais FATF, má tá aon chlár ann. Ba cheart creat dlíthiúil na Tuirce a ailíniú le míreanna a Plean Gníomhaíochta FATF chun é a bhaint de ‘liosta liath’ FATF. Tá reachtaíocht i bhfeidhm ag an Úcráin, ag an Moldóiv agus ag an tSeoirsia lena ndéantar maoiniú na sceimhlitheoireachta a choiriúlú, ach ní mór roinnt réimsí a ailíniú fós le moltaí Moneyval agus le reachtaíocht ábhartha an Aontais.
Tá sé chomhpháirtí na mBalcán Thiar níos feasaí ar an tábhacht a bhaineann le creat láidir chun déileáil le cosaint an bhonneagair chriticiúil. D’fhorbair an Chosaiv, Montainéagró agus an tSeirbia reachtaíocht iomchuí sa réimse sin, cé nach ann don reachtaíocht sin sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin ach go páirteach.
Rinne an chuid is mó de chomhpháirtithe na mBalcán Thiar trodaithe eachtracha sceimhlitheoireachta agus baill teaghlaigh ó oirthuaisceart na Siria a aisdúichiú. Chuir an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin in iúl go bhfuil sí toilteanach gach trodaí eachtrach sceimhlitheoireachta a aisdúichiú. Cé go bhfuil forálacha dlíthiúla i bhfeidhm chun na trodaithe sin a ionchúiseamh ar fhilleadh dóibh, rinneadh ionchúiseamh éifeachtach go míchothrom ar fud an réigiúin. D’ionchúisigh an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin seachtar trodaithe eachtracha sceimhlitheoireachta a tháinig ar ais, agus gearradh pianbhreitheanna coinníollacha ar na seisear ban a bhí ina dteannta. Tá imscrúdú á dhéanamh ag an Albáin ar naoi gcás a bhaineann le náisiúnaigh atá fós in oirthuaisceart na Siria, agus níor díotáladh ná níor ionchúisíodh na 37 mbean agus leanbh a aisdúichíodh go dtí seo. D’ionchúisigh Montainéagró náisiúnach amháin a tháinig ar ais ó ionradh na Rúise ar an Úcráin in 2014. Pianbhreitheanna boga a bhí i gceist leis na fíoraisc sin, rud ar ábhar imní é. Maidir le himeacht chun páirt a ghlacadh i gcogadh na Rúise in aghaidh na hÚcráine, cé is moite den Albáin inar tuairiscíodh gur thaistil duine amháin dá náisiúnaigh chun troid san Úcráin, níor thuairiscigh aon cheann de thíortha eile na mBalcán Thiar gur thaistil daoine dá shaoránaigh chuig láithreacha catha eachtracha le blianta beaga anuas. Mar sin féin, thuairiscigh foinsí oscailte faoi dhaoine ag imeacht ón réigiún chun dul go dtí an Úcráin.
Mar gheall ar na bagairtí leanúnacha ó ghrúpaí sceimhlitheoireachta éagsúla, lean an Tuirc de thosaíocht a thabhairt don chomhrac in aghaidh PKK agus do dheireadh a chur le Gluaiseacht Gülen. Tá PKK fós ar liosta an Aontais de dhaoine, de ghrúpaí agus d’eintitis a bhfuil baint acu le gníomhartha sceimhlitheoireachta. Lean an Tuirc lena comhar gníomhach frithsceimhlitheoireachta leis an bpobal idirnáisiúnta freisin mar chomhalta den Chomhghuaillíocht Dhomhanda chun an Bua a fháil ar an Stát Ioslamach, an Fóram Frithsceimhlitheoireachta Domhanda, agus Coiste Saineolaithe Chomhairle na hEorpa maidir le Sceimhlitheoireacht. Agus í gníomhach mar chomhchathaoirleach ar mheitheal trodaithe eachtracha sceimhlitheoireachta na Comhghuaillíochta chun an Bua a fháil ar an Stát Ioslamach, thug an Tuirc rochtain freisin ar a haerspás agus ar a saoráidí le haghaidh oibríochtaí frithsceimhlitheoireachta comhghuaillíochta san Iaráic agus sa tSiria. An tráth céanna, ba cheart d’údaráis na Tuirce a áirithiú go bhfuil dlí frithsceimhlitheoireachta na tíre agus cur i bhfeidhm an dlí sin i gcomhréir le prionsabal an smachta reachta agus go n‑urramaítear leis cearta agus saoirsí bunúsacha. Ba cheart don Tuirc a reachtaíocht frithsceimhlitheoireachta a thabhairt i gcomhréir le caighdeáin an Aontais, agus cloí leis an tuairim ó Choimisiún na Veinéise i dtaca leis an dlí maidir le maoiniú leathadh arm ollscriosta a chosc.
Bagairtí hibrideacha
Is dúshlán polaitiúil agus slándála do thíortha an mhéadaithe fós iad bagairtí hibrideacha, lena n‑áirítear bréagaisnéis, ionramháil agus cur isteach eachtrach ar fhaisnéis (FIMI) agus cibirionsaithe, go háirithe cibirionsaithe in aghaidh an bhonneagair chriticiúil. Tar éis méadú géar anuraidh mar gheall ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá baol suntasach ag baint leis na bagairtí sin fós do thíortha an Aontais agus do thíortha an mhéadaithe araon. Mar fhreagairt ar an stádas mar iarrthóir a tugadh don Úcráin agus don Mholdóiv le déanaí agus mar fhreagairt ar pheirspictíocht Eorpach na Seoirsia, leanann gníomhaithe éagsúla, go háirithe gníomhaithe atá urraithe ag an Rúis, de chur in aghaidh inchreidteacht an Aontais agus de dhochar a dhéanamh do mhuinín an phobail in institiúidí daonlathacha. Lean na gníomhaithe sin de pháirt a ghlacadh in ionramháil agus cur isteach ar fhaisnéis go díreach nó trí ionadaithe, agus is minic a dhéanann siad a ngníomhaíocht a shioncrónú le cur isteach d’aon ghnó in earnálacha éagsúla agus is minic a bhaineann siad leas as leochaileachtaí.
Tháinig méadú mór ar an mbréagaisnéis agus ar FIMI ó anuraidh. De réir mar a forbraíodh ionradh iomlán na Rúise, scaipeadh insintí éagsúla na Creimile i dtíortha an mhéadaithe, agus bhí torthaí éagsúla ag baint leis sin. Tá na hinsintí sin éifeachtach go háirithe sa tSeirbia, áit a scaipeann cuid de na meáin áitiúla agus roinnt príomhfhórsaí polaitiúla insintí atá ar son na Rúise, lena n‑áirítear ar fud réigiún na mBalcán Thiar. D’ainneoin iarrachtaí suntasacha, tá athléimneacht i leith na mbagairtí sin fós lag mar gheall ar litearthacht íseal sna meáin, muinín íseal in institiúidí, iriseoireacht neamhspleách agus ghairmiúil theoranta agus leibhéal íseal shaoirse na meán. Ar an gcuma chéanna, tar éis an chinnidh maidir le peirspictíocht Eorpach a aithint i leith na hÚcráine, na Moldóive agus na Seoirsia, chomh maith le stádas mar iarrthóir a thabhairt don Mholdóiv agus don Úcráin, dhírigh rabharta nua d’fheachtais FIMI ar an trí thír sin, arb é is aidhm dóibh den chuid is mó míchlú a tharraingt ar mhianta dul isteach san Aontas agus an milleán a chur ar an Iarthar faoin staid reatha sa réigiún. Sa tSeoirsia, rinneadh iarracht le sraith shonrach bréagaisnéise é a thabhairt le fios go bhfuil an tIarthar ag iarraidh ‘an dara fronta’ a oscailt in aghaidh na Rúise ón tSeoirsia. Bheadh sé tráthúil dá ndéanfadh na húdaráis bréagnú níos gníomhaí.
Is príomhthosaíocht fós í an chibearshlándáil agus an chibear-athléimneacht i dtíortha uile an mhéadaithe. Thuairiscigh roinnt tíortha cibirionsaithe le linn na bliana, agus bhí tionchar mór acu ar an riarachán poiblí agus ar sheirbhísí poiblí. Rinneadh dul chun cinn maidir le hailíniú le acquis an Aontais i réimse na cibearshlándála san Albáin, sa Mhacadóin Thuaidh, i Montainéagró, san Úcráin agus sa Mholdóiv. Reachtáladh comhdháil chibearshlándála ardleibhéil – Towards a resilient cyberspace in the Western Balkans [I dtreo cibearspás athléimneach sna Balcáin Thiar] i mí an Mheithimh 2023 sa Bhruiséil. Reáchtáladh an dara hidirphlé cibearshlándála idir an tAontas agus an Úcráin i bhformáid fhisiceach i mí Mheán Fómhair 2022.
Reáchtáil an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, an Chosaiv, an Mholdóiv, Montainéagró agus an Tuirc toghcháin sa tréimhse tuairiscithe. Sa tréimhse atá le teacht, eagrófar toghcháin sa Mhacadóin Thuaidh, san Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia. Tá gá le bearta breise chun aon iarracht ar chur isteach ó thríú stáit agus ó ghníomhaithe neamhstáit a chosc agus chun aghaidh a thabhairt orthu.
Treisíodh an infheistíocht dhíreach choigríche freisin i ngach tír cé is moite den Úcráin. Tá creataí láidre chun infheistíocht dhíreach choigríche a rialú, i gcomhréir le Rialachán an Aontais maidir le scagadh ar infheistíocht dhíreach choigríche, fós in easnamh i bhformhór thíortha an mhéadaithe, seachas an Mholdóiv, a bhfuil córas i bhfeidhm aici.
Imirce
Mar thoradh ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá méadú tagtha ar dhídeanaithe ón Úcráin, agus bhí ról ríthábhachtach ag tíortha amhail an Mholdóiv go háirithe, agus ag Montainéagró, an tSeirbia, an Albáin agus an Mhacadóin Thuaidh mar thíortha óstacha.
Is dúshlán mór fós í an imirce neamhrialta do na Balcáin Thiar agus don Tuirc, go háirithe an comhrac in aghaidh na smuigleála imirceach agus na gáinneála ar dhaoine. De réir na Gníomhaireachta Eorpaí um an nGarda Teorann agus Cósta (Frontex), in 2022 b’ionann an líon iomlán trasnuithe teorann neamhrialta ag teorainneacha seachtracha an Aontais ó na Balcáin Thiar agus thart ar 144 100. Ba mhéadú 134 % é sin i gcomparáid le 2021 (61 600). Mar sin féin, ó thús na bliana go dtí an 31 Iúil 2023, tháinig laghdú ar an líon iomlán imirceach neamhrialta a tháinig ó na Balcáin Thiar go dtí an tAontas, i gcomparáid leis an tréimhse chéanna in 2022. Sna chéad 7 mí de 2023, braitheadh thart ar 52 200 trasnú teorann neamhrialta ar bhealach na mBalcán Thiar, 26 % níos lú ná sa tréimhse chéanna an bhliain roimhe sin. In 2022 agus sna chéad 7 mí de 2023, tháinig an chuid is mó de na himircigh ón tSiria, ón Afganastáin agus ón Tuirc.
Is iad seo a leanas na príomhthosca a mbíonn tionchar acu ar an líon ard daoine a thagann ar eitleán ón Tuirc agus ón tSeirbia: (i) córais taistil gan víosa; (ii) an tréimhse ghearr ama is gá chun an réigiún a thrasnú, i.e. 8 lá ar an meán in 2022 i gcomparáid le 53 lá in 2021 de réir na hEagraíochta Idirnáisiúnta um Imirce (IOM); (iii) praghsanna measartha íseal na líonraí smuigleála chun an réigiún a thrasnú; agus (iv) an deacracht níos mó a bhaineann le teacht isteach san Aontas trí bhealaí eile (e.g. an Mheánmhuir Thiar).
Is é cuspóir beartais an Choimisiúin Eorpaigh tacú le tíortha na mBalcán Thiar a bhfuil brú imirce orthu sa réigiún mar Bhallstáit den Aontas a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo. I gcomhréir le Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis na Balcáin Thiar, tá an tacaíocht sin dírithe go cuimsitheach ar bhainistiú teorainneacha, nós imeachta tearmainn agus acmhainneacht ghlactha a fheabhsú, smuigleáil imirceach a chomhrac, comhar maidir le hathligean isteach a mhéadú agus imircigh neamhrialta, nach bhfuil aon cheart acu fanacht sa tír, a chur ar ais chuig a dtíortha tionscnaimh, agus córais tearmainn agus cosanta agus acmhainneachtaí glactha a fheabhsú, chomh maith le hailíniú an bheartais víosaí a bhaint amach. De réir Frontex, chuir Ballstáit an Aontais 5 962 náisiúnach tríú tír ar ais chuig na Balcáin Thiar in 2022, 22 % níos mó i gcomparáid le 2021. Ba í an Albáin an phríomhthír cinn scríbe do na náisiúnaigh sin a cuireadh ar ais, agus ba iad an tSeirbia agus an Mhacadóin Thuaidh na tíortha ba choitianta ina dhiaidh sin. Thairis sin, suas go dtí an 8 Meitheamh 2023, de réir IOM, bhí thart ar 3 657 n‑imirceach agus ndídeanaí in ionaid ghlactha an réigiúin agus bhí tuairim is 700 imirceach agus dídeanaí lasmuigh de shaoráidí glactha. I gcomparáid leis sin, thart ar 12 172 áit a bhí san acmhainneacht ghlactha iomlán. Glacann na Balcáin Thiar páirt sa Chomhpháirtíocht Oibríochtúil Frith-Smuigleála, a seoladh i mí na Samhna 2022 chun tacú le forfheidhmiú an dlí agus leis an gcomhar breithiúnach in aghaidh líonraí coiriúla smuigleála agus chun acmhainneachtaí bainistithe teorainneacha a mhéadú.
Go dtí mí Mheán Fómhair 2023, tháinig 22 421 imirceach neamhrialta ón Tuirc isteach san Aontas (lena n‑áirítear an Ghréig, an Iodáil agus an Bhulgáir), i gcomparáid le 22 821 imirceach a tháinig isteach le linn na tréimhse céanna in 2022. Tháinig méadú 123 % ar an líon imirceach a tháinig isteach sa Ghréig, agus tháinig laghdú mór ar an mbealach farraige chun na hIodáile (laghdú 55 %). Tháinig laghdú mór 42 % ar an líon imirceach a tháinig isteach sa Chipir tríd an Líne Ghlas.
Ba é Ráiteas 2016 ón Aontas Eorpach agus ón Tuirc an príomhchreat i dtaca le comhar maidir leis an imirce agus lean sé de thorthaí a bhaint amach, d’ainneoin na ndúshlán leanúnach maidir le cur chun feidhme an Ráitis. Lean an Tuirc de ról lárnach a bheith aici freisin maidir le haghaidh a thabhairt ar an imirce feadh bhealach na Meánmhara Thoir. Lean an Tuirc dá hiarrachtaí ollmhóra chun 3.6 milliún dídeanaí ón tSiria agus ó thíortha eile a óstáil, agus choinnigh an tAontas a thacaíocht shubstaintiúil ar bun. Shlóg Saoráid an Aontais do Dhídeanaithe sa Tuirc EUR 6 bhilliún, agus eisíocadh EUR 5,1 billiún ó mhí Mheán Fómhair 2023. Tar éis cistiú idirlinne EUR 535 mhilliún in 2020, lean an Coimisiún de chur chun feidhme an phacáiste EUR 3 bhilliún a d’iarr an Chomhairle.
Tá an léirscaoileadh víosaí ina uirlis chumhachtach fós chun teagmháil idir daoine a éascú agus chun tacú le hathchóirithe sna Balcáin Thiar agus san Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia i réimsí an cheartais, na slándála agus na saoirsí bunúsacha. Mar a comhthacaíodh le tuarascáil 2023 faoin sásra fionraíochta víosaí, ní mór don Albáin, don Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, do Mhontainéagró, don Mhacadóin Thuaidh, don tSeirbia, don tSeoirsia, don Mholdóiv agus don Úcráin a áirithiú go ndéanfar tuilleadh ailínithe leis an mbeartas víosaí le liostaí an Aontais de thríú tíortha atá faoi réir ceanglas víosa, go háirithe na tríú tíortha sin a bhfuil riosca imirce neamhrialta nó rioscaí slándála ag baint leo don Aontas. Tá ailíniú an bheartais víosaí leis an Aontas ríthábhachtach i gcónaí ar mhaithe le dea-fheidhmiú chórais taistil gan víosa na gcomhpháirtithe sin leis an Aontas. Ní dhearna an Tuirc aon dul chun cinn maidir le tagarmharcanna an Treochláir um Léirscaoileadh Víosaí atá fós oscailte a chur i gcrích le linn na tréimhse tuairiscithe.
Athchóiriú ar an riarachán poiblí
Tá cáilíocht an riaracháin phoiblí agus cáilíocht an chreata rialála ríthábhachtach d’iomaíochas fadtéarmach an Aontais. Le blianta fada anuas, thug an Coimisiún Eorpach treoir agus tacaíocht chórasach do Bhallstáit ionchasacha den Aontas maidir le conas riaracháin phoiblí atá cobhsaí agus dea-fheidhmiúil a thógáil bunaithe ar an gcúig phrionsabal a bhaineann le dea-cheapadh beartas, bainistiú na seirbhíse sibhialta, eagrú éifeachtach stáit agus línte soiléire cuntasachta, soláthar seirbhíse gan uaim atá dírithe ar na saoránaigh agus bainistíocht fhónta airgeadais phoiblí. Cé go nglacann tíortha an mhéadaithe páirt ghníomhach sa tacaíocht, tá an chuid is mó acu fós gan an tiomantas polaitiúil agus an cheannaireacht pholaitiúil is gá chun dul i ngleic leis na hathchóirithe níos íogaire a dhéanfadh difear do chultúr atá cliantaithe den chuid is mó agus a thógfadh struchtúir agus córais níos cobhsaí agus níos gairmiúla. Faoi láthair, tá an chuid is mó de na hathchóirithe níos cosmaidí ná substainteach. Mura dtosóidh tíortha ag athrú an phríomhchultúir riaracháin, leanfaidh a riaracháin phoiblí de bheith ag streachailt chun tallann a mhealladh agus a choinneáil chun na beartais, na seirbhísí agus na hinfheistíochtaí a chomhordú agus a chur i gcrích a bhfuil gá leo chun rathúnas fadtéarmach agus folláine na sochaí a fhorbairt.
Ar an iomlán, tá tíortha an mhéadaithe fós measartha ullamh ó thaobh cháilíocht a riaracháin phoiblí de. Le linn na tréimhse tuairiscithe, bhí dul chun cinn an athchóirithe an-teoranta ar an iomlán. Tá feidhm ag an gcuid is mó de mholtaí na bliana nó na mblianta roimhe sin fós. Gnáthphatrún a bhíonn ann is ea go gcuirtear bunús foirmiúil dlí agus institiúideach le haghaidh riarachán gairmiúil i bhfeidhm go páirteach ar a laghad, ach nach gcuirtear i bhfeidhm go córasach é. Tá straitéisí um athchóiriú ar an riarachán poiblí ag formhór na dtíortha (seachas an Tuirc) nó tá na straitéisí sin á dtabhairt cothrom le dáta acu. Mar sin féin, tá cur chun feidhme na straitéisí sin míchothrom agus is minic nach mbíonn athchóirithe inbhuanaithe ina dtoradh orthu nó nach mbíonn tionchar fadtéarmach acu ar riarachán poiblí níos fearr a thógáil.
I gcás na hÚcráine, tá gnéithe den dul chun cinn ann ach tá dúshláin fós ann freisin mar gheall ar imthosca an chogaidh. Rinne an tSeoirsia agus an Mholdóiv roinnt dul chun cinn maidir lena riarachán poiblí a neartú tar éis athchóiriú ar an riarachán poiblí agus pleananna gníomhaíochta gaolmhara a ghlacadh.
Tá dea-chomhordú agus dea-fhorbairt beartas fós ina mbunchloch d’athchóirithe ar an riarachán poiblí. Ní mór do thíortha an mhéadaithe bonn eolais córasach a chur faoi bheartais agus faoin reachtaíocht le sonraí agus fianaise, reachtaíocht agus beartais a dhearadh ar bhealach cuimsitheach comhairleach agus measúnú a dhéanamh ar an tionchar a d’fhéadfadh a bheith acu. Chuirfeadh dea-phleanáil agus próis chuí an chláir oibre beartais le muinín, le hathléimneacht agus le timpeallacht rialála níos intuartha don phobal agus do ghnólachtaí.
Maidir le hacmhainní daonna agus bainistiú na seirbhíse sibhialta, tá formhór na dtíortha fós ag streachailt le córas tuarastail trédhearcach, comhleanúnach agus cothrom a fhorbairt agus a chur chun feidhme go córasach, chomh maith le córas earcaíochta, ardaithe céime agus dífhostaithe atá bunaithe ar fhiúntas. Tá gá leis na hathchóirithe sin chun foireann spreagtha cháilithe a mhealladh agus a choinneáil agus chun státseirbhís ghairmiúil a fheidhmíonn go maith a chruthú. Mar sin féin, bíonn bainistiú na n‑athchóirithe sin an-íogair de ghnáth. Tá sé ríthábhachtach leasanna agus ábhair imní na bpáirtithe leasmhara éagsúla a thuiscint agus tacaíocht leathan a thabhairt chun dul chun cinn a bhaint amach.
Tá bac fós ar eagrú agus cuntasacht stáit éifeachtach mar gheall ar easpa dul chun cinn maidir le struchtúir stáit a chuíchóiriú agus línte soiléire cuntasachta a leagan síos idir aireachtaí agus comhlachtaí fo-ordaithe (sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, san Albáin, sa Chosaiv, sa Mhacadóin Thuaidh, sa tSeirbia agus sa Mholdóiv). Ní leor acmhainn na gcúirteanna riaracháin agus cáilíocht na gcinntí d’fhonn cearta daoine aonair chun ceartas riaracháin a áirithiú (sa tSeirbia, sa Mhacadóin Thuaidh, san Albáin, sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, agus sa Mholdóiv). Tá éagsúlacht ann maidir le cáilíocht na gcomhlachtaí maoirseachta, agus ní dhéantar obair leantach ar mholtaí go córasach, rud a chuireann teorainn le srianta agus ceartúcháin éifeachtacha agus deiseanna maidir le feabhas sistéamach. Chun feabhas a chur ar rialachas il-leibhéil, tá gá le comhar agus comhordú níos fearr idir údaráis náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla, chun cáilíocht seirbhíse ar gach leibhéal a áirithiú agus chun freagrachtaí riaracháin a mheaitseáil le hacmhainní agus le hacmhainneacht. I bhfianaise a thábhachtaí atá sé cothromaíocht iomchuí a áirithiú idir an rialtas lárnach, réigiúnach agus áitiúil, agus rialacha, nósanna imeachta agus caighdeán a chur i bhfeidhm go comhleanúnach ar fud gach leibhéal den riarachán poiblí, tá gá le tuilleadh iarrachtaí i ngach tír.
Is é soláthar seirbhísí riaracháin digiteacha an réimse is forbartha den chlár oibre fós maidir le hathchóiriú an riaracháin phoiblí, go háirithe san Albáin, sa tSeirbia agus san Úcráin. Cé go gcaithfidh tíortha eile teacht suas leo fós, ní mór do gach tír leanúint de bheith ag áirithiú go bhfuil an rochtain chéanna ar sheirbhísí poiblí ag daoine nach bhfuil a ndóthain modhanna digiteacha nó scileanna digiteacha acu. Is féidir freisin próisis riaracháin a chuíchóiriú a thuilleadh agus an t‑ualach rialála ar an bpobal agus ar ghnólachtaí a laghdú.
De bharr easpa éifeachtachta agus sláine an chórais bainistíochta airgeadais phoiblí, laghdaítear muinín agus déantar difear do ghiniúint ioncaim phoiblí agus do bhainistiú caiteachais araon i bhformhór thíortha an mhéadaithe. Is saincheisteanna ríthábhachtacha iad trédhearcacht bhuiséadach agus éifeachtacht an chaiteachais phoiblí, go háirithe agus srianta fioscacha ag dul i méid. Tá an iomarca lúb ar lár fós i gcórais soláthair phoiblí chun leithdháileadh éifeachtúil airgead na gcáiníocóirí a áirithiú. Le cultúr cuntasachta bainistíochta agus iniúchtaí inmheánacha agus seachtracha, d’áiritheofaí inbhuanaitheacht airgeadais tíre, ach ní gnáthrud é sin go fóill. Ní mór feabhas a chur ar cháilíocht na bainistíochta sócmhainní agus infheistíochta i bhfad níos mó chun é a chur ar a gcumas do thíortha an mhéadaithe an bhearna sa bhonneagar i gcomparáid le Ballstáit an Aontais a dhúnadh agus tairbhe a bhaint as ballraíocht san Aontas amach anseo, lena n‑áirítear cistiú le haghaidh infheistíochtaí.
An tsochaí shibhialta
Is cuid lárnach d’aon chóras daonlathach í sochaí shibhialta atá saor agus cumhachtaithe. Ar fud thíortha an mhéadaithe, tá sochaí shibhialta ghníomhach bhríomhar ann a dhéanann faireachán ar ghníomhaíocht rialtais agus a rannchuidíonn le ceapadh beartas. Tá eagraíochtaí na sochaí sibhialta fós ina soláthraithe seirbhísí, go háirithe cúnamh a thabhairt do dhaoine ar leochaileach a gcás agus páirt a ghlacadh sa fhreagairt dhaonnúil ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine.
Cumhdaítear saoirse comhlachais agus saoirse comhthionóil i gcreataí dlíthiúla agus baintear leas ginearálta astu. Mar sin féin, tá gá fós le hathchóirithe chun caighdeáin idirnáisiúnta a chur i bhfeidhm go hiomlán, agus ní mór an cur chun feidhme a bheith i bhfad níos comhsheasmhaí. Tá brú leanúnach ar an tsochaí shibhialta, agus tá a spás chun oibriú gan bhac fós ag laghdú, agus srianta ar ghníomhaíochtaí na sochaí sibhialta agus chosantóirí chearta an duine. An úsáid a bhaintear as cásanna dlí straitéiseacha i gcoinne rannpháirtíocht an phobail (SLAPP), lena n‑áirítear an úsáid a bhaineann oifigigh phoiblí astu, tá méadú scanrúil ag teacht uirthi sa tSeirbia agus sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, agus tá sé le feiceáil freisin i dtíortha eile, amhail an Albáin. Ar an gcuma chéanna, tá sé fíor-riachtanach nach mbainfear mí-úsáid as bearta slándála, e.g. bearta a ionstraimiú chun díriú ar an bhfreasúra polaitiúil nó ar cháinteoirí trí reachtaíocht frithsceimhlitheoireachta sa Tuirc, saor-rochtain ar fhaisnéis i Montainéagró, agus rialacha nár aisghaireadh fós maidir le rialú agus tuairisciú iomarcach i dtaca le sciúradh airgid a chosc sa Chosaiv. Baineann na forbairtí is mó imní, áfach, le forbairt ‘dlíthe na ngníomhairí eachtracha’ as a n‑eascraíonn stiogmatú agus cos ar bolg eagraíochtaí na sochaí sibhialta. Cuireadh na dlíthe sin chun cinn in eintiteas Republika Srpska na Boisnia agus na Heirseagaivéine agus sa tSeoirsia (ach tarraingíodh siar ina dhiaidh sin iad sa tSeoirsia mar gheall ar bhrú idirnáisiúnta agus áitiúil).
Ní mór dul chun cinn suntasach a dhéanamh – mar shampla sa tSeoirsia, sa tSeirbia, i Montainéagró, sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin agus sa Chosaiv – chun feabhas a chur ar infhaighteacht agus trédhearcacht an chistithe phoiblí, ar cheart é a dháileadh ar bhonn critéir oibiachtúla. Cé gur feabhsaíodh an creat dlíthiúil maidir le daonchairdeas agus tabhartais sa Mholdóiv, tá dlíthe maidir le hobair dheonach fós ar feitheamh san Albáin agus i Montainéagró. Ní mór feabhas a chur ar na próisis chun eagraíochtaí na sochaí sibhialta a chlárú, lena n‑áirítear san Albáin, sa Mhacadóin Thuaidh agus i Montainéagró.
D’ainneoin go bhfuil beartais ann chun an timpeallacht chumasúcháin a neartú don tsochaí shibhialta nó don chomhar rialtais leis an tsochaí shibhialta san Albáin, sa Chosaiv, sa Mhacadóin Thuaidh nó san Úcráin, ní leor a gcur chun feidhme agus is minic a bhraitheann sé ar chistiú ó dheontóirí. Agus beartais á gceapadh, aithníonn formhór na dtíortha rannchuidiú luachmhar na sochaí sibhialta. Tá sásraí ann freisin le haghaidh comhairliúcháin phoiblí oscailte, ach ní mór feabhas a chur ar an gcaoi a gcuirtear i bhfeidhm iad. Tá laigí leanúnacha sna sásraí institiúidithe maidir le comhar idir an tsochaí shibhialta agus an rialtas. Tá sé fíor-riachtanach go n‑áiritheoidh na rialtais na coinníollacha faoina mbeidh eagraíochtaí na sochaí sibhialta rannpháirteach go fóinteach agus go cuimsitheach i gceapadh beartas.
Geilleagar
Tar éis ionradh iomlán na Rúise ar an Úcráin i mí Feabhra 2022, bhí dúshláin mhóra eacnamaíocha agus shóisialta roimh na deich ngeilleagar mhéadaithe. San Úcráin, tháinig laghdú 29,1 % ar OTI in 2022 ós rud é go raibh tionchar ollmhór ag cogadh foghach na Rúise ar an tír ina hiomláine, rud a d’fhág go raibh brú mór ar an gcobhsaíocht mhaicreacnamaíoch. Tháinig moill ar fhás OTI réigiún na mBalcán Thiar go 3,2 % in 2022, laghdú ó théarnamh 7,7 % ón gcúlú eacnamaíoch de bharr COVID-19 in 2021. Mar sin féin, tháinig athrú ar dhéine an mhoillithe ar fud na ngeilleagar, agus thit fíorfhás OTI go 6,1 % i Montainéagró, 5,6 % sa Tuirc, 4,8 % san Albáin, 4 % sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, 3,5 % sa Chosaiv, 2,3 % sa tSeirbia, agus 2,1 % sa Mhacadóin Thuaidh. Sa Mholdóiv, tháinig laghdú mór 5,9 % ar OTI, agus sa tSeoirsia, lean OTI de bheith ag fás ar leibhéil dhá dhigit (10,1 %). Iarmhairtí díreacha agus indíreacha chogadh na Rúise san Úcráin, lena n‑áirítear an tionchar a bhí aige ar naisc trádála, ar an bhfuinneamh, ar phraghsanna bia agus ar an imirce, ba iad ba chúis leis na difríochtaí san fhás eacnamaíoch i dtíortha den chuid is mó. Tá an réamhaisnéis eacnamaíoch le haghaidh na ndeich ngeilleagar fós faoi réir éiginnteacht mhór maidir leis an tionchar breise atá ag an gcogadh ar an bhfás, ar an bhfostaíocht agus ar an gcomhtháthú sóisialta.
Le linn 2022, ghlac tíortha bearta fioscacha chun tionchar eacnamaíoch an chogaidh agus an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh agus bia a mhaolú. Ós rud é go bhfuil laghdú mór tagtha ar phraghsanna fuinnimh óna mbuaic, ba cheart deireadh a chur de réir a chéile leis na bearta anois, agus ba cheart a áirithiú an tráth céanna go gcoinneofar comhdhlúthú fioscach ar bun agus go ndíreofar cosaint shóisialta go maith orthu siúd a bhfuil gá acu léi. Thosaigh an boilsciú sna Balcáin Thiar, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia ag moilliú óna bhuaic i bhfómhar 2022 tar éis luathú suntasach. Sa Tuirc, tháinig moill ar an mboilsciú freisin sa chéad leath de 2023, tar éis do bhrúnna praghsanna domhanda mar aon le beartas airgeadaíochta neamhghnách dímheas mór sa lira a spreagadh agus an boilsciú a mhéadú go dtí an leibhéal is airde le 20 bliain anuas (níos mó ná 85 % i mí Dheireadh Fómhair 2022). San Úcráin, mar gheall ar chur isteach ar shlabhraí soláthair, costais táirgthe níos airde agus priontáil airgid ag an mBanc Náisiúnta chun an cogadh a mhaoiniú, tháinig méadú mór ar an mboilsciú, agus baineadh buaic 26,6 % amach ag deireadh 2022 sular thosaigh sé ag maolú.
Is iad príomhthréithe na margaí saothair sna Balcáin Thiar agus sa Tuirc gníomhaíocht íseal fhoriomlán (go háirithe i measc na mban agus na ndaoine óga), dífhostaíocht ard, agus imirce daoine oilte. Tá neamhréireanna struchtúracha fós ann maidir le scileanna, agus iad á spreagadh ag tearcinfheistíocht i gcaipiteal daonna agus ag córais oideachais laga. Chuige sin, tá gá le beartais níos gníomhaí maidir leis an margadh saothair, le hidirphlé sóisialta neartaithe dépháirteach agus trípháirteach agus le hinfheistíochtaí san uas-sciliú agus san athsciliú. Sa chomhthéacs sin, gheall comhpháirtithe na mBalcán Thiar in 2021 scéimeanna Ráthaíochta don Aos Óg a bhunú de réir shamhail an Aontais. Faoi lár 2023, bhí sainghrúpaí idir-aireachta bunaithe ag an gcuid is mó acu chun pleananna cur chun feidhme a fhorbairt. Bhí a bpleananna glactha cheana féin ag trí chomhpháirtí, agus bhí an scéim á cur i bhfeidhm ar bhonn píolótach ag comhpháirtithe eile in 2023. D’fheidhmigh na margaí saothair sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia go measartha maith in 2022, agus thairbhigh siad de theacht na ndídeanaithe cáilithe a bhí ag teitheadh ó chogadh na Rúise in aghaidh na hÚcráine agus ón slógadh sa Rúis, cé go bhfuil laigí struchtúracha ann fós. Mar sin féin, tá ardleibhéil fostaíochta neamhfhoirmiúla fós ina bpríomh-shaincheist ar fud na dtíortha comhpháirtíochta uile. San Úcráin, le sreafaí dídeanaithe agus easáitiú inmheánach, mar aon leis an scrios ollmhór caipitil, rinneadh difear as cuimse don mhargadh saothair, a raibh ráta gníomhaíochta sách íseal agus imirce daoine oilte ina saintréith aige cheana féin. Beidh gá le hiarrachtaí ollmhóra chun margadh saothair feidhmiúil a atógáil agus chun aghaidh a thabhairt ar an nganntanas scileanna a luaithe a thiocfaidh deireadh leis an gcogadh. I ndáil leis sin, beidh sé ríthábhachtach an t‑idirphlé sóisialta a neartú, lena n‑áirítear fothú acmhainneachta le haghaidh na gcomhpháirtithe sóisialta.
Tá sé ag éirí níos tábhachtaí go gcuirfidh gach ceann de na deich ngeilleagar mhéadaithe dlús le hathchóirithe struchtúracha chun téarnamh inbhuanaithe a chumasú sa mheántéarma agus chun dul chun cinn a dhéanamh i dtaca leis an dá chritéar eacnamaíocha maidir le ballraíocht san Aontas a chomhlíonadh: geilleagair mhargaidh fheidhmiúla a áirithiú agus an acmhainneacht déileáil le brú iomaíochta agus le fórsaí margaidh san Aontas a léiriú.
Maidir le geilleagair mhargaidh fheidhmiúla, ní féidir a mheas faoi láthair go bhfuil geilleagar margaidh lánfheidhmiúil ag aon cheann de thíortha na mBalcán Thiar, agus tá leibhéil na comhlíontachta éagsúil d’ainneoin an dul chun cinn atá déanta i roinnt tíortha. Cé go bhfuil an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin fós ag céim luath den ullmhúchán agus nach ndearnadh aon dul chun cinn le bliain anuas, rinne formhór na gcomhpháirtithe eile roinnt dul chun cinn nó dul chun cinn maith maidir le geilleagair mhargaidh fheidhmiúla a fhorbairt agus bhain siad leibhéal ullmhúcháin measartha nó maith amach. Tá dul chun cinn maith déanta ag geilleagar margaidh na Tuirce, ach tá imní mhór fós ann maidir lena fheidhmiú toisc go ndeachthas ar gcúl i dtaca le príomhgnéithe, amhail stiúradh beartais airgeadaíochta agus an timpeallacht institiúideach agus rialála. Tá bearta déanta ó bhí an toghchán ann chun aghaidh a thabhairt ar chuid de na hábhair imní sin. Tá an Mholdóiv agus an Úcráin ag céim luath/tá leibhéal áirithe ullmhúcháin bainte amach acu, agus tá an tSeoirsia measartha ullamh. Maidir leis an acmhainneacht déileáil le brú iomaíochta agus le fórsaí margaidh, níl ach leibhéal maith ullmhúcháin ag an Tuirc. Tá an tSeirbia, Montainéagró agus an Mhacadóin Thuaidh measartha ullamh, tá leibhéal áirithe ullmhúcháin bainte amach ag an Albáin agus ag an tSeoirsia, tá an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin agus an Mholdóiv ag céim luath/tá leibhéal áirithe ullmhúcháin bainte amach acu, agus tá an Chosaiv agus an Úcráin ag céim luath.
Lean leibhéal cur chun feidhme na treoraíochta beartais a comhaontaíodh go comhpháirteach de bheith ag dul in olcas ar fud na mBalcán Thiar agus na Tuirce, ag titim ó 50,8 % in 2020 go 42,9 % in 2021 agus go 40,8 % in 2022. Tá cur chun feidhme na treoraíochta beartais ríthábhachtach do na tíortha chun a ngeilleagair a ailíniú a thuilleadh le geilleagar an Aontais agus chun ullmhú dá rannpháirtíocht amach anseo i gcreat an Aontais Eorpaigh chun beartais eacnamaíocha agus shóisialta a chomhordú agus chun faireachas a dhéanamh orthu. Is gá an inbhuanaitheacht fhioscach a fheabhsú, forbairt an chaipitil dhaonna a chur chun cinn, agus athléimneacht a chothú i leith suaití a bheidh ann amach anseo. Ba cheart leanúint de na hiarrachtaí maidir leis an aistriú digiteach agus an t‑aistriú glas a chur chun cinn, feabhas a chur ar an timpeallacht ghnó agus comhtháthú eacnamaíoch réigiúnach a dhoimhniú bunaithe ar chaighdeáin an Aontais chun infheistíocht a mhealladh agus borradh a chur faoin bhfás eacnamaíoch.
Iarscríbhinn 2. Cur Chun Feidhme an Phlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do na Balcáin Thiar
Tá cur chun feidhme an Phlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta (EIP) do na Balcáin Thiar, a glacadh an 6 Deireadh Fómhair 2020, faoi lán seoil. Is é is aidhm don phlean comhtháthú níos dlúithe a bhaint amach agus an bhearna shocheacnamaíoch idir an réigiún agus an tAontas a dhúnadh, rud a chuideoidh leis an aistriú glas agus leis an aistriú digiteach agus a thabharfaidh na Balcáin Thiar níos gaire do mhargadh aonair an Aontais. Cuirtear an plean chun feidhme trí phacáiste deontas dar luach EUR 9 mbilliún ón Aontas agus trí Shaoráid Ráthaíochta na mBalcán Thiar, a mheastar a mheallfaidh suas le EUR 20 billiún d’infheistíochtaí.
Meastar go méadófar tionchar na n‑infheistíochtaí sin ar gheilleagar an réigiúin trí dhul chun cinn inbhraite i gcur chun feidhme an Chómhargaidh Réigiúnaigh agus na gClár Athchóirithe Eacnamaíoch, chomh maith le dul chun cinn leanúnach i réimsí an smachta reachta, na bainistíochta airgeadais phoiblí agus athchóiriú an riaracháin phoiblí.
Go dtí seo, tá cistiú dar luach EUR 4,29 billiún de dheontais formheasta nó geallta ag an Aontas agus meastar go ndéanfaidh sé níos mó ná EUR 10,76 billiún d’infheistíocht a ghiaráil ó fhoinsí eile. Áirítear leis sin cistiú do 54 thionscadal shuaitheanta faoi Chreat Infheistíochta na mBalcán Thiar (WBIF), gníomhaíochtaí déthaobhacha agus iltíre faoin Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais (IPA) agus cistiú IPARD (an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais don Fhorbairt Tuaithe) chun tacú le bearta talmhaíochta. Ina theannta sin, d’fhormheas an tAontas soláthar 21 ráthaíocht faoin gCiste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe (CEFI+), lena ndéanfar infheistíocht mhór a ghiaráil trí bhainc agus trí institiúidí idirnáisiúnta maoinithe idirnáisiúnta.
Leis an infheistíocht i nascacht iompair, dírítear ar an mbonneagar is gá a fhorbairt don iompar ar bóthar, ar iarnród agus ar uiscebhealaí i gcomhréir le tosaíochtaí an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair. Dírítear freisin ar an mbonneagar atá ann cheana a uasghrádú agus a ghlasú chun rannchuidiú le réitigh soghluaisteachta cliste i gcomhréir leis an gClár Oibre Glas.
Sna príomhthionscadail shuaitheanta arna bhformheas faoi WBIF mar chuid de EIP, dírítear ar na nithe seo a leanas: (i) an t‑iarnród Conair X idir an tSeirbia agus an Bhulgáir; (ii) an Mórbhealach Síochána, a nascann an Chosaiv agus an tSeirbia; (iii) an mótarbhealach Conair Vc sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, a nascann an tír leis an Aidriadach, leis an Ungáir agus leis an gCróit; (iv) an Mórbhealach Gorm san Albáin; (v) an mótarbhealach Conair VIII sa Mhacadóin Thuaidh; agus (vi) idirnascairí mótarbhealaigh agus iarnróid eile agus seachbhealaí sa réigiún.
Leis na tionscadail sin, comhlánaítear infheistíochtaí nascachta a glacadh sna blianta roimhe seo, ar cuireadh roinnt díobh i gcrích le roinnt míonna anuas. Áirítear leo sin an chuid den mhótarbhealach Conair Vc Tarcin agus Tollán Ivan sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin agus an stráice iarnróid de Chonair IV Bar-Vrbnica i Montainéagró.
I gcomhar le Buanrúnaíocht an Chonartha um an gComhphobal Iompair, leanann an réigiún de bheith ag obair ar bhearta athchóirithe trí chúig phlean gníomhaíochta earnála (iarnród, bóithre, sábháilteacht ar bhóithre, éascú iompair, agus uisce-iompar agus ilmhódúlacht) agus an straitéis um an tsoghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste do na Balcáin Thiar a chur chun feidhme. Is uirlis phleanála bhreise é an plean oibre rollach 5 bliana arna fhormhuiniú ag na sé chomhpháirtí le haghaidh na n‑athchóirithe agus an bhonneagair nach mór don réigiún tús áite a thabhairt dóibh sna blianta amach romhainn.
Tacaítear le cur chun feidhme na bpleananna gníomhaíochta sin agus le nuachóiriú an bhonneagair atá ann cheana tríd an gclár iompair sábháilte agus inbhuanaithe ar fiú EUR 80 milliún é arna ghlacadh ag Bord Oibríochtúil WBIF i mí an Mheithimh 2023. Leis sin, maoinítear réitigh soghluaisteachta cliste agus inbhuanaithe trí dhícharbónú agus digitiú.
Tar éis ‘lánaí glasa’ a thabhairt isteach sa réigiún le linn phaindéim COVID-19, tá lánaí glasa agus gorma comhchosúla (ar thrasnuithe muirí) á gcruthú freisin idir na Balcáin Thiar agus tíortha an Aontais mar chuid de na bearta éascaithe iompair. Tá siad á gcur i bhfeidhm ar bhonn píolótach faoi láthair leis an nGréig, leis an Iodáil agus leis an gCróit, agus tá lánaí ar an teorainn idir an tSeirbia agus an Ungáir á gcaibidliú.
Ar deireadh, mar chuid den togra le haghaidh athbhreithniú ar an Rialachán maidir leis an nGréasán Tras-Eorpach Iompair (TEN-T), tá conair na mBalcán Thiar bunaithe agus cuimsithe sa ghréasán cuimsitheach agus go páirteach sa chroíghréasán. Is léiriú é sin ar thiomantas an Aontais don nascacht sa réigiún, rud a mheastar a bheith ina dhlúthchuid de líonra iompair an Aontais.
Maidir le cúnamh airgeadais le haghaidh iompar inbhuanaithe faoi EIP, rinneadh EUR 1,74 billiún a fhormheas go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 5,7 billiún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Díríonn tionscadail shuaitheanta an aistrithe chuig fuinneamh glan agus na nascachta ar infheistíocht i bhfoinsí fuinnimh in-athnuaite, ar ‘rabharta athchóiriúcháin’ na héifeachtúlachta fuinnimh agus ar an aistriú ó ghual a éascú. Tacaítear le slándáil fuinnimh agus le héagsúlú soláthair freisin.
I mí Dheireadh Fómhair 2022, d’fhógair an Coimisiún Pacáiste Tacaíochta Fuinnimh don réigiún ar fiú EUR 1 bhilliún é. Is ionann leath mhéid an phacáiste agus tacaíocht spriocdhírithe do ghrúpaí sóisialta leochaileacha agus do ghnólachtaí leochaileacha, agus úsáidtear an leath eile chun dlús a chur leis an aistriú fuinnimh, go háirithe trí infheistíochtaí i mbearta éifeachtúlachta fuinnimh, éagsúlú soláthair agus giniúint foinsí fuinnimh in-athnuaite. Eisíocadh an chuid is mó den tacaíocht dhíreach go luath in 2023, agus tá tús áite á thabhairt do na hinfheistíochtaí agus tá siad á nglacadh le linn 2023.
Tá 18 dtionscadal infheistíochta de chuid EIP glactha ag Bord Oibríochtúil WBIF go dtí seo, ar tionscadail iad lena ndírítear ar ghléasraí cumhachta gréine/fótavoltacha a thógáil (e.g. san Albáin, sa Chosaiv agus sa Mhacadóin Thuaidh), ar fheirmeacha gaoithe (e.g. sa tSeirbia), ar ghléasraí hidreachumhachta a athshlánú (e.g. san Albáin, sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin, sa Mhacadóin Thuaidh agus sa tSeirbia), ar ghréasán tarchurtha leictreachais (e.g. conair leictreachais Thras-Balcáin) agus ar an éifeachtúlacht fuinnimh. Ina theannta sin, tá an tAontas ag tacú le hinfheistíochtaí in idirnascairí gáis agus tá siad á soláthar aige chun éagsúlú níos fearr maidir le foinsí fuinnimh a áirithiú.
Chun fuinneamh in-athnuaite agus éifeachtúlacht fuinnimh a chur chun cinn agus chun tacú le dul chun cinn maidir le foirgnimh phoiblí agus phríobháideacha a athchóiriú, d’athshlánaigh an Coimisiún an clár réigiúnach um éifeachtúlacht fuinnimh le EUR 100 milliún trí chomhaontú ranníocaíochta a síníodh i mí na Nollag 2022. Maoiniú EUR 45 mhilliún le haghaidh saoráid ráthaíochta thiomnaithe do thionscadail a bhaineann go príomha le héifeachtúlacht fuinnimh agus le foinsí fuinnimh in-athnuaite, fuarthas tuairim dhearfach ina leith ó Bhord Oibríochtúil WBIF i mí Aibreáin 2022 agus tá sé á chaibidliú faoi láthair.
I mí na Nollag 2022, ghlac na Balcáin Thiar spriocanna fuinnimh agus aeráide 2030 faoi Chonradh an Chomhphobail Fuinnimh. Ar an mbonn sin, tá a bpleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide féin á bhforbairt acu faoi láthair ina leagtar amach na céimeanna chun na spriocanna sin a bhaint amach. Tá an Coimisiún agus an Comhphobal Fuinnimh i dteagmháil freisin leis na Balcáin Thiar maidir le Córas Trádála Astaíochtaí réigiúnach a fhorbairt mar chuid dá bpróiseas aontachais.
Agus formhór an réigiúin ag brath go mór ar bhreoslaí iontaise, beidh an t‑aistriú ó ghual sa réigiún ina dhúshlán mór socheacnamaíoch. Dá bhrí sin, tá an Coimisiún ag tacú leis an ardán comhair le haghaidh réigiúin ghuail i mbun aistrithe sna Balcáin Thiar agus san Úcráin, rud a léiríonn tionscnamh comhchosúil de chuid an Aontais. Rinneadh sraith iomlán malartuithe déthaobhacha le réigiúin an Aontais cheana féin, agus tá malartuithe eile á bpleanáil.
Maidir le cúnamh airgeadais faoi EIP le haghaidh fuinneamh glan, glacadh EUR 617 milliún go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 1,3 billiún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Thairis sin, d’eisigh Bord Oibríochtúil WBIF tuairim dhearfach maidir le sé ráthaíocht rochtana oscailte a sholáthar a meastar go nginfidh siad infheistíochtaí móra i mbonneagar fuinnimh, san éifeachtúlacht fuinnimh agus san aistriú fuinnimh. Tá na conarthaí á gcaibidliú faoi láthair.
Comhlánaíonn tosaíochtaí EIP maidir le hiompar agus fuinneamh na hiarrachtaí i réimse an chomhshaoil agus an athraithe aeráide. Le chéile, rannchuidíonn siad le cur chun feidhme an Chláir Oibre Ghlais do na Balcáin Thiar, a glacadh le EIP agus a d’fhormhuinigh ceannairí na mBalcán Thiar trí Dhearbhú Shóifia i mí na Samhna 2020. Tá an clár oibre cúig cholún ag brath ar athchóirithe agus infheistíochtaí rialála sa réigiún chun é a ailíniú le huaillmhianta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip, go háirithe i réimsí an aistrithe fuinnimh, an choisc ar thruailliú, an gheilleagair chiorclaigh, chosaint na bithéagsúlachta agus an táirgthe inbhuanaithe bia. Cuirtear cur chun feidhme an chláir oibre chun cinn le tionscadail shuaitheanta EIP a bhaineann le hiompar inbhuanaithe, an t‑aistriú fuinnimh agus bainistiú dramhaíola agus fuíolluisce.
Tá plean gníomhaíochta mionsonraithe don chlár oibre á chur chun feidhme ag an réigiún, plean a d’fhormhuinigh na ceannairí ag cruinniú mullaigh Brdo i mí Dheireadh Fómhair 2021. Cé go bhfuil ról lárnach ag an gComhairle um Chomhar Réigiúnach fós maidir le comhordú na dtionscnamh réigiúnach faoin gClár Oibre Glas, thug an Coimisiún clár EU4Green dar luach EUR 11 mhilliún i gcrích le Gníomhaireacht Comhshaoil na hOstaire chun cuidiú le gach comhpháirtí obair a dhéanamh ar a gcuid straitéisí agus athchóirithe féin.
Sa bhreis ar na tionscadail fuinnimh agus iompair a luadh roimhe seo, tá infheistíocht a fhaigheann tacaíocht ón Aontas i bhfabhar an Chláir Oibre Ghlais dírithe ar bhainistiú dramhaíola agus fuíolluisce, an geilleagar ciorclach, cosaint an chomhshaoil agus talmhaíocht inbhuanaithe. Faoi thionscadal suaitheanta 7, tá maoiniú formheasta ag Bord Oibríochtúil WBIF agus ag an gCoimisiún go dtí seo le haghaidh seacht dtionscadal infheistíochta um bainistiú uisce agus fuíolluisce sna sé thír chomhpháirtíochta (lena n‑áirítear sna príomhchathracha Podgairítse, Scóipé, Béalgrád agus Sairéavó) agus le haghaidh trí chlár lena dtacaítear le bainistiú dramhaíola (san Albáin, sa Mhacadóin Thuaidh agus sa tSeirbia). Tá sraith clár déthaobhach ann freisin maidir leis an mbithéagsúlacht agus cosaint an chomhshaoil i limistéir shonracha (e.g. Loch Prespa). Tá clár réigiúnach ann freisin chun truailliú i gcathracha a chomhrac trí thacú le Cúnant na Méaraí don Aeráid agus d’Fhuinneamh, rud a chuidíonn le cathracha pleananna a fhorbairt agus treoirthionscadail a chur chun feidhme sa réimse seo.
Cuirtear an t‑aistriú glas agraibhia chun feidhme den chuid is mó trí IPARD. Gealladh EUR 152 mhilliún faoi EIP go dtí seo chun tacú le nuachóiriú an táirgthe inbhuanaithe bia.
Maidir le cúnamh airgeadais le haghaidh chosaint an chomhshaoil agus an athraithe aeráide faoi EIP, glacadh EUR 633 mhilliún go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA agus IPARD é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 685 mhilliún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Thairis sin, d’eisigh Bord Oibríochtúil WBIF tuairim dhearfach maidir le ceithre ráthaíocht rochtana oscailte a bhaineann leis an aistriú glas a sholáthar, lena ndírítear ar aistriú inbhuanaithe cathracha, linnte carbóin agus bannaí glasa. Tá na conarthaí á n‑ullmhú d’fhonn iad a shíniú in 2023.
Le EIP, tacaítear freisin leis an réigiún ina chlaochlú digiteach trí chúnamh teicniúil agus infheistíocht. Dírítear leis ar na hathchóirithe rialála atá fabhrach do mhargadh seirbhísí digiteacha a fhorbairt agus ar infheistíocht a chur chun cinn i réitigh dhigiteacha nuálacha agus i mbonneagar digiteach. Formheasadh dhá thionscadal faoi WBIF go dtí seo, tionscadail a bhaineann le leathanbhanda sa tSeirbia agus saotharlanna TFC san Albáin.
Maidir le hathchóiriú an chreata dhlíthiúil, coinníonn an Coimisiún idirphlé rialála bliantúil ar bun leis an réigiún maidir leis an mbeartas digiteach agus tacaíonn sé leis na cruinnithe mullaigh digiteacha rialta ardleibhéil sna Balcáin Thiar. Ag an idirphlé an 30 Meitheamh 2023, shínigh an Albáin, Montainéagró, an Mhacadóin Thuaidh agus an tSeirbia Comhaontuithe Comhlachais leis an gClár don Eoraip Dhigiteach (DIGITAL). Le rannpháirtíocht in DIGITAL, beidh na tíortha in ann páirt a ghlacadh sa Líonra Mol Eorpach maidir leis an Nuálaíocht Dhigiteach lena dtacaítear le cuideachtaí agus leis an earnáil phoiblí san aistriú glas agus san aistriú digiteach. Shínigh na sé thír an Dearbhú maidir le Todhchaí an Idirlín in 2022, ina leagtar amach fís agus prionsabail an idirlín iontaofa. Tá an réigiún comhlachaithe go hiomlán freisin le Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach.
Bhí ról lárnach ag an gCoimisiún, in éineacht leis an gComhairle um Chomhar Réigiúnach, i dtaca leis an gcomhaontú maidir le fánaíocht réigiúnach a bhaint amach, comhaontú lenar tugadh isteach scéim ‘Fánaíocht ar Tháillí Baile’ sa réigiún an 1 Iúil 2021. Rinne príomhoibreoirí an Aontais agus na mBalcán Thiar an chéad laghdú deonach ar mhuirir fánaíochta sonraí a thabhairt i bhfeidhm an 1 Deireadh Fómhair 2023. Tháinig na hoibreoirí ar chomhaontú freisin maidir le conair faoileoireachta le haghaidh laghduithe breise sna blianta amach romhainn d’fhonn na praghsanna a thabhairt gar do scéim ‘Fánaíocht ar Tháillí Baile’ faoi 2028.
Go comhthreomhar, tá forbairt réiteach digiteach nua le haghaidh gnéithe éagsúla de gheilleagair na mBalcán Thiar á cur chun cinn ag an Aontas, lena n‑áirítear iompar, fuinneamh, lóistíocht, rialtas agus tráchtáil. Tionscnamh mór chun réitigh den sórt sin a chur chun cinn is ea an Balkathon bliantúil, lena dtugtar aitheantas do thionscadail nuálacha um aistriú digiteach.
Tá clár réigiúnach, EU4Digital, á ullmhú. Tá buiséad EUR 15 mhilliún aige, agus tá sé beartaithe é a chur chun feidhme i gceann 3 bliana. Is é is aidhm don chlár obair leanúnach an Chómhargaidh Réigiúnaigh – an Limistéir Dhigitigh Réigiúnaigh a chomhlánú, obair a chuireann le cuspóirí an Chláir Oibre Dhigitigh do na Balcáin Thiar.
Tá an chibearshlándáil fós ina gné thábhachtach de EIP. Cuireadh measúnú ar riachtanais chibearshlándála le haghaidh an réigiúin i gcrích, agus tá sraith imeachtaí cúnaimh theicniúil á reáchtáil tríd an Ionstraim um Chúnamh Teicniúil agus um Malartú Faisnéise (TAIEX), rud a fhorbraíonn an ullmhacht do chibirtheagmhais.
Maidir le cúnamh airgeadais le haghaidh an chlaochlaithe dhigitigh faoi EIP, glacadh níos mó ná EUR 50 milliún go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 240 milliún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Thairis sin, d’fhormheas Bord Oibríochtúil WBIF ráthaíocht rochtana oscailte amháin a sholáthar sa réimse seo: an tArdán Claochlaithe Dhigitigh.
Trí thacú leis an earnáil phríobháideach, dírítear ar chistiú spriocdhírithe trí shaoráidí ráthaíochta tiomnaithe d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (FBManna) chun gnó a thosú, chun bheith nuálach agus chun bheith iomaíoch. Cuirtear tacaíocht den chineál céanna ar fáil freisin do ghnólachtaí talmhaíochta tuaithe trí IPARD.
Ní mór na dálaí cearta d’fhorbairt agus d’fhás na hearnála príobháidí a chruthú, go háirithe do mhicrifhiontair agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide (MFBManna). Tá an méid sin i gcroílár an idirphlé maidir leis an mbeartas eacnamaíoch a reáchtáiltear le comhpháirtithe na mBalcán Thiar gach bliain trí chleachtadh na gClár Athchóirithe Eacnamaíoch agus trí na moltaí maidir leis an mbeartas eacnamaíoch a eascraíonn as sin, atá ailínithe le tosaíochtaí EIP.
Tacaíocht ón earnáil phríobháideach, atá dírithe go háirithe ar an nuálaíocht a chothú agus ar an aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach a neartú, tá sí á cur ar fáil faoi láthair trí shé scéim thiomnaithe mheasctha san earnáil phríobháideach: An clár ‘Go Green’ do FBManna, an Clár Aeráide, Maoiniú Glas don Chuimsiú, Rochtain Inbhuanaithe ar Mhaoiniú le haghaidh na Fiontraíochta, Bí Digiteach agus Glas don Fhás, iasachtú glas a chur chun cinn.
Tacaíonn an Coimisiún freisin le Fóram Infheistíochta Chomhlachais Tráchtála na Sé Thír sna Balcáin Thiar chun leasanna eacnamaíocha na mBalcán Thiar agus níos faide i gcéin a chur chun cinn. Maoiníonn sé, go háirithe, clár forbartha an tsoláthróra réigiúnaigh, a bhfuil sé d’aidhm aige cuidiú le naisc/deiseanna a chruthú do sholáthraithe intíre.
Ar deireadh, sheol an Coimisiún roinnt tionscnamh faoi Ráthaíocht na mBalcán Thiar mar chuid de CEFI+ níos leithne. Áirítear leis sin deich scéim ráthaíochta a sholáthar chun maoiniú ginearálta fáis do FBManna agus saoráid comhroinnte riosca talmhaíochta a chur ar fáil , chomh maith le fás cuimsitheach agus an t‑aistriú glas agus an t‑aistriú digiteach a chur chun cinn. Tá an méid sin á chonrú faoi láthair.
Maidir le cúnamh airgeadais le haghaidh fhorbairt na hearnála príobháidí faoi EIP, rinneadh EUR 341 mhilliún a fhormheas go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 2,1 billiún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Is é an séú réimse tosaíochta a fhaigheann tacaíocht ó EIP ná caipiteal daonna agus nuálaíocht a fhorbairt, lena n‑áirítear daoine óga, an t‑oideachas agus glacadh leis an nuálaíocht. I mí Iúil 2021, d’fhormhuinigh airí an réigiúin dearbhú lena gceanglaítear ar a dtíortha prionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme agus lena gcuirtear chun feidhme tionscnamh suaitheanta na Ráthaíochta don Aos Óg de chuid EIP. Ag an gCruinniú Mullaigh idir an tAontas agus na Balcáin Thiar i mí Dheireadh Fómhair 2021, seoladh clár oibre cuimsitheach maidir le nuálaíocht, taighde, oideachas, cultúr, an óige agus spórt (an Clár Oibre um Nuálaíocht).
Is scéim ghníomhachtaithe í an Ráthaíocht don Aos Óg chun a áirithiú go bhfaigheann daoine óga sna Balcáin Thiar tairiscint ardchaighdeáin fostaíochta, oideachais leanúnaigh, printíseachta agus oiliúna laistigh de thréimhse áirithe ama tar éis dóibh a bheith dífhostaithe nó tar éis dóibh an t‑oideachas foirmiúil a fhágáil. Faoin scéim, tá gá le hathchóirithe agus le fothú acmhainneachta san oideachas agus sa ghairmoiliúint, san fhostaíocht, sna seirbhísí saothair agus sa chosaint shóisialta. Comhpháirtithe uile na mBalcán Thiar, cé is moite den Bhoisnia agus an Heirseagaivéin (áit a bhfuil obair ar siúl), ghlac siad pleananna náisiúnta cur chun feidhme maidir leis an Ráthaíocht don Aos Óg agus tá sásraí comhordúcháin curtha ar bun acu, agus tá na sásraí sin á gcur i bhfeidhm ar bhonn píolótach ag cuid de na comhpháirtithe cheana féin.
Ó bhí deireadh 2022 ann, tá saoráid an Aontais um chúnamh teicniúil idir piaraí, SOCIEUX+, ar fáil sna Balcáin Thiar. Déanann SOCIEUX+ speisialtóireacht i réimsí na fostaíochta agus na cosanta saothair agus sóisialta agus tugann sé cúnamh gearrthéarmach do thíortha comhpháirtíochta atá ag obair sna hearnálacha incháilithe. Tá 26 ghníomhaíocht ar bun faoi láthair sna Balcáin Thiar, a bhaineann go príomha le cosaint shóisialta agus le saothar agus fostaíocht.
Leis an gClár Oibre do na Balcáin Thiar maidir le Nuálaíocht, Taighde, Oideachas, Cultúr, an Óige agus Spórt, leantar de na Balcáin Thiar a chur ar chonair dhaingean i dtreo comhar níos dlúithe sna réimsí beartais sin. Le go leor iarrachtaí comhair idir Ballstáit an Aontais agus comhpháirtithe na mBalcán Thiar, neartaíodh réimsí tábhachtacha amhail tacú le nuachóiriú na gcóras ardoideachais, comhar tionsclaíoch agus monaraíocht chliste, éiceachórais nuálaíochta a neartú, oiliúint a chur ar phearsanra leighis, digitiú agus cibearshlándáil.
Is é an clár Fís Eorpach príomhionstraim cur chun feidhme an Chláir Oibre um Nuálaíocht, a bhfuil gach ceann de shé chomhpháirtí na mBalcán Thiar comhlachaithe leis anois. Tá rochtain ag an réigiún ar Shaoráid Tacaíochta Beartais RTD freisin agus mhéadaigh sé a ról agus a rannpháirtíocht i dtionscnaimh taighde de chuid an Aontais amhail COST agus EUREKA. Tá an Mhacadóin Thuaidh agus an tSeirbia comhlachaithe le Erasmus+, agus tairbhíonn ceithre chomhpháirtí eile de thacaíocht ón ngné idirnáisiúnta de chlár Erasmus+. Ó bhí 2023 ann, tá tionscnamh na nOllscoileanna Eorpacha de chuid Erasmus+ oscailte do rannpháirtíocht na n‑institiúidí ardoideachais uile ó na Balcáin Thiar mar chomhpháirtithe iomlána. Is comhghuaillíochtaí trasnáisiúnta d’institiúidí ardoideachais iad Ollscoileanna Eorpacha a fhorbraíonn comhar struchtúrach agus straitéiseach fadtéarmach, a chruthaíonn ollscoileanna na todhchaí agus a chuireann luachanna agus féiniúlacht na hEorpa chun cinn. Tá comhpháirtithe na mBalcán Thiar comhlachaithe go hiomlán freisin le tionscnaimh an Aontais i réimse an chultúir, lena n‑áirítear an clár Eoraip na Cruthaitheachta agus an tionscnamh Bauhaus Eorpach Nua. Cuireann an tionscnamh sin nuálaíocht, inbhuanaitheacht, cuimsiú agus aeistéitic i mbonneagar agus i dtionscadail eile chun cinn agus baineann sé go háirithe le cur chun feidhme an Chláir Oibre Ghlais.
Áirítear le cúnamh an Aontais sa réimse sin freisin dlúthchomhar leis na Balcáin Thiar maidir leis an tsláinte. Tá an réigiún comhlachaithe fós le hobair Choiste Slándála Sláinte an Aontais agus an Lárionaid Eorpaigh um Ghalair a Chosc agus a Rialú, agus tá rochtain aige ar sholáthar comhpháirteach soláthairtí leighis. Tá tionscadal athléimneachta géarchéime sláinte sna Balcáin Thiar á mhaoiniú ag an Aontas agus tá tionscadal infheistíochta á mhaoiniú aige freisin chun Ospidéal Ollscoile na Leanaí i mBéalgrád a leathnú.
Maidir le cúnamh airgeadais le haghaidh fhorbairt an chaipitil dhaonna faoi EIP, rinneadh EUR 368 milliún a fhormheas go dtí seo faoi WBIF agus gealladh faoi chláir dhéthaobhacha iltíre IPA é. Meastar go ndéanfaidh sé sin EUR 477 milliún breise a ghiaráil ó fhoinsí eile.
Tá tiomantas an réigiúin (agus tacaíocht an Aontais) ina mbonn taca leis na sé thosaíocht atá ag EIP – agus méadaítear tionchar na dtosaíochtaí sin – chun Cómhargadh Réigiúnach a chruthú sna Balcáin Thiar bunaithe ar na ceithre shaoirse gluaiseachta. Dul chun cinn mór a bhí ann ag deireadh 2022 nuair a tugadh trí chomhaontú i gcrích maidir le saorghluaiseacht daoine sa réigiún. Le cur chun feidhme rathúil na gcomhaontuithe sin, éascófar taisteal agus aitheantas do cháilíochtaí ardoideachais agus do cháilíochtaí gairmiúla áirithe. Tá an tAontas ag tacú le forbairt an Chómhargaidh tríd an gComhairle um Chomhar Réigiúnach agus trí Chomhaontú Saorthrádála Lár na hEorpa (CEFTA).
Ar deireadh, braitheann rath an Phlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta ar na comhpháirtithe uile dea-chleachtais a chur chun feidhme maidir leis an smacht reachta, bainistíocht airgeadais phoiblí agus infheistíochta agus riarachán poiblí gairmiúil agus éifeachtúil a chothú.
Iarscríbhinn 3. Cur chun feidhme an Phlean Eacnamaíoch agus Infheistíochta (EIP) – forléargas ar an Úcráin, ar an Moldóiv agus ar an tSeoirsia
In 2021 sheol an tAontas agus a chúig chomhpháirtí san Oirthear Plean Eacnamaíoch agus Infheistíochta do Chomhpháirtíocht an Oirthir (EIP). Is é is aidhm dó tacú le téarnamh eacnamaíoch tar éis 2 bhliain de ghéarchéim sláinte a bhí díobhálach go sóisialta agus ó thaobh an gheilleagair de. Tá sé d’aidhm ag an bplean freisin na claochluithe glasa agus digiteacha is gá a dhéanamh chun geilleagair a thógáil atá nuálach, inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de, cuimsitheach go sóisialta agus athléimneach.
Ó cuireadh tús le cogadh foghach gan chúis na Rúise in aghaidh na hÚcráine, tá tábhacht shocheacnamaíoch agus ábharthacht pholaitiúil iomlán nua bainte amach ag EIP. Tá sé ina dhlúthchuid d’fhreagairt an Aontais ar thionchar an chogaidh i gcoinne na hÚcráine tríd an leachtacht a sholáthar agus na hinfheistíochtaí is gá a shlógadh chun cuidiú le geilleagar na hÚcráine – agus le geilleagar na Moldóive – fanacht i mbun gnó. Tá EIP ina chuid freisin de thacaíocht an Aontais chun an dá thír sin – chomh maith leis an tSeoirsia – a chomhtháthú i ngeilleagar agus i margaí fuinnimh, digiteacha agus iompair an Aontais. Is príomhshásra é chun a n‑iarrachtaí aontachais a éascú agus chun leas a bhaint as na buntáistí a bhaineann le lánpháirtiú na hEorpa.
Is é uaillmhian an phlean infheistíocht suas le EUR 17 mbilliún a shlógadh sa réigiún in 2021-2027 trí EUR 2,3 billiún de dheontais agus ráthaíochtaí de chuid an Aontais a ghiaráil. Tá bearta beartais tionlacain agus tacaíocht theicniúil ina gcuid de chur chun feidhme EIP freisin.
Ó mhí Mheán Fómhair 2023 ar aghaidh, rinneadh an méid iomlán EUR 6,2 billiún a shlógadh trí dheontais dhéthaobhacha agus réigiúnacha, oibríochtaí measctha agus ráthaíochtaí chun tacú le tosaíochtaí EIP san Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia. Le EUR 3,5 billiún den mhéid sin tacófar le cur chun feidhme tionscadal suaitheanta tíre. Is éard atá sa líon infheistíochtaí a slógadh go dtí seo faoi EIP 40 % den spriocmhéid de EUR 17 mbilliún d’infheistíochtaí atá le slógadh. Sa chéad leath de 2023, cuireadh dlús leis an infheistíocht a bhuí leis an bplean. Le tabhairt i gcrích comhaontuithe nua ráthaíochta le hinstitiúidí airgeadais comhpháirtíochta faoin ionstraim CEFI+, tá coinne leis go gcuirfear dlús breise le cur chun feidhme an phlean.
Iompar inbhuanaithe
Tá nascacht iompair inbhuanaithe ina príomhthosaíocht sa réigiún ó seoladh Comhpháirtíocht an Oirthir in 2009. I mí na Nollag 2021 rinne an tAontas agus a chomhpháirtithe san Oirthear athnuachan ar a dtiomantas croínaisc iompair a neartú, agus aird ar leith á tabhairt do chroíghréasán táscach leathnaithe TEN-T, lena n‑áirítear naisc ar fud na Mara Duibhe. Tá acmhainneacht ollmhór ag feabhsuithe ar phríomhnaisc aeir, bóthair, iarnróid, mhuirí agus uiscebhealaí intíre forbairt eacnamaíoch inbhuanaithe, comhtháthú margaidh agus trádáil trasteorann sa réigiún agus idir an réigiún agus an tAontas a spreagadh. Ó bhí 2021 ann, slógadh EUR 1,2 billiún chun tacú le nascacht iompair.
San Úcráin agus sa Mholdóiv, tá an tAontas ag cloí lena thiomantas tacú le cur chun feidhme Thionscnamh na Lánaí Dlúthpháirtíochta idir an tAontas agus an Úcráin. Is conairí iompair tosaíochta iad lánaí dlúthpháirtíochta lena nasctar an Úcráin agus an Mholdóiv leis an Aontas Eorpach. Is iad sin an príomhbhealach chun earraí fíor-riachtanacha a thrádáil ón Úcráin agus chuig an Úcráin, agus anois tá siad ina líne tharrthála do gheilleagar na tíre. Tá an Coimisiún ag obair le Ballstáit an Aontais, leis an Úcráin, leis an Moldóiv, le comhpháirtithe agus cuideachtaí idirnáisiúnta, agus le hoibreoirí iompair chun feidhmiú na lánaí dlúthpháirtíochta a leathnú agus feabhas a chur orthu. Tá an Coimisiún ag díriú ar chostais iompair agus lóistíochta feadh na lánaí dlúthpháirtíochta a laghdú trí nósanna imeachta cuíchóirithe, tríd an mbonneagar a uasghrádú agus trí leas a bhaint as acmhainneacht iomlán na mbealaí uile. Sa chomhthéacs sin, déanfar uasghrádú ar phointí trasteorann iarnróid agus bóithre idir Ballstáit chomharsanachta an Aontais (an Ungáir, an Pholainn, an Rómáin agus an tSlóvaic) agus an Úcráin agus an Mholdóiv le naoi dtionscadal de chuid na Saoráide um Chónascadh na hEorpa, le haghaidh tacaíocht iomlán ón Aontas dar luach beagnach EUR 250 milliún.
In 2022, d’oibrigh an Coimisiún i gcomhar le húdaráis na Moldóive, leis an mBanc Eorpach Athfhoirgníochta agus Forbartha (BEAF) agus leis an mBanc Eorpach Infheistíochta (BEI) chun tacú le hathshlánú na haise iarnróid thuaidh-theas. Is é an príomhchuspóir feabhas a chur ar acmhainneacht ghréasán iarnróid na Moldóive a chumhdaíonn tuairim is 128 km ar an gconair Vălcineț-Ocnița-Ungheni-Chișinău-Căinari, go háirithe ó thaobh noirm meáchain agus luas taistil de. Tagann sé sin sa bhreis ar infheistíochtaí gearrthéarmacha arb é is aidhm dóibh an príomhphointe trasnaithe teorann bóthair idir an Úcráin agus an tSlóvaic a uasghrádú go tapa agus trealamh a cheannach, amhail scanóirí agus gineadóirí, le haghaidh pointí trasnaithe teorann tosaíochta idir an Úcráin agus Ballstáit an Aontais. Shlóg an Coimisiún EUR 20 milliún i ndeontais tríd an Ionstraim Beartais Eachtraigh mar aon le hiasacht EUR 12 mhilliún ó BEAF.
Sa tSeoirsia, lean an tAontas agus BEI de bheith ag infheistiú sa mhórbhealach thoir-iarthair agus béim á cur ar ‘spotaí dubha’, ar codanna iad den bhóthar ina bhfuil an líon tionóiscí bóthair agus an líon básanna an-ard. Leanfaidh an tAontas agus BEI de thacaíocht a thabhairt d’fhorbairt na conaire ríthábhachtaí sin leis an méid iomlán EUR 446 mhilliún (lena n‑áirítear EUR 16,8 milliún i ndeontais). Chun tacú le tionscnamh suaitheanta 2 sa tSeoirsia, sheol an tAontas staidéar féidearthachta cuimsitheach freisin chun measúnú a dhéanamh ar inmharthanacht tráchtála línte farantóireachta/friothálacha breise chun an tSeoirsia a nascadh leis an mBulgáir tríd an Muir Dhubh.
I mí na Samhna 2022 bhí an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia ina mbreathnóirí a bhí rannpháirteach i gcomhlachtaí an Chomhphobail Iompair. Rachaidh sé sin chun tairbhe do na tíortha ó thaobh acquis ábhartha iompair an Aontais a chur chun feidhme agus gréasán táscach TEN-T a fhorbairt ar a gcríoch, chomh maith le dea-chleachtais a roinnt le comhpháirtithe réigiúnacha na mBalcán Thiar agus le Ballstáit an Aontais. Tá teagmháil cheana féin ag Buanrúnaíocht an Chonartha um an gComhphobal Iompair (CCI) leis na breathnóirí atá rannpháirteach ar leibhéil éagsúla chun iad a thabhairt isteach in obair an Chomhphobail Iompair, iad a thabhairt isteach in obair choistí teicniúla CCI agus tús a chur leis an obair ar chuid de phríomhspriocanna insoláthartha CCI (amhail na pleananna gníomhaíochta maidir le hiarnróid, bóithre, sábháilteacht ar bhóithre, éascú iompair, iompar d’uisce agus ilmhódúlacht).
Bhí an Mholdóiv agus an Úcráin bainteach leis an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa i mí na Bealtaine agus i mí an Mheithimh 2023, faoi seach. Ba cheart go n‑eascródh comhar neartaithe in earnáil an iompair as sin agus go dtacódh sé le cur chun feidhme TEN-T leathnaithe.
Rochtain ar mhaoiniú a éascú do FBManna
Ó seoladh EIP, tá tacaíocht ghníomhach tugtha ag an Aontas d’iarrachtaí chomhpháirtithe an Oirthir tús a chur lena ngeilleagar tar éis 2 bhliain an-deacair de dhianghlasáil agus de chur isteach ar thrádáil mar gheall ar COVID-19. Tá aird ar leith tugtha ag an Aontas ar aghaidh a thabhairt ar riachtanais mhaoinithe MFBManna trí EUR 1,5 billiún i línte creidmheasa agus i seirbhísí comhairleacha gnó a shlógadh chun cuidiú leo gníomhaíocht a atosú, sciartha den mhargadh ligthe thar ceal a aiséileamh agus a n‑oibríochtaí a dhigitiú agus a nuachóiriú. Cuireann línte creidmheasa a fhaigheann tacaíocht ón Aontas téarmaí iasachtaíochta níos fearr ar fáil do MFBManna, go háirithe trí aibíochtaí níos faide, ceanglais laghdaithe maidir le comhthaobhacht, cúnamh teicniúil saincheaptha agus dreasachtaí infheistíochta a mholadh. Sholáthair an tAontas, i gcomhar le BGK, ráthaíocht EUR 10 milliún don Úcráin chun iasachtú athnuaite a chumasú do FBManna nach gcáileoidís le haghaidh maoiniú nua mar gheall ar rioscaí a bhaineann leis an gcogadh leanúnach.
Éascú trádála
I mí Dheireadh Fómhair 2022 sheol an tAontas Deasc Chabhrach Trádála Chomhpháirtíocht an Oirthir, arb é is aidhm dó rochtain cuideachtaí ar fhaisnéis a bhaineann le trádáil a éascú. Is tairseach ar líne í an Deasc Chabhrach ina bhfuil rochtain mhionsonraithe ar fhaisnéis faoin margadh (rialacháin infheidhme maidir le honnmhairiú agus allmhairiú, bearta taraife agus neamhtharaife, dleachtanna, cánacha, nósanna imeachta, etc.), staidreamh trádála agus léargais anailíseacha ar acmhainneacht mhargaí náisiúnta an Aontais agus Chomhpháirtíocht an Oirthir. Rinneadh suirbhéanna ar bhearta neamhtharaife (bearta rialála, bearta nós imeachta) i ngach tír chun bacainní ar thrádáil earraí agus seirbhísí a shainaithint agus chun moltaí a sholáthar d’fhonn iad a shárú.
Cur chun feidhme EU4Business: Leanadh ar aghaidh leis an tionscadal ‘Connecting Companies’ [Cuideachtaí a nascadh] in 2022 agus go luath in 2023. Is é is aidhm don tionscadal caidreamh trádála agus comhpháirtíochtaí gnó a chur chun cinn i dtíortha comhpháirtíochta an Oirthir trí naisc a chruthú idir FBManna agus eagraíochtaí tacaíochta gnó san Aontas agus i dtíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir is piaraí leis. Forbraíodh scéim soghluaisteachta lena gcumasaítear malartuithe idir FBManna agus eagraíochtaí tacaíochta gnó ón dá réigiún.
Fuinneamh inbhuanaithe agus dícharbónú geilleagar
Ó seoladh EIP, tá dul chun cinn nach beag déanta i réimse ríthábhachtach an fhuinnimh inbhuanaithe, réimse ina bhfuil EUR 1,6 billiún d’infheistíochtaí slógtha cheana ar fud réigiún Chomhpháirtíocht an Oirthir.
In 2022 lean an clár EU4Energy de bheith ag tacú leis an Úcráin, leis an Moldóiv agus leis an tSeoirsia chun a gcreataí fuinnimh dlíthiúla agus rialála a thógáil. Leis an gclár tugadh cúnamh do chomhpháirtithe an Oirthir freisin chun timpeallacht fhabhrach a chruthú chun fuinneamh in-athnuaite agus meascáin fuinnimh níos glaise a fhorbairt. Bhí ról lárnach ag an gclár maidir le cúnamh a thabhairt don Úcráin agus don Mholdóiv i bpróiseas iar-shioncrónaithe an Líonra Eorpaigh d’Oibreoirí Córais Tarchurtha Gáis. Thacaigh sé freisin leis an Úcráin in atógáil leanúnach a córais fuinnimh, rud a chuireann le slándáil an tsoláthair fuinnimh sa réigiún.
Chuathas i mbun comhair leis an nGníomhaireacht Idirnáisiúnta um Fhuinneamh In-athnuaite (IRENA). Ba é b’aidhm leis sin coinníollacha agus bacainní a shainaithint maidir le forbairt agus comhtháthú foinsí fuinnimh in-athnuaite i dtíortha Chomhpháirtíocht an Oirthir.
San Úcráin, lean tionscnamh suaitheanta an Chiste um Éifeachtúlacht Fuinnimh (CEF) (EUR 104 mhilliún arna chumhdach ag an Aontas) dá chlár infheistíochtaí éifeachtúlachta fuinnimh i bhfoirgnimh ilárasán a chur chun feidhme go rathúil. Faoi dheireadh mhí an Mhárta 2023, bhí beagnach 80 000 teaghlach rannpháirteach in CEF, agus 261 thionscadal curtha i gcrích go hiomlán nó i bpáirt i bhfoirgnimh ilárasán (b’athchóirithe doimhne breis agus 80 % díobh sin). In 2022 thug CEF clár nua ‘athchóiriúcháin’ isteach, clár a thacaíonn le deisiúcháin thapa a dhéanamh ar fhoirgnimh chónaithe nach ndearadh damáiste struchtúrtha dóibh de bharr an chogaidh.
Mar chuid de Chomhpháirtíocht Éifeachtúlacht Fuinnimh agus Comhshaoil Oirthear na hEorpa (E5P), chómhaoinigh an tAontas roinnt tionscadal faoi stiúir BEAF maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus téamh ceantair san Úcráin. Cumhdaíonn tionscadail maidir le hathshlánú téimh ceantair Zhytomyr, Ternopil, Lviv, Lutsk agus Chernivtsi agus buiséad iomlán de thart ar EUR 110 milliún acu agus ranníocaíocht iasachta BEAF de EUR 48 milliún. Tá tionscadail éifeachtúlachta fuinnimh d’fhoirgnimh phoiblí Dnipro ar siúl faoi láthair agus buiséad EUR 39 milliún acu, lena n‑áirítear ranníocaíocht iasachta EUR 20 milliún ó BEAF. Sheol BEI mórchlár nua chun athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh phoiblí san Úcráin (suas le 1 000 ospidéal agus scoil) i mí an Mhárta 2023 le deontais ón Aontas agus ón gclár E5P. Cumhdófar leis sin anois gnéithe nach mbaineann le héifeachtúlacht fuinnimh freisin amhail foscadáin bhuamála, bearta sábháilteachta dóiteáin níos fearr agus rochtain níos fearr do dhaoine faoi mhíchumas. I sruth oibre tábhachtach, ar cuireadh tús leis in 2022 agus atá fós ar siúl, tá dhá chlár cúnaimh éigeandála arna maoiniú ag an Aontas maidir le tithíocht do dhaoine atá easáitithe ina dtír féin.
Sa Mholdóiv, síníodh an clár éifeachtúlachta fuinnimh in 2022 (ar clár é arna mhaoiniú le deontas EUR 15 mhilliún agus dhá iasacht de EUR 30 milliún ó BEAF agus ó BEI). Is é an chéad tionscnamh éifeachtúlachta fuinnimh náisiúnta sa Mholdóiv é. Is iad na príomhchatagóirí foirgneamh a ndírítear orthu leis an gclár foirgnimh phoiblí atá faoi úinéireacht an stáit agus/nó na mbardas. Meastar gur fiú thart ar EUR 94 mhilliún an infheistíocht iomlán. Agus é á mhaoiniú faoin gclár E5P, bhain clár um éifeachtúlacht fuinnimh Chişinău i bhfoirgnimh phoiblí isteach an dara céim den chur chun feidhme amach agus is é is aidhm dó 119 bhfoirgneamh phoiblí a athchóiriú. Cuireadh céim 1 téimh cheantar Balti (buiséad iomlán EUR 11 mhilliún, iasacht BEAF EUR 7 milliún) i gcrích, agus tá tús á chur le céim 2 (buiséad iomlán EUR 18 milliún, iasacht BEAF EUR 14 mhilliún).
Sa tSeoirsia, tháinig deireadh le tionscadal nasctha leis an gcoimisiún rialála fuinnimh, arna chur chun feidhme ag cuibhreannas faoi stiúir na hOstaire agus na Gearmáine, i mí Aibreáin 2023. Cumhdaíodh ann gníomhaíochtaí chun forbairt an mhargaidh fuinnimh a chur chun cinn, lena n‑áirítear ról Rialálaí Náisiúnta Fuinnimh agus Uisce na Seoirsia maidir le rialáil an mhargaidh, comhtháthú fuinnimh in-athnuaite agus éifeachtúlacht fuinnimh a chur chun cinn. In 2021-2022, tugadh tacaíocht ón Aontas dar luach EUR 135 mhilliún don Mholdóiv chun cuidiú leis na daoine is leochailí den daonra dul i ngleic le costais fuinnimh atá ag dul i méid agus chun tacú le téarnamh socheacnamaíoch fadtéarmach na tíre, leis an tslándáil fuinnimh agus leis an aistriú fuinnimh. Le Ciste Tacaíochta Fuinnimh na hÚcráine, atá á bhainistiú ag Rúnaíocht an Chomhphobail Fuinnimh agus a bhfuil an Coimisiún Eorpach ina chomhchathaoirleach air, maoiníodh soláthar ardtrealaimh gáis ar fiú beagnach EUR 7,6 milliún é d’Oibreoir Chóras Tarchurtha Gáis na hÚcráine chun saoráidí a ndearnadh damáiste dóibh agus saoráidí atá i gcríocha a saoradh a athchóiriú.
Sa tSeoirsia, faoi E5P, cuireadh tionscadal éifeachtúlachta fuinnimh chun feidhme le haghaidh scoileanna i réigiúin shléibhtiúla (deontas EUR 2,6 milliún). Cuireann KfW agus BEAF clár comhthreomhar chun feidhme chun éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh poiblí a fheabhsú, ar clár é a dtacaíonn deontas EUR 13 mhilliún ón Aontas leis.
Cuidíonn an tIonad Airgeadais agus Aistrithe Teicneolaíochta don Athrú Aeráide – ionú EU4Climate, atá á reáchtáil ag BEAF, le FBManna agus le cuideachtaí meánchaipitlithe a dtionchar ar an gcomhshaol a laghdú chomh maith lena gcostais fuinnimh agus uisce trí theicneolaíochtaí nuálacha glasa a ghlacadh.
Leis an gclár EU4Climate atá ann faoi láthair cuidíodh le tíortha comhpháirtíochta feabhas a chur ar bheartais maidir le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin agus bogadh i dtreo geilleagar íseal-astaíochtaí aeráid-díonach i gcomhréir le Comhaontú Pháras. Seoladh tionscadal nua leis an nGníomhaireacht Eorpach Comhshaoil mar chomhpháirtí cur chun feidhme chun cuidiú leis an tSeoirsia, leis an Moldóiv agus leis an Úcráin córas rialachais éifeachtach a bhunú le haghaidh gníomhú ar son na haeráide.
Bainistiú sócmhainní nádúrtha, an aeráid agus an comhshaol
In 2022, bhain infheistíocht sa gheilleagar ciorclach tairbhe as maoiniú a cuireadh ar fáil trí thacaíocht do FBManna. Bhí tacaíocht rialála agus seirbhísí comhairleacha do ghnólachtaí ag gabháil leis sin, a cuireadh ar fáil go príomha tríd an gclár EU4Environment. San Úcráin, lean an tAontas de thacaíocht a thabhairt do scéimeanna freagrachta leathnaithe táirgeora (EPR) a chruthú le haghaidh sruthanna dramhaíola éagsúla. Ina theannta sin, tugadh léarscáileanna dramhaíola tionsclaíche chun críche le haghaidh réigiúin sa tSeoirsia agus san Úcráin. Sa Mholdóiv, cuireadh measúnuithe réamh-indéantachta i gcrích maidir leis an Limistéar Eacnamaíoch Saor Valkanes agus an Pháirc Thionsclaíoch Tracom a chlaochlú ina bpáirceanna éiceathionsclaíocha. Sa Mholdóiv, cuireadh measúnú ar na sásraí EPR atá ann cheana i gcrích agus soláthraíodh moltaí beartais. Áiríodh orthu sin moltaí chun feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil maidir le cur chun feidhme EPR le haghaidh dramhaíl ó threalamh leictreach agus leictreonach agus ó cheallraí dramhaíola. Maidir le tacaíocht rialála, fuair an tSeoirsia cúnamh chun a straitéis náisiúnta dramhaíola do 2016-2030 a thabhairt cothrom le dáta agus plean bainistithe dramhaíola náisiúnta nua a fhorbairt le haghaidh 2022-2026. Ghlac an rialtas na doiciméid sin i mí Lúnasa 2022. Áirítear orthu sin spriocanna a thabhairt cothrom le dáta, aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna a bhaineann le dramhaíl in-bhithmhillte agus ghuaiseach agus breac-chuntas a thabhairt ar riachtanais do scéimeanna EPR.
Maidir le tacaíocht chomhairleach, forbraíodh measúnuithe éiceanuálaíochta agus treochláir le haghaidh cúig FBM ó na hearnálacha fíona agus éadaigh sa Mholdóiv a bhuí le comhar leis an Eagraíocht um Fhorbairt Fiontraíochta. Fuair ocht FBM sa tSeoirsia de chuid na n‑earnálacha talmhaíochta agus fáilteachais tacaíocht chomhairleach den chineál céanna. Tá measúnú á dhéanamh ar tháirgí ó thrí chuideachta atá dírithe ar onnmhairiú san Úcráin agus ó chúig chuideachta atá dírithe ar onnmhairiú sa tSeoirsia trí úsáid a bhaint as modheolaíocht an Loirg Comhshaoil Táirge.
Maidir leis an mbonneagar uisce san Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia, tá easpa mhór infheistíochta caipitil, cothabhála agus deisiúcháin ann. Dá bhrí sin, tá sé d’aidhm ag EIP an soláthar uisce agus an tsláintíocht a uasghrádú a thuilleadh agus cuidiú le pleananna bainistithe abhantracha a chur i bhfeidhm. Tá roinnt tionscadal infheistíochta ar siúl san Úcráin, sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia le tacaíocht ón Aontas. I gcomhthéacs chogadh foghach na Rúise, chuidigh maoiniú ón Aontas le 6,9 milliún duine san Úcráin rochtain a fháil arís ar uisce glan. Tá an tAontas tar éis maoiniú a ghiaráil le haghaidh infheistíochta i mbonneagar uisce i gcomhar le roinnt institiúidí idirnáisiúnta airgeadais, lena n‑áirítear AFD, BEI, BEAF, KfW, agus NEFCO.
Chun tacaíocht theicniúil a sholáthar d’athchóiriú agus d’infheistíocht in earnáil an uisce, seoladh cur chun feidhme chlár EU4Environment – Uisce agus Sonraí go luath in 2022 agus tháinig na chéad torthaí air. Rinneadh próiseas an idirphlé beartais náisiúnta maidir le huisce a atosú i ngach tír chomhpháirtíochta. Faoin gclár, seoladh forbairt pleananna nua bainistithe abhantraí sa tSeoirsia, agus leanadh den obair ar phlean bainistithe abhantraí Dnipro san Úcráin. Is ag céim tionscanta atá an tacaíocht chun infheistíochtaí a shainaithint san fhoraoiseacht, sa bhithéagsúlacht agus i gcosaint an dúlra. Mar sin féin, tá dul chun cinn déanta sa réimse sin ag an Úcráin agus ag an Moldóiv trína n‑aontachas le Clár LIFE an Aontais.
Is ag céim tionscanta atá an tacaíocht chun infheistíochtaí a shainaithint san fhoraoiseacht agus i limistéir faoi chosaint.
Bonneagar digiteach agus seirbhísí digiteacha
Trí bhíthin EIP, tá gealltanas tugtha ag an Aontas suas le EUR 1,5 billiún d’infheistíocht phoiblí agus phríobháideach a shlógadh chun tacú le claochlú digiteach an réigiúin i gcomhréir le caighdeáin an Aontais. Déantar foráil sa phlean freisin maidir le sraith tionscnamh suaitheanta a bhaineann le nascacht dhigiteach, ar tionscnaimh iad a sainaithníodh go comhpháirteach mar thosaíochtaí infheistíochta le comhpháirtithe an Oirthir. Cuirtear na tionscadail sin san áireamh sa straitéis níos leithne Global Gateway.
Ó seoladh EIP, tá an tAontas ag obair go gníomhach le hinstitiúidí airgeadais Eorpacha agus idirnáisiúnta, le Ballstáit an Aontais agus leis an earnáil phríobháideach chun tacú le tionscadail dhigiteacha sa réigiún. Áirítear leis sin idirlíon tapa inacmhainne a chur i bhfeidhm i gceantair thuaithe sa tSeoirsia chomh maith leis an réamhobair a ullmhú chun cábla digiteach a thógáil a nascfaidh an tAontas leis an tSeoirsia agus le réigiún Chugas Theas tríd an Muir Dhubh. Bhí rannpháirtíocht an Aontais sna tionscadail sin ríthábhachtach chun a áirithiú go gcomhlíonann siad caighdeáin dhigiteacha an Aontais, go háirithe maidir leis an gcibearshlándáil (bosca uirlisí 5G) agus rochtain oscailte ar an idirlíon.
I réimse an gheilleagair dhigitigh, mar chuid de thionscnamh EU4Digital, cuireadh naoi ngníomhaíocht phíolótacha chun feidhme idir Ballstáit an Aontais agus an Úcráin, an Mholdóiv agus an tSeoirsia maidir le ríomhthráchtáil, ríomhchustaim agus ríomhshíniú chun rochtain ar mhargadh aonair digiteach an Aontais Eorpaigh a fheabhsú. D’éascaigh an Coimisiún socruithe fánaíochta deonacha a thabhairt i gcrích idir oibreoirí teileachumarsáide san Aontas agus san Úcráin agus sa Mholdóiv, rud as ar eascair tairbhí nithiúla don phobal agus do ghnólachtaí.
Forbraíodh straitéisí náisiúnta leathanbhanda sa Mholdóiv agus sa tSeoirsia chun infheistíochtaí in idirlíon ardluais agus inacmhainne sa réigiún a éascú. Áiríodh leis sin comhinfheistíocht EUR 70 milliún ó BEI agus ón mBanc Domhanda sa tSeoirsia chun leathanbhanda a chur ar fáil i bpobail tuaithe. Tá laghdú 70 % tagtha ar phraghas na nascachta idirnáisiúnta d’institiúidí taighde agus oideachais le blianta beaga anuas. Ina theannta sin, bunaíodh dhá mhórbhealach dhigiteacha shárthapa (suas le 400 Gbps) idir an tAontas, an Mholdóiv agus an Úcráin chun comhar sa taighde agus sa nuálaíocht a éascú, lena n‑áirítear rannpháirtíocht sa chlár Fís Eorpach.
San Úcráin, thacaigh an cistiú breise a slógadh ó thús fhogha na Rúise le claochlú digiteach athléimneach na tíre, lena n‑áirítear idir-inoibritheacht clárlann, céannacht leictreonach atá ailínithe le caighdeáin an Aontais agus cúltacaí sonraí. Tá an tacaíocht ag cuidiú freisin le reachtaíocht na hÚcráine a ailíniú le acquis teileachumarsáide fánaíochta ábhartha an Aontais ionas go bhféadfadh an tír dul isteach i limistéar ‘fánaíocht ar tháillí baile’ an Aontais.
Sláinte agus córais sláinte
Sa Mholdóiv, le tionscadal imscartha vacsaíní idir an tAontas agus an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) soláthraíodh tacaíocht theicniúil don Aireacht Sláinte agus do pháirtithe leasmhara eile chun pleananna seachadta seirbhísí vacsaínithe, pleananna teagmhais náisiúnta maidir le himdhíonadh agus measúnú riosca a fhorbairt i gcomhthéacs na tíre atá ag cur fáilte roimh dhídeanaithe. Leithdháileadh acmhainní chun an slabhra fuar agus trealamh TF a cheannach. Áiríodh leis sin ríomhairí agus trealamh do na trádstórais náisiúnta agus 10 dtrádstóras vacsaíní réigiúnacha, agus 15 fheithicil le haghaidh cuairteanna maoirseachta tacúla ón nGníomhaireacht Náisiúnta um Shláinte Phoiblí. Thacaigh an tAontas le feachtais chumarsáide i ndeich gcinn de na 37 gceantar ina raibh an cumhdach vacsaínithe is ísle.
Sa tSeoirsia, soláthraíodh cúnamh teicniúil spriocdhírithe chun prótacal a fhorbairt le haghaidh taighde foirmitheach cáilíochtúil ar imdhíonadh agus pacáiste comhtháite oiliúna d’fhoireann cúraim sláinte maidir le gnáthdhíonadh agus vacsaíniú COVID-19. Leis an tionscadal idir an tAontas agus EDS soláthraíodh trealamh slabhra fuar freisin chun an bonneagar stórála vacsaíní a neartú ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal ceantar.
Caipiteal daonna
Príomhfhócas de chuid EIP is ea tacaíocht d’athchóiriú oideachais, lena n‑áirítear bunoideachas, ardoideachas agus gairmoideachas, oiliúint ghairmiúil agus foghlaim ar feadh an tsaoil. Is codanna lárnacha de thacaíocht EIP d’fhorbairt an chaipitil dhaonna iad deiseanna a chur ar fáil le haghaidh malartuithe daoine óga agus mac léinn (e.g. deiseanna a chur ar fáil trí Erasmus+) agus infheistíocht níos láidre a dhéanamh sa chumas taighde.
Maidir le malartuithe mac léinn, bhí 3507 mac léinn ón Úcráin, ón Moldóiv agus ón tSeoirsia in ann staidéar a dhéanamh in ollscoileanna ón Aontas in 2022, agus d’fhéadfadh 429 mac léinn staidéar a dhéanamh i gceann amháin d'ollscoileanna na dtrí thír. Bhí 2504 bhall foirne acadúla san iomlán in ann am a chaitheamh in ollscoil Eorpach eile, agus chaith 1864 bhall foirne acadúla tréimhse i gceann amháin d'ollscoileanna na dtrí thír.
San Úcráin, tá an tAontas Eorpach ag tacú le hearnáil an oideachais ar feadh i bhfad, agus í roinnte i gceithre réimse, a bheag nó a mhór: tacaíocht don bhunoideachas/don mheánoideachas agus don athchóiriú ‘Scoil Nua na hÚcráine’ (EUR 2 mhilliún); tacaíocht d’athchóirithe gairmoideachais agus gairmoiliúna (EUR 16 mhilliún mar chúnamh teicniúil) agus nuachóiriú (EUR 21 mhilliún); agus tacaíocht don ardoideachas trí dheontais d’ollscoileanna a easáitíodh in 2014 mar gheall ar fhogha na Rúise in oirthear na hÚcráine (deontais éagsúla, EUR 10 milliún).
Mar thoradh ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, rinneadh athchoigeartú ar an tacaíocht atá ann cheana agus ar thosaíochtaí breise chun tacaíocht éigeandála a cheadú (mar shampla, gineadóirí leictreachais do scoileanna gairmoideachais agus gairmoiliúna). Ina theannta sin, rinne an tAontas an méid seo a leanas: (i) saoráidí scoile a athshlánú – soláthraíodh EUR 66 mhilliún i dtacaíocht bhuiséadach (chomh maith le EUR 34 mhilliún trí thionscadail atá á mbainistiú ag an gCoimisiún Eorpach); (ii) busanna scoile a sholáthar (EUR 14 mhilliún); agus (iii) faoi Chéim II de ‘U-LEAD with Europe’: Athshlánú Scoile Áitiúil le haghaidh na hAthléimneachta, sholáthair sé EUR 5 mhilliún chun soláthraithe athléimneacha seirbhísí poiblí áitiúla, go háirithe soláthraithe oideachais, a dhéanamh as bardais a bhfuil tionchar ag an gcogadh orthu chun tionchar áitiúil chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine a mhaolú.
In 2022, leithdháil an tAontas EUR 12 mhilliún chun tacú leis an oideachas agus leis an bhfostaíocht sa Mholdóiv, agus díríodh EUR 10 milliún de sin ar an oideachas chun feabhas a chur ar cháilíocht agus ábharthacht an oideachais agus na ndeiseanna foghlama ar feadh an tsaoil do chách. Is é is aidhm don mhéid eile, is é sin EUR 2 mhilliún, feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil, ar bheartais agus ar an gcumas chun rochtain mhéadaithe a fháil ar mhargadh an tsaothair agus ar dhálaí oibre níos fearr sa tír.
Sa tSeoirsia, is é is aidhm don chlár maidir le scileanna nua a fhorbairt agus riachtanais mhargadh an tsaothair a mheaitseáil (EUR 48,5 milliún) tacú le scileanna a neartú chun riachtanais na hearnála príobháidí a mheaitseáil trí cháilíocht ghairmoideachais agus ghairmoiliúna. In 2022 eisíocadh EUR 7 milliún faoin gcuid tacaíochta buiséid den chlár sin. Rinneadh dul chun cinn ar leith maidir le modheolaíocht nua a thabhairt isteach chun cáilíochtaí gairmoideachais agus gairmoiliúna a fhorbairt chun córas na Seoirsia a thabhairt níos gaire do chaighdeáin an Aontais agus do chaighdeáin idirnáisiúnta.
Innéacsanna
|
Táscairí Tríú Páirtí a bhaineann le stádas an Daonlathais, an Dea‑Rialachais agus an Smacht Reachta i dTíortha is Iarrthóirí agus Iarrthóirí Féideartha
|
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
Náisiúin i mbun Aistrithe 2023 – Scóir Dhaonlathais, Teach na Saoirse
https://freedomhouse.org/countries/nations-transit/scores
|
An scór iomlán: 46/100
(2022: 46/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 37/100
(2022: 38/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 38/100
(2022: 38/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 48/100
(2022: 47/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 46/100
(2022: 47/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 46/100
(2022: 46/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
neamhbhainteach
|
An scór iomlán: 34/100
(2022: 35/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 36/100
(2022: 35/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
An scór iomlán: 39/100
(2022: 39/100)
Stádas: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach
(2022: Réimeas Idirthréimhseach nó Hibrideach)
|
Saoirse ar Domhan 2023 – Global Freedom Score [Scór um Shaoirse Dhomhanda], Freedom House
https://freedomhouse.org/countries/freedom-world/scores
|
An scór iomlán: 67/100
(2022: 67/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 52/100
(2022: 53/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 60/100
(2022: 56/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 68/100
(2022: 67/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 67/100
(2022: 67/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 60/100
(2022: 62/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 32/100
(2022: 32/100)
Stádas: Gan a bheith saor
(2022: Gan a bheith saor)
|
An scór iomlán: 58/100
(2022: 58/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 62/100
(2022: 62/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
An scór iomlán: 50/100
(2022: 61/100)
Stádas: Saor i bpáirt
(2022: Saor i bpáirt)
|
Democracy Index 2022 [Innéacs Daonlathais 2022] – The Economist Intelligence Unit
https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2022/
|
Scór Foriomlán: 6.41/10
(2021: 6.11/10)
Rangú: 64/167
(2021: 68/167)
Cineál réimis: Daonlathas lochtach
(2021: Daonlathas lochtach)
|
Scór Foriomlán: 5.00/10
(2021: 5.04/10)
Rangú: 97/167
(2021: 95/167)
Cineál réimis: Réimeas hibrideach
(2021: Réimeas hibrideach)
|
neamhbhainteach
|
Scór Foriomlán: 6.10/10
(2021: 6.03/10)
Rangú: 72/167
(2021: 73/167)
Cineál réimis: Daonlathas lochtach
(2021: Daonlathas lochtach)
|
Scór Foriomlán: 6.45/10
(2021: 6.02/10)
Rangú: 61/167
(2021: 74/167)
Cineál réimis: Daonlathas lochtach
(2021: Daonlathas lochtach)
|
Scór Foriomlán: 6.33/10
(2021: 6.36/10)
Rangú: 68/167
(2021: 63/167)
Cineál réimis: Daonlathas lochtach
(2021: Daonlathas lochtach)
|
Scór Foriomlán: 4.35/10
(2021: 4.35/10)
Rangú: 103/167
(2021: 103/167)
Cineál réimis: Réimeas hibrideach
(2021: Réimeas hibrideach)
|
Scór Foriomlán: 5.20/10
(2021: 5.12/10)
Rangú: 90/167
(2021: 91/167)
Cineál réimis: Réimeas hibrideach
(2021: Réimeas hibrideach)
|
Scór Foriomlán: 6.23/10
(2021: 6.10/10)
Rangú: 69/167
(2021: 69/167)
Cineál réimis: Daonlathas lochtach
(2021: Daonlathas lochtach)
|
Scór Foriomlán: 5.42/10
(2021: 5.57/10)
Rangú: 87/167
(2021: 86/167)
Cineál réimis: Réimeas hibrideach
(2021: Réimeas hibrideach)
|
World Press Freedom Index 2023 [Innéacs Saoirse an Phreasa ar Domhan 2023] – Tuairisceoirí gan Teorainneacha
https://rsf.org/en/index
|
Scór Domhanda: 57.86/100
(2022: 56.41/100)
Rangú: 96/180
(2022: 103/180)
|
Scór Domhanda: 65.43/100
(2022: 65.64/100)
Rangú: 64/180
(2022: 67/180)
|
Scór Domhanda: 68.38/100
(2022: 67.00/100)
Rangú: 56/180
(2022: 61/180)
|
Scór Domhanda: 74.35/100
(2022: 68.44/100)
Rangú: 38/180
(2022: 57/180)
|
Scór Domhanda: 74.28/100
(2022: 66.54/100)
Rangú: 39/180
(2022: 63/180)
|
Scór Domhanda: 59.16/100
(2022: 61.51/100)
Rangú: 91/180
(2022: 79/180)
|
Scór Domhanda: 33.97/100
(2022: 41.25/100)
Rangú: 165/180
(2022: 149/180)
|
Scór Domhanda: 61.69/100
(2022: 59.30/100)
Rangú: 77/180
(2022: 89/180)
|
Scór Domhanda: 77.62/100
(2022: 73.47/100)
Rangú: 28/180
(2022: 40/180)
|
Scór Domhanda: 61.19/100
(2022: 55.76/100)
Rangú: 79/180
(2022: 106/180)
|
Innéacs Smacht Reachta 2022 – World Justice Project [Innéacs Domhanda Ceartais]
https://worldjusticeproject.org/rule-of-law-index/global/2022/
|
Scór Foriomlán: 0.49/1
(2021: 0.49/1)
Rangú Domhanda: 87/140
(2021: 83/139)
|
Scór Foriomlán: 0.52/1
(2021: 0.52/1)
Rangú Domhanda: 70/140
(2021: 72/139)
|
Scór Foriomlán: 0.56/1
(2021: 0.55/1)
Rangú Domhanda: 57/140
(2021: 60/139)
|
Scór Foriomlán: 0.53/1
(2021: 0.53/1)
Rangú Domhanda: 63/140
(2021: 64/139)
|
neamhbhainteach
|
Scór Foriomlán: 0.49/1
(2021: 0.49/1)
Rangú Domhanda: 83/140
(2021: 81/139)
|
Scór Foriomlán: 0.42/1
(2021: 0.42/1)
Rangú Domhanda: 116/140
(2021: 117/139)
|
Scór Foriomlán: 0.60/1
(2021: 0.61/1)
Rangú Domhanda: 49/140
(2021: 49/139)
|
Scór Foriomlán: 0.52/1
(2021: 0.51/1)
Rangú Domhanda: 68/140
(2021: 73/139)
|
Scór Foriomlán: 0.50/1
(2021: 0.51/1)
Rangú Domhanda: 76/140
(2021: 74/139)
|
Táscairí Rialachais Dhomhanda 2022 – An Smacht Reachta, Grúpa an Bhainc Dhomhanda
http://info.worldbank.org/governance/wgi/
|
Rangú Peircintíle: 47.17/100
|
Rangú Peircintíle: 41.5/100
|
Rangú Peircintíle: 39.62/100
|
Rangú Peircintíle: 50.00/100
|
Rangú Peircintíle: 48.58/100
|
Rangú Peircintíle: 49.06/100
|
Rangú Peircintíle: 36.79/100
|
Rangú Peircintíle: 56.60/100
|
Rangú Peircintíle:
41.98/100
|
Rangú Peircintíle:
18.87/100
|
Worldwide Governance Indicators 2022 – Governance Effectiveness [Táscairí Rialachais Dhomhanda 2022 – Éifeachtacht Rialachais], Grúpa an Bhainc Dhomhanda
http://info.worldbank.org/governance/wgi/
|
Rangú Peircintíle: 56.60/100
|
Rangú Peircintíle: 12.74/100
|
Rangú Peircintíle: 44.34/100
|
Rangú Peircintíle: 49.53/100
|
Rangú Peircintíle: 51.42/100
|
Rangú Peircintíle: 57.08/100
|
Rangú Peircintíle:
43.87/100
|
Rangú Peircintíle: 72.64/100
|
Rangú Peircintíle: 40.57/100
|
Rangú Peircintíle: 33.02/100
|
Worldwide Governance Indicators 2022 – Control of Corruption [Táscairí Rialachais Dhomhanda 2022] – Smacht ar Éilliú, Grúpa an Bhainc Dhomhanda
http://info.worldbank.org/governance/wgi/
|
Rangú Peircintíle: 38.68/100
|
Rangú Peircintíle: 25.94/100
|
Rangú Peircintíle: 47.17/100
|
Rangú Peircintíle: 43.87/100
|
Rangú Peircintíle: 50.94/100
|
Rangú Peircintíle: 35.38/100
|
Rangú Peircintíle: 34.91/100
|
Rangú Peircintíle: 72.17/100
|
Rangú Peircintíle: 42.92/100
|
Rangú Peircintíle: 29.25/100
|
Innéacs Dearcthaí Éillithe 2022 – Trédhearcacht Idirnáisiúnta
https://www.transparency.org/en/cpi/2022
|
Scór: 36/100
(2021: 35/100)
Rangú: 101/180
(2021: 110/180)
|
Scór: 34/100
(2021: 35/100)
Rangú: 110/180
(2021: 110/180)
|
Scór: 41/100
(2021: 39/100)
Rangú: 84/180
(2021: 87/180)
|
Scór: 40/100
(2021: 39/100)
Rangú: 85/180
(2021: 87/180)
|
Scór: 45/100
(2021: 46/100)
Rangú: 65/180
(2021: 64/180)
|
Scór: 36/100
(2021: 38/100)
Rangú: 101/180
(2021: 96/180)
|
Scór: 36/100
(2021: 38/100)
Rangú: 101/180
(2021: 96/180)
|
Scór: 56/100
(2021: 55/100)
Rangú: 41/180
(2021: 45/180)
|
Scór: 39/100
(2021: 36/100)
Rangú: 91/180
(2021: 105/180)
|
Scór: 33/100
(2021: 32/100)
Rangú: 116/180
(2021: 122/180)
|
SONRAÍ STAIDRIMH (ón 31/08/2023 ar aghaidh), cuid 1 (an Albáin – Montainéagró)
|
|
|
|
Déimeagrafaíocht
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Daonra iomlán (mílte)
|
|
2 846 s
|
2 830 s
|
:
|
:
|
1 782 s
|
1 798 s
|
2 076 s
|
2 069 s
|
622 s
|
621 s
|
447 485 s
|
447 001 bps
|
Sciar den daonra iomlán idir 15 agus 64 (%)
|
|
68.4 s
|
68.2 s
|
:
|
:
|
67.1 s
|
67.3 s
|
69.3 s
|
69.1 s
|
66.5 s
|
66.2 s
|
64.3 ps
|
64.1 bps
|
Garbhráta an athraithe daonra nádúrtha (in aghaidh gach 1 000 áitritheoir)
|
|
0.2
|
- 1.2
|
:
|
:
|
7.4 ep
|
:
|
- 3.2
|
- 5.1
|
- 0.3
|
- 3.4
|
- 2.5 ep
|
- 2.7 bep
|
Ionchas saoil tráth breithe, fireannaigh (blianta)
|
|
75.2
|
73.6
|
:
|
:
|
:
|
:
|
72.2
|
71.1 b
|
73.2
|
70.8
|
77.5 ep
|
77.2 bep
|
Ionchas saoil tráth breithe, baineannaigh (blianta)
|
|
79.6
|
77.7
|
:
|
:
|
:
|
:
|
76.7
|
75.5 b
|
78.8
|
77.0
|
83.2 ep
|
82.9 bep
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
An margadh saothair
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
An ráta gníomhaíochta eacnamaíche i measc daoine idir 20-64 bliana d’aois: sciar den daonra idir 20 agus 64 bliana d’aois atá gníomhach ó thaobh an gheilleagair de (%)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
75.3 ew
|
75.1 ew
|
62.3 bw
|
63.4 bw
|
42.9 w
|
43.9 w
|
70.5
|
70.5 w
|
67.2
|
64.7 w
|
77.6
|
78.4 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
83.9 ew
|
84.2 ew
|
75.4 bw
|
76.7 bw
|
63.0 w
|
63.8 w
|
82.5
|
83.2 w
|
74.6
|
71.7 w
|
83.6
|
84.0 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
66.9 ew
|
66.3 ew
|
49.1 bw
|
50.0 bw
|
23.1 w
|
24.4 w
|
58.2
|
57.4 w
|
59.9
|
57.8 w
|
71.7
|
72.9 b
|
Rátaí fostaíochta, idir 20 agus 64 bliana d’aois (% den daonra)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
66.3 ew
|
66.3 ew
|
52.5 bw
|
52.6 bw
|
32.3 w
|
35.1 w
|
59.1
|
59.5 w
|
55.2
|
54.2 w
|
72.2
|
73.1 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
74.0 ew
|
74.6 ew
|
64.9 bw
|
66.0 bw
|
48.8 w
|
51.9 w
|
68.9
|
69.5 w
|
61.7
|
59.8 w
|
78.0
|
78.5 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
58.8 ew
|
58.3 ew
|
40.0 bw
|
39.1 bw
|
16.0 w
|
18.5 w
|
49.0
|
49.2 w
|
48.8
|
48.7 w
|
66.5
|
67.6 b
|
Daoine idir 15 agus 24 bliana d’aois nach bhfuil fostaithe agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná oiliúint, mar % den daonra san aoisghrúpa
|
1) 2) 8) 5) 4) 9)
|
26.6 w
|
24.0 w
|
21.6 w
|
19.9 w
|
33.6 w
|
32.1 w
|
19.6
|
17.9 w
|
21.1
|
20.2 w
|
11.1
|
10.8 b
|
An margadh saothair (ar lean)
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Daoine idir 15 agus 29 mbliana d’aois nach bhfuil fostaithe agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná oiliúint, mar % den daonra san aoisghrúpa
|
1) 2) 8) 5) 4) 9)
|
27.9 w
|
26.1 w
|
25.9 w
|
25.1 w
|
40.4 w
|
36.6 w
|
26.2
|
24.3 w
|
26.6
|
26.5 w
|
13.8
|
13.1 b
|
Fostaíocht de réir na bpríomhearnálacha
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Talmhaíocht, foraoiseacht agus iascach (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
36.1 ew
|
33.8 ew
|
12.0 bw
|
9.4 bw
|
4.8 w
|
2.8 w
|
12.0 s
|
11.5 w
|
7.5 s
|
6.4 w
|
4.3 s
|
3.8 bs
|
Tionscal (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
13.4 ew
|
13.8 ew
|
23.9 bw
|
24.4 bw
|
16.3 w
|
14.8 w
|
23.9 s
|
23.9 w
|
10.1 s
|
10.2 w
|
18.2 s
|
18.0 bs
|
Foirgníocht (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
7.0 ew
|
8.1 ew
|
9.5 bw
|
9.1 bw
|
11.1 w
|
10.5 w
|
6.9 s
|
6.8 w
|
8.3 s
|
6.7 w
|
6.6 s
|
6.6 bs
|
Seirbhísí (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
43.5 ew
|
44.3 ew
|
54.7 bw
|
57.0 bw
|
67.9 w
|
71.9 w
|
57.1 s
|
57.7 w
|
73.5 s
|
76.7 w
|
70.1 s
|
70.9 bs
|
Daoine atá fostaithe san earnáil phoiblí mar sciar den fhostaíocht iomlán, daoine idir 20 agus 64 bliana d’aois (%)
|
11) 12) 13) 5) 4)
|
15.5 ew
|
16.3 ew
|
19.1 bw
|
19.8 bw
|
28.7 w
|
28.3 w
|
24.4 w
|
25.6 w
|
30.5 w
|
32.7 w
|
:
|
:
|
Daoine atá fostaithe san earnáil phríobháideach mar sciar den fhostaíocht iomlán, daoine idir 20 agus 64 bliana d’aois (%)
|
14) 1) 13) 2) 5)
|
84.5 ew
|
83.7 ew
|
80.9 bw
|
80.2 bw
|
71.3 w
|
71.7 w
|
75.6 w
|
74.4 w
|
65.6 w
|
63.7 w
|
:
|
:
|
Rátaí dífhostaíochta (mar % den lucht saothair)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
11.8 ew
|
11.6 ew
|
15.9 bw
|
17.4 bw
|
25.8 w
|
20.6 w
|
16.4
|
15.7 w
|
17.9
|
16.6 w
|
7.1
|
7.1 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
11.6 ew
|
11.4 ew
|
14.2 bw
|
14.4 bw
|
23.4 w
|
18.9 w
|
16.7
|
16.4 w
|
17.5
|
17.1 w
|
6.8
|
6.8 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
12.0 ew
|
11.8 ew
|
18.6 bw
|
22.0 bw
|
32.2 w
|
24.9 w
|
15.9
|
14.6 w
|
18.4
|
15.9 w
|
7.4
|
7.4 b
|
Daoine óga, idir 15 agus 24 bliana d’aois
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
26.5 ew
|
27.1 ew
|
36.6 bw
|
38.3 bw
|
49.1 w
|
38.0 w
|
35.7
|
36.4 w
|
36.0
|
37.1 w
|
16.8
|
16.7 b
|
Go fadtéarmach (>12 mhí)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
7.0 ew
|
7.3 ew
|
11.9 bw
|
13.7 bw
|
18.4 w
|
14.5 w
|
12.4
|
12.5 w
|
13.4
|
11.0 w
|
2.5
|
2.8
|
Meánphá agus meántuarastal míosúil ainmniúil (EUR)
|
17) 18) 19) 20) 21) 6)
|
434 sw
|
474 sw
|
489 sw
|
510 sw
|
466 sw
|
484 sw
|
441 sw
|
466 sw
|
524 sw
|
532 sw
|
:
|
:
|
Oideachas
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
An líon luathfhágálaithe ón oideachas agus ón oiliúint: céatadán den daonra idir 18-24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná faoi oiliúint bhreise (%)
|
1) 2) 8) 5) 4)
|
15.6 w
|
17.4 w
|
4.7 w
|
4.7 w
|
7.8 w
|
7.0 w
|
5.7
|
4.6 w
|
3.6
|
6.7 w
|
9.9
|
9.8 b
|
Caiteachas poiblí ar an oideachas i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
6) 22) 23)
|
3.3 psw
|
3.1 sw
|
4.3 sw
|
:
|
4.6 sw
|
4.3 sw
|
:
|
:
|
:
|
:
|
5.0 d
|
:
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 24)
|
17.9 w
|
17.2 w
|
5.8 bw
|
6.1 bw
|
10.2 w
|
9.8 w
|
6.1
|
4.9 w
|
:
|
2.8 w
|
15.7
|
15.6 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
18.5 w
|
18.4 w
|
5.8 bw
|
6.8 bw
|
9.1 w
|
10.3 w
|
5.9
|
4.9 w
|
:
|
3.4 w
|
18.5
|
18.1 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
17.4 w
|
16.1 w
|
5.9 bw
|
5.3 bw
|
11.5 w
|
9.4 w
|
6.2
|
4.9 w
|
:
|
2.2 w
|
12.9
|
12.9 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
51.5 w
|
56.3 w
|
84.2 bw
|
84.5 bw
|
78.8 w
|
75.6 w
|
85.2
|
88.8 w
|
83.3
|
85.2 w
|
66.8
|
65.7 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
60.2 w
|
65.0 w
|
86.1 bw
|
86.5 bw
|
83.1 w
|
78.4 w
|
89.0
|
91.8 w
|
85.7
|
87.6 w
|
67.5
|
66.3 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
42.4 w
|
48.1 w
|
82.3 bw
|
82.4 bw
|
73.8 w
|
72.6 w
|
81.1
|
85.7 w
|
80.6
|
82.6 w
|
66.0
|
65.1 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas tríú leibhéal, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
33.2 ew
|
32.1 ew
|
28.4 bw
|
28.8 bw
|
29.1 w
|
32.3 w
|
39.7
|
36.9 w
|
38.4
|
39.0 w
|
41.1
|
41.9 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas treasach, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
26.7 ew
|
25.4 ew
|
23.2 bw
|
23.9 bw
|
28.1 w
|
30.8 w
|
34.3
|
31.8 w
|
35.1
|
34.9 w
|
36.0
|
36.6 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas treasach, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
40.0 ew
|
39.3 ew
|
34.0 bw
|
34.0 bw
|
30.3 w
|
34.0 w
|
45.3
|
42.3 w
|
41.7
|
43.0 w
|
46.2
|
47.2 b
|
Cuntais náisiúnta
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Olltáirgeacht intíre
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
I bpraghsanna reatha (EUR milliún)
|
6) 23)
|
13 310
|
15 157 p
|
17 756
|
19 995
|
6 772
|
7 958
|
10 852
|
11 688 p
|
4 186
|
4 955
|
13 471 071
|
14 567 204
|
In aghaidh an duine (EUR)
|
6) 23)
|
4 690
|
5 390 p
|
:
|
:
|
3 800 s
|
4 426 s
|
5 240 e
|
5 672 sw
|
6 740
|
8 000
|
30 050
|
32 520
|
I gcaighdeáin chumhachta ceannaigh (CCC) per capita
|
|
9 213
|
10 296 p
|
10 200
|
:
|
:
|
:
|
11 349 e
|
:
|
13 436
|
15 538
|
30 054
|
32 524
|
I gcaighdeáin chumhachta ceannaigh (CCC) per capita, i gcoibhneas le meán an Aontais (AE‑27 = 100)
|
|
30.7
|
31.7
|
33.1 s
|
:
|
:
|
:
|
37.8
|
:
|
44.7
|
47.8
|
100
|
100
|
Ráta bliantúil athraithe réadach (méid), i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin (%)
|
6) 23)
|
- 3.5 p
|
:
|
- 3.0
|
7.4
|
- 5.3
|
10.7
|
- 4.7
|
3.9 p
|
- 15.3
|
13.0
|
- 5.6
|
5.6
|
Oll-bhreisluach de réir na bpríomhearnálacha
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Talmhaíocht, foraoiseacht agus iascach (%)
|
6) 23) 25)
|
21.9
|
21.1 p
|
7.0
|
6.0
|
8.9
|
8.6
|
9.8
|
8.4 p
|
9.1
|
8.0
|
1.8
|
1.8
|
Tionscal (%)
|
6) 23) 25)
|
12.8
|
12.9 p
|
22.8
|
24.5
|
24.1
|
23.6
|
19.8
|
19.6 p
|
13.5
|
12.5
|
19.7
|
20.0
|
Foirgníocht (%)
|
6) 23) 25)
|
10.2
|
10.9 p
|
5.4
|
5.1
|
9.3
|
10.6
|
6.0
|
6.3 p
|
7.3
|
5.8
|
5.5
|
5.5
|
Seirbhísí (%)
|
6) 23) 25)
|
55.2 s
|
55.2 ps
|
64.7 s
|
64.3 s
|
57.7 s
|
57.2 s
|
64.3 s
|
65.8 ps
|
70.0 s
|
73.8 s
|
73.0 s
|
72.7 s
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Comhardú na n‑íocaíochtaí
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) (milliún euro)
|
63) 64) 59) 65) 66)
|
893.6 s
|
988.8 s
|
322.2 w
|
459.8 w
|
286.6 w
|
320.4 w
|
154.7 w
|
387.5 w
|
470.5 w
|
581.6 w
|
c
|
- 318 026.0 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach-amach) (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
63) 64) 67) 23)
|
6.71 s
|
6.52 ps
|
1.84 sw
|
2.41 sw
|
4.23 s
|
4.03 s
|
1.45 psw
|
3.32 ps
|
11.24 sw
|
11.74 sw
|
c
|
- 2.18 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) i ndáil le AE‑27 (milliún euro)
|
68) 59) 65) 69) 66)
|
506.8 s
|
652.5 s
|
226.3 w
|
186.8 w
|
135.6 s
|
189.1 s
|
11.1 w
|
390.0 s
|
92.9 w
|
180.1 w
|
c
|
- 56 205.8 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) i ndáil le AE‑27 (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
68) 70) 23)
|
3.81 s
|
4.30 sp
|
1.29 sw
|
0.98 sw
|
2.00 s
|
2.38 s
|
0.10 psw
|
3.34 sp
|
2.22 sw
|
3.64 sw
|
c
|
- 0.39 s
|
Seoltáin mar % den Olltáirgeacht Intíre
|
71) 72) 23)
|
5.06 s
|
5.02 ps
|
7.26 s
|
7.78 s
|
14.47 s
|
14.49 s
|
3.07 s
|
2.95 ps
|
6.26 s
|
6.82 s
|
0.15 s
|
0.14 s
|
Trádáil sheachtrach earraí
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Sciar na n‑onnmhairí chuig tíortha AE-27 mar luach d’onnmhairí iomlána (%)
|
26) 27)
|
74.7 s
|
72.2 s
|
72.4 s
|
72.8 s
|
34.5 s
|
31.5 s
|
77.5 s
|
77.1 s
|
37.7 s
|
31.1 s
|
:
|
:
|
Sciar d’allmhairí ó thíortha AE‑27 mar luach d’allmhairí iomlána (%)
|
26) 27)
|
57.9 s
|
54.4 s
|
60.8 s
|
58.9 s
|
45.8 s
|
44.3 s
|
46.3 s
|
46.2 s
|
44.2 s
|
45.7 s
|
:
|
:
|
Comhardú na trádála (milliún EUR)
|
26) 28) 27)
|
- 2 670
|
- 3 533
|
- 3 254
|
- 3 744
|
- 2 822
|
- 3 929
|
- 1 818
|
- 2 678
|
- 1 739
|
- 2 067
|
215 288
|
55 040
|
Trádáil idirnáisiúnta earraí agus seirbhísí i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Allmhairí (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
6) 23)
|
37.2
|
44.7 p
|
47.9
|
53.9
|
53.9
|
65.2
|
70.5
|
82.3 p
|
61.0
|
62.2
|
42.8
|
46.7
|
Onnmhairí (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
6) 23)
|
22.7
|
31.3 p
|
34.2
|
42.2
|
21.7
|
33.4
|
57.8
|
66.2 p
|
26.0
|
42.8
|
46.4
|
50.5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Airgeadas poiblí
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Barrachas rialtais ghinearálta (+) / easnamh (-) (%)
|
29) 30) 31) 23)
|
- 6.8 w
|
- 6.8 fw
|
- 5.3 w
|
:
|
- 5.2 w
|
:
|
- 8.1 w
|
:
|
- 10.7 ew
|
:
|
- 6.7
|
- 4.8
|
Ollfhiachas rialtais (%)
|
32) 29) 33) 31) 34) 23)
|
72.7 w
|
76.7 fw
|
36.6 w
|
w
|
21.8 w
|
:
|
51.2 w
|
:
|
103.1 w
|
:
|
90.0
|
88.0
|
Táscairí airgeadais
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Athrú bliantúil ar phraghsanna do thomhaltóirí (%)
|
35) 36) 37) 38)
|
2.2 d
|
2.3 d
|
- 1.1 w
|
2.0 w
|
0.2 d
|
3.4 d
|
1.2 d
|
3.4 d
|
- 0.5 d
|
2.5 d
|
0.7
|
2.9
|
Fiachas príobháideach, comhdhlúite, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
39) 40)
|
:
|
:
|
- 1.2 w
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Fiachas seachtrach iomlán, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
41) 42) 43) 44) 23)
|
64.2 s
|
64.4 ps
|
64.3 sw
|
60.1 sw
|
37.2 sw
|
37.4 sw
|
78.7 s
|
81.9 ps
|
221.6 s
|
191.5 s
|
:
|
:
|
Fiachas iomlán in airgeadra eachtrach, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
45)
|
66 w
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
17 w
|
:
|
:
|
:
|
Ráta úis ar iasachtaí (bliain amháin), in aghaidh na bliana (%)
|
46) 47) 48) 49) 50) 51) 52)
|
6.05 w
|
5.91 w
|
3.05 w
|
3.20 w
|
6.21 w
|
5.96 w
|
2.00 w
|
1.75 w
|
5.84 w
|
5.66 w
|
:
|
:
|
Ráta úis ar thaiscí (bliain amháin), in aghaidh na bliana (%)
|
46) 53) 48) 54) 55) 50) 56) 57)
|
0.40 w
|
0.48 w
|
0.07 w
|
0.05 w
|
1.49 w
|
1.33 w
|
0.15 w
|
0.15 w
|
0.40 w
|
0.35 w
|
:
|
:
|
Luach cúlsócmhainní (lena n‑áirítear ór) (milliún euro)
|
48) 41) 42) 43) 58) 59)
|
3 942.4 w
|
4 972.2 w
|
7 091.0 w
|
8 359.1 w
|
900.8 w
|
1 100.3 w
|
3 359.9 w
|
3 643.3 w
|
1 738.5 w
|
1 748.8 w
|
:
|
:
|
Cúlchistí idirnáisiúnta – an choibhéis i míonna allmhairí
|
60) 48) 41) 42) 61) 62)
|
9.6 sw
|
17.0 sw
|
10.0 sw
|
:
|
3.0 sw
|
:
|
5.3 sw
|
:
|
8.2 sw
|
:
|
:
|
:
|
Gnólacht
|
Nóta
|
An Albáin
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin
|
An Chosaiv
|
An Mhacadóin Thuaidh
|
Montainéagró
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Innéacs táirgeachta tionsclaíche (2015 = 100)
|
73) 74) 75) 76)
|
89.5 w
|
113.0 w
|
96.7
|
106.2
|
:
|
:
|
102.4
|
103.9
|
105.8
|
110.3
|
98.5
|
107.5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bonneagar
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Dlús an ghréasáin iarnróid (línte i bhfeidhm in aghaidh gach míle km²)
|
77) 78) 79) 80) 81) 82)
|
7.8 sw
|
7.8 s
|
19.9 sw
|
19.9 sw
|
30.5 sw
|
30.5 sw
|
26.9 s
|
26.9 s
|
18.0 s
|
18.0 s
|
:
|
:
|
Fad na mótarbhealaí (ciliméadair)
|
83)
|
22
|
25
|
218
|
218
|
137 w
|
137 w
|
335
|
335
|
z
|
z
|
:
|
:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Fuinneamh
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Glanallmhairí fuinnimh i ndáil le hOlltáirgeacht Intíre
|
84)
|
1.7 s
|
2.7 ps
|
2.7 s
|
3.5 s
|
4.2 s
|
6.7 s
|
4.8 s
|
7.7 ps
|
2.6 s
|
4.1 s
|
1.6 s
|
2.7 s
|
SONRAÍ STAIDRIMH (ón 31/08/2023 ar aghaidh), cuid 2 (an tSeirbia – an Úcráin)
|
|
|
|
Déimeagrafaíocht
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Daonra iomlán (mílte)
|
|
6 927 s
|
6 872 s
|
83 155 s
|
83 614 s
|
3 717 s
|
3 729 s
|
2 640 s
|
2 597 ps
|
41 733 s
|
41 419 s
|
447 485 s
|
447 001 bps
|
Sciar den daonra iomlán idir 15 agus 64 (%)
|
|
64.8 s
|
64.5 s
|
67.8 s
|
67.7 s
|
64.5 s
|
64.2 s
|
:
|
66.7 ps
|
67.6 s
|
67.4 s
|
64.3 ps
|
64.1 bps
|
Garbhráta an athraithe daonra nádúrtha (in aghaidh gach 1 000 áitritheoir)
|
|
- 8.0
|
- 10.9
|
:
|
:
|
- 1.1
|
- 3.8
|
- 3.8 ep
|
:
|
- 7.8
|
- 10.7 e
|
- 2.5 ep
|
- 2.7 bep
|
Ionchas saoil tráth breithe, fireannaigh (blianta)
|
|
71.6
|
70.0
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
77.5 ep
|
77.2 bep
|
Ionchas saoil tráth breithe, baineannaigh (blianta)
|
|
77.5
|
75.7
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
83.2 ep
|
82.9 bep
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
An margadh saothair
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
An ráta gníomhaíochta eacnamaíche i measc daoine idir 20-64 bliana d’aois: sciar den daonra idir 20 agus 64 bliana d’aois atá gníomhach ó thaobh an gheilleagair de (%)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
72.5
|
75.0 b
|
58.7
|
61.2 bw
|
63.2 bw
|
64.5 w
|
51.1 w
|
52.8 w
|
72.0 w
|
71.9 w
|
77.6
|
78.4 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
79.9
|
82.6 b
|
79.8
|
82.3 bw
|
74.0 bw
|
76.2 w
|
55.5 w
|
57.8 w
|
78.4 w
|
78.2 w
|
83.6
|
84.0 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 7)
|
65.2
|
67.4 b
|
37.5
|
40.0 bw
|
52.8 bw
|
53.4 w
|
47.0 w
|
48.1 w
|
66.0 w
|
66.0 w
|
71.7
|
72.9 b
|
Rátaí fostaíochta, idir 20 agus 64 bliana d’aois (% den daonra)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
65.9
|
66.7 b
|
51.0
|
53.9 bw
|
51.1 bw
|
50.6 w
|
49.1 w
|
51.1 w
|
65.2 w
|
64.8 w
|
72.2
|
73.1 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
72.9
|
74.2 b
|
70.1
|
73.6 bw
|
58.7 bw
|
58.1 w
|
53.1 w
|
55.6 w
|
70.8 w
|
70.8 w
|
78.0
|
78.5 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
58.9
|
59.3 b
|
32.0
|
34.1 bw
|
43.9 bw
|
43.5 w
|
45.5 w
|
46.9 w
|
60.0 w
|
59.3 w
|
66.5
|
67.6 b
|
Daoine idir 15 agus 24 bliana d’aois nach bhfuil fostaithe agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná oiliúint, mar % den daonra san aoisghrúpa
|
1) 2) 8) 5) 4) 9)
|
15.9
|
16.4 b
|
28.3
|
24.7 bw
|
28.5 bw
|
26.8 w
|
17.6 w
|
17.2 w
|
15.5 w
|
14.3 w
|
11.1
|
10.8 b
|
An margadh saothair (ar lean)
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Daoine idir 15 agus 29 mbliana d’aois nach bhfuil fostaithe agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná oiliúint, mar % den daonra san aoisghrúpa
|
1) 2) 8) 5) 4) 9)
|
20.0
|
18.8 b
|
32.0
|
28.4 bw
|
35.1 bw
|
34.6 w
|
26.0 w
|
26.4 w
|
20.0 w
|
19.8 w
|
13.8
|
13.1 b
|
Fostaíocht de réir na bpríomhearnálacha
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Talmhaíocht, foraoiseacht agus iascach (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
14.6 s
|
15.0 bs
|
17.6 s
|
17.2 bw
|
19.8 bw
|
18.9 w
|
21.1 w
|
21.5 w
|
14.1 w
|
14.1 w
|
4.3 s
|
3.8 bs
|
Tionscal (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
22.6 s
|
23.7 bs
|
20.5 s
|
21.3 bw
|
11.4 bw
|
11.3 w
|
14.6 w
|
14.4 w
|
17.8 w
|
18.2 w
|
18.2 s
|
18.0 bs
|
Foirgníocht (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
5.4 s
|
6.0 bs
|
5.7 s
|
6.2 bw
|
6.9 bw
|
7.8 w
|
7.2 w
|
7.7 w
|
7.0 w
|
7.0 w
|
6.6 s
|
6.6 bs
|
Seirbhísí (%)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 10)
|
57.5 s
|
55.3 bs
|
56.2 s
|
55.3 bw
|
61.9 bw
|
62.1 w
|
57.1 w
|
56.4 w
|
61.1 w
|
60.7 w
|
70.1 s
|
70.9 bs
|
Daoine atá fostaithe san earnáil phoiblí mar sciar den fhostaíocht iomlán, daoine idir 20 agus 64 bliana d’aois (%)
|
11) 12) 13) 5) 4)
|
26.4 w
|
25.8 w
|
17.7 w
|
16.9 bw
|
23.5 bw
|
24.3 w
|
29.6 w
|
28.6 w
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Daoine atá fostaithe san earnáil phríobháideach mar sciar den fhostaíocht iomlán, daoine idir 20 agus 64 bliana d’aois (%)
|
14) 1) 13) 2) 5)
|
73.6 w
|
74.2 w
|
82.3 w
|
83.1 bw
|
76.5 bw
|
75.7 w
|
70.4 w
|
71.4 w
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Rátaí dífhostaíochta (mar % den lucht saothair)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
9.1
|
11.1 b
|
13.2
|
12.0 bw
|
18.5 bw
|
20.6 w
|
3.8 w
|
3.2 w
|
9.5 w
|
9.8 w
|
7.1
|
7.1 b
|
Fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
8.8
|
10.2 b
|
12.4
|
10.7 bw
|
20.2 bw
|
22.7 w
|
4.3 w
|
3.9 w
|
9.8 w
|
9.5 w
|
6.8
|
6.8 b
|
Baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
9.5
|
12.1 b
|
14.9
|
14.8 bw
|
16.2 bw
|
17.8 w
|
3.3 w
|
2.5 w
|
9.1 w
|
10.1 w
|
7.4
|
7.4 b
|
Daoine óga, idir 15 agus 24 bliana d’aois
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
26.6
|
26.4 b
|
25.1
|
22.6 bw
|
39.4 bw
|
42.9 w
|
10.9 w
|
9.2 w
|
19.3 w
|
19.1 w
|
16.8
|
16.7 b
|
Go fadtéarmach (>12 mhí)
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 15) 16)
|
4.5
|
4.9
|
3.3
|
3.7 bw
|
5.8 bw
|
7.2 w
|
0.7 w
|
0.8 w
|
2.0 w
|
2.4 w
|
2.5
|
2.8
|
Meánphá agus meántuarastal míosúil ainmniúil (EUR)
|
17) 18) 19) 20) 21) 6)
|
706 sw
|
772 sw
|
384 sw
|
256 sw
|
296 sw
|
372 sw
|
376 sw
|
447 sw
|
334 sw
|
453 sw
|
:
|
:
|
Oideachas
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
An líon luathfhágálaithe ón oideachas agus ón oiliúint: céatadán den daonra idir 18-24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu agus nach bhfuil ag tabhairt faoi oideachas ná faoi oiliúint bhreise (%)
|
1) 2) 8) 5) 4)
|
5.6
|
6.3 b
|
26.7
|
23.0 bw
|
8.2 w
|
7.3 w
|
16.9 w
|
19.6 w
|
:
|
:
|
9.9
|
9.8 b
|
Caiteachas poiblí ar an oideachas i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
6) 22) 23)
|
3.5 sw
|
3.3 psw
|
4.0
|
3.5 sw
|
3.8 psw
|
3.6 sw
|
:
|
:
|
5.4 sw
|
:
|
5.0 d
|
:
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6) 24)
|
6.4
|
6.7 b
|
34.4
|
29.5 bw
|
7.9 w
|
7.3 w
|
21.2 w
|
23.3 w
|
2.9 w
|
2.7 w
|
15.7
|
15.6 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
6.0
|
7.7 b
|
36.7
|
31.6 bw
|
8.3 w
|
7.4 w
|
24.5 w
|
27.3 w
|
3.1 w
|
2.9 w
|
18.5
|
18.1 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois a bhfuil oideachas meánscoile sóisearach ar a mhéad acu, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
6.8
|
5.7 b
|
32.2
|
27.3 bw
|
7.5 w
|
7.2 w
|
18.0 w
|
19.4 w
|
2.8 w
|
2.5 w
|
12.9
|
12.9 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
85.4
|
85.3 b
|
43.1
|
47.8 bw
|
77.3 w
|
77.2 w
|
69.4 w
|
68.2 w
|
54.9 w
|
55.2 w
|
66.8
|
65.7 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
87.5
|
86.3 b
|
45.3
|
51.1 bw
|
82.4 w
|
84.0 w
|
68.7 w
|
66.4 w
|
59.6 w
|
58.9 w
|
67.5
|
66.3 b
|
Céatadán den daonra idir 20 agus 24 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas meánscoile sinsearach nó oideachas iar-bhunscoile neamhthreasach, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
83.2
|
84.1 b
|
40.8
|
44.5 bw
|
71.3 w
|
70.2 w
|
70.2 w
|
69.9 w
|
50.0 w
|
51.3 w
|
66.0
|
65.1 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas tríú leibhéal, iomlán
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
33.0
|
35.3 b
|
33.1
|
35.5 bw
|
38.2 w
|
35.5 w
|
31.5 w
|
31.8 w
|
57.1 w
|
58.0 w
|
41.1
|
41.9 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas treasach, fireannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
27.1
|
27.7 b
|
33.9
|
36.1 bw
|
33.6 w
|
32.3 w
|
24.3 w
|
28.6 w
|
49.7 w
|
51.4 w
|
36.0
|
36.6 b
|
Céatadán den daonra idir 30 agus 34 bliana d’aois ag a bhfuil oideachas treasach, baineannaigh
|
1) 2) 3) 4) 5) 6)
|
39.1
|
43.2 b
|
32.2
|
35.0 bw
|
42.7 w
|
38.9 w
|
38.2 w
|
34.7 w
|
64.8 w
|
64.8 w
|
46.2
|
47.2 b
|
Cuntais náisiúnta
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Olltáirgeacht intíre
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
I bpraghsanna reatha (EUR milliún)
|
6) 23)
|
46 815
|
53 329
|
626 742
|
689 547
|
13 871 w
|
15 732 w
|
10 116 w
|
11 569 w
|
137 133 w
|
168 710 w
|
13 471 071
|
14 567 204
|
In aghaidh an duine (EUR)
|
6) 23)
|
6 790
|
7 800
|
7 520
|
8 190
|
3 726 w
|
4 242 w
|
3 839 w
|
4 424 w
|
3 285 w
|
4 077 w
|
30 050
|
32 520
|
I gcaighdeáin chumhachta ceannaigh (CCC) per capita
|
|
12 812
|
14 349
|
18 325
|
20 337
|
:
|
:
|
12 977 w
|
16 069 w
|
:
|
:
|
30 054
|
32 524
|
I gcaighdeáin chumhachta ceannaigh (CCC) per capita, i gcoibhneas le meán an Aontais (AE‑27 = 100)
|
|
42.6
|
44.2
|
61.0
|
62.7
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
100
|
100
|
Ráta bliantúil athraithe réadach (méid), i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin (%)
|
6) 23)
|
- 0.9
|
7.5
|
1.9
|
11.4
|
- 6.8 w
|
10.5 w
|
- 8.3 w
|
13.9 w
|
- 3.8 w
|
3.4 w
|
- 5.6
|
5.6
|
Oll-bhreisluach de réir na bpríomhearnálacha
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Talmhaíocht, foraoiseacht agus iascach (%)
|
6) 23) 25)
|
7.6
|
7.6
|
7.5
|
6.2
|
8.3 w
|
7.4 w
|
10.8 w
|
12.3 w
|
10.8 w
|
12.7 w
|
1.8
|
1.8
|
Tionscal (%)
|
6) 23) 25)
|
23.4
|
23.0
|
25.6
|
29.1
|
15.5 w
|
17.0 w
|
15.2 w
|
14.7 w
|
20.9 w
|
23.8 w
|
19.7
|
20.0
|
Foirgníocht (%)
|
6) 23) 25)
|
6.6
|
7.3
|
5.9
|
5.7
|
8.7 w
|
7.5 w
|
11.5 w
|
9.3 w
|
3.3 w
|
3.2 w
|
5.5
|
5.5
|
Seirbhísí (%)
|
6) 23) 25)
|
62.4 s
|
62.2 s
|
61.0 s
|
59.1 s
|
67.5 w
|
68.1 w
|
62.5 w
|
63.6 w
|
65.0 w
|
60.3 w
|
73.0 s
|
72.7 s
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Comhardú na n‑íocaíochtaí
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) (milliún euro)
|
63) 64) 59) 65) 66)
|
2 938.5 w
|
3 656.9 w
|
3 942.6 s
|
5 832.2 s
|
498.7 w
|
783.6 w
|
133.4 w
|
322.7 w
|
- 50.8 w
|
6 351.5 w
|
c
|
- 318 026.0 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach-amach) (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
63) 64) 67) 23)
|
c
|
6.86 s
|
0.63 s
|
0.85 s
|
3.60 sw
|
4.98 sw
|
1.32 sw
|
2.79 sw
|
- 0.04 sw
|
3.76 sw
|
c
|
- 2.18 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) i ndáil le AE‑27 (milliún euro)
|
68) 59) 65) 69) 66)
|
c
|
1 801.0 s
|
140.6 s
|
600.5 s
|
178.9 w
|
189.7 w
|
:
|
:
|
- 691.7 w
|
4 748.7 w
|
c
|
- 56 205.8 s
|
Glaninfheistíocht dhíreach choigríche (IDC) (isteach - amach) i ndáil le AE‑27 (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
68) 70) 23)
|
c
|
3.38 s
|
0.02 s
|
0.09 s
|
1.29 sw
|
1.21 sw
|
:
|
:
|
- 0.50 sw
|
2.81 sw
|
c
|
- 0.39 s
|
Seoltáin mar % den Olltáirgeacht Intíre
|
71) 72) 23)
|
4.81 s
|
:
|
0.02 s
|
:
|
7.34 sw
|
8.65 sw
|
8.87 dpsw
|
:
|
0.75 psw
|
:
|
0.15 s
|
0.14 s
|
Trádáil sheachtrach earraí
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Sciar na n‑onnmhairí chuig tíortha AE-27 mar luach d’onnmhairí iomlána (%)
|
26) 27)
|
66.2 s
|
65.8 s
|
41.1 s
|
41.1 s
|
20.9 ew
|
16.9 sw
|
66.4 sw
|
62.5 sw
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Sciar d’allmhairí ó thíortha AE‑27 mar luach d’allmhairí iomlána (%)
|
26) 27)
|
55.6 s
|
53.9 s
|
33.1 s
|
31.1 s
|
23.0 ew
|
22.9 sw
|
45.6 sw
|
46.6 sw
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Comhardú na trádála (milliún EUR)
|
26) 28) 27)
|
- 5 019
|
- 6 279
|
- 42 293
|
- 38 925
|
- 3 838 sw
|
- 5 171 sw
|
- 2 572 sw
|
- 2 166 sw
|
- 4 438 sw
|
:
|
215 288
|
55 040
|
Trádáil idirnáisiúnta earraí agus seirbhísí i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Allmhairí (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
6) 23)
|
56.5
|
62.3
|
32.2
|
35.5
|
56.6 w
|
59.6 w
|
51.4 w
|
57.8 w
|
40.3 w
|
41.9 w
|
42.8
|
46.7
|
Onnmhairí (mar % den Olltáirgeacht Intíre)
|
6) 23)
|
48.2
|
54.5
|
28.7
|
35.3
|
37.3 w
|
43.2 w
|
27.9 w
|
30.6 w
|
38.8 w
|
40.7 w
|
46.4
|
50.5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Airgeadas poiblí
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Barrachas rialtais ghinearálta (+) / easnamh (-) (%)
|
29) 30) 31) 23)
|
- 8.0 w
|
- 4.2 ew
|
- 4.7 w
|
:
|
- 9.3 w
|
- 6.3 w
|
- 5.1 ew
|
0.0 ew
|
- 5.4 w
|
- 3.3 w
|
- 6.7
|
- 4.8
|
Ollfhiachas rialtais (%)
|
32) 29) 33) 31) 34) 23)
|
57.7 w
|
57.5 ew
|
39.8 w
|
:
|
60.1 w
|
49.6 w
|
33.1 w
|
32.6 w
|
60.4 w
|
49.0 w
|
90.0
|
88.0
|
Táscairí airgeadais
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Athrú bliantúil ar phraghsanna do thomhaltóirí (%)
|
35) 36) 37) 38)
|
1.8 d
|
4.0 d
|
12.3 d
|
19.6 d
|
5.2 w
|
9.6 w
|
3.8 w
|
5.1 w
|
2.7 w
|
9.4 w
|
0.7
|
2.9
|
Fiachas príobháideach, comhdhlúite, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
39) 40)
|
:
|
:
|
13.0 w
|
7.6 w
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Fiachas seachtrach iomlán, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
41) 42) 43) 44) 23)
|
c
|
75.8 s
|
60.4 sw
|
54.3 sw
|
135.5 sw
|
124.0 sw
|
65.5 sw
|
66.9 sw
|
74.6 sw
|
67.8 sw
|
:
|
:
|
Fiachas iomlán in airgeadra eachtrach, i gcoibhneas leis an Olltáirgeacht Intíre (%)
|
45)
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Ráta úis ar iasachtaí (bliain amháin), in aghaidh na bliana (%)
|
46) 47) 48) 49) 50) 51) 52)
|
1.90 w
|
1.90 w
|
16.25 w
|
22.79 w
|
8.52 w
|
9.46 w
|
5.15 w
|
8.50 w
|
7.89 w
|
7.67 w
|
:
|
:
|
Ráta úis ar thaiscí (bliain amháin), in aghaidh na bliana (%)
|
46) 53) 48) 54) 55) 50) 56) 57)
|
0.10 w
|
0.10 w
|
13.51 w
|
17.85 w
|
8.46 w
|
9.13 w
|
0.15 w
|
4.50 w
|
7.22 w
|
6.95 w
|
:
|
:
|
Luach cúlsócmhainní (lena n‑áirítear ór) (milliún euro)
|
48) 41) 42) 43) 58) 59)
|
13 491.7 w
|
16 454.5 w
|
81 937.5 w
|
94 006.1 w
|
3 532.4 w
|
3 787.3 w
|
3 082.9 w
|
3 445.8 w
|
23 711.1 w
|
27 294.4 w
|
:
|
:
|
Cúlchistí idirnáisiúnta – an choibhéis i míonna allmhairí
|
60) 48) 41) 42) 61) 62)
|
6.1 sw
|
:
|
4.9 sw
|
6.3 sw
|
5.4 sw
|
4.8 sw
|
7.1 sw
|
:
|
:
|
:
|
:
|
:
|
Gnólacht
|
Nóta
|
An tSeirbia
|
An Tuirc
|
An tSeoirsia
|
An Mholdóiv
|
An Úcráin
|
AE‑27
|
|
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2019
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
Innéacs táirgeachta tionsclaíche (2015 = 100)
|
73) 74) 75) 76)
|
111.0
|
118.5
|
115.4
|
135.6
|
:
|
:
|
107.1 w
|
120.3 w
|
102.7 w
|
105.0 w
|
98.5
|
107.5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Bonneagar
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Dlús an ghréasáin iarnróid (línte i bhfeidhm in aghaidh gach míle km²)
|
77) 78) 79) 80) 81) 82)
|
37.9 sw
|
38.1 sw
|
13.3 sw
|
13.5 sw
|
22.6 sw
|
22.2 sw
|
34.0 sw
|
34.0 sw
|
32.8 sw
|
32.7 sw
|
:
|
:
|
Fad na mótarbhealaí (ciliméadair)
|
83)
|
928
|
928 w
|
3 523
|
3 532
|
208 w
|
263 w
|
:
|
:
|
15 w
|
15 w
|
:
|
:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Fuinneamh
|
Nóta
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
2020
|
2021
|
Glanallmhairí fuinnimh i ndáil le hOlltáirgeacht Intíre
|
84)
|
2.9 s
|
4.0 s
|
3.3 s
|
5.2 s
|
1.0 sw
|
1.8 sw
|
:
|
:
|
:
|
:
|
1.6 s
|
2.7 s
|
Foinse: Eurostat agus/nó údaráis staidrimh thíortha an mhéadaithe
|
: = níl na sonraí ar fáil
|
|
b = briseadh sa tsraith
|
|
c = luach rúnda
|
|
d = sainmhíniú difriúil
|
|
e = luach measta
|
|
f = réamhaisnéis
|
|
p = sealadach
|
|
s = meastachán Eurostat
|
|
w = sonraí arna soláthar ag an údarás staidrimh náisiúnta agus atá faoina fhreagracht agus arna bhfoilsiú ar bhonn ‘mar atá’ agus gan aon ráthaíocht a mhéid a bhaineann lena gcáilíocht agus lena gcloí le modheolaíocht staidrimh an Aontais
|
|
z = neamhbhainteach agus dá bhrí sin, cothrom le 0
|
|
|
|
Fonótaí:
|
1)
|
An Mhacadóin Thuaidh: Níor cuireadh an Rialachán nua maidir le Staidreamh Sóisialta Comhtháite Eorpach chun feidhme
|
2)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ó bhí mí Eanáir 2020 ann, déantar an Suirbhé ar an Lucht Saothair sa Bhoisnia agus sa Heirseagaivéin go leanúnach, i rith na bliana, agus sonraí á n‑eisiúint gach ráithe. Chomh maith leis sin, ó bhí 2020 ann déantar an nós imeachta um chalabrú meáchain bunaithe ar mheastacháin daonra de réir aoisghrúpaí 5 bliana agus inscne.
|
3)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ó mhí Eanáir 2021 ar aghaidh thosaigh Gníomhaireacht Staidrimh na Boisnia agus na Heirseagaivéine ag cur modheolaíocht nua athdheartha an tSuirbhé ar an Lucht Saothair i bhfeidhm. Rinneadh an suirbhé a athdhearadh ar bhonn an Rialacháin nua ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle agus i gcomhréir leis, a tháinig i bhfeidhm an 1 Eanáir 2021. Nuair a tugadh isteach modheolaíocht nua athdheartha an tSuirbhé ar an Lucht Saothair ó mhí Eanáir 2021 ar aghaidh, cuireadh isteach ar an tsraith sonraí a foilsíodh an bhliain roimhe sin.
|
4)
|
An Tuirc: *Sa Suirbhé Teaghlach ar an bhFórsa Saothair, níl an tsraith inchomparáide leis na blianta roimhe sin mar gheall ar na coigeartuithe ar shainmhíniú, raon feidhme agus dearadh an tsuirbhé a tháinig sa bhliain 2021.
|
5)
|
An Tuirc: Torthaí bliantúla SFS.
|
6)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
7)
|
An Úcráin: Ar bhonn an daonra a bhí gníomhach ó thaobh an gheilleagair de – lucht saothair 2019.
|
8)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ó bhí 2020 ann déantar Suirbhé ar an Lucht Saothair ar bhonn ráithiúil, rud ar briseadh i sraitheanna é i gcomparáid le torthaí ó bhlianta roimhe sin. Le tabhairt isteach mhodheolaíocht nua athdheartha an tSuirbhé ar an Lucht Saothair (Rialachán (AE) 2019/1700; Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2019/2240) ó bhí mí Eanáir 2021 ann, cuireadh isteach ar an tsraith sonraí a foilsíodh an bhliain roimhe sin. Ciallaíonn sé sin nach bhfuil na sonraí le haghaidh 2020 agus 2021 inchomparáide ach oiread.
|
9)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
10)
|
An tSeoirsia: Ó bhí 2020 ann – NACE Ath. 2, roimh 2020 – NACE Ath. 1.1.
|
11)
|
Montainéagró: Leis na sonraí déantar tagairt don líon fostaithe san earnáil phoiblí mar sciar den líon iomlán daoine atá fostaithe.
|
12)
|
An Mhacadóin Thuaidh: Áirítear na sonraí seo a leanas san earnáil phoiblí: Eile (sonraí measctha, comhchoiteanna, stáit, neamhshainithe)
|
13)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Áirítear NACE Ath. 2, Codanna O, P agus san earnáil phoiblí agus áirítear gach Cuid NACE eile san earnáil phríobháideach.
|
14)
|
Montainéagró: Briseadh sa tsraith toisc nach raibh ach fostaithe ag freagairt na ceiste sin roimhe seo; Ó bhí 2018 ann, tá gach duine fostaithe ag tabhairt freagra ar an gceist sin.
|
15)
|
An Úcráin: Daoine atá 15 bliana d’aois nó níos sine.
|
16)
|
An tSeoirsia: Daoine atá 15 bliana d’aois nó níos sine.
|
17)
|
An tSeirbia: Faightear sonraí maidir le pá agus tuarastail ó fhoinsí riaracháin (taifid riaracháin cánach). Déantar meántuilleamh a ríomh ar bhonn mhéid iomlán an tuillimh fhabhraithe i gcás na mí tuairiscithe agus ar bhonn líon na bhfostaithe coibhéise lánaimseartha.
|
18)
|
An Albáin: Foinse na faisnéise: Ard-Stiúrthóireacht an Chánachais, ranníocóirí árachais shóisialaigh; Ríomh INSTAT
|
19)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Glantuilleamh.
|
20)
|
An Tuirc: Foinse: Suirbhé ar Ioncam agus Dálaí Maireachtála.
|
21)
|
An Mholdóiv: Áirítear aonaid ina bhfuil fostaí amháin agus níos mó.
|
22)
|
An tSeoirsia: Ríomhtar OTI de réir chóras na gcuntas náisiúnta (CCN) 2008.
|
23)
|
An tSeoirsia: Ar bhonn CCN 2008.
|
24)
|
An tSeoirsia: Eisiatar daoine gan oideachas.
|
25)
|
An tSeoirsia: Déantar na ríomhanna de réir NACE Ath. 2.
|
26)
|
An Mholdóiv: Mí Eanáir go mí Lúnasa.
|
27)
|
An tSeoirsia: Sonraí a rinne Eurostat a chomhshó in EUR
|
28)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
29)
|
An Albáin: Réamhaisnéisí Aireacht an Airgeadais agus an Gheilleagair.
|
30)
|
An Úcráin: Sonraí modhnaithe maidir le hairgead tirim (Lámhleabhar an Rialtais um staidreamh airgeadais 2014).
|
31)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
32)
|
Montainéagró: Réamhshonraí. Beidh na sonraí deiridh ar fáil faoi dheireadh mhí an Mhárta 2021
|
33)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Deireadh na bliana (an 31 Nollaig).
|
34)
|
An Úcráin: Fiachas an Stáit agus fiachas arna ráthú ag an Stát.
|
35)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Boilsciú praghsanna do thomhaltóirí
|
36)
|
An Mholdóiv: Boilsciú praghsanna do thomhaltóirí
|
37)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
38)
|
An tSeoirsia: Boilsciú praghsanna do thomhaltóirí
|
39)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Sonraí d’institiúidí airgeadais airgeadaíochta.
|
40)
|
An Tuirc: Cumhdaítear leis na sonraí urrúis fiachais agus iasachtaí.
|
41)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ar bhonn lámhleabhar CAI um chomhardú íocaíochtaí, an séú heagrán.
|
42)
|
An Tuirc: Meánráta malairte na bliana a úsáidtear chun comhshó go euro.
|
43)
|
An Mholdóiv: Comhshóite ó USD go EUR trí na rátaí malairte ag deireadh na bliana a úsáid, de réir Bhanc Náisiúnta na Moldóive.
|
44)
|
An Úcráin: Sócmhainní agus fiachas arna gcomhshó ó dhollair na Stát Aontaithe go euro trí úsáid trasrátaí ag deireadh na bliana tuairiscithe.
Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
45)
|
An Albáin: Fiachais sheachtrach (lena n‑áirítear infheistíocht dhíreach choigríche).
|
46)
|
Montainéagró: Meán ualaithe den ghlanráta úis, de mhéideanna atá gan íoc, go bliantúil.
|
47)
|
An Albáin: An meánráta ualaithe a chuirtear ar iasachtaí nua 12 mhí sa mhí ábhartha, agus aibíocht 12-mhí ag gabháil leo.
|
48)
|
An Mhacadóin Thuaidh: Deireadh na bliana (an 31 Nollaig).
|
49)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Rátaí iasachta gearrthéarma san airgeadra náisiúnta do chorparáidí neamhairgeadais (meán ualaithe).
|
50)
|
An Mholdóiv: Is é Banc Náisiúnta na Moldóive (NBM) a bhunaíonn an ráta ó bhí 2001 ann. Cuireann NBM an modh raoin le haghaidh rátaí úis i bhfeidhm: Is é an ráta is airde a chuirtear i bhfeidhm ar chreidmheasanna thar oíche agus an ceann is ísle a chuirtear i bhfeidhm ar thaiscí thar oíche. Luachanna ag deireadh na bliana.
|
51)
|
An Úcráin: Meánráta ualaithe úis ar gach ionstraim athmhaoiniúcháin ón mBanc Náisiúnta.
|
52)
|
An tSeoirsia: Ceantanna creidmheasanna athmhaoiniúcháin.
|
53)
|
An Albáin: Léiríonn an ráta úis ar thaiscí an meánráta ualaithe do thaiscí nua ar glacadh leo sa mhí ábhartha, agus aibíocht 12-mhí ag gabháil leo.
|
54)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: rátaí taiscí éilimh in airgeadra náisiúnta na dteaghlach (meán ualaithe).
|
55)
|
An Tuirc: Meán na sonraí míosúla. Saoráid taisce thar oíche.
|
56)
|
An Úcráin: Dáileadh deimhnithe taisce ó Bhanc Náisiúnta na hÚcráine.
|
57)
|
An tSeoirsia: Ceantanna deimhnithe taisce.
|
58)
|
An Úcráin: Sócmhainní agus fiachas arna gcomhshó ó dhollair na Stát Aontaithe go euro trí úsáid trasrátaí ag deireadh na bliana tuairiscithe.
|
59)
|
An Úcráin: tá críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol, agus na codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach eisiata ó shonraí na hEarnála Seachtraí.
|
60)
|
An Albáin: Deireadh mhí Lúnasa 2021
Mí Eanáir-mí an Mheithimh 2021
|
61)
|
An Tuirc: Meánráta malairte na bliana a úsáidtear chun comhshó go euro.
Ón Tríú Ráithe de 2021 ar aghaidh.
Ó mhí Dheireadh Fómhair 2021 ar aghaidh.
|
62)
|
An Mholdóiv: Comhshóite ó USD go EUR trí na rátaí malairte ag deireadh na bliana a úsáid, de réir Bhanc Náisiúnta na Moldóive.
Comhshóite ó USD go EUR trí na meánrátaí malairte bliantúla a úsáid, de réir Bhanc Náisiúnta na Moldóive.
|
63)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ar bhonn lámhleabhar CAI um chomhardú íocaíochtaí, Sócmhainn – Cur Chuige Dliteanais
|
64)
|
An Mholdóiv: Comhshóite ó USD go EUR trí na meánrátaí malairte bliantúla a úsáid, de réir Bhanc Náisiúnta na Moldóive.
|
65)
|
An Úcráin: Ó bhí 2021 ann, tá feabhas curtha ag banc náisiúnta na hÚcráine ar thiomsú na hinfheistíochta dírí coigríche, agus sa chomhthéacs sin rinneadh an tuilleamh athinfheistithe corparáidí neamhairgeadais a ionchorprú i sonraí IDC maidir le sreabha agus stoic. Dá bhrí sin, rinneadh athbhreithniú ar na sonraí maidir le comhardú íocaíochtaí, IIP agus IDC le haghaidh na tréimhse 2015-2020.
|
66)
|
An Úcráin: Ó bhí 2021 ann, tá feabhas curtha ag banc náisiúnta na hÚcráine ar thiomsú na hinfheistíochta dírí coigríche, agus sa chomhthéacs sin rinneadh iasachtaí idir comhfhiontair a ionchorprú i sonraí IDC maidir le sreabha agus stoic. Dá bhrí sin, rinneadh athbhreithniú ar na sonraí maidir le comhardú íocaíochtaí, IIP agus IDC le haghaidh na tréimhse 2015-2020.
|
67)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach. Ó bhí 2021 ann, tá feabhas curtha ag banc náisiúnta na hÚcráine ar thiomsú na hinfheistíochta dírí coigríche, agus sa chomhthéacs sin rinneadh an tuilleamh athinfheistithe corparáidí neamhairgeadais a ionchorprú i sonraí IDC maidir le sreabha agus stoic. Dá bhrí sin, rinneadh athbhreithniú ar na sonraí maidir le comhardú íocaíochtaí, IIP agus IDC le haghaidh na tréimhse 2015-2020.
|
68)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Ar bhonn lámhleabhar comhardú íocaíochtaí CAI, an séú heagrán agus Sainmhíniú Tagarmhairc ECFE ar an Infheistíocht Dhíreach Choigríche – 4ú eagrán
|
69)
|
An Úcráin: Rinneadh sonraí IDC a athríomh agus Ballstáit AE-27 curtha san áireamh, gan an Ríocht Aontaithe a áireamh.
|
70)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach. Rinneadh sonraí IDC a athríomh agus Ballstáit AE-27 curtha san áireamh, gan an Ríocht Aontaithe a áireamh.
Ó bhí 2021 ann, tá feabhas curtha ag banc náisiúnta na hÚcráine ar thiomsú na hinfheistíochta dírí coigríche, agus sa chomhthéacs sin rinneadh iasachtaí idir comhfhiontair a ionchorprú i sonraí IDC maidir le sreabha agus stoic. Dá bhrí sin, rinneadh athbhreithniú ar na sonraí maidir le comhardú íocaíochtaí, IIP agus IDC le haghaidh na tréimhse 2015-2020.
|
71)
|
An Mholdóiv: Comhshóite ó USD go EUR trí na meánrátaí malairte bliantúla a úsáid, de réir Bhanc Náisiúnta na Moldóive.
Aistrithe pearsanta.
|
72)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus cuid de chríocha sna réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
Sonraí roimhe seo
|
73)
|
An Albáin: Gníomhaíocht B_D
|
74)
|
An Mholdóiv: Ó bhí 2016 ann coigeartaítear innéacs méideanna an táirgthe thionsclaíoch go séasúrach de réir líon na laethanta oibre agus na séasúrachta, ceartaíodh an tsraith ama
|
75)
|
An Úcráin: Déantar coigeartú d’éifeacht laethanta féilire na sraithe dinimiciúla innéacsanna i dtéarmaí meánluach míosúil na bonnbhliana (2016) i gcrích trí úsáid a bhaint as an gclár DEMETRA +, agus an mhodhghníomhaíocht TRAMO/SEATS á úsáid.
|
76)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
77)
|
Tógadh na sonraí ó Údarás Geodasach na Poblachta.
|
78)
|
An Bhoisnia agus an Heirseagaivéin: Uiscí intíre measta ag 210 km².
|
79)
|
An Tuirc: Príomhlínte amháin.
Ríomhtar luachanna limistéir trí thagairt a dhéanamh d’aicmithe CORINE agus oiriúnaítear do LUCAS iad. Maireann tréimhse táirgthe sonraí CORINE 6 bliana.
|
80)
|
An Mholdóiv: an réigiún Tras-dnístria san áireamh.
Ó dheireadh na bliana.
|
81)
|
An Mholdóiv: an réigiún Tras-dnístria san áireamh.
Ó dheireadh na bliana.
Bogaigh san áireamh.
|
82)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach. Sonraí na Seirbhíse Stáit maidir le Geodasaíocht, Cartagrafaíocht agus Clár talún na hÚcráine.
Cuirtear na sonraí ar fáil i gcomhréir leis an Aicmiú nua ar Chineálacha Talún.
|
83)
|
An Úcráin: Eisiatar ó na sonraí críoch Phoblacht Fhéinrialaitheach na Crimé atá faoi fhorghabháil shealadach, cathair Sevastopol agus codanna de na réigiúin Donetsk agus Luhansk atá faoi fhorghabháil shealadach.
|
84)
|
An tSeoirsia: Sonraí a rinne Eurostat a chomhshó in EUR
Ar bhonn CCN 2008.
|