AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,30.11.2022

COM(2022) 686 final

2022/0414(NLE)

Togra le haghaidh

CINNEADH CUR CHUN FEIDHME ÓN gCOMHAIRLE

maidir leis an measúnú ar an bplean téarnaimh agus athléimneachta don Ungáir a fhormheas

{SWD(2022) 686 final}

2022/0414 (NLE)

Togra le haghaidh

CINNEADH CUR CHUN FEIDHME ÓN gCOMHAIRLE

maidir leis an measúnú ar an bplean téarnaimh agus athléimneachta don Ungáir a fhormheas

TÁ COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH,

Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,

Ag féachaint do Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta 1 , agus go háirithe Airteagal 20 de,

Ag féachaint don togra ón gCoimisiún Eorpach,

De bharr an mhéid seo a leanas:

(1)Bhí tionchar suaiteach ag ráig COVID-19 ar gheilleagar na hUngáire. In 2019, ba ionann olltáirgeacht intíre per capita (OTI per capita) na hUngáire agus 48 % de mheán an Aontais. Tháinig laghdú 4,5 % ar fhíor-OTI na hUngáire in 2020 agus tháinig méadú 2,3 % air go carnach in 2020 agus 2021. I measc na ndúshlán seanbhunaithe a bhfuil tionchar acu ar fheidhmíocht eacnamaíoch mheántéarmach, tá fás táirgiúlachta, infhaighteacht lucht saothair oilte, infheistíocht i gcaipiteal daonna agus cáilíocht institiúideach.

(2)An 9 Iúil 2019, an 20 Iúil 2020 agus an 12 Iúil 2022, chuir an Chomhairle moltaí faoi bhráid na hUngáire i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh. Go hairithe, mhol an Chomhairle don Ungáir leanúint de bheith ag lánpháirtiú na ngrúpaí is leochailí i margadh an tsaothair, feabhas a chur ar leordhóthanacht an chúnaimh shóisialta agus na sochar dífhostaíochta, feabhas a chur ar thorthaí an oideachais agus rannpháirtíocht na ngrúpaí atá faoi mhíbhuntáiste san oideachas príomhshrutha ar ardchailíocht a mhéadú. Mhol an Chomhairle freisin athléimneacht an chórais sláinte a mhéadú agus feabhas a chur ar an rochtain ar sheirbhísí coisctheacha agus cúraim phríomhúil ar ardchaighdeán. Thairis sin, mhol an Chomhairle don Ungáir an creat frithéillithe a threisiú, lena n-áirítear trí fheabhas a chur ar iarrachtaí ionchúisimh agus ar an rochtain ar fhaisnéis phoiblí, neamhspleáchas breithiúnach a neartú, rannpháirtíocht éifeachtach na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara sa phróiseas ceaptha beartas a áirithiú agus iomaíocht sa soláthar poiblí a fheabhsú. Moladh don Ungáir freisin leanúint den chóras cánach a shimpliú, agus san am céanna é a neartú i gcoinne riosca na pleanála ionsaithí cánach, chomh maith le feabhas a chur ar iomaíocht agus intuarthacht rialála in earnáil na seirbhísí, agus grinnscrúdú iomaíochta a chur i bhfeidhm go córasach in idirbhearta gnó. Mhol an Chomhairle don Ungáir freisin a áirithiú go mbeadh aon bheart éigeandála comhréireach go docht agus nár cheart dóibh cur isteach ar ghníomhaíochtaí gnó. Thairis sin, mhol an Chomhairle don Ungáir bearta a chur chun feidhme chun tacaíocht leachtachta a áirithiú d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide i gcomhthéacs na paindéime, chun tús áite a thabhairt do thionscadail infheistíochta phoiblí agus chun infheistíocht phríobháideach a chur chun cinn chun an téarnamh eacnamaíoch a chothú. Mhol an Chomhairle don Ungáir freisin feabhas a chur ar inbhuanaitheacht fhadtéarmach chóras na bpinsean, agus leordhóthanacht á caomhnú san am céanna, go háirithe trí aghaidh a thabhairt ar neamhionannais ioncaim. Moladh don Ungáir infheistíocht a dhíriú ar an aistriú glas agus digiteach, go háirithe táirgeadh agus úsáid fuinnimh atá glan agus éifeachtúil, iompar inbhuanaithe agus bonneagar digiteach do scoileanna, agus athchóiriú agus infheistíocht a chur chun cinn maidir le bainistiú inbhuanaithe uisce agus dramhaíola agus ciorclaíocht an gheilleagair, digitiú gnólachtaí, scileanna glasa agus digiteacha, agus taighde agus nuálaíocht. Ar deireadh, moladh don Ungáir an spleáchas foriomlán ar bhreoslaí iontaise a laghdú trí dhlús a chur le cur in úsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh, go háirithe trí na nósanna imeachta ceadaithe a chuíchóiriú agus tríd an mbonneagar leictreachais a uasghrádú, allmhairí breoslaí iontaise a éagsúlú trí, inter alia, an t-idirnasc le rannpháirtíocht tíortha eile a neartú, agus an spleáchas ar bhreoslaí iontaise i bhfoirgnimh agus in iompar a laghdú trí dhlús a chur le hiarrachtaí maidir le bearta éifeachtúlachta fuinnimh do chách, go háirithe i dtithe cónaithe agus maidir le leictriú an iompair.

(3)Sna moltaí a cuireadh faoi bhráid na hUngáire an 20 Iúil 2020, bhí treoir bheartais níos sonraí chun paindéim COVID-19 a shárú. Tar éis don Choimisiún measúnú a dhéanamh ar an dul chun cinn maidir le cur chun feidhme na moltaí tírshonracha sin tráth a tíolacadh an plean téarnaimh agus athléimneachta (‘RRP’), measann an Coimisiún gur cuireadh chun feidhme go hiomlán an moladh maidir leis na bearta is gá a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar phaindéim COVID-19, chun an geilleagar a chothú agus chun tacú leis an téarnaimh ina dhiaidh sin. Tá dul chun cinn suntasach déanta i ndáil leis an moladh maidir le tacaíocht leachtachta a chur ar fáil d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide agus maidir le hinfheistíocht phríobháideach a chur chun cinn.

(4)An 11 Bealtaine 2021, chuir an Ungáir a RRP náisiúnta faoi bhráid an Choimisiúin, i gcomhréir le hAirteagal 18(1) de Rialachán (AE) 2021/241. Lean an aighneacht sin próiseas comhairliúcháin a rinneadh i gcomhréir leis an gcreat dlíthiúil náisiúnta, a raibh údaráis áitiúla agus réigiúnacha, comhpháirtithe sóisialta, eagraíochtaí na sochaí sibhialta, eagraíochtaí don óige, agus páirtithe leasmhara ábhartha eile páirteach ann. Rinne an Ungáir an leagan a tíolacadh i mí na Bealtaine 2021 a chomhlánú agus a nuashonrú, i gcomhréir le hAirteagal 19(1) de Rialachán (AE) 2021/241 agus cuireadh leagan comhdhlúite faoi bhráid an Choimisiúin an 3 Samhain 2022. Tá úinéireacht náisiúnta ar na RRPanna mar bhonn taca lena gcur chun feidhme rathúil agus lena dtionchar marthanach ar an leibhéal náisiúnta agus ar chreidiúnacht ar an leibhéal Eorpach. De bhun Airteagal 19 den Rialachán sin, rinne an Coimisiún measúnú ar ábharthacht, éifeachtacht, éifeachtúlacht agus comhleanúnachas an RRP, i gcomhréir leis na treoirlínte measúnaithe in Iarscríbhinn V a ghabhann leis an Rialachán sin.

(5)Ba cheart cuspóirí ginearálta na Saoráide um Théarnamh agus Athléimneacht a bunaíodh le Rialachán (AE) 2021/241 agus cuspóirí ginearálta Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh arna bunú le Rialachán (AE) 2020/2094 ón gComhairle 2 a shaothrú leis na RRPanna chun tacú leis an téarnamh i ndiaidh ghéarchéim COVID-19. Ba cheart dóibh comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach an Aontais a chur chun cinn trí rannchuidiú leis na sé cholún dá dtagraítear in Airteagal 3 de Rialachán (AE) 2021/241.

(6)Beidh cur chun feidhme RRPanna na mBallstát ina iarracht chomhordaithe lena ndéanfar infheistíochtaí agus athchóirithe ar fud an Aontais. Trí na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí sin a chur chun feidhme ar bhealach comhordaithe agus comhuaineach agus trí thionscadail trasteorann a chur chun feidhme, treiseoidh athchóirithe agus infheistíochtaí den sórt sin a chéile go frithpháirteach agus ginfidh siad iarmhairtí dearfacha ar fud an Aontais ina iomláine. Dá bhrí sin, tiocfaidh thart ar aon trian de thionchar na Saoráide ar fhás agus ar chruthú post na mBallstát as iarmhairtí ó Bhallstáit eile.

Freagairt chothrom lena gcuirtear leis na sé cholún

(7)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (a) de Rialachán (AE) 2021/241, agus le critéar 2.1 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, is é atá sa RRP, den chuid is mó (Rátáil A) freagairt chuimsitheach agus chothromaithe leormhaith ar an staid eacnamaíoch agus shóisialta, rud a rannchuidíonn go hiomchuí le gach ceann de na sé cholún dá dtagraítear in Airteagal 3 den Rialachán sin, agus na dúshláin shonracha atá os comhair an Bhallstáit lena mbaineann agus an leithdháileadh airgeadais don Bhallstát lena mbaineann á gcur san áireamh.

(8)Áirítear leis an RRP bearta a chuireann le gach ceann de na sé cholún, agus roinnt comhchodanna ina dtugtar aghaidh ar cholúin éagsúla ag an am céanna. Áirítear leis an RRP raon leathan beart, agus dírítear go háirithe ar an aistriú glas, ar an gclaochlú digiteach, ar an athléimneacht eacnamaíoch, shóisialta agus institiúideach a fhorbairt, agus ar bheartais don chéad ghlúin eile. Áirítear leis an RRP freisin bearta chun tacú le fás cliste, inbhuanaithe agus cuimsitheach, agus le comhtháthú sóisialta agus críochach, i gcomhréir le Straitéis Thionsclaíoch na hEorpa.

(9)Cuireann an RRP go mór leis an aistriú glas agus leis an gclaochlú digiteach. Tacaítear leis an aistriú glas go háirithe trí athchóirithe agus infheistíochtaí i réimse an iompair inbhuanaithe, an fhuinnimh, an bhainistithe uisce agus an gheilleagair chiorclaigh. Áirítear ar na príomhbhearta infheistíochtaí in iompar poiblí astaíochtaí nialasacha, forbairtí ar na heangaí fuinnimh agus giniúint fuinnimh in-athnuaite. Tá bearta i roinnt comhchodanna atá dírithe ar éifeachtúlacht fuinnimh i bhfoirgnimh phoiblí agus i bhfoirgnimh chónaithe a fheabhsú. Tacaítear leis an gclaochlú digiteach go háirithe trí bhearta chun digitiú an oideachais agus an riaracháin phoiblí a chur chun cinn, chomh maith le digitiú na n-earnálacha sláinte, fuinnimh agus iompair, agus forbairt scileanna digiteacha.

(10)Tá sé d’aidhm ag líon suntasach athchóirithe agus infheistíochtaí sa RRP feabhas a chur ar chúram sláinte agus ar athléimneacht eacnamaíoch, shóisialta agus institiúideach. Tá coinne leis go bhfeabhsóidh bearta san earnáil cúraim sláinte éifeachtúlacht agus rochtain ar chúram do chách. Áirítear ar na bearta freisin feabhsuithe ar dhálaí tithíochta le haghaidh daoine a bhfuil cónaí orthu sna lonnaíochtaí is boichte. Tá coinne leis go gcuirfidh príomh-athchóirithe institiúideacha feabhas ar athléimneacht an gheilleagair tríd an gcomhrac i gcoinne an éillithe agus neamhspleáchas na mbreithiúna a neartú. Is é is aidhm do na hathchóirithe atá beartaithe an córas cánachais a shimpliú agus é a neartú i gcoinne riosca na pleanála ionsaithí cánach, agus feabhas a chur ar ról na gcomhairliúchán poiblí agus na measúnuithe tionchair sa phróiseas reachtóireachta chun feabhas a chur ar cháilíocht agus intuarthacht rialála. Tá coinne leis go mbainfear amach fás cliste, inbhuanaithe agus cuimsitheach go háirithe trí bhearta éagsúla arb é is aidhm dóibh iomaíocht sa soláthar poiblí a mhéadú, lena n-áirítear gníomhaíochtaí spriocdhírithe chun rannpháirtíocht fiontar beag agus meánmhéide a éascú, agus taighde agus nuálaíocht a chur chun cinn.

(11)Tá coinne leis go gcuirfear comhtháthú sóisialta agus críochach chun cinn trí raon leathan beart sa RRP, go háirithe athchóirithe agus infheistíochtaí lena dtacaítear le lucht saothair cáilithe agus iomaíoch a fhorbairt, lena n-áirítear trí scileanna digiteacha agus scileanna gairme a fhorbairt, chomh maith le hathchóirithe chun inbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí a fheabhsú. Ina theannta sin, tá sé d’aidhm ag roinnt beart aghaidh a thabhairt ar dhúshláin shonracha na lonnaíochtaí is mó atá faoi mhíbhuntáiste, agus cuireann bearta i réimse an chúraim sláinte le seirbhísí cúraim phríomhúil níos cuimsithí agus le hinrochtaineacht cúraim ospidéil ar ardchaighdeán. Ar deireadh, tá cuid shuntasach den RRP tiomnaithe do bheartais don chéad ghlúin eile, go háirithe tríd an oideachas a dhigitiú, rochtain ar oideachas atá cuimsitheach agus ar ardcháilíocht a fheabhsú agus infhaighteacht oideachais agus cúraim luath-óige a mhéadú.

Aghaidh a thabhairt ar na dúshláin uile nó ar fho-thacar suntasach de na dúshláin a shainaithnítear sna moltaí tírshonracha

(12)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (b) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.2 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, meastar go rannchuideoidh an RRP chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar gach dúshlán nó ar fho-thacar suntasach dúshlán (Rátáil A) arna sainaithint sna moltaí tírshonracha ábhartha, a dhírítear chuig an Ungáir, lena n-áirítear gnéithe fioscacha díobh nó dúshláin arna sainaithint i ndoiciméid ábhartha eile arna nglacadh go hoifigiúil ag an gCoimisiún i gcomhthéacs an tSeimeastair Eorpaigh.

(13)Áirítear leis an RRP sraith fhairsing d’athchóirithe agus d’infheistíochtaí a threisíonn a chéile agus a rannchuidíonn le haghaidh a thabhairt go héifeachtach ar na dúshláin eacnamaíocha agus shóisialta ar fad nó ar fhothacar suntasach de na dúshláin sin a leagtar amach sna moltaí tírshonracha a dhírigh an Chomhairle ar an Ungáir sa Seimeastar Eorpach in 2019, 2020 agus 2022, go háirithe maidir leis an aistriú glas agus digiteach, an t-oideachas, an margadh saothair, an beartas sóisialta, an cúram sláinte, an creat frithéillithe, an neamhspleáchas breithiúnach, an iomaíocht sa soláthar poiblí, cáilíocht agus trédhearcacht na cinnteoireachta, cánachas agus pleanáil ionsaitheach cánach, agus an córas pinsean.

(14)Tá roinnt beart ábhartha sa RRP chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin a bhaineann leis an aistriú glas. Maidir le táirgeadh fuinnimh agus éifeachtúlacht fuinnimh, áirítear sa phlean athchóirithe chun feabhas a chur ar nósanna imeachta ceadaithe le haghaidh táirgeadh fuinnimh in-athnuaite, chun nascadh na heangaí le gléasraí beaga cumhachta in-athnuaite a shimpliú, agus chun deireadh a chur le bacainní ar fhorbairt an fhuinnimh gaoithe. Maidir le hacmhainneacht iomlán an táirgthe fuinnimh in-athnuaite a údaraítear a nascadh leis an eangach, gheall an Ungáir go méadófaí go 10 000 MW ar a laghad í faoi 2026. Áirítear sa RRP freisin infheistíochtaí arb é is aidhm dóibh cur in úsáid an táirgthe fuinnimh ghréine a mhéadú, mar aon leis an ngréasán leictreachais a fheabhsú chun comhtháthú slán an fhuinnimh a tháirgtear ó fhoinsí in-athnuaite a cheadú. Áirítear freisin leis an RRP roinnt infheistíochtaí d’athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh i bhfoirgnimh phoiblí, go háirithe i réimsí an oideachais agus an chúraim sláinte, agus i bhfoirgnimh chónaithe. Maidir le hiompar inbhuanaithe, áirítear leis an RRP infheistíochtaí chun an gréasán iarnróid fo-uirbeach, an gréasán iarnróid ar chonairí TEN-T, iompar bus astaíochtaí nialasacha agus bainistiú tráchta lárnach ar iarnróid TEN-T a fhorbairt. Thairis sin, tabharfaidh an Ungáir isteach córas aonair náisiúnta um tharaifí, ticéadú agus faisnéis do phaisinéirí le haghaidh iompar de bhus agus d’iarnród. Tá bearta sa RRP freisin arb é is aidhm dóibh athchóirithe agus infheistíochtaí a chur chun cinn maidir leis an ngeilleagar ciorclach agus bainistiú inbhuanaithe dramhaíola, chomh maith le bainistiú inbhuanaithe uisce, lena n-áirítear trí choinneáil uisce dhúlrabhunaithe a chur chun cinn.

(15)Tá roinnt beart ábhartha sa RRP chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin a bhaineann leis an aistriú digiteach. Áirítear leis an RRP bearta arb é is aidhm dóibh leabhair nótaí dhigiteacha agus oiliúint ábhartha a chur ar fáil do mhúinteoirí agus do dhaltaí san oideachas poiblí, gléasanna teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide (TFC) a chur ar fáil do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna, lena n-áirítear scoileanna gairmoideachais agus gairmoiliúna, d’ollscoileanna agus d’institiúidí foghlama aosaí, agus chun digitiú na n-earnálacha cúraim sláinte agus iompair a mhéadú. Thairis sin, áirítear leis an RRP roinnt beart chun digitiú an riaracháin phoiblí a mhéadú, go háirithe trí ardáin tuairiscithe leictreonacha chun críoch cánachais, tuilleadh forbartha a dhéanamh ar an gcóras leictreonach soláthair agus feabhas a chur ar chóras bainistithe comhad na seirbhíse ionchúisimh.

(16)Áirítear leis an RRP roinnt beart chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin san oideachas. Tá athchóirithe sa phlean chun feabhas a chur ar tharraingteacht ghairm na múinteoireachta trí shásra lena n-áiritheofar go ndéanfar pá múinteoirí a chóineasú de réir a chéile go 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha, chun leithscaradh i scoileanna a laghdú agus chun rochtain ar oideachas scoile ar ardchaighdeán a áirithiú, go háirithe trí na gléasanna is gá chun páirt a ghlacadh in oideachas digiteach nua-aimseartha a chur ar fáil do dhaltaí agus do mhúinteoirí, agus trí scileanna digiteacha daltaí agus múinteoirí a fhorbairt. Tá infheistíochtaí sa RRP freisin arb é is aidhm dóibh deiseanna athoiliúna a chur ar fáil do mhúinteoirí agus oiliúint bhainistíochta shonrach a chur ar fáil do phríomhoidí agus do leasphríomhoidí scoileanna, chun tacú le scoláirí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu a chomhtháthú san oideachas príomhshrutha agus chun próiseas a sheoladh chun ranganna íochtaracha meánscoile i scoileanna beaga ísealfheidhmíochta a chomhtháthú i scoileanna níos mó, d’fhonn éifeachtúlacht agus cáilíocht an oideachais a fheabhsú. Thairis sin, tugtar aghaidh ar dhúshláin a bhaineann le taighde agus nuálaíocht trí shaotharlanna náisiúnta a bhunú chun an t-éiceachóras don eolaíocht agus don nuálaíocht a fheabhsú.

(17)Tugtar aghaidh ar an moladh tír-shonrach maidir leis na grúpaí is leochailí a chomhtháthú i margadh an tsaothair trí áiteanna breise i naíolanna a chruthú, trí dheiseanna fostaíochta a chur chun cinn dóibh siúd a bhfuil cónaí orthu sna lonnaíochtaí sin is mó atá faoi mhíbhuntáiste, agus trí infheistíochtaí i dtrealamh oideachais digiteach, in ábhar foghlama digiteach, i gcúrsaí oiliúna d’aosaigh, agus i dtimpeallacht foghlama nuachóirithe in institiúidí gairmoideachais agus gairmoiliúna agus in ollscoileanna.

(18)Áirítear leis an RRP bearta éagsúla chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin shonracha a bhaineann le beartais shóisialta trí thacaíocht chuimsitheach a chur ar fáil d’áitritheoirí an 300 lonnaíocht is mó atá faoi mhíbhuntáiste. Is é is aidhm do na bearta sin fostaíocht agus forbairt scileanna a chur chun cinn bunaithe ar shainiúlachtaí áitiúla, torthaí foghlama níos fearr a bhaint amach trí oideolaíocht atá dírithe ar an bpobal, tithe sóisialta a thógáil agus a athchóiriú, agus stáisiúin chumhachta gréine shóisialta a bhunú.

(19)Leagtar amach sa RRP sraith leathan d’athchóirithe agus d’infheistíochtaí chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin is criticiúla a bhaineann le seirbhísí cúraim. Áirítear leis sin, go háirithe, infheistíochtaí chun bonneagar agus trealamh ospidéil a uasghrádú, an líonra um chúram ospidéil a bharrfheabhsú, agus cúram príomhúil agus coisctheach a fhorbairt trí phobail cleachtóirí ginearálta a bhunú a chuirfidh seirbhísí cúraim sláinte comhtháite ar fáil. Comhlánaítear an méid sin le hinfheistíochtaí i gcúram sláinte digiteach, amhail cláir dhigitithe agus cianfhaireachán ar chúram daoine scothaosta. Tacaíonn beart eile le deireadh a chur le híocaíochtaí aisce sa chóras cúraim sláinte.

(20)Áirítear leis an RRP roinnt beart chun an creat frithéillithe a threisiú. Áirítear orthu sin Údarás Sláine a bhunú chun cosc, brath agus ceartú calaoise, coinbhleachta leasa agus éillithe a threisiú go héifeachtach chomh maith le neamhdhleathachtaí agus neamhrialtachtaí eile a bhaineann le tacaíocht ón Aontas san Ungáir a chur chun feidhme, agus béim ar leith á leagan ar sholáthar poiblí agus bailíocht dearbhuithe sócmhainní a áirithiú. De réir an RRP, ba cheart cumhachtaí forleathana a bheith ag an Údarás Sláine idirghabháil a dhéanamh i ngach cás nach ndearna na húdaráis náisiúnta inniúla, dar leis, na bearta is gá chun na nithe seo a leanas a chosc, a bhrath agus a cheartú: an chalaois, an choinbhleacht leasa, an t-éilliú agus neamhdhleathachtaí nó neamhrialtachtaí eile a dhéanann difear do bhainistíocht fhónta airgeadais bhuiséad an Aontais nó do chosaint leasanna airgeadais an Aontais. Ba cheart neamhspleáchas iomlán an Údaráis Sláine a ráthú, lena n-áirítear trí phróiseas roghnúcháin a fhoirne agus a lucht bainistíochta agus tríd an bpróiseas chun a bhuiséad a bhunú. Is éard atá i gceist le beart eile Tascfhórsa Frithéillithe a bhunú, le rannpháirtíocht shuntasach eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha, chun scrúdú leanúnach a dhéanamh ar na bearta frithéillithe atá ann cheana agus tograí a tharraingt suas maidir le feabhas a chur ar bhrath, imscrúdú, agus ionchúiseamh an éillithe agus cleachtais eile amhail an finíochas, an fhabhraíocht nó ‘doirse imrothlacha’ idir an earnáil phoiblí agus an earnáil phríobháideach agus smachtbhannaí a fhorchur orthu. De réir an RRP, ba cheart uachtarán an Údaráis Sláine a bheith ina chathaoirleach ar an Tascfhórsa, ach ba cheart dó a chuid oibre a dhéanamh go neamhspleách ar an Údarás sin. Ina theannta sin, áirítear leis an RRP bearta chun tacú le comhar neartaithe leis an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise (OLAF), chun raon feidhme pearsanta agus ábhartha leathnaithe a chur i bhfeidhm maidir le dearbhuithe sócmhainní, agus chun an mhaoirseacht agus an trédhearcacht a threisiú maidir leis an gcaoi a mbaineann fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní leasa phoiblí a dhéanann gníomhaíocht leasa phoiblí, agus daoine dlítheanacha atá bunaithe nó ar bun acu, úsáid as tacaíocht ón Aontas. Áirítear leis an RRP freisin roinnt athchóirithe arb é is aidhm dóibh na socruithe reachtacha, institiúideacha agus praiticiúla a neartú chun calaois, éilliú, coinbhleacht leasa agus neamhdhleathachtaí eile maidir le húsáid na tacaíochta ón Aontas a chosc, a bhrath agus a cheartú ar bhealach níos éifeachtaí. Is éard atá i gceist leis an RRP freisin athchóiriú chun an creat frithéillithe a neartú tríd an deis a bhunú athbhreithniú breithiúnach éifeachtach a dhéanamh ar chinntí arna ndéanamh ag an tseirbhís ionchúisimh nó ag an údarás imscrúdaithe chun tuarascáil choire a dhíbhe nó deireadh a chur le himeachtaí coiriúla. Beartaítear freisin straitéis agus plean gníomhaíochta náisiúnta frithéillithe reatha na hUngáire a chur chun feidhme go hiomlán chomh maith le straitéis agus plean gníomhaíochta náisiúnta frithéillithe nua a ullmhú. Rannchuidíonn roinnt beart sa RRP le trédhearcacht agus rochtain ar shonraí poiblí a mhéadú, agus é mar aidhm leo freisin an creat frithéillithe a threisiú trí mhaoirseacht neamhspleách a éascú. Áirítear ar na bearta sin clár lárnach inchuardaithe maidir le húsáid cistí poiblí a bhunú agus a oibriú, na costais a bhaineann le hiarrataí ar fhaisnéis phoiblí a dhíothú nó a theorannú, nósanna imeachta cúirte maidir le cásanna a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis phoiblí a ghiorrú, agus seiceálacha rialta a dhéanamh ar gach comhlacht poiblí chun a mheas an gcomhlíonann siad a gceanglais féin maidir le rochtain a sholáthar ar shonraí a bhaineann le leas an phobail.

(21)Tugtar aghaidh ar an moladh tír-shonrach maidir le neamhspleáchas breithiúnach a neartú le roinnt athchóirithe ar an RRP, lena bhfuiltear ag súil go neartófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna agus na mbreithiúna arna mbunú le dlí i gcomhréir le hAirteagal 19 CAE agus le acquis ábhartha an Aontais, agus, ar an gcaoi sin, go n-ardófar caighdeán na cosanta breithiúnaí agus go bhfeabhsófar an timpeallacht infheistíochta san Ungáir. Áirítear sa phlean bearta chun ról agus cumhachtaí coibhneasta Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire a neartú i ndáil le cumhachtaí Uachtarán Oifig Bhreithiúnach na hUngáire. Trí rialú éifeachtach ag Comhairle Bhreithiúnach na hUngáire ar Uachtarán Oifig Bhreithiúnach na hUngáire a fheidhmiú, tá coinne leis go laghdófaí an fhéidearthacht cinntí treallacha a dhéanamh i riarachán lárnach na gcúirteanna, lena n-áirítear cinntí a bhaineann le ceapacháin bhreithiúnacha, agus, dá bhrí sin, neamhspleáchas na mbreithiúna a neartú. De réir an RRP, ba cheart é sin a bhaint amach go háirithe trí cheanglas a thabhairt isteach maidir le tuairim cheangailteach spreagtha ó Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire maidir le cinntí aonair, amhail oiriúnacht na n-iarrthóirí do phoist mar Uachtarán agus Leas-Uachtarán Oifig Bhreithiúnach na hUngáire, bunaithe ar chritéir oiriúnachta; nósanna imeachta ceapacháin le haghaidh poist feidhmiúcháin bhreithiúnacha agus chúirte a neamhniú; breithiúna a aistriú; agus breithiúna a bhaint den ghrúpa breithiúna a éisteann cásanna speisialta, lena n-áirítear cásanna riaracháin. Ba cheart do Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire tuairim cheangailteach spreagtha a thabhairt maidir le rialacháin amhail an córas pointí do phoist bhreithiúnacha, na coinníollacha maidir le bónais a bhronnadh, oiliúint a chur ar bhreithiúna, an t-ualach oibre náisiúnta, agus líon na bpost breithiúnach. Ar deireadh, ba cheart an deis a bheith ag breithiúna atá ina gcomhaltaí de Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire go ndéanfaí iad a atoghadh don chéad téarma oifige eile, agus ba cheart rochtain a bheith ag Comhairle Bhreithiúnach na hUngáire ar gach doiciméad, inniúlacht dhlíthiúil agus uathriail in eisíocaíocht a buiséid, agus an ceart chun an chúirt inniúil agus an Chúirt Bhunreachtúil a urghabháil chun a sainchumais a chosaint. Ba cheart rialacha neamhroghnacha a thabhairt isteach freisin maidir le huachtaráin cúirte ad interim a ainmniú agus maidir le athimeascadh breithiúna a thoirmeasc i gcás cúirte níos airde tar éis dóibh a bheith ar iasacht. Tá coinne leis go neartóidh athchóiriú eile neamhspleáchas breithiúnach na Cúirte Uachtaraí (Kúria), go háirithe trí leasú a dhéanamh ar na rialacha maidir le huachtarán an Kúria a thoghadh, ar cheart taithí cúig bliana ar a laghad a bheith aige mar bhreitheamh, agus níor cheart an deis a bheith ann é a atoghadh. Ba cheart do Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire tuairim cheangailteach spreagtha a thabhairt maidir le hoiriúnacht na n-iarrthóirí d’Uachtarán agus do Leas-Uachtarán an Kúria. Leis an athchóiriú, ba cheart deireadh a chur freisin leis an bhféidearthacht comhaltaí de chuid na Cúirte Bunreachtúla a cheapadh ar an Kúria lasmuigh den ghnáthnós imeachta iarratais, an scéim leithdháilte cásanna a fheabhsú, cumhachtaí níos láidre a áirithiú do chomhairle bhreithiúnach an Kúria. Tá coinne leis, le tuilleadh athchóirithe, go gcuirfear deireadh le bacainní ar tharchur le haghaidh réamhrialuithe chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus go gcuirfear deireadh leis an bhféidearthacht, a tugadh isteach in 2019, go ndéanfadh údaráis phoiblí agóid os comhair na Cúirte Bunreachtúla maidir le cinntí críochnaitheacha breithiúnacha chun a áirithiú go nglacfaidh na cúirteanna neamhspleácha inniúla breithiúnais chríochnaitheacha.

(22)Áirítear roinnt beart sa RRP freisin chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin a bhaineann le hiomaíocht sa soláthar poiblí, lena n-áirítear trí shláine na nósanna imeachta soláthair phoiblí a threisiú. Is éard atá i gceist le hathchóiriú uirlis faireacháin a fhorbairt agus a úsáid ar bhonn leanúnach lena ndéantar measúnú ar leibhéal agus ar chúis na nósanna imeachta soláthair phoiblí a mbíonn tairiscintí aonair mar thoradh orthu. Is é is aidhm d’athchóiriú eile creat tomhais feidhmíochta a fhorbairt chun measúnú rialta a dhéanamh ar éifeachtúlacht agus ar chost-éifeachtacht na soláthairtí poiblí, agus ar na cúiseanna le hiomaíocht theoranta sna hearnálacha is mó dá ndéanann an leibhéal íseal iomaíochta difear. Ba cheart plean gníomhaíochta a tharraingt suas agus a chur chun feidhme, bunaithe ar dhea-chleachtais idirnáisiúnta, chun leibhéal na hiomaíochta sa soláthar poiblí a mhéadú. Ag cur leis na gníomhaíochtaí sin, áirítear leis an RRP gealltanas don Ungáir an sciar de sholáthairtí poiblí a bhfuil tairiscintí aonair mar thoradh orthu, i gcás nósanna imeachta a mhaoinítear go hiomlán nó go páirteach ó thacaíocht ón Aontas agus i gcás nósanna imeachta a mhaoinítear go hiomlán ó acmhainní náisiúnta, an sciar sin a laghdú go dtí faoi bhun 15 % agus é a choimeád faoina bhun. Chun tacú leis na hathchóirithe sin, áirítear leis an RRP deiseanna oiliúna agus scéim tacaíochta chun rannpháirtíocht micrifhiontar agus fiontar beag agus meánmhéide a éascú i nósanna imeachta soláthair phoiblí, agus bearta chun an córas leictreonach soláthair phoiblí a fhorbairt chun maoirseacht agus anailís neamhspleách ar iomaíocht sa soláthar poiblí a éascú.

(23)Áirítear leis an RRP athchóirithe chun cáilíocht agus trédhearcacht an phróisis cinnteoireachta a fheabhsú trí idirphlé sóisialta éifeachtach, trí rannpháirtíocht le páirtithe leasmhara eile agus trí mheasúnuithe tionchair rialta. Is é is aidhm do bhearta gaolmhara a áirithiú go ndéantar comhairliúchán poiblí go córasach ar na ndréachtghníomhartha reachtacha arna n-ullmhú ag an Rialtas ar feadh tréimhse leordhóthanach ama, ach amháin má tá údar cuí ann gan amhlaidh a dhéanamh, agus go ndéantar measúnuithe tionchair a ullmhú go comhsheasmhach agus a chur ar fáil go poiblí le haghaidh na ndréachtghníomhartha reachtacha uile. Tá rannpháirtíocht fhollasach na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara sa chinnteoireacht ina réamhriachtanas freisin maidir le go leor beart sa RRP. Tá sé beartaithe freisin go mbeidh na páirtithe leasmhara rannpháirteach i gcur chun feidhme agus i bhformhaoirseacht an RRP féin trí choiste faireacháin a chur ar bun agus a oibriú, ar cheart do leath de na comhaltaí ar a laghad teacht ó eagraíochtaí na sochaí sibhialta atá go hiomlán neamhspleách ar údaráis phoiblí.

(24)Cuimsíonn an RRP freisin bearta maidir le timpeallacht an ghnó, go háirithe maidir le feabhas a chur ar an gcóras cánach. Áirítear leis an RRP athchóirithe atá dírithe ar dhul i ngleic le pleanáil ionsaitheach cánach ar bhealach níos éifeachtaí, amhail an tuairisciú sonraí maidir le praghsáil aistrithe a mhéadú, íoscheanglais substainte a thabhairt isteach le haghaidh cáin ioncaim chorparáideach le haghaidh cuideachtaí caocha agus raon feidhme na rialacha neamh-inasbhainteachta a leathnú le haghaidh íocaíochtaí amach chuig dlínsí ísealchánach nó dlínsí cánach nialasacha. Maidir le simpliú cánach, áirítear sa phlean bearta chun líon na gcánacha a laghdú agus maidir le claochlú digiteach na nósanna imeachta maidir le comhlíonadh cánach.

(25)Áirítear leis an RRP treochlár athchóirithe a chuirfidh feabhas ar inbhuanaitheacht mheántéarmach agus fhadtéarmach chóras pinsin na hUngáire, agus leordhóthanacht theidlíochtaí na bpinsinéirí ar ioncam íseal á neartú ag an am céanna. Tá coinne leis freisin go rannchuideoidh an RRP le hinbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí trí athbhreithnithe caiteachais a chur chun feidhme.

(26)Is féidir a mheas go bhfuil na moltaí a bhaineann le freagairt láithreach an bheartais fhioscaigh don phaindéim lasmuigh de raon feidhme RRP na hUngáire, d’ainneoin gur thug an Ungáir freagra leormhaith agus leordhóthanach ar an ngá láithreach atá ann tacú leis an ngeilleagar trí mheáin fhioscacha in 2020, 2021 agus 2022, i gcomhréir le clásal éalaithe ginearálta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis.

Cur leis an acmhainneacht fáis, le cruthú post agus le hathléimneacht eacnamaíoch, shóisialta agus institiúideach

(27)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (c) de Rialachán (AE) 2021/241, agus le critéar 2.3 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, meastar go mbeidh tionchar ard (Rátáil A) ag an RRP ar an acmhainneacht fáis, cruthú post agus athléimneacht eacnamaíoch shóisialta agus institiúideach na hUngáire a neartú, lena rannchuideofar le cur chun feidhme Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, lena n-áirítear trí bheartais a chur chun cinn maidir le leanaí agus an óige, agus maidir le maolú a dhéanamh ar thionchar eacnamaíoch agus sóisialta ghéarchéim COVID-19, lena bhfeabhsófar, dá bhrí sin, an comhtháthú agus an cóineasú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach laistigh den Aontas.

(28)Léirítear in ionsamhlúcháin a rinne seirbhísí an Choimisiúin go bhféadfadh an RRP, in éineacht leis an gcuid eile de bhearta Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh, OTI na hUngáire a mhéadú 1.0 % go 1.4 % faoi 2025, gan an tionchar dearfach a d’fhéadfadh a bheith ag athchóirithe struchtúracha a chur san áireamh, tionchar a d’fhéadfadh a bheith suntasach. Tá coinne leis go gcuirfidh an RRP fás cliste, inbhuanaithe agus cuimsitheach chun cinn, le rannchuidiú mór infheistíochtaí lena dtacaítear le haistriú rathúil glas agus digiteach, lena gcuirfear an nuálaíocht chun cinn, lena ndéanfar an riarachán poiblí agus na seirbhísí poiblí a dhigitiú, agus lena gcuirfear feabhas ar an iomaíocht i soláthairtí poiblí. Meastar go mbeidh éifeachtúlacht fuinnimh níos airde i bhfoirgnimh phoiblí agus sciar níos airde de tháirgeadh fuinnimh in-athnuaite mar thoradh ar na bearta sin. Meastar freisin go méadóidh siad scileanna digiteacha agus go bhfeabhsóidh siad torthaí sláinte.

(29)Sa mheántéarma agus san fhadtéarma, tá coinne leis go méadóidh an RRP soláthar oibrithe oilte trí athchóirithe agus infheistíochtaí san oideachas poiblí, sa ghairmoiliúint agus san ardoideachas. Tá coinne leis go gcuirfidh an RRP go háirithe le scileanna digiteacha, trí úsáid mhéadaitheach a bhaint as uirlisí digiteacha agus as réitigh dhigiteacha san oideachas agus sa chúram sláinte. Is féidir le hathchóirithe agus infheistíochtaí i gcúram sláinte rannchuidiú go dearfach leis an soláthar saothair freisin. Tá coinne leis go gcuirfear borradh faoi acmhainneacht nuálach an gheilleagair trí infheistíochtaí lena gcothófar comhar idir gníomhaithe éagsúla taighde agus forbartha i roinnt réimsí a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo. Maidir le bearta arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar an iomaíocht sa soláthar poiblí, an t-éilliú a chomhrac, neamhspleáchas na mbreithiúna a neartú, cáilíocht na reachtaíochta agus cáilíocht an chaiteachais phoiblí a fheabhsú, is féidir leo aschur féideartha a spreagadh freisin trí cháilíocht na hinfheistíochta a fheabhsú, go háirithe san earnáil phoiblí.

(30)Tá coinne leis go dtacóidh an RRP leis an aistriú glas agus go laghdóidh sé an spleáchas ar allmhairí breosla iontaise. Le hathchóirithe agus infheistíochtaí san fhuinneamh in-athnuaite, agus le hinfheistíochtaí san eangach leictreachais chun freastal ar níos mó foinsí fuinnimh in-athnuaite, meastar go dtiocfaidh méadú suntasach ar sciar na giniúna cumhachta atá saor ó astaíochtaí. Ina theannta sin, meastar go laghdóidh infheistíochtaí éifeachtúlachta fuinnimh i bhfoirgnimh phoiblí agus chónaitheacha tomhaltas fuinnimh iontaise agus astaíochtaí gás ceaptha teasa. Le bearta maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe, lena n-áirítear línte feabhsaithe iarnróid fo-uirbeacha agus busanna leictreacha, meastar go bhfeabhsófar cáilíocht agus éifeachtúlacht an iompair phoiblí agus go laghdófar astaíochtaí gás ceaptha teasa agus go bhfeabhsófar cáilíocht an aeir, rud a mbeidh tionchar dearfach aige ar thorthaí sláinte agus ar tháirgiúlacht.

(31)Ar na bearta de chuid an RRP a bhfuil coinne leis go mbeidh tionchar dearfach acu ar chomhtháthú sóisialta agus a chuidíonn le rioscaí sóisialta agus eacnamaíocha grúpaí leochaileacha a laghdú, áirítear saoráidí cúraim leanaí luath-óige a fhorbairt, scileanna digiteacha a chur chun cinn i scoileanna, rannpháirtíocht daltaí atá faoi mhíbhuntáiste agus scoláirí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu san oideachas príomhshrutha ar ardchaighdeán a mhéadú, an riosca leithscartha i scoileanna a laghdú, agus pacáiste um athchóiriú cúraim sláinte a bhfuil sé mar aidhm leis rochtain níos cothroime ar sheirbhísí cúraim sláinte a áirithiú trí infheistíochtaí agus trí deireadh a chur le híocaíochtaí aisce neamhfhoirmiúla in earnáil an chúraim sláinte. Tá sraith chuimsitheach beart beartaithe freisin chun tacú leis na lonnaíochtaí is mó atá faoi mhíbhuntáiste de réir riachtanais shonracha.

Gan dochar suntasach a dhéanamh

(32)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (d) de Rialachán (AE) 2021/241, agus le critéar 2.4 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, meastar go n-áiritheoidh leis an RRP nach ndéanfaidh aon bheart (Rátáil A) maidir le cur chun feidhme na n-athchóirithe agus na dtionscadal infheistíochtaí a áirítear san phlean dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852 3 (an prionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’).

(33)I gcomhréir leis an treoir theicniúil a thugtar san Fhógra ón gCoimisiún dar teideal ‘Treoir theicniúil maidir leis an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ a chur i bhfeidhm faoin Rialachán maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta 4 , thug an Ungáir údar nach ndéanann aon bheart ina RRP dochar suntasach d’aon chuspóir comhshaoil. I gcás inar gá, tá sé molta ag an Ungáir bearta maolaitheacha a chur chun feidhme chun díobháil shuntasach a sheachaint, rud ba cheart a bheith cumhdaithe sna garspriocanna agus sna spriocanna ábhartha.

(34)Tugadh aird ar leith ar bhearta ar gá grinnscrúdú géar a dhéanamh ar a dtionchar ar chuspóirí comhshaoil. Go háirithe, i gcás beart a bhaineann le bonneagair an tsoláthair uisce a thógáil agus a athchóiriú, áirithítear le garspriocanna ábhartha nach ndéanfar aon dochar suntasach don chomhshaol, go háirithe trí chur chun feidhme torthaí agus coinníollacha de chuid Measúnuithe ar an Tionchar ar an gComhshaol, i gcomhréir le dlí comhshaoil an Aontais, agus trína áirithiú go ndeonaítear ceadanna ábhartha astarraingte uisce agus go mbainfear amach dea-stádas éiceolaíoch na ndobharlach dromchla agus screamhuisce a ndéanann na hinfheistíochtaí sin difear dóibh.

Rannchuidiú leis an aistriú glas lena n-áirítear an bhithéagsúlacht

(35)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (e) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.5 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, tá bearta sa RRP a rannchuidíonn den chuid is mó (Rátáil A) leis an aistriú glas, lena n-áirítear an bhithéagsúlacht, nó lena dtugtar aghaidh ar na dúshláin a eascraíonn as sin. Is éard atá sna bearta a thacaíonn le cuspóirí aeráide méid arb ionann é agus 48,1 % de leithdháileadh iomlán an RRP arna ríomh i gcomhréir leis an modheolaíocht a leagtar amach in Iarscríbhinn VI a ghabhann leis an Rialachán sin. I gcomhréir le hAirteagal 17 den Rialachán sin, tá an RRP comhsheasmhach leis an bhfaisnéis atá sa Phlean Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide 2021-2030.

(36)Meastar go gcuideoidh athchóirithe agus infheistíochtaí maidir le húsáid mhéadaithe fuinnimh in-athnuaite, feabhsuithe ar an eangach, agus bearta éifeachtúlachta fuinnimh leis an Ungáir a cuid cuspóirí dícharbónaithe le haghaidh 2030 a bhaint amach agus tacú leis an aistriú chuig an ngeilleagar ísealcharbóin. Tá coinne leis go mbainfear an méid sin amach go háirithe trí athbhreithniú a dhéanamh ar an gcreat dlíthiúil agus riaracháin chun úsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh a chur chun cinn. Trí dheireadh a chur leis na srianta ginearálta atá ann cheana maidir le gléasraí cumhachta gaoithe ar tír, agus trí ‘sprioclimistéir’ sna réigiúin is gaofaire chun suiteáil tuirbíní gaoithe a éascú a thuilleadh, tá coinne leis go mbeifear in ann acmhainneachtaí nua cumhachta gaoithe a shuiteáil. Le feabhsú na nósanna imeachta ceadaithe do ghléasraí cumhachta atá ag brath ar fhoinsí in-athnuaite fuinnimh, tá coinne leis go gcothófar cur in úsáid fuinnimh in-athnuaite. Tá coinne leis freisin go gcuirfidh trédhearcacht, intuarthacht agus infhaighteacht mhéadaithe na nósanna imeachta um nascadh eangaí le haghaidh foinsí in-athnuaite fuinnimh le forbairt na nósanna imeachta sin, agus maidir le 10 000 MW d’acmhainneachtaí táirgthe fuinnimh in-athnuaite a údaraítear a nascadh leis an eangach, go mbeadh sé mar chuspóir é sin a bhaint amach faoi 2026. De réir an RRP, ba cheart athchóirithe den sórt sin a chomhlánú le hinfheistíochtaí chun eangacha tarchurtha agus dáileacháin agus eangacha cliste a fhorbairt, lena n-áirítear méadair chliste, agus chun painéil ghréine agus saoráidí stórála a shuiteáil. Trí athchóiriú a dhéanamh ar fhoirgnimh phoiblí, go háirithe i saoráidí oideachais agus cúraim sláinte, agus ar fhoirgnimh chónaithe, go háirithe trí fhuinneoga a athsholáthar agus téamh cónaithe a nuachóiriú, cuideofar le méadú na héifeachtúlachta fuinnimh.

(37)Is é is aidhm do phacáiste cuimsitheach athchóirithe agus infheistíochtaí san iompar inbhuanaithe tacú le hiompar poiblí paisinéirí agus le hiompar earraí d’iarnród. Tá coinne leis go gcuirfidh sé sin borradh faoi éiceachóras foriomlán na soghluaisteachta, ar cheart dó dul chun tairbhe don gheilleagar, agus rannchuidiú le dícharbónú na hearnála iompair.

(38)Cuimsíonn an RRP freisin athchóirithe agus infheistíochtaí maidir le bainistiú inbhuanaithe uisce, arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar an soláthar uisce i réigiúin shonraca a ndéanann ganntanas uisce difear dóibh, go háirithe trí eilimintí den chóras bainistithe uisce atá ann cheana a athchruthú agus bealaí nua soláthair uisce a chruthú, réitigh coinneála uisce dhúlra-bhunaithe a fhorbairt, córas faireacháin bainistithe uisce na hUngáire a uasghrádú ar an leibhéal áitiúil agus náisiúnta, agus cleachtais inbhuanaithe bainistithe uisce a chur chun cinn i measc feirmeoirí. Tá coinne leis go gcuirfidh infheistíochtaí a bhaineann le bainistíocht uisce le feabhas a chur ar choinneáil uisce sna limistéir a bhfuil tionchar ag ganntanas uisce orthu agus le hacmhainní screamhuisce a chosaint. Áirithítear leis na garspriocanna ábhartha go gcuirfear chun feidhme torthaí agus coinníollacha de chuid Measúnuithe ar an Tionchar ar an gComhshaol, i gcomhréir le dlí comhshaoil an Aontais, agus go ndéanfar ceadanna ábhartha astarraingte uisce a dheonú agus go mbainfear amach dea-stádas éiceolaíoch na ndobharlach dromchla agus screamhuisce a ndéanann na hinfheistíochtaí sin difear dóibh.

(39)Áirítear leis an RRP freisin athchóirithe agus infheistíochtaí maidir le bainistiú inbhuanaithe dramhaíola, rud a mheastar a chuideoidh leis an aistriú glas, trí thimpeallacht dhlíthiúil fhónta chumasúcháin a chruthú chun an t-aistriú chuig an ngeilleagar ciorclach a chothú, agus trí thacú le húsáid amhábhar tánaisteach. Meastar go gcuideoidh na bearta sin leis an Ungáir spriocanna bainistithe dramhaíola an Aontais le haghaidh 2025 agus 2030 a bhaint amach.

(40)Cé nach bhfuil bearta sonracha sa RRP lena ndírítear ar an mbithéagsúlacht, tá bearta ann a chuireann leis an maolú ar an athrú aeráide, rud a d’fhéadfadh a bheith tairbheach freisin do chaomhnú na bithéagsúlachta, ós rud é go bhfuil an t-athrú aeráide ar cheann de na bagairtí móra ar an mbithéagsúlacht. Rinne an Ungáir measúnú córasach ar an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ a léiríonn nach ndéanann aon cheann de na bearta atá beartaithe dochar don bhithéagsúlacht.

Rannchuidiú leis an aistriú digiteach

(41)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (f) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.6 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, tá bearta sa RRP a rannchuidíonn cuid mhór (Rátáil A) leis an aistriú digiteach nó a thugann aghaidh ar na dúshláin a eascraíonn as. Baineann na bearta a thacaíonn le cuspóirí digiteacha le méid arb ionann é agus 29,8 % de leithdháileadh iomlán an RRP arna ríomh i gcomhréir leis an modheolaíocht a leagtar amach in Iarscríbhinn VII a ghabhann leis an Rialachán sin.

(42)Áirítear leis an RRP roinnt beart arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar scileanna digiteacha san oideachas ar gach leibhéal, rochtain leathan ar an oideachas digiteach a chur ar fáil do dhaltaí, do scoláirí agus do mhúinteoirí chomh maith le réitigh oideachais dhigitigh a chomhtháthú sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint agus san ardoideachas. I bhfianaise na gcuspóirí sin, áirítear leis an RRP oiliúint dhigiteach a chur ar mhúinteoirí agus infheistíochtaí i dtrealamh TFC de chuid scoileanna, múinteoirí agus scoláirí, agus béim ar leith ar na scoláirí is mó atá faoi mhíbhuntáiste. Tacaíonn an plean freisin le hábhar foghlama digiteach a fhorbairt don ghairmoideachas agus don oideachas treasach.

(43)Tá bearta sa RRP arb é is aidhm dóibh earnálacha sonracha a dhigitiú, go háirithe earnáil na sláinte, earnáil an iompair agus earnáil an fhuinnimh. Cumhdaítear le digitiú an chúraim sláinte raon leathan tionscnamh amhail lárionad ciandhiagnóiseach a bhunú, córas atá bunaithe ar an intleacht saorga a thabhairt isteach don tseirbhís éigeandála, aipeanna móibíleacha sláinte a fhorbairt agus cianchóras faireacháin othar le haghaidh daoine scothaosta. Tá coinne leis go bhfeabhsófar sábháilteacht, cáilíocht agus tarraingteacht an iompair phoiblí trí lárchóras bainistithe tráchta le haghaidh línte iarnróid agus trí chóras náisiúnta aonair um fhaisnéis agus taraif do phaisinéirí a úsáid le haghaidh iompar de bhus agus d’iarnród. Trí eangacha cliste leictreachais a fhorbairt, tá coinne leis go nascfar ar bhealach níos fearr acmhainneachtaí díláraithe breise i ndáil le giniúint fuinnimh in-athnuaite leis an gcóras atá ann faoi láthair, chun gréasáin a chur in oiriúint do na ceanglais a bheidh ann amach anseo agus chun gur féidir rialáil níos fearr a dhéanamh ar tháirgeadh fuinnimh.

(44)Tá coinne leis freisin go gcuirfidh bearta chun réitigh agus seirbhísí TFC rialtais a neartú le nuachóiriú agus feabhsú an riaracháin phoiblí. Áirítear leis an RRP, i measc nithe eile, bearta maidir le claochlú digiteach na nósanna imeachta um chomhlíonadh cánach, maidir le tuilleadh forbartha a dhéanamh ar an gcóras leictreonach soláthair agus maidir le córas bainistithe comhad na seirbhíse ionchúisimh.

Tionchar marthanach

(45)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (g), de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.7 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, meastar go mbeidh tionchar marthanach láidir (Rátáil A) ag an RRP ar an Ungáir.

(46)Tá sraith beart ar fud earnálacha éagsúla mar bhonn taca le tionchar marthanach an RRP. Ar na hathchóirithe a thacaíonn leis an aistriú glas tá creat riaracháin agus dlíthiúil níos éifeachtaí lena gcuirtear chun cinn úsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh, creat beartais nua don gheilleagar ciorclach, faireachán níos fearr ar acmhainní uisce agus feasacht níos fearr maidir le bainistiú inbhuanaithe uisce. Ina theannta sin, le feabhsuithe ar éifeachtúlacht na seirbhísí poiblí trína ndigitiú, lena n-áirítear i gcúram sláinte, tá coinne leis go gcuirfear le tionchar marthanach an phlean. Baineann bearta breise a bhfuil tionchar marthanach acu le feabhas a chur ar lánpháirtiú na ngrúpaí is leochailí i margadh an tsaothair agus le torthaí oideachais agus rannpháirtíocht na ngrúpaí atá faoi mhíbhuntáiste agus na limistéar is lú forbairt san oideachas. Comhlánaítear an méid sin le hinfheistíochtaí i scileanna digiteacha.

(47)Tá coinne leis go gcuirfidh an RRP go mór le hathléimneacht institiúideach na hUngáire a neartú. Tá coinne leis go mbainfear an méid sin amach tríd an gcreat frithéillithe a threisiú, tríd an neamhspleáchas breithiúnach a neartú, agus trí cháilíocht agus trédhearcacht an phróisis cinnteoireachta a fheabhsú. Tá coinne leis go gcuirfear feabhas ar an timpeallacht ghnó trí bhearta chun feabhas a chur ar an gcóras cánach, ar intuarthacht rialála, agus ar iomaíocht mhéadaithe sa soláthar poiblí. Tá coinne leis freisin go rannchuideoidh an RRP le hinbhuanaitheacht chóras pinsin na hUngáire agus le bainistíocht fhónta bhuiséadach trí athbhreithnithe caiteachais.

(48)Is féidir tionchar marthanach an RRP a fheabhsú freisin trí shineirgí idir an RRP agus cláir thacaíochta eile, lena n-áirítear na cláir sin a mhaoinítear le cistí an bheartais chomhtháthaithe, go háirithe trí aghaidh a thabhairt go substaintiúil ar na dúshláin chríochacha atá fadbhunaithe agus trí fhorbairt chothrom a chur chun cinn.

Faireachán agus cur chun feidhme

(49)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (h) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.8 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, is leormhaith (Rátáil A) na socruithe atá beartaithe sa RRP chun faireachán agus cur chun feidhme éifeachtach an RRP a áirithiú, lena n-áirítear an tráthchlár, na garspriocanna agus na spriocanna atá beartaithe, agus na táscairí gaolmhara.

(50)An leasrúnaíocht stáit atá freagrach as cur chun feidhme an RRP (dá ngairtear ‘an tÚdarás Náisiúnta’ anseo feasta) san aireacht atá freagrach as tacaíocht an Aontais a chur chun feidhme, tá sí freagrach as comhordú foriomlán an RRP agus as faireachán a dhéanamh ar an dul chun cinn maidir leis na garspriocanna agus na spriocanna a chomhlíonadh. Tá sí i gceannas freisin ar thuairisciú ar na garspriocanna agus spriocanna a chomhordú, lena n-áirítear na táscairí gaolmhara, agus soláthar sonraí, amhail ar fhaighteoirí deiridh. Tá an tÚdarás Náisiúnta freagrach as na hiarrataí ar íocaíocht, dearbhuithe bainistíochta agus achoimre ar iniúchtaí a tharraingt anuas. Chun na cúraimí sin a dhéanamh, tá freagrachtaí sannta go soiléir ag an Údarás Náisiúnta agus tá sé ag brath ar struchtúr tiomnaithe chun an RRP a chur chun feidhme. Déanfar faireachán ar an dul chun cinn i dtreo chomhlíonadh sásúil na ngarspriocanna agus na spriocanna trí shonraí a thabharfar cothrom le dáta go rialta i gcóras faisnéise faireacháin, a bheidh i bhfeidhm ar a dhéanaí sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht, mar aon le socruithe leordhóthanacha chun tráthúlacht, iontaofacht agus fírinneacht na sonraí sa chóras faisnéise faireacháin a áirithiú. Ina theannta sin, ba cheart socruithe faireacháin sonracha a chur i bhfeidhm le haghaidh na mbeart éagsúil, ionas gur féidir rioscaí agus moilleanna cur chun feidhme a shainaithint go luath, agus idirghabháil a dhéanamh de réir mar is gá, agus ar an gcaoi sin a áirithiú go bhfanfaidh cur chun feidhme na mbeart sa RRP ar an mbóthar ceart.

(51)Tá garspriocanna agus spriocanna an RRP iomchuí chun faireachán a dhéanamh ar a chur chun feidhme. Léiríonn na garspriocanna agus na spriocanna go leordhóthanach leibhéal foriomlán uaillmhéine an RRP, agus tá siad soiléir agus réadúil. Tá siad deartha go maith, agus tá táscairí ábhartha, inghlactha agus láidre acu lenar cheart faireachán cuí a áirithiú le linn an chur chun feidhme. Tá garspriocanna agus spriocanna ábhartha freisin maidir le bearta a cuireadh i gcrích cheana agus atá incháilithe i gcomhréir le hAirteagal 17(2) de Rialachán (AE) 2021/241. Is gá na garspriocanna agus na spriocanna sin a chomhlíonadh go sásúil le himeacht ama chun údar cuí a thabhairt le hiarraidh ar eisíocaíocht.

(52)Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcuirtear tacaíocht airgeadais faoin tSaoráid in iúl agus go n-aithnítear í i gcomhréir le hAirteagal 34 de Rialachán (AE) 2021/241. Féadfar tacaíocht theicniúil a iarraidh faoin Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil a bunaíodh le Rialachán (AE) 2021/240 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle 5 chun cúnamh a thabhairt do na Ballstáit a RRPanna a chur chun feidhme.

Costáil

(53)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (i) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.9 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, an réasúnú a thugtar sa RRP maidir le méid na gcostas measta iomlán den RRP ar leibhéal measartha (Rátáil B) réasúnta agus inchreidte, tá an réasúnú sin i gcomhréir le prionsabal na cost-éifeachtúlachta agus tá sé i gcomhréir leis an tionchar ionchasach náisiúnta eacnamaíoch agus sóisialta.

(54)Tríd is tríd, tá miondealuithe mionsonraithe ar na meastacháin ar chostais soláthraithe ag an Ungáir le haghaidh na n-infheistíochtaí agus na n-athchóirithe faoi leith a bhfuil costas gaolmhar ag baint leo sa RRP. Léiríonn an measúnú ar chostais go bhfuil an chuid is mó de na costais sa RRP réasúnta agus inchreidte. Leis an bhfianaise a thacaíonn leis na meastacháin ar chostais, tugtar míniú réasúnta ar phríomhspreagthaithe costais na mbeart atá beartaithe, cé go bhfuil éagsúlacht ann maidir le méid agus doimhneacht na fianaise a chuirtear ar fáil i dtaca le bearta éagsúla. Den chuid is mó, cuireadh tionscadail roimhe seo, sonraí tairisceana iarbhír nó sonraí faoi chostais chomparáideacha eile i láthair maidir leis na príomhspreagthaithe costais chun a bheith mar thagarmharc le haghaidh na meastacháin ar chostais. I gcásanna áirithe, is teoranta na sonraí maidir leis an modheolaíocht agus na toimhdí a úsáidtear chun na meastacháin ar chostais a dhéanamh, rud a chuireann bac ar mheasúnú iomlán dearfach ar na meastacháin chostais. Chuir an Ungáir doiciméadacht tacaíochta mhionsonraithe ar fáil freisin maidir le formhór na mbeart chun bonn cirt agus fianaise na meastachán ar chostais a chur ar fáil. Thairis sin, thug an Ungáir dóthain faisnéise agus dearbhú chun a áirithiú nach gcumhdaítear costais an RRP le maoiniú eile de chuid an Aontais atá ann cheana nó atá beartaithe. Ar deireadh, tá costas iomlán measta an RRP i gcomhréir le prionsabal na cost-éifeachtúlachta agus tá sé i gcomhréir leis an tionchar ionchasach náisiúnta eacnamaíoch agus sóisialta.

Leasanna airgeadais an Aontais a chosaint

(55)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (j) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.10 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, na socruithe atá beartaithe sa RRP agus na bearta breise atá sa Chinneadh seo, is leormhaith (Rátáil A) na socruithe chun coinbhleachtaí leasa, éilliú agus calaois a chosc, a bhrath agus a cheartú agus úsáid á baint as na cistí a sholáthraítear faoin Rialachán sin, agus meastar go seachnófar go héifeachtach leo cistiú dúbailte ón Rialachán sin agus ó chláir eile an Aontais. Tá an méid sin gan dochar do chur i bhfeidhm ionstraimí agus uirlisí eile chun comhlíonadh dhlí an Aontais a chur chun cinn agus a fhorfheidhmiú, lena n-áirítear chun coinbhleachtaí leasa, éilliú, agus calaois a chosc, a bhrath agus a cheartú, agus chun buiséad an Aontais a chosaint i gcomhréir le Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle 6 .

(56)I gcomhréir le hAirteagal 20(5), pointe (e) de Rialachán (AE) 2021/241, ba cheart garspriocanna atá nasctha le cosaint leasanna airgeadais an Aontais a leagan amach chun comhlíonadh Airteagal 22 den Rialachán sin a áirithiú, trí chóras rialaithe leordhóthanach a bhunú. Tá coinne leis go ráthóidh comhlíonadh sásúil na ngarspriocanna sin leordhóthanacht an chórais rialaithe inmheánaigh, i gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (j) de Rialachán (AE) 2021/241. Agus é á chur san áireamh gur réamhriachtanais iad creat láidir éifeachtach frithéillithe, socruithe treisithe chun calaois, éilliú, coinbhleacht leasa agus neamhdhleathachtaí eile a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach agus tacaíocht ón Aontas á cur chun feidhme, córas soláthair phoiblí iomaíoch agus trédhearcach, agus neamhspleáchas breithiúnach chun go bhfeidhmeoidh córas rialaithe inmheánaigh go héifeachtach, ba cheart na garspriocanna a leagan amach le haghaidh na n-athchóirithe faoi seach, agus ba cheart eisíocaíochtaí faoin tSaoráid a bheith coinníollach ar chomhlíonadh na ngarspriocanna sin. Agus é á chur san áireamh gur cheart na garspriocanna sin a bhunú chun a áirithiú go ndéanfar leasanna airgeadais an Aontais a chosaint agus chun córas rialaithe leordhóthanach a bhunú sula n-údaróidh an Coimisiún aon íocaíocht faoin tSaoráid, ba cheart don Ungáir na garspriocanna uile a bhaineann leis an gcóras rialaithe 7 a chomhlíonadh sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht, agus níor cheart aon íocaíocht faoin tSaoráid a dhéanamh sula gcomhlíonfar iad. Tá an ceanglas sin i gcomhréir leis na bearta feabhais atá molta ag an Ungáir i gcomhthéacs an nós imeachta faoi Airteagal 6 de Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint, agus tá sé gan dochar do na bearta sin 8 .

(57)Go háirithe, tá creat láidir éifeachtach frithéillithe fíor-riachtanach chun neamhrialtachtaí, amhail calaois, éilliú nó coinbhleacht leasa, a chosc, a bhrath agus a cheartú, agus ar an gcaoi sin socruithe éifeachtacha iniúchóireachta agus rialaithe a áirithiú le haghaidh an RRP agus chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint. Sa chomhthéacs sin, ba cheart roinnt beart a chur chun feidhme mar chuid den RRP chun comhlíonadh Airteagal 22 a áirithiú. Áirítear orthu sin Údarás Sláine a bhunú chun cosc, brath agus ceartú calaoise, coinbhleachta leasa agus éillithe a threisiú go héifeachtach chomh maith le neamhdhleathachtaí agus neamhrialtachtaí eile a bhaineann le tacaíocht ón Aontas a chur chun feidhme, agus béim ar leith á leagan ar sholáthar poiblí agus bailíocht dearbhuithe sócmhainní a áirithiú. Ba cheart Tascfhórsa Frithéillithe inchreidte agus éifeachtach a bhunú freisin, le rannpháirtíocht shuntasach eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha, chun scrúdú a dhéanamh ar na bearta frithéillithe atá ann cheana agus tograí a tharraingt suas maidir le feabhas a chur ar bhrath, imscrúdú agus ionchúiseamh cleachtais an éillithe agus cleachtais eile amhail an finíochas, an fhabhraíocht nó ‘doirse imrothlacha’ idir an earnáil phoiblí agus an earnáil phríobháideach agus smachtbhannaí a fhorchur orthu. Ina theannta sin, ba cheart rialacha a chur i bhfeidhm chun raon feidhme pearsanta agus ábhartha dearbhuithe sócmhainní a leathnú, agus chun an mhaoirseacht agus an trédhearcacht a threisiú maidir leis an gcaoi a mbaineann fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní leasa phoiblí a dhéanann gníomhaíocht leasa phoiblí, agus daoine dlítheanacha atá bunaithe nó ar bun acu, úsáid as tacaíocht ón Aontas. Tríd an deis a bhunú athbhreithniú breithiúnach éifeachtach a dhéanamh ar chinntí arna ndéanamh ag an tseirbhís ionchúisimh nó ag an údarás imscrúdaithe chun tuarascáil choire a dhíbhe nó deireadh a chur le himeachtaí coiriúla, ba cheart go rannchuideofaí freisin leis an gcreat frithéillithe a atreisiú, agus go hindíreach le hiarrachtaí ionchúisimh a neartú chun aghaidh a thabhairt ar an éilliú. Ba cheart trédhearcacht agus rochtain ar shonraí poiblí a bhaineann, go háirithe, le húsáid caiteachais phoiblí a neartú freisin, ós rud é gur féidir leis sin cuidiú leis an gcreat frithéillithe a threisiú trí mhaoirseacht neamhspleách a éascú. Dá bhrí sin, ba cheart sé gharsprioc a leagan amach chun a áirithiú go gcuirfear na bearta sin chun feidhme go héifeachtach sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

(58)Is réamhchoinníollacha tábhachtacha iad atreisiú na socruithe chun calaois, éilliú, coinbhleacht leasa agus neamhdhleathachtaí eile a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach agus tacaíocht ón Aontas i gcoitinne á cur chun feidhme chun a áirithiú go mbeidh na socruithe iniúchóireachta agus rialaithe le haghaidh an RRP éifeachtach, agus go ndéanfar leasanna airgeadais an Aontais a chosaint go héifeachtach le linn chur chun feidhme an RRP. Sa chomhthéacs sin, ba cheart roinnt beart a chur chun feidhme mar chuid den RRP. Chun an cosc ar choinbhleachtaí leasa agus na rialuithe orthu a threisiú agus tacaíocht ón Aontas á cur chun feidhme, ba cheart Stiúrthóireacht nua um Iniúchóireacht Inmheánach agus Sláine a bhunú chun rialú rialta agus éifeachtach ar dhearbhuithe coinbhleachta leasa a áirithiú agus imscrúdú a dhéanamh ar amhras maidir le coinbhleacht leasa a thuairiscítear. Ba cheart go n-áiritheofaí le forálacha dlíthiúla treisithe go neartófar bainistiú riosca, cosc, brath agus ceartú calaoise, éillithe, coinbhleachta leasa agus cistiú dúbailte; go gcuirfear rialacha, nósanna imeachta agus sásraí rialaithe éifeachtacha i bhfeidhm maidir le dearbhuithe coinbhleachta leasa; agus go ndéantar uainíocht rialta ar bhaill foirne i bpoist íogaire agus go ndéantar maoirseacht éifeachtach orthu a áirithiú. Ba cheart treoirlínte leordhóthanacha a bheith i bhfeidhm freisin chun a áirithiú go mbeidh gach comhlacht a bhfuil baint aige le cur chun feidhme agus rialú thacaíocht an Aontais ar leibhéal ar bith ar an eolas faoina gcúraimí, faoina bhfreagrachtaí agus faoina n-oibleagáidí maidir le coinbhleachtaí leasa a chosc, a bhrath agus a cheartú. Ina theannta sin, ba cheart straitéis chuimsitheach éifeachtach frithéillithe agus frithchalaoise a bhaineann le haon tacaíocht ón Aontas a chur i bhfeidhm, agus ba cheart í a chomhlánú le plean gníomhaíochta mionsonraithe. Ba cheart nósanna imeachta iomchuí a chur i bhfeidhm freisin chun a áirithiú go mbainfear úsáid iomlán agus éifeachtach as uirlis mianadóireachta sonraí agus scórála riosca Arachne agus chun a áirithiú go ndéanfar obair leantach éifeachtach ar na rioscaí a shainaithnítear leis an gcóras sin. Ar deireadh, chun brath calaoise a threisiú, ba cheart socruithe reachtacha a bheith i bhfeidhm chun a áirithiú gur féidir le OLAF a chuid imscrúduithe agus seiceálacha ar an láthair a dhéanamh go héifeachtach. Dá bhrí sin, ba cheart ocht ngarsprioc a leagan amach chun a áirithiú go gcuirfear na bearta sin chun feidhme go héifeachtach sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

(59)Tá trédhearcacht agus iomaíocht mhéadaithe sa soláthar poiblí fíor-riachtanach chun neamhrialtachtaí a chosc, lena n-áirítear calaois, éilliú nó coinbhleacht leasa, agus, dá bhrí sin, is réamhriachtanas é sin d‘fheidhmiú éifeachtach córais rialaithe inmheánaigh. Sa chomhthéacs sin, ba cheart roinnt beart a chur chun feidhme mar chuid den RRP. Ba cheart a áireamh orthu sin uirlis faireacháin a fhorbairt lena ndéanfaí measúnú ar sciar na nósanna imeachta soláthair phoiblí a mbíonn tairiscintí aonair mar thoradh orthu, creat tomhaiste feidhmíochta a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm chun measúnú rialta a dhéanamh ar éifeachtúlacht agus ar chost-éifeachtacht na soláthairtí poiblí, agus na cúiseanna le hiomaíocht theoranta sna hearnálacha is mó a ndéanann leibhéal íseal iomaíochta difear dóibh. Ba cheart scéim tacaíochta a bheith i bhfeidhm freisin maidir le rannpháirtíocht micrifhiontar, fiontar beag agus meánmhéide a éascú i nósanna imeachta soláthair phoiblí, agus bearta chun an córas leictreonach soláthair phoiblí a fhorbairt ar mhaithe le maoirseacht agus anailís neamhspleách ar iomaíocht sa soláthar poiblí a éascú, mar réamhchoinníollacha chun an gealltanas a chomhlíonadh go héifeachtach maidir le sciar na nósanna imeachta soláthair le tairiscint aonair a laghdú agus chun maoirseacht phoiblí ar an gcóras soláthair phoiblí a éascú. Dá bhrí sin, ba cheart cúig gharsprioc a leagan amach chun a áirithiú go gcuirfear na bearta sin chun feidhme go héifeachtach sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht. Sa bhreis ar na garspriocanna sin, ba cheart spriocanna ina dhiaidh sin a áireamh sa RRP chun gur féidir faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar an laghdú ar sciar na nósanna imeachta soláthair le tairiscint aonair le linn thréimhse cur chun feidhme an RRP.

(60)Agus é á chur san áireamh gur réamhriachtanas é neamhspleáchas éifeachtach breithiúnach d’fheidhmiú córais rialaithe inmheánaigh, ba cheart garspriocanna a leagan amach le haghaidh athchóirithe chun ról agus cumhachtaí coibhneasta Chomhairle Bhreithiúnach na hUngáire a neartú i ndáil le cumhachtaí Uachtarán Oifig Bhreithiúnach na hUngáire, neamhspleáchas breithiúnach na Cúirte Uachtaraí (Kúria) a neartú, deireadh a chur le bacainní ar tharchur le haghaidh réamhrialuithe chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh agus deireadh a chur leis an bhféidearthacht atá ag údaráis phoiblí agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí breithiúnacha críochnaitheacha os comhair na Cúirte Bunreachtúla. Tá coinne leis go rannchuideoidh na hathchóirithe sin le leasanna airgeadais an Aontais a chosaint. Tá an ceanglas sin gan dochar don oibleagáid atá ar an Ungáir a hoibleagáidí faoi dhlí an Aontais a chomhlíonadh tráth ar bith, go háirithe Airteagal 19(1) den Chonradh ar an Aontas Eorpach (‘CAE’), arna léirmhíniú ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, ar cuid lárnach d’acquis an Aontais é. Dá bhrí sin, ba cheart ceithre gharsprioc a leagan amach chun a áirithiú go gcuirfear na bearta sin chun feidhme go héifeachtach sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

(61)Tá an córas rialaithe agus na socruithe atá beartaithe sa RRP bunaithe ar phróisis agus ar struchtúir láidre, lena sainaithnítear go soiléir róil agus freagrachtaí na gcomhlachtaí éagsúla a bhfuil baint acu le cur chun feidhme, faireachán, rialú agus iniúchadh an phlean, chomh maith lena n-idirghníomhaíochtaí. Déantar foráil leo sin maidir le deighilt shoiléir idir na feidhmeanna agus na freagrachtaí rialaithe agus iniúchóireachta. Tá an tÚdarás Náisiúnta freagrach as comhordú foriomlán an RRP, as faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn maidir le garspriocanna agus spriocanna, as rialuithe a dhéanamh ar chomhlachtaí cur chun feidhme, ar chomhlachtaí fodheonúcháin agus ar fhaighteoirí deiridh, agus as na hiarrataí íocaíochta mar aon leis na dearbhuithe bainistíochta gaolmhara bunaithe ar shonraí fíoraithe ón gcóras faireacháin a ullmhú agus a chur faoi bhráid an Choimisiúin. Sanntar ról údarás iniúchóireachta an RRP don Ard-Stiúrthóireacht um Iniúchadh ar Chistí Eorpacha (EUTAF), ar cheart an acmhainneacht riachtanach a bheith aici agus a bhfuil taithí riaracháin aici chun na cúraimí iniúchóireachta gaolmhara a dhéanamh i gcomhréir le caighdeáin iniúchóireachta a bhfuil glacadh leo go hidirnáisiúnta. Tá EUTAF freagrach as iniúchtaí ar an gcóras a dhéanamh agus as tástáil shubstainteach a dhéanamh ar na garspriocanna agus ar na spriocanna a cuireadh chun feidhme, rud atá mar bhonn don achoimre ar iniúchtaí arna gcur faoi bhráid an Choimisiúin leis na hiarrataí ar íocaíocht. Ina theannta sin, chun iniúchadh éifeachtach ar chur chun feidhme an RRP a áirithiú, tá coinne leis go nglacfaidh EUTAF straitéis iniúchóireachta éifeachtach atá i gcomhréir le caighdeáin iniúchóireachta a bhfuil glacadh leo go hidirnáisiúnta. Ba cheart acmhainní leordhóthanacha a chur ar fáil chun a áirithiú go ndéanfar neamhspleáchas EUTAF a chosaint agus go ráthófar a chumas a chuid cúraimí a chur i gcrích go héifeachtach agus go tráthúil. Ba cheart an dá gharsprioc ghaolmhara sin a chomhlíonadh sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

(62)Maidir le hacmhainneacht riaracháin na seirbhísí lárnacha a bhfuil sé de chúram orthu an RRP a chur chun feidhme agus a chomhordú, is é sin an tÚdarás Náisiúnta, tá coinne leis go mbeidh an acmhainneacht sin leordhóthanach chun na róil agus na cúraimí atá beartaithe acu a dhéanamh. Ba cheart do chomhlachtaí cur chun feidhme a bhfuil sé de chúram orthu cúraimí áirithe cur chun feidhme a dhéanamh thar ceann an Údaráis Náisiúnta tacú le hobair an Údaráis Náisiúnta, tar éis a fhíorú go bhfuil na hacmhainní agus an saineolas is gá acu chun na cúraimí sin a dhéanamh ar bhealach éifeachtach agus tráthúil. Ba cheart do chomhlachtaí cur chun feidhme agus don Údarás Náisiúnta rialuithe rialta córasacha a dhéanamh ar fhaighteoirí deiridh. Ba cheart don Údarás Náisiúnta maoirseacht rialta a dhéanamh ar obair na gcomhlachtaí cur chun feidhme. Ina theannta sin, ba cheart don Stiúrthóireacht nuabhunaithe um Iniúchóireacht Inmheánach agus Sláine rialuithe rialta a bhaineann le coinbhleacht leasa a dhéanamh go neamhspleách ar na comhlachtaí rialaithe eile. Garsprioc maidir le teacht i bhfeidhm foraithne rialtais lena mbunaítear an sainordú dlíthiúil le haghaidh na gcomhlachtaí uile a bhfuil baint acu le cur chun feidhme an RRP a chur chun feidhme, a iniúchadh agus a rialú, ba cheart an gharsprioc sin a chomhlíonadh sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

(63)Tá coinne leis go gcuirfear nósanna imeachta leordhóthanacha i bhfeidhm chun bailiú, stóráil agus infhaighteacht na sonraí uile is gá maidir le faighteoirí deiridh, conraitheoirí, fochonraitheoirí agus úinéirí tairbhiúla a áirithiú sa chóras faireacháin faisnéise arna fhorbairt chun críocha an RRP. Tá sásraí rialaithe ilsraitheanna mionsonraithe i bhfeidhm chun iontaofacht agus fírinneacht na sonraí sa chóras faisnéise faireacháin sin a áirithiú. Dá bhrí sin, ba cheart garsprioc a leagan amach chun a áirithiú go mbeidh feidhmiúlachtaí riachtanacha an chórais stórais maidir le faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme an RRP lánfheidhmiúil agus oibríochtúil, lena n-áirítear ar a laghad na feidhmiúlachtaí lena n-áirítear bailiú sonraí agus faireachán ar ghnóthú garspriocanna agus spriocanna, agus bailiú agus stóráil na sonraí a cheanglaítear le hAirteagal 22(2), pointe (d), de Rialachán (AE) 2021/241 a áirithiú, mar aon le rochtain ar na sonraí sin. Ba cheart an garsprioc sin a chomhlíonadh sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht.

Comhleanúnachas an RRP

(64)I gcomhréir le hAirteagal 19(3), pointe (k) de Rialachán (AE) 2021/241 agus le critéar 2.11 d’Iarscríbhinn V a ghabhann leis, áirítear sa RRP ar leibhéal ard bearta (Rátáil A) le haghaidh cur chun feidhme athchóirithe agus tionscadal infheistíochta poiblí arb é atá iontu gníomhaíochtaí comhleanúnacha.

(65)Is meascán cothrom d’athchóirithe agus d’infheistíochtaí atá comhsheasmhach agus a threisíonn a chéile iad an RRP. Áirithítear comhleanúnachas laistigh de na comhchodanna, le hinfheistíochtaí a ghabhann le hathchóirithe ábhartha, agus idir na comhchodanna éagsúla sa RRP. Tá sé mar aidhm ag bearta a bhaineann le roinnt comhchodanna feabhas a chur ar na torthaí oideachais, trí ghníomhaíochtaí atá dírithe ar dhaltaí, ar mhúinteoirí agus ar scoileanna agus ag díriú ar scoláirí atá faoi mhíbhuntáiste agus ar an oideachas digiteach. Maidir leis an aistriú glas, áirítear leis an RRP bearta chun tacaíocht infheistíochta a chur ar fáil d’infheistíochtaí éifeachtúlachta fuinnimh le haghaidh foirgnimh chónaithe agus foirgnimh phoiblí araon, go háirithe le haghaidh saoráidí oideachais agus cúraim sláinte. Cuirtear an claochlú digiteach chun cinn go córasach ar fud an phlean trí mheascán d’athchóirithe i bhfoirm tionscnamh digitithe agus infheistíochtaí i dtrealamh TFC agus i bhforbairt scileanna TFC in earnálacha amhail an t-oideachas, an cúram sláinte, an fuinneamh, an t-iompar agus sa riarachán poiblí. Tá gá le nósanna imeachta éifeachtacha soláthair phoiblí chun go leor infheistíochtaí sa phlean a chur chun feidhme, agus áirítear sa phlean sraith éifeachtach beart chun iomaíocht, éifeachtúlacht agus trédhearcacht an chórais soláthair phoiblí a fheabhsú. Tá coinne leis go mbeidh tionchar trasearnálach ag roinnt athchóirithe ar cháilíocht agus ar éifeachtacht na reachtaíochta i ngach réimse, amhail na bearta arb é is aidhm dóibh cáilíocht agus trédhearcacht na cinnteoireachta a fheabhsú. Na bearta atá beartaithe laistigh de na comhchodanna, ní thagann siad salach ar a chéile ná ní bhaineann siad an bonn d’éifeachtacht a chéile agus níor sainaithníodh aon neamhréireacht ná aon chontrárthacht idir comhchodanna. 

An Comhionannas

(66)Tá roinnt beart sa RRP chun freagairt do na dúshláin i réimse an chomhionannais inscne agus na gcomhdheiseanna. Tá coinne leis go gcuirfidh infhaighteacht mhéadaithe saoráidí luathchúraim leanaí le rannpháirtíocht chomhionann sa mhargadh saothair agus go gcuirfidh siad le cothromaíocht oibre is saoil na dtuismitheoirí. Tá coinne leis go neartóidh an tacaíocht d’oideachas leanaí agus do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta acu an t-oideachas cuimsitheach. Trí ríomhairí glúine a sheachadadh do dhaltaí agus do mhúinteoirí tar éis straitéis tástála acmhainne a fhorbairt agus tar éis do scoileanna a bhfuil uirlisí taispeána nua-aimseartha agus gléasanna TF eile acu, agus tús áite á thabhairt do scoileanna ina bhfuil sciar ard de scoláirí atá faoi mhíbhuntáiste, tá coinne leis go bhfeabhsófar an rochtain chomhionann ar an oideachas agus go gcuideofar le héagothromaíochtaí sóisialta a laghdú. Tá coinne leis go gcuirfear feabhas ar an rochtain ar oideachas ardcháilíochta do leanaí ar bheagán gnóthachtála agus do leanaí atá faoi mhíbhuntáiste má dhéantar ranganna íochtaracha meánscoile ó scoileanna beaga ar bheagán gnóthachtála a chomhtháthú sna lonnaíochtaí comharsanachta. Bearta chun bunscoileanna agus meánscoileanna íochtaracha a dhreasú chun a sciar de scoláirí atá faoi mhíbhuntáiste a mhéadú, tá coinne leis go laghdóidh siad an leithscaradh in institiúidí oideachais phoiblí. Tá coinne leis go gcuirfidh infheistíochtaí in earnáil an iompair, amhail busanna urláir ísil agus stáisiúin traenach athchóirithe, feabhas ar inrochtaineacht do dhaoine atá faoi mhíchumas. Áirítear sa RRP freisin idirghabhálacha comhtháite chun cuimsiú sóisialta a chur chun cinn, béim á leagan ar dhaoine a bhfuil cónaí orthu i lonnaíochtaí atá faoi mhíbhuntáiste, lena n-áirítear na Romaigh. Tá coinne leis go rannchuideoidh na bearta digitithe le haghaidh cúram daoine scothaosta le cur chun feidhme na Straitéise Eorpaí maidir le Cearta Daoine faoi Mhíchumas 2021-2030.

Féinmheasúnú slándála

(67)Níor soláthraíodh féinmheasúnú slándála toisc nár mheas an Ungáir é a bheith iomchuí, i gcomhréir le hAirteagal 18(4), pointe (g) de Rialachán (AE) 2021/241.

An próiseas comhairliúcháin

(68)Foilsíodh an dréacht-RRP le haghaidh barúlacha i Márta-Aibreán 2021. Chomh maith leis an bhfaisnéis a chur ar fáil don phobal i gcoitinne, chuaigh an Ungáir i dteagmháil go díreach le 461 eagraíocht, amhail bardais, eagraíochtaí neamhrialtasacha, eagraíochtaí ardoideachais, ceardchumainn, eagraíochtaí eolaíochta chun iad a spreagadh chun a dtuairimí agus a moltaí a chur ar fáil. Astu sin, chuir 88 ionchur isteach, agus bhí breis agus 1 260 moladh éagsúil. Mar thoradh ar bharúlacha áirithe, rinneadh leasuithe ar an dréacht-RRP, mar shampla, chun raon feidhme an bhirt lena dtacaítear le córais téimh inbhuanaithe do theaghlaigh a dhíriú ar bhealach níos fearr. Mar sin féin, cháin roinnt páirtithe leasmhara an próiseas, agus iad ag áitiú nach ndearnadh ábhar mionsonraithe an RRP a phoibliú luath go leor chun deis a thabhairt dóibh barúlacha lánbhrí a dhéanamh agus nach bhféadfaí a gcuid tuairimí a chur san áireamh. Sa bhreis ar an gcomhairliúchán foirmiúil, reáchtáladh roinnt comhdhálacha le páirtithe leasmhara ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal náisiúnta, agus bhí béim théamach éagsúil le linn na bliana 2021. D’fhoilsigh an Ungáir leagan nua i mí Lúnasa 2021 ach níor chuir sí aon leagan leasaithe ar fáil don phobal ó shin i leith agus ní raibh sí páirteach i bpróisis chomhairliúcháin bhreise maidir le leasuithe a rinneadh ar an RRP in 2022.

(69)Chun úinéireacht na ngníomhaithe ábhartha a áirithiú, tá sé ríthábhachtach go mbeidh na húdaráis áitiúla agus na páirtithe leasmhara uile lena mbaineann, lena n-áirítear na comhpháirtithe sóisialta, rannpháirteach i gcur chun feidhme na n-infheistíochtaí agus na n-athchóirithe atá sa RRP. Chun na críche sin, tá beart sa RRP chun straitéis a fhorbairt ar mhaithe le rannpháirtíocht éifeachtach na bpáirtithe leasmhara i gcur chun feidhme an RRP a áirithiú, lena n-áirítear coiste faireacháin a chur ar bun le rannpháirtíocht láidir ó eagraíochtaí neamhspleácha na sochaí sibhialta chun súil ghéar a choinneáil ar chur chun feidhme an RRP agus moltaí a chur ar fáil don Údarás Náisiúnta. Ina theannta sin, áirítear i roinnt beart gealltanais shonracha chun rannpháirtíocht chórasach na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara sa phróiseas cur chun feidhme a áirithiú.

Measúnú dearfach

(70)Tar éis an mheasúnaithe dhearfaigh ón gCoimisiún maidir le RRP na hUngáire agus an toradh a bhí air, mar atá, go comhlíonann an RRP na critéir mheasúnaithe a leagtar amach i Rialachán (AE) 2021/241, i gcomhréir le hAirteagal 20(2) den Rialachán sin, ba cheart go leagfaí amach leis an gCinneadh seo na hathchóirithe agus na tionscadail infheistíochta is gá chun an RRP a chur chun feidhme, na garspriocanna, spriocanna agus táscairí ábhartha, agus an méid a chuirtear ar fáil ón Aontas i bhfoirm tacaíochta airgeadais neamh-iníoctha le haghaidh chur chun feidhme an RRP.

Ranníocaíocht airgeadais

(71)Is é costas iomlán measta RRP na hUngáire HUF 2 299 592 927 602, arb ionann é agus EUR 5 824 260 891 ar bhonn mheánráta tagartha EUR HUF an Bhainc Ceannais Eorpaigh le linn na tréimhse ón 1 Aibreán 2022 go dtí an 30 Meán Fómhair 2022. Ós rud é go gcomhlíonann an RRP na critéir mheasúnaithe a leagtar amach i Rialachán (AE) 2021/241 go sásúil agus, ina theannta sin, ós rud é go bhfuil méid chostais mheasta iomlána an RRP níos airde ná an ranníocaíocht uasta airgeadais atá ar fáil i gcás na hUngáire, ba cheart an ranníocaíocht airgeadais a leithdháiltear le haghaidh RRP na hUngáire a bheith comhionann le méid iomlán na ranníocaíochta airgeadais atá ar fáil i gcás na hUngáire.

(72)I gcomhréir le hAirteagal 11(2) de Rialachán (AE) 2021/241, rinne ríomh na ranníocaíochta airgeadais uasta don Ungáir a nuashonrú an 30 Meitheamh 2022. Dá réir sin, i gcomhréir le hAirteagal 23(1) den Rialachán sin, ba cheart méid don Ungáir nach mó ná an ranníocaíocht uasta airgeadais dá dtagraítear in Airteagal 11(1), pointe (a), den Rialachán sin a chur ar fáil anois le haghaidh gealltanas dlíthiúil faoin 31 Nollaig 2022, agus ba cheart méid nach mó ná an ranníocaíocht uasta airgeadais nuashonraithe arna ríomh i gcomhréir le hAirteagal 11(2) den Rialachán sin a chur ar fáil le haghaidh gealltanas dlíthiúil ón 1 Eanáir 2023 go dtí an 31 Nollaig 2023.

(73)An tacaíocht atá le soláthar, tá sí le maoiniú ó iasachtaí a gheobhaidh an Coimisiún thar ceann an Aontais ar bhonn Airteagal 5 de Chinneadh (AE, Euratom) 2020/2053 ón gComhairle 9 . Ba cheart an tacaíocht a íoc i dtráthchodanna a luaithe a bheidh na garspriocanna agus spriocanna ábhartha arna sainaithint maidir le cur chun feidhme an RRP comhlíonta go sásúil ag an Ungáir.

(74)Ba cheart an Cinneadh seo a bheith gan dochar do thoradh aon nós imeachta a bhaineann le cistí de chuid an Aontais a dhámhachtain faoi aon chlár de chuid an Aontais seachas an tSaoráid nó do nósanna imeachta a bhaineann le saobhadh ar oibriú an mhargaidh inmheánaigh a fhéadfar a ghabháil ar láimh, go háirithe faoi Airteagail 107 agus 108 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. Ní sháraítear an ceanglas atá ar na Ballstáit cásanna státchabhracha féideartha a chur in iúl don Choimisiún faoi Airteagal 108 den Chonradh.

TAR ÉIS AN CINNEADH SEO A GHLACADH:

Airteagal 1
Formheas an mheasúnaithe ar an RRP

Formheastar an measúnú ar RRP na hUngáire a rinneadh ar bhonn na gcritéar dá bhforáiltear le hAirteagal 19(3) de Rialachán (AE) 2021/241. Leagtar amach san Iarscríbhinn a ghabhann leis an gCinneadh seo na hathchóirithe agus na tionscadail infheistíochta faoin RRP, na socruithe agus an t-amchlár i ndáil le faireachán a dhéanamh ar an RRP agus é a chur chun feidhme, lena n-áirítear na clocha míle agus na spriocanna ábhartha, na táscairí ábhartha a bhaineann le comhlíonadh na ngarspriocanna agus na spriocanna beartaithe, agus na socruithe chun rochtain iomlán ar na bunsonraí ábhartha a sholáthar don Choimisiún.

Airteagal 2
Ranníocaíocht airgeadais

1.Cuirfidh an tAontas ranníocaíocht airgeadais ar fáil don Ungáir i bhfoirm tacaíochta neamh-inaisíoctha arb ionann í agus EUR 5 811 147 717 10 . Beidh méid EUR 4 639 429 967 ar fáil lena ghealladh go dlíthiúil faoin 31 Nollaig 2022. Beidh méid breise EUR 1 171 717 750  ar fáil lena ghealladh go dlíthiúil ón 1 Eanáir 2023 go dtí an 31 Nollaig 2023.

2.Cuirfidh an Coimisiún ranníocaíocht airgeadais an Aontais ar fáil don Ungáir i dtráthchodanna i gcomhréir leis an Iarscríbhinn. Féadfaidh an Coimisiún na tráthchodanna a íoc i dtráinse amháin nó i roinnt tráinsí. Beidh méid na dtráinsí faoi réir infhaighteacht an chistithe.

3.Maidir le tráthchodanna a scaoileadh i gcomhréir leis an gcomhaontú maoinithe, beidh sé sin ar choinníoll an chistithe a bheidh infhaighte agus ar choinníoll cinneadh a bheith glactha ag an gCoimisiún, i gcomhréir le hAirteagal 24 de Rialachán (AE) 2021/241, go bhfuil na garspriocanna agus na spriocanna ábhartha arna sainaithint maidir le cur chun feidhme an RRP comhlíonta go sásúil ag an Ungáir. Chun a bheith incháilithe d’íocaíocht, comhlánóidh an Ungáir na garspriocanna agus na spriocanna tráth nach déanaí ná an 31 Lúnasa 2026, faoi réir theacht i bhfeidhm na ngealltanas dlíthiúil dá dtagraítear i mír 1.

Airteagal 3
Seolaí

Is chuig an Ungáir a dhírítear an Cinneadh seo.

Arna dhéanamh sa Bhruiséil,

(1)    IO L 57, 18.2.2021, lch. 17.

(2)    Rialachán (AE) 2020/2094 ón gComhairle an 14 Nollaig 2020 lena mbunaítear Ionstraim Théarnaimh de chuid an Aontais Eorpaigh chun tacú leis an téarnamh i ndiaidh ghéarchéim COVID-19 (IO L 433I, 22.12.2020, lch. 23).

(3)    Rialachán (AE) 2020/852 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Meitheamh 2020 maidir le creat a bhunú chun infheistíocht inbhuanaithe a éascú, agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/2088 (IO L 198, 22.6.2020, lch. 13).

(4)    IO C 58, 18.2.2021, lch. 1.

(5)    Rialachán (AE) 2021/240 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 10 Feabhra 2021 lena mbunaítear Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil. (IO L 57, 18.2.2021, lch. 1).

(6)    Rialachán (AE, Euratom) 2020/2092 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2020 maidir le córas ginearálta coinníollachta chun buiséad an Aontais a chosaint (IO L 4333 I, 22.12.2020, lch. 1).

(7)    Is amhlaidh atá i gcás garspriocanna 160, 166, 169, 171, 174, 175, 195, 197, 198, 200, 201, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227 agus 228.

(8)    Mar a shainmhínítear in COM(2022) 485 final – Iarscríbhinn a ghabhann le Meabhrán Míniúcháin an togra ón gCoimisiún le haghaidh cinneadh cur chun feidhme ón gComhairle maidir le bearta chun buiséad an Aontais a chosaint i gcoinne sáruithe ar phrionsabail an smachta reachta san Ungáir.

(9)    IO L 424, 15.12.2020, lch. 1.

(10)    Comhfhreagraíonn an méid sin don leithdháileadh airgeadais tar éis sciar comhréireach na hUngáire de speansais Airteagal 6(2) de Rialachán (AE) 2021/241 a asbhaint, arna ríomh i gcomhréir le modheolaíocht Airteagal 11 den Rialachán sin

AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,30.11.2022

COM(2022) 686 final

IARSCRÍBHINN

a ghabhann leis an

Togra le haghaidh Cinneadh Cur Chun Feidhme ón gComhairle

maidir leis an measúnú ar an bplean téarnaimh agus athléimneachta don Ungáir a fhormheas

{SWD(2022) 686 final}

IARSCRÍBHINN

ROINN 1: ATHCHÓIRITHE AGUS INFHEISTÍOCHTAÍ FAOIN bPLEAN TÉARNAIMH AGUS ATHLÉIMNEACHTA

1.Tuairisc ar leasuithe agus infheistíochtaí

A. COMHCHUID 1: DÉIMEAGRAFAÍOCHT AGUS OIDEACHAS POIBLÍ

Leis an gcomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire, tugtar aghaidh ar dhúshláin a bhaineann le rochtain ionchuimsitheach ar oideachas scoile ardcháilíochta, le comhtháthú grúpaí leochaileacha i margadh an tsaothair agus le forbairtí déimeagrafacha níos leithe atá os comhair gheilleagar, airgeadas poiblí agus shochaí na hUngáire.

Is iad seo a leanas príomhchuspóirí na comhchoda sin:

·feabhas a chur ar an rochtain ar oideachas scoile ar ardchaighdeán trí na gléasanna is gá a chur ar fáil do dhaltaí agus do mhúinteoirí chun páirt a ghlacadh san oideachas digiteach nua-aimseartha, agus trína scileanna digiteacha a fhorbairt;

·rannpháirtíocht daltaí faoi mhíbhuntáiste agus mac léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu a mhéadú san oideachas príomhshrutha ar ardchaighdeán;

·an riosca leithscartha a laghdú i scoileanna;

·tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a mhéadú agus scileanna na múinteoirí agus na mbainisteoirí scoile a threisiú;

·rochtain ar oideachas agus ar chúram luath-óige a fheabhsú chun neamhionannais shóisialta a laghdú agus chun lánpháirtiú grúpaí leochaileacha i margadh an tsaothair a éascú; agus

·inbhuanaitheacht fhioscach mheántéarmach agus fhadtéarmach agus leordhóthanacht chóras na bpinsean a chur chun cinn.

Áirítear sa chomhchuid bearta lena léirítear prionsabail de chuid Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta maidir le hoideachas, oiliúint agus foghlaim ar feadh an tsaoil, maidir le comhionannas inscne agus maidir le cúram leanaí agus tacaíocht do leanaí. Tacaíonn an chomhchuid freisin leis an aistriú digiteach trí na hacmhainní digiteacha san oideachas poiblí a mhéadú agus trí scileanna digiteacha na ndaltaí agus na múinteoirí a fheabhsú. Cuireann an fócas ar leithscaradh a laghdú i scoileanna leis an gcomhtháthú sóisialta. Rannchuidíonn an chomhchuid leis an aistriú glas freisin ós rud é go gcuirfear ardchaighdeáin éifeachtúlachta fuinnimh i bhfeidhm leis na forbairtí bonneagair atá beartaithe.

Tá an chomhchuid i gcomhréir le straitéis oideachais phoiblí na hUngáire a ullmhaíodh don tréimhse 2021-2030, Plean Náisiúnta na hUngáire don Fhuinneamh agus don Aeráid, an Straitéis Náisiúnta Fuinnimh 2030 agus an Straitéis Náisiúnta Forbartha Glain.

Leis an gcomhchuid, rannchuidítear le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir leis an ngá atá le leanúint de na grúpaí is leochailí a lánpháirtiú i margadh an tsaothair, go háirithe trí uas-sciliú agus chun feabhas a chur ar thorthaí oideachais agus rannpháirtíocht grúpaí faoi mhíbhuntáiste a mhéadú, go háirithe na Romaigh san oideachas príomhshrutha ar ardchaighdeán (Moladh Tírshonrach 2 in 2019 agus Moladh Tírshonrach 3 in 2022), chun díriú ar bheartas eacnamaíoch a bhaineann le hinfheistíocht maidir le héifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní (Moladh Tírshonrach 3 in 2019), chun rochtain ar sheirbhísí riachtanacha agus ar oideachas ardcháilíochta a áirithiú do chách (Moladh Tírshonrach 2 in 2020), agus chun infheistíocht a dhíriú ar an aistriú glas agus digiteach agus ar bhonneagar digiteach do scoileanna (Moladh Tírshonrach 3 in 2019). Rannchuidíonn sí freisin le haghaidh a thabhairt ar an Moladh Tírshonrach chun inbhuanaitheacht fhadtéarmach chóras na bpinsean a fheabhsú, agus leordhóthanacht á caomhnú ag an am céanna, go háirithe trí aghaidh a thabhairt ar neamhionannais ioncaim (Moladh Tírshonrach 1 in 2022).

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

A.1.    Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C1.R1: Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois

Is é cuspóir an athchóirithe tacú le claochlú digiteach an oideachais phoiblí trí infhaighteacht agus úsáid gléasanna agus uirlisí digiteacha ag múinteoirí agus daltaí a mhéadú, agus ar an gcaoi sin comhtháthú córasach modhanna digiteacha teagaisc agus foghlama a éascú sa phróiseas oideachais. Beidh sé d’aidhm ag an athchóiriú freisin rannchuidiú le torthaí oideachais a fheabhsú ar bhealach cuimsitheach, luathfhágáil na scoile a laghdú agus, ar bhonn níos leithne, a áirithiú go mbeidh lucht saothair iomaíoch ar fáil amach anseo.

Faoin mbeart seo, cuirfear gléasanna digiteacha nua-aimseartha ar fáil do mhúinteoirí, do dhaltaí agus do scoileanna. Déanfar leabhair nótaí digiteacha (cineálacha caighdeánacha agus cineálacha 2-in-1) a cheannach agus a sheachadadh go hinstitiúidí oideachais phoiblí, le haghaidh daltaí i ngráid a cúig agus a naoi agus le haghaidh úsáid múinteoirí agus le haghaidh scoileanna chun a seomraí ranga TF a fhorbairt le linn na mblianta acadúla 2021/2022, 2022/2023, 2023/2024 agus 2024/2025. Ar an iomlán, faoi dheireadh an chláir ceithre bliana, faoin mbeart seo ceannófar agus seachadfar 579 000 leabhar nótaí dhigiteacha ar a laghad, agus cuirfear ar a laghad 55 000 de na leabhair sin ar fáil do mhúinteoir agus ar a laghad 10 000 ar fáil do scoileanna chun a seomraí TF a fhorbairt. Beidh daltaí in ann na leabhair nótaí a choimeád go dtí go gcríochnóidh siad a gcuid oideachais scoile agus tabharfaidh siad iad do na cohóirt nua ina dhiaidh sin.

Chun na leabhair nótaí a dháileadh, tabharfar tosaíocht do dhaltaí faoi mhíbhuntáiste agus do mhúinteoirí i scoileanna a bhfuil sciar thar an meán acu de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste. Forbrófar agus foilseofar straitéis tástála acmhainne chun leabhair nótaí dhigiteacha a leithdháileadh ar dhaltaí. Sonrófar sa straitéis, i measc nithe eile, go mbeidh an tosaíocht is airde maidir le gléas den sórt sin a fháil ag daltaí a bhfuil cúlra faoi mhíbhuntáiste acu agus nach bhfuil leabhar nótaí digiteach acu. Sainmhínítear daltaí faoi mhíbhuntáiste i mír (1) roinn 67/A den Acht um Chosaint Leanaí (XXXI/1997).

Thairis sin, cuirfear uirlisí taispeána idirghníomhacha agus gléasanna idirghníomhacha ar fáil do 3 100 scoil ar a laghad chun cruthaitheacht na ndaltaí agus cumas réitithe fadhbanna agus inniúlachtaí algartamacha agus clárúcháin a fhorbairt, amhail róbait, ladrainn agus ríomhairí speisialta. Tabharfar tús áite do scoileanna atá ag oibriú i réigiúin faoi mhíbhuntáiste agus do scoileanna ina bhfuil sciar ard daltaí ó chúlra faoi mhíbhuntáiste i scaipeadh na ngléasanna sin a thacaíonn le gléasanna Teicneolaíochta Faisnéise agus Cumarsáide (TFC). Cuirfear oiliúint spriocdhírithe ar mhúinteoirí maidir le conas na gléasanna digiteacha a úsáid agus beidh rochtain acu ar dheasc chabhrach TF.

Mar thoradh ar an athchóiriú a chur i bhfeidhm, beidh ar a laghad 45 % de mhúinteoirí a úsáideann Teicneolaíochtaí Faisnéise agus Cumarsáide (TFC) i 40 % dá ranganna ar a laghad (i gcomparáid le 33 % de mhúinteoirí in 2019).

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C1.I1: Feabhas a chur ar an rochtain ar oideachas ardcháilíochta i meánscoileanna íochtaracha

Is é cuspóir an bhirt feabhas a chur ar an rochtain atá ag mic léinn ar oideachas ardcháilíochta i meánscoileanna íochtaracha agus aghaidh a thabhairt ar dhúshláin a bhaineann le ganntanas múinteoirí i lonnaíochtaí beaga.

Cuirfear an beart chun feidhme trí chur chuige céim ar chéim. Mar chéad chéim, déanfar mapáil ar fud na tíre ar an líonra scoile d’fhonn scoileanna a shainaithint agus a roghnú chun comhtháthú meánranganna íochtair ísealfheidhmíochta i scoileanna níos mó sna lonnaíochtaí comharsanachta a chur chun feidhme. Beidh an mhapáil bunaithe ar fhianaise agus ar dhiagnóis ar riachtanais agus déanfar í le comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara (go háirithe mic léinn agus a dtuismitheoirí, múinteoirí, foireann scoile, pobail agus rialtais áitiúla). Mar thoradh air sin, roghnófar ar a laghad 5-10 meánscoil íochtaracha arna gcothabháil ag an Stát lena gcomhtháthú in scoileanna óstacha móra, mar chuid de chéim phíolótach. Déanfar measúnú sa mhapáil ar thionchar chomhtháthú na scoileanna ar chomhdhéanamh na mac léinn, ar an riosca leithscartha, ar an líon múinteoirí agus foirne, ar fheidhmíocht na scoile, ar thorthaí foghlama, ar rátaí críochnaithe, ar sciar na ndaltaí a bhfuil baol mór ann go bhfágfaidh siad an scoil go luath, ar shuíomh na scoileanna, ar phróifílí scoile agus ar na riachtanais a mheastar a bheidh ann amach anseo maidir le forbairtí déimeagrafacha. Maidir leis na scoileanna óstacha, cuirfear airíonna fisiciúla an fhoirgnimh agus a bhonneagair san áireamh, i measc critéir eile. Ní fheidhmeoidh na scoileanna óstacha mar scoileanna cónaithe do na daltaí nua.

Sa dara céim, déanfar ranganna meánscoile íochtaracha i gcúig scoil arna gcothabháil ag an Stát ar a laghad a chomhtháthú i scoileanna óstacha móra i lonnaíochtaí comharsanacha, mar chuid de chéim phíolótach. Déanfaidh na scoileanna óstacha roghnaithe ranganna meánoideachais íochtaraigh ó scoileanna beaga a chomhtháthú i gcás nach féidir oideachas ardchaighdeáin a áirithiú go héifeachtúil. Beidh líon na múinteoirí agus na foirne leordhóthanach sna scoileanna óstacha chun freastal ar na daltaí nua agus cuirfear oiliúint in oideolaíocht chuimsitheach ar na múinteoirí agus ar an bhfoireann. Tabharfar aghaidh go leordhóthanach ar na riachtanais chomaitéireachta agus tithíochta a bhaineann leis an mbeart. Ní bheidh deighilt mhéadaithe sna scoileanna óstacha mar thoradh ar an bpróiseas lánpháirtíochta. Ní fheidhmeoidh na scoileanna óstacha mar scoileanna cónaithe do na daltaí nua.

Sa chéim dheiridh, déanfar torthaí na n-atheagrúchán institiúideach píolótach agus na moltaí comhfhreagracha agus na treoirlínte cur chun feidhme comhfhreagracha a áireamh i dtuarascáil a bheidh ar fáil go poiblí. Bunaithe ar an tuarascáil agus ar an mapáil, déanfar ranganna meánscoile íochtaracha breise i 30 scoil ar a laghad a chomhtháthú go héifeachtach i scoileanna óstacha móra i lonnaíochtaí comharsanacha.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meán Fómhair 2025.

C1.I2: Tacú le hoideachas mac léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu

Is é is aidhm don infheistíocht seo feabhas a chur ar cháilíocht na sainseirbhísí a chuirtear ar fáil do scoileanna ina gcomhtháthaítear mic léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu, iad siúd atá faoi chúram fadtéarmach agus leanaí a dteastaíonn sainseirbhísí oideolaíocha uathu. Dá bhrí sin, tá coinne leis go rannchuideoidh cur chun feidhme na hinfheistíochta sin le feabhas a chur ar thorthaí foghlama na mac léinn, leis an riosca luathfhágála a laghdú agus le tacú le mic léinn a bheith ina ndaoine fásta rathúla agus le feidhmiú ar mhargadh an tsaothair.

Díreofar an infheistíocht ar scoileanna ina bhfuil mic léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu, orthu siúd atá faoi chúram fadtéarmach agus ar leanaí a bhfuil sainseirbhísí oideolaíocha ag teastáil uathu dóibh féin nó dá líonra tacaíochta, lena n-áirítear tuismitheoirí, múinteoirí agus foireann teagaisc oideachais. Déanfar mapáil ar riachtanais trealaimh, seirbhísí agus múinteoirí oideachais speisialta a ullmhú agus a fhoilsiú bunaithe ar phleananna forbartha aonair na scoileanna. Bunaithe ar an mapáil sin, soláthróidh an infheistíocht sainseirbhísí oideachais, lena n-áirítear tacaíocht don luathfhorbairt, diagnóisic coistí saineolaithe, comhairleoireacht oideachais agus gairmthreoir, corpoideachas, teiripe urlabhra, oideachas seoltóireachta, síceolaíocht réamhscoile agus cúram do leanaí a bhfuil riachtanais speisialta acu. Áireofar sa tacaíocht freisin, de réir mar is cuí do staid na scoileanna lena mbaineann: (i) seirbhísí feabhsaithe do mhúinteoirí/do bhaill foirne agus do dhaltaí araon, go háirithe tacaíocht soghluaisteachta feabhsaithe, trealamh ar cíos, seirbhísí iompair scoile, oiliúint, comhroinnt eolais agus cláir inghlacthachta sóisialta, agus (ii) trealamh inrochtaineachta fisiciúil agus TFC a cheannach, uirlisí forbartha, trealamh speisialta leighis agus teicniúil, feithiclí leictreacha ginearálta agus oiriúnaithe chun seirbhísí a sholáthar.

Faoin mbeart seo, beidh tacaíocht faighte ag 50 % ar a laghad de na hinstitiúidí oideachais speisialta (scoileanna ina bhfuil mic léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu, iad siúd atá faoi chúram fadtéarmach agus leanaí a dteastaíonn sainseirbhísí oideolaíocha uathu) atá ag feidhmiú le linn na bliana scoile 2025/2026 d’oideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu, dóibh siúd atá faoi chúram fadtéarmach agus a bhfuil sainseirbhís oideolaíoch de dhíth orthu. Mar thoradh air sin, bainfidh 45 000 dalta ar a laghad tairbhe as cáilíocht fheabhsaithe sainseirbhísí. Thairis sin, gheobhaidh ar a laghad 5 000 múinteoir oideachais speisialta oiliúint thiomnaithe maidir le forbairt inniúlachta agus úsáid ghairmiúil na nósanna imeachta agus na n-uirlisí diagnóiseacha is gá chun oibriú le mic léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu, iad siúd atá faoi chúram fadtéarmach agus leanaí a bhfuil sainseirbhísí oideolaíocha de dhíth orthu.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meán Fómhair 2026.

C1.R2: An baol leithscartha i scoileanna a laghdú

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú tacú le rochtain chomhionann ar oideachas scoile ar ardchaighdeán agus leithscaradh i scoileanna a laghdú.

Is éard a bheidh sa bheart reachtaíocht a ghlacadh chun tacaíocht Stáit a laghdú do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha (gráid 1 go 8) ina bhfuil cion íseal daltaí faoi mhíbhuntáiste. De réir na reachtaíochta nua, déanfar laghdú 10 % ar an tacaíocht Stáit do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha (idir scoileanna Stáit agus scoileanna nach bhfuil faoi chothabháil Stáit) atá ag feidhmiú i lonnaíochtaí ilscoile má tá cion na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste sna scoileanna sin níos ísle ná an meánchion sa lonnaíocht ina bhfuil an scoil lonnaithe faoi níos mó ná (i) 20 pointe céatadáin ag tús na scoilbhlianta 2023/2024 agus 2024/2025 agus (ii) 15 phointe céatadáin ag tús na scoilbhliana 2025/2026 agus na mblianta ina dhiaidh sin. Cuirfear na forálacha reachtacha i bhfeidhm ón scoilbhliain 2023/2024 agus beidh feidhm ag an laghdú ar thacaíocht Stáit ar feadh bliain féilire iomlán.

Foilseofar tuarascáil ina léireofar gur cuireadh i bhfeidhm an reachtaíocht nua lena bhforáiltear do thacaíocht Stáit a laghdú do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha ina bhfuil cion íseal de mhic léinn faoi mhíbhuntáiste. Cuirfear i láthair sa tuarascáil na torthaí tosaigh cur chun feidhme sna scoileanna lena mbaineann le linn na scoilbhlianta 2023/2024 agus 2024/2025 agus tús na scoilbhliana 2025/2026 chomh maith leis an tionchar i dtéarmaí dáileadh na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste sna lonnaíochtaí ina bhfuil na scoileanna sin lonnaithe (lena n-áirítear na lonnaíochtaí máguaird). D’fhéadfadh moltaí a bheith sa tuarascáil chun feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil agus feabhas a chur ar a éifeachtacht maidir leis an riosca leithscartha a laghdú i mbunscoileanna agus i meánscoileanna íochtaracha.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C1.R3: Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú agus ganntanas múinteoirí a laghdú, rudaí a chuirfidh le hoideachas scoile ar ardchaighdeán do chách.

Is éard a bheidh sa bheart reachtaíocht a ghlacadh ar dá réir a shroichfidh meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí ag a bhfuil céim threasach (seachas iad siúd atá ag múineadh i réimse an ghairmoideachais) 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha in 2025 agus coinneofar é ar leibhéal 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha go dtí an 31 Nollaig 2030 ar a laghad.

Áireofar sa reachtaíocht nua freisin forálacha ar dá réir atá pá na múinteoirí a oibríonn i scoileanna inarb ionann cion na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste agus 10 % ar a laghad (agus ar scoileanna iad a sainítear modhanna oideolaíocha speisialta don oideachas cuimsitheach ina gcláir oideolaíocha) nó i scoileanna i lonnaíochtaí faoi mhíbhuntáiste 12.5 % ar a laghad níos airde ná pá múinteoirí eile a bhfuil an cháilíocht agus an taithí chéanna acu, amhail ón 1 Eanáir 2023 agus ar a laghad go dtí an 31 Nollaig 2030. Ina theannta sin, beidh an méadú pá in 2025 do mhúinteoirí ar leibhéal iontrála cothrom le 10 bpointe céatadáin níos airde ná an meánmhéadú pá do na múinteoirí uile sa chóras oideachais phoiblí sa bhliain sin agus beidh na méaduithe pá bliantúla ar a laghad mar an gcéanna leis an meánmhéadú pá bliantúil do gach múinteoir sa chóras oideachais phoiblí idir an 1 Eanáir 2023 agus an 31 Nollaig 2030.

Beidh an dréachtreachtaíocht lena gcumhdaítear an cur chuige thuasluaite maidir le pá múinteoirí a mhéadú faoi réir idirphlé sóisialta fóinteach leis na ceardchumainn is mó de na múinteoirí.

Is tríd an mbuiséad náisiúnta agus cistí AE (CSE+) amháin a sholáthrófar an maoiniú chun an t-athchóiriú a chur chun feidhme. Níl aon chostais a bhaineann leis an mbeart sin san áireamh sa phlean téarnaimh agus athléimneachta.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C1.I3: Oiliúint a chur ar mhúinteoirí agus scileanna bainistíochta ceannairí institiúidí a fheabhsú

Tá dhá chuspóir ag an mbeart: an soláthar múinteoirí in ábhair a bhfuil éileamh mór orthu a mhéadú agus scileanna bainistíochta ceannairí agus leascheannairí na n-institiúidí oideachais poiblí a fheabhsú.

Faoin mbeart seo, cuirfear oiliúint ar 5 000 múinteoir i meánscoileanna íochtaracha agus uachtaracha chun speisialtóireacht agus teastais bhreise a fháil chun réimsí staidéir a mhúineadh in ardéileamh (go háirithe an fhisic, an cheimic, an mhatamaitic agus an t-oideachas digiteach). Eagrófar an oiliúint i bhformáid cúrsaí ardoideachais dhá agus ceithre sheimeastar. Ina theannta sin, gheobhaidh thart ar 3 000 ceann agus leascheannaire institiúidí oideachais poiblí oiliúint speisialaithe maidir le bainistiú institiúidí oideachais. Tabharfaidh múinteoirí agus a bhfostóirí conradh oiliúna i gcrích.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C1.I4: Áiteanna nua naíolainne a chruthú

Is é cuspóir na hinfheistíochta infhaighteacht seirbhísí oideachais na luath-óige a mhéadú trí áiteanna nua naíolanna a chruthú. Meastar go gcuirfidh an beart sin le rátaí fostaíochta níos airde i measc tuismitheoirí, go háirithe i measc na mban, rud a chuirfidh le comhionannas inscne agus le cuimsiú sóisialta. Tá suirbhé a rinneadh le déanaí ina léirítear éileamh ar 12 000 áit naíolann sa bhreis ar na cinn atá ann cheana agus ar na cinn atá á n-ullmhú faoi láthair mar bhonn taca leis an mbeart.

Faoin mbeart sin, cruthófar 3 593 ionad naíolainne nua ar a laghad ar fud na hUngáire i bhfoirgnimh atá go hiomlán nua nó trí chinn atá ann cheana a leathnú. Áireofar san infheistíocht freisin trealamh cúnta agus bonneagar amhail trealamh don seomra ranga, troscán, clós súgartha agus páirceáil rothar. Beidh éileamh fuinnimh príomhúil 20 % ar a laghad faoin gceanglas maidir le foirgnimh atá beagnach neodrach ó thaobh fuinnimh de ag tógáil foirgneamh nua. Mar thoradh ar an infheistíocht, déanfar 3 593 leanbh ar a laghad a chlárú sna háiteanna nua.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025. 

C1.R4: Inbhuanaitheacht chóras na bpinsean a fheabhsú

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú inbhuanaitheacht fhioscach mheántéarmach agus fhadtéarmach chóras pinsin na hUngáire a chur chun cinn agus rannchuidiú le fad a chur le saoil oibre, sin agus leordhóthanacht na bpinsean a íoctar le pinsinéirí ar ioncam íseal a neartú ag an am céanna. A mhéid is gá, tabharfar isteach leis an athchóiriú sásraí comhardúcháin uathoibríocha sa chóras pinsin agus athruithe paraiméadracha eile.

Is éard a bheidh san athchóiriú:

a.Foilsiú tuarascála neamhspleáiche ó shaineolaí idirnáisiúnta maidir le roghanna beartais chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin inbhuanaitheachta fhadtéarmacha chóras pinsin na hUngáire. Soláthrófar diagnóis sa tuarascáil ar chóras na bpinsean agus ar a inbhuanaitheacht airgeadais, agus cuirfear tograí nithiúla beartais ar aghaidh chun inbhuanaitheacht fhioscach mheántéarmach agus fhadtéarmach chóras na bpinsean a áirithiú trí bhearta iomchuí ioncaim agus trí shásraí cothromúcháin uathoibríocha, agus tríd an méadú ar chaiteachas réamh-mheasta pinsin a shrianadh mar chéatadán de OTI faoi 2070 i gcomparáid leis na réamh-mheastacháin is déanaí maidir leis an Tuarascáil ar Aosú, agus leordhóthanacht á caomhnú ag an am céanna, go háirithe trí aghaidh a thabhairt ar neamhionannais ioncaim. 

b.Ullmhú togra beartais ag an rialtas chun an córas pinsean a leasú. Mar chuid den ullmhúchán, rachfar i gcomhairle leis na comhpháirtithe sóisialta agus eacnamaíocha agus le páirtithe leasmhara ábhartha eile maidir leis an togra beartais, agus déanfar é a chur i láthair agus a phlé ag Meitheal um Aosú an Choiste um Beartas Eacnamaíoch, agus tíolacfar é le haghaidh comhairliúcháin phoiblí.

c.Ullmhú togra reachtaigh ag an rialtas chun leasú a dhéanamh ar chóras na bpinsean agus measúnú tionchair mionsonraithe ag gabháil leis. Léireofar sa mheasúnú tionchair conas a áirithíonn an togra reachtach inbhuanaitheacht fhioscach fhadtéarmach chóras na bpinsean trí bhearta iomchuí agus trí shásraí cothromúcháin uathoibríocha a d’fhéadfadh a bheith ann, agus tríd an méadú ar chaiteachas pinsin réamh-mheasta mar chéatadán de OTI a choinneáil faoi 2070 i gcomparáid leis na réamh-mheastacháin is déanaí maidir leis an Tuarascáil ar Aosú. Beidh an measúnú tionchair bunaithe ar na toimhdí coiteanna maidir le réamh-mheastacháin mhaicreacnamaíocha agus dhéimeagrafacha na Tuarascála is déanaí maidir le hAosú.

d.Teacht i bhfeidhm na reachtaíochta lena leasaítear an córas pinsean bunaithe ar thogra reachtach an rialtais.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2025.

A.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

Uimhir Sheicheamhach	Beart Gaolmhar (Athchóiriú nó Infheistíocht)	Cloch mhíle/Sprioc	Ainm	Táscairí cáilíochtúla   (i gcás clocha míle)	Táscairí cainníochtúla   (i gcás spriocanna)			Amlíne tháscach maidir le cur i gcrích		Tuairisc ar gach cloch mhíle agus gach sprioc
					Aonad tomhais	Bunlíne	Cuspóir	Ráithe	Bliain
1	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Sprioc	Líon na leabhar nótaí digiteach a sheachadtar lena n-úsáid ag daltaí nó múinteoirí		Líon	0	120 000	R2	2022	Déanfar ar a laghad 120 000 leabhar nótaí dhigiteacha (cineálacha caighdeánacha agus cineálacha 2-in-1) a cheannach agus a sheachadadh in institiúidí oideachais scoile, le haghaidh daltaí i ngráid a naoi (chun críocha foghlama) le haghaidh úsáid múinteoirí (chun críocha teagaisc), le haghaidh scoileanna chun a seomraí ranga TF a fhorbairt agus le haghaidh centrum riaracháin na scoile (Klebersberg Központ). Seachadfar na leabhair nótaí i rith na bliana scoile 2021/2022. Beidh daltaí in ann na leabhair nótaí a choimeád go dtí go gcríochnóidh siad a gcuid oideachais scoile agus tabharfaidh siad iad do na cohóirt nua ina dhiaidh sin. Gheobhaidh ar a laghad 90 % de na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste gléas pearsanta TFC. Gheobhaidh ar a laghad 90 % de mhúinteoirí a dhéanann iarratas ar ghléas i scoileanna ina bhfuil sciar os cionn an mheáin de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste agus de mhúinteoirí a dhéanann iarratas ar ghléas nach bhfuair aon ghléas pearsanta TFC sna trí bliana scoile roimh bhliain scoile 2021/2022 gléas pearsanta TFC.
2	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Cloch mhíle	Straitéis tástála acmhainne a fhorbairt chun leabhair nótaí dhigiteacha a leithdháileadh ar dhaltaí	Foilsiú na straitéise				R4	2022	Forbrófar agus foilseofar straitéis tástála acmhainne chun leabhair nótaí dhigiteacha a leithdháileadh ar dhaltaí. Sonrófar sa straitéis, i measc nithe eile, go mbeidh an tosaíocht is airde maidir le gléas den sórt sin a fháil ag daltaí a bhfuil cúlra faoi mhíbhuntáiste acu agus nach bhfuil leabhar nótaí digiteach acu.
3	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Sprioc	An sciar de mhúinteoirí a úsáideann Teicneolaíochtaí Faisnéise agus Cumarsáide i 40 % dá ranganna ar a laghad		%	33	35	R4	2023	Méadófar sciar na múinteoirí san oideachas poiblí a úsáideann Teicneolaíochtaí na Faisnéise agus na Cumarsáide i 40 % ar a laghad dá gcuid ranganna go 35 % ar a laghad faoin 31 Nollaig 2023. Is le haghaidh 2019 a bhaineann na sonraí bonnlíne (foinse: KIR-STAT).
4	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Sprioc	Líon na n-institiúidí oideachais scoile a bhfuil uirlisí agus uirlisí taispeána nua-aimseartha acu lena bhforbraítear cruthaitheacht mac léinn agus scileanna réitithe fadhbanna		Líon	0	3 100	R4	2024	Beidh uirlisí taispeána nua-aimseartha (painéal idirghníomhach) agus gléasanna lena bhfeabhsaítear cruthaitheacht na mac léinn agus scileanna réitithe fadhbanna, amhail róbait in-ríomhchláraithe, micreachiorcaid in-ríomhchláraithe agus dróin, feistithe ar 3 100 institiúid oideachais ar a laghad. Tabharfar tosaíocht do scoileanna ag a bhfuil sciar ard daltaí faoi mhíbhuntáiste a threalmhú.
5	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Sprioc	Líon na leabhar nótaí digiteacha breise a sheachadtar lena n-úsáid ag daltaí nó ag múinteoirí		Líon	120 000	579 000	R2	2025	Agus an straitéis tástála acmhainne dá dtagraítear i gcloch mhíle 2 á cur san áireamh, déanfar leabhair nótaí digiteacha bhreise (cineálacha caighdeánacha agus cineálacha 2-in-1) a cheannach agus a sheachadadh in institiúidí oideachais phoiblí, le haghaidh daltaí i ngráid a cúig (grád a sé i mbliain acadúil 2022/2023) agus a naoi, le haghaidh úsáid múinteoirí agus le haghaidh scoileanna chun a seomraí ranga TF a fhorbairt le linn na mblianta scoile 2022/2023, 2023/2024 agus 2024/2025 mar chuid den chlár ceithre bliana. Ar an iomlán, faoi dheireadh an chláir ceithre bliana (bliain acadúil 2024/2025), faoin mbeart seo ceannófar agus seachadfar 579 000 leabhar nótaí dhigiteacha ar a laghad, agus cuirfear ar a laghad 55 000 de na leabhair sin ar fáil do mhúinteoirí agus ar a laghad 10 000 ar fáil do scoileanna chun a seomraí TF a fhorbairt. Beidh daltaí in ann na leabhair nótaí a choimeád go dtí go gcríochnóidh siad a gcuid oideachais scoile agus tabharfaidh siad iad do na cohóirt nua ina dhiaidh sin.
6	C1.R1 Oideachas poiblí iomaíoch a fhorbairt ag baint úsáid as teicneolaíocht an 21ú haois	Sprioc	An sciar de mhúinteoirí a úsáideann Teicneolaíochtaí Faisnéise agus Cumarsáide i 40 % dá ranganna ar a laghad		%	35	45	R2	2026	Méadófar sciar na múinteoirí san oideachas poiblí a úsáideann Teicneolaíochtaí na Faisnéise agus na Cumarsáide i 40 % ar a laghad dá gcuid ranganna go 45 % ar a laghad faoin 30 Meitheamh 2026. Foilseofar tuarascáil ina ndéanfar measúnú ar an úsáid a bhaineann múinteoirí agus daltaí as réitigh dhigiteacha i scoileanna. Úsáidfear sa tuarascáil, i measc nithe eile, sonraí arna gcur ar fáil ag KIR-STAT maidir le sciar na múinteoirí san oideachas poiblí a úsáideann Teicneolaíochtaí Faisnéise agus Cumarsáide ina gcuid ranganna agus na sonraí ó shuirbhé TALIS ECFE.
7	C1.I1 Feabhas a chur ar an rochtain ar oideachas ardcháilíochta i meánscoileanna íochtaracha	Cloch mhíle	Mapáil ar líonra na scoileanna d’fhonn scoileanna a roghnú chun ranganna beaga meánoideachais íochtaraigh a chomhtháthú i scoileanna níos mó sna lonnaíochtaí comharsanachta	Foilsiú na mapála				R2	2023	Déanfar mapáil ar fud na tíre ar an líonra scoile d’fhonn scoileanna a shainaithint agus a roghnú chun ranganna beaga meánoideachais íochtaraigh a chomhtháthú i scoileanna níos mó sna lonnaíochtaí comharsanachta. Beidh an mhapáil bunaithe ar fhianaise agus ar dhiagnóisiú riachtanas agus déanfar í le comhairliúchán le páirtithe leasmhara (go háirithe mic léinn agus a dtuismitheoirí, múinteoirí, foireann scoile, pobail agus rialtais áitiúla) chun ar a laghad 5-10 meánscoil íochtarach arna gcothabháil ag an Stát a roghnú lena gcomhtháthú i scoileanna óstacha níos mó, mar chuid de chéim phíolótach. Déanfar measúnú sa mhapáil ar thionchar chomhtháthú na scoileanna ar chomhdhéanamh na mac léinn, ar an riosca leithscartha, ar an líon múinteoirí agus foirne, ar fheidhmíocht na scoile, ar thorthaí foghlama, ar rátaí críochnaithe, ar sciar na ndaltaí a bhfuil baol mór ann go bhfágfaidh siad an scoil go luath, ar shuíomh na scoileanna, ar phróifílí scoile agus ar na riachtanais a mheastar a bheidh ann amach anseo maidir le forbairt dhéimeagrafach. Maidir leis na scoileanna óstacha, cuirfear airíonna fisiciúla an fhoirgnimh agus a bhonneagair san áireamh, i measc critéir eile. Cuirfear an mhapáil ar fáil don phobal.
8	C1.I1 Feabhas a chur ar an rochtain ar oideachas ardcháilíochta i meánscoileanna íochtaracha	Sprioc	Atheagrúcháin institiúideacha phíolótacha a chur chun feidhme chun ranganna beaga meánoideachais íochtaraigh a chomhtháthú i scoileanna níos mó sna lonnaíochtaí comharsanachta		Líon	0	5	R3	2023	Déanfar ranganna meánoideachais íochtaraigh i 5 scoil arna gcothabháil ag an Stát ar a laghad a chomhtháthú go héifeachtach i scoileanna óstacha móra i lonnaíochtaí comharsanacha, mar chuid de chéim phíolótach. Déanfaidh an scoil óstach roghnaithe ranganna meánoideachais íochtaraigh ó scoileanna beaga a chomhtháthú i gcás nach féidir oideachas ardchaighdeáin a áirithiú go héifeachtúil. Beidh líon na múinteoirí agus na foirne leordhóthanach sna scoileanna óstacha chun freastal ar na daltaí nua agus cuirfear oiliúint in oideolaíocht chuimsitheach ar na múinteoirí agus ar an bhfoireann. Tabharfar aghaidh go leordhóthanach ar na riachtanais chomaitéireachta agus tithíochta a bhaineann leis an mbeart. Ní bheidh deighilt mhéadaithe sna scoileanna óstacha mar thoradh ar an bpróiseas lánpháirtíochta. Ní fheidhmeoidh na scoileanna óstacha mar scoileanna cónaithe do na daltaí nua.
9	C1.I1 Feabhas a chur ar an rochtain ar oideachas ardcháilíochta i meánscoileanna íochtaracha	Sprioc	Atheagrúcháin institiúideacha breise a chur chun feidhme chun ranganna beaga meánoideachais íochtaraigh a chomhtháthú i scoileanna níos mó sna lonnaíochtaí comharsanachta		Líon	5	35	R3	2025	Áireofar torthaí na n-atheagrúchán institiúideach píolótach agus na moltaí comhfhreagracha agus na treoirlínte cur chun feidhme i dtuarascáil a bheidh ar fáil go poiblí. Bunaithe ar an tuarascáil agus ar an mapáil da dtagraítear i gcloch mhíle 7, déanfar ranganna meánoideachais íochtaraigh breise i 30 scoil ar a laghad a chomhtháthú go héifeachtach i scoileanna óstacha móra i lonnaíochtaí comharsanacha. Déanfaidh na scoileanna óstacha roghnaithe ranganna meánoideachais íochtaraigh ó scoileanna beaga a chomhtháthú i gcás nach féidir oideachas ardchaighdeáin a áirithiú go héifeachtúil. Beidh líon na múinteoirí agus na foirne leordhóthanach sna scoileanna óstacha chun freastal ar na daltaí nua agus cuirfear oiliúint in oideolaíocht chuimsitheach ar na múinteoirí agus ar an bhfoireann. Tabharfar aghaidh go leordhóthanach ar na riachtanais chomaitéireachta agus tithíochta a bhaineann leis an mbeart. Ní bheidh deighilt mhéadaithe sna scoileanna óstacha mar thoradh ar an bpróiseas lánpháirtíochta. Ní fheidhmeoidh na scoileanna óstacha mar scoileanna cónaithe do na daltaí nua.
10	C1.I2 Tacú le hoideachas mac léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu	Cloch mhíle	Riachtanais d’oideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu a mhapáil	Foilsiú na mapála ag an aireacht atá freagrach as oideachais poiblí		0		R2	2023	Déanfar mapáil ar riachtanais trealaimh, seirbhísí agus múinteoirí oideachais speisialta a ullmhú agus a fhoilsiú bunaithe ar phleananna forbartha aonair na scoileanna.
11	C1.I2 Tacú le hoideachas mac léinn a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu	Sprioc	Sciar na n-institiúidí oideachais speisialta a fuair tacaíocht d’oideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu		%	0	50	R2	2026	Gheobhaidh 50 % ar a laghad de na hinstitiúidí oideachais speisialta a bheidh ag feidhmiú le linn na bliana scoile 2025/2026 tacaíocht d’oideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu. Cuirfear an tacaíocht ar fáil do dhaltaí a bhfuil riachtanais speisialta acu nó dá líonra tacaíochta, lena n-áirítear tuismitheoirí, múinteoirí agus foireann teagaisc oideachais agus áireofar ann, de réir mar is cuí don chás, an méid seo a leanas: (i) seirbhísí feabhsaithe do mhúinteoirí/do bhaill foirne agus do dhaltaí araon, go háirithe tacaíocht soghluaisteachta feabhsaithe, trealamh ar cíos, seirbhísí iompair scoile, oiliúint, comhroinnt eolais agus cláir ghlactha shóisialta, (ii) trealamh inrochtaineachta fisiciúil agus TFC a cheannach, uirlisí forbartha, trealamh speisialta leighis agus teicniúil, feithiclí leictreacha ginearálta agus oiriúnaithe chun seirbhísí a sholáthar.
12	C1.I2 Tacú le hoideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu	Sprioc	Líon na ndaltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu a bhain tairbhe as seirbhísí feabhsaithe		Líon	0	45 000	R3	2026	Bainfidh 45 000 dalta ar a laghad a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu tairbhe as na seirbhísí feabhsaithe dá dtagraítear i sprioc 11.
13	C1.I2 Tacú le hoideachas daltaí a bhfuil riachtanais speisialta oideachais acu	Sprioc	Líon na múinteoirí oideachais speisialta a fuair oiliúint ghairmiúil inseirbhíse		Líon	0	5 000	R3	2026	Gheobhaidh ar a laghad 5 000 múinteoir oideachais speisialta oiliúint speisialta (forbairt inniúlachtaí, nósanna imeachta diagnóiseacha agus úsáid uirlisí speisialta), agus forbairt ghairmiúil, lena n-áirítear go háirithe oiliúint chun scileanna speisialta oideolaíocha a fháil chun tacú le daltaí ENR.
14	C1.R2 An baol leithscartha i scoileanna a laghdú	Cloch mhíle	Teacht i bhfeidhm na reachtaíochta lena bhforáiltear do laghdú ar thacaíocht Stáit do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha ina bhfuil cion íseal daltaí faoi mhíbhuntáiste	Forálacha sa reachtaíocht ag léiriú a theacht i bhfeidhm				R1	2023	Teacht i bhfeidhm reachtaíochta chun tacaíocht Stáit a laghdú do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha (gráid 1 go 8) ina bhfuil cion íseal daltaí faoi mhíbhuntáiste. Áireofar sa reachtaíocht forálacha ar dá réir a dhéanfar laghdú 10 % ar an tacaíocht Stáit do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha (idir scoileanna Stáit agus scoileanna nach scoileanna Stáit iad a fhaigheann maoiniú stáit) atá ag feidhmiú i lonnaíochtaí ilscoile (is é sin lonnaíochtaí ina bhfuil níos mó ná scoil amháin nó níos mó ná foirgneamh scoile amháin), má bhíonn cion na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste sna scoileanna sin: I.níos mó ná 20 pointe céatadáin níos ísle ná an meánchion sa lonnaíocht (ag leibhéal an aonaid riaracháin áitiúil) ina bhfuil an scoil lonnaithe, arna chinneadh ag tús na scoilbhlianta 2023/2024 agus 2024/2025; II.níos mó ná 15 phointe céatadáin níos ísle ná an meánchion sa lonnaíocht (ag leibhéal an aonaid riaracháin áitiúil) ina bhfuil an scoil lonnaithe, arna chinneadh ag tús na scoilbhliana 2025/2026 agus na mblianta scoile ina dhiaidh sin. Cuirfear na forálacha reachtacha i bhfeidhm ón scoilbhliain 2023/2024. Cinnfear infheidhmeacht na bhforálacha maidir le scoileanna aonair ag tús gach scoilbhliana agus tráth nach déanaí ná an 15 Deireadh Fómhair. Beidh an laghdú 10 % ar thacaíocht Stáit i bhfeidhm ón 1 Eanáir i rith na scoilbhliana sin agus don bhliain féilire iomlán.
15	C1.R2 An baol leithscartha i scoileanna a laghdú	Cloch mhíle	Tuarascáil ar chur i bhfeidhm na reachtaíochta nua lena bhforáiltear do laghdú ar thacaíocht Stáit do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha ina bhfuil cion íseal daltaí faoi mhíbhuntáiste	Foilsiú na tuarascála ag an aireacht atá freagrach as oideachais poiblí				R4	2025	Foilseofar tuarascáil ina léireofar gur cuireadh i bhfeidhm an reachtaíocht nua lena bhforáiltear do thacaíocht Stáit a laghdú do bhunscoileanna agus do mheánscoileanna íochtaracha (gráid 1 go 8) ina bhfuil cion íseal de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste. Cuirfear i láthair sa tuarascáil na torthaí tosaigh cur chun feidhme sna scoileanna lena mbaineann le linn na scoilbhlianta 2023/2024 agus 2024/2025 agus tús na scoilbhliana 2025/2026 chomh maith leis an tionchar i dtéarmaí dáileadh na ndaltaí faoi mhíbhuntáiste sna lonnaíochtaí ina bhfuil na scoileanna sin lonnaithe (lena n-áirítear na lonnaíochtaí máguaird). D’fhéadfadh moltaí a bheith sa tuarascáil chun feabhas a chur ar an gcreat dlíthiúil agus feabhas a chur ar a éifeachtacht maidir leis an riosca leithscartha a laghdú i mbunscoileanna agus i meánscoileanna íochtaracha.
16	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Cloch mhíle	Teacht i bhfeidhm na reachtaíochta chun pá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí a mhéadú go dtí 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha	Forálacha sa reachtaíocht ag léiriú a theacht i bhfeidhm				R1	2023	Tiocfaidh dlí i bhfeidhm, lena leagfar amach go sroichfidh meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais phoiblí (gach múinteoir i gcóras oideachais phoiblí a bhfuil céim treasach aige mar a shainmhínítear san Acht um Oideachas Poiblí, seachas gairmoideachas) 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha faoin 1 Eanáir 2025 agus go gcoinneofar ar bun é ar leibhéal 80 % ar a laghad den mheánphá do chéimithe treasacha go dtí an 31 Nollaig 2030 ar a laghad. Áireofar sa dlí freisin forálacha ar dá réir, amhail ón 1 Eanáir 2023 agus go dtí an 31 Nollaig 2030 ar a laghad, a bheidh pá na múinteoirí sna catagóirí a liostaítear thíos níos airde le 12.5 % ar a laghad de phá na múinteoirí a bhfuil an cháilíocht chéanna agus an taithí chéanna acu nach n-áirítear sna catagóirí sin: -múinteoirí atá ag obair i lonnaíochtaí faoi mhíbhuntáiste mar a shainmhínítear i bhForaithne 105/2015 ón Rialtas maidir le haicmiú rialtas áitiúil is tairbhithe agus coinníollacha an aicmithe agus i gCinneadh 1057/2021 ón Rialtas. (II. 19.) maidir leis an gclár um lonnaíochtaí atá ag breith suas; -múinteoirí atá ag obair i scoileanna ina bhfuil 10 % ar a laghad de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste agus a shainíonn modhanna oideolaíocha speisialta don oideachas ionchuimsitheach ina gcláir oideolaíocha (foinse: KIR). Áireofar sa dlí freisin forálacha ar dá réir a bheidh na méaduithe pá bliantúla do na múinteoirí ar leibhéal iontrála (gyakornok), amhail ón 1 Eanáir 2023 agus go dtí an 31 Nollaig 2030 ar a laghad, mar an gcéanna ar a laghad leis an meánardú pá bliantúil do gach múinteoir sa chóras oideachais poiblí. Beidh feidhm chúlghabhálach ag na méaduithe bliantúla ón 1 Eanáir den bhliain atá i gceist.   Le linn a ullmhaithe, beidh an dréachtdlí faoi réir idirphlé sóisialta fóinteach leis na ceardchumainn is mó de na múinteoirí.
17	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Sprioc	Meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais phoiblí in 2023 i gcoibhneas le meánphá na gcéimithe treasacha		%	59	64,7	R2	2023	Sroichfidh meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí (na múinteoirí go léir a bhfuil céim treasach acu sa chóras oideachais phoiblí mar a shainmhínítear san Acht Oideachais Phoiblí, gan gairmoideachas san áireamh) 64,7 % ar a laghad de na céimithe treasacha pá ar an meán, i gcomparáid le 59 % in 2022. Déanfar an méadú ar mheánphá na múinteoirí don bhliain 2023 a chinneadh bunaithe ar shonraí táirgeachta le haghaidh mheántuarastail na gcéimithe treasacha in 2022 (arna fhoilsiú ag Oifig Staidrimh na hUngáire) agus bunaithe ar réamhaisnéisí oifigiúla na hAireachta Airgeadais d’fhás pá sa gheilleagar náisiúnta don bhliain 2023. Beidh feidhm chúlghabhálach ag an méadú ar phá múinteoirí dá bharr sin ón 1 Eanáir 2023.
18	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Sprioc	Meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí in 2024 i gcoibhneas le meánphá na gcéimithe treasacha		%	64,7	71,8	R2	2024	Sroichfidh meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí (na múinteoirí go léir a bhfuil céim treasach acu sa chóras oideachais phoiblí mar a shainmhínítear san Acht um Oideachas Poiblí, gan gairmoideachas a áireamh) 71,8 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha, i gcomparáid le 64,7 % ar a laghad in 2023. Déanfar an méadú ar mheánphá na múinteoirí don bhliain 2024 a chinneadh bunaithe ar shonraí táirgeachta do mheántuarastail céimithe treasacha in 2023 (arna fhoilsiú ag Oifig Staidrimh na hUngáire) agus ar bhonn réamhaisnéisí oifigiúla na hAireachta Airgeadais d’fhás pá sa gheilleagar náisiúnta don bhliain 2024. Beidh feidhm chúlghabhálach ag an méadú ar phá múinteoirí dá bharr sin ón 1 Eanáir 2024.
19	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Sprioc	Meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí in 2025 i gcomparáid le meánphá na gcéimithe treasacha		%	71,8	80	R2	2025	Sroichfidh meánphá na múinteoirí sa chóras oideachais poiblí (na múinteoirí go léir a bhfuil céim treasach acu sa chóras oideachais phoiblí mar a shainmhínítear san Acht um Oideachas Poiblí, gan gairmoideachas san áireamh) 80 % ar a laghad de mheánphá na gcéimithe treasacha, i gcomparáid le 71,8 % ar a laghad in 2024. Déanfar an méadú ar mheánphá na múinteoirí don bhliain 2025 a chinneadh bunaithe ar shonraí táirgeachta do mheántuarastail céimithe treasacha in 2024 (arna fhoilsiú ag Oifig Staidrimh na hUngáire) agus ar bhonn réamhaisnéisí oifigiúla na hAireachta Airgeadais d’fhás pá sa gheilleagar náisiúnta don bhliain 2025. Beidh feidhm chúlghabhálach ag an méadú ar phá múinteoirí dá bharr sin ón 1 Eanáir 2025.
20	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Cloch mhíle	Teacht i bhfeidhm na reachtaíochta lena leagtar amach an méadú pá do mhúinteoirí ar leibhéal iontrála don bhliain 2025	Forálacha sa reachtaíocht ag léiriú a theacht i bhfeidhm				R2	2025	Tiocfaidh reachtaíocht i bhfeidhm, lena leagfar amach go mbeidh an méadú pá do na múinteoirí ar leibhéal iontrála (gyakornok) don bhliain 2025 10 bpointe céatadáin níos airde ná an meánmhéadú pá do gach múinteoir sa chóras oideachais phoiblí in 2025.
21	C1.R3 Tarraingteacht ghairm na múinteoireachta a fheabhsú	Cloch mhíle	Cur i bhfeidhm na méaduithe pá do mhúinteoirí atá ag obair i lonnaíochtaí faoi mhíbhuntáiste, do mhúinteoirí atá ag obair i scoileanna ina bhfuil cion 10 % ar a laghad de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste, agus do mhúinteoirí ar leibhéal iontrála	Tuarascáil ar chur i bhfeidhm na méaduithe pá				R2	2026	Ullmhófar tuarascáil lena léireofar cur i bhfeidhm na méaduithe pá dá dtagraítear i gclocha míle 16 agus 20 le linn na tréimhse 2023-2026 do na múinteoirí atá ag obair i lonnaíochtaí faoi mhíbhuntáiste, do mhúinteoirí atá ag obair i scoileanna ina bhfuil cion 10 % ar a laghad de dhaltaí faoi mhíbhuntáiste agus lena sainítear modhanna speisialta oideolaíocha don oideachas cuimsitheach ina gcláir oideolaíocha, agus do mhúinteoirí ar leibhéal iontrála.
22	C1.I3 Oiliúint a chur ar mhúinteoirí agus scileanna bainistíochta ceannairí institiúidí a fheabhsú	Sprioc	Líon na gceannairí agus na leascheannairí institiúidí oideachais poiblí a ghlac páirt san fhorbairt ghairmiúil leanúnach		Líon	0	3 000	R2	2026	Beidh ar a laghad 3 000 ceannaire agus leascheannaire institiúidí oideachais phoiblí rannpháirteach san fhorbairt ghairmiúil leanúnach chun a scileanna digiteacha agus bainistíochta a fheabhsú.
23	C1.I3 Oiliúint a chur ar mhúinteoirí agus scileanna bainistíochta ceannairí institiúidí a fheabhsú	Sprioc	Líon na múinteoirí ó institiúidí oideachais phoiblí a ghlac páirt san fhorbairt ghairmiúil leanúnach		Líon	0	5 000	R2	2026	Ar bhonn an réamhchomhairliúcháin le múinteoirí a rinneadh trí na heagraíochtaí um chomhordú oideachais phoiblí atá ann cheana (an Chomhairle Náisiúnta um Oideachas Poiblí, Cruinniú Comhchéime Straitéiseach Oideachais Phoiblí), glacfaidh ar a laghad 5 000 múinteoir i meánscoileanna íochtaracha agus uachtaracha páirt i bhforbairt ghairmiúil leanúnach chun speisialtóireacht bhreise agus deimhniú breise a fháil chun réimsí staidéir ardéilimh a mhúineadh.
24	C1.I4 Áiteanna nua naíolainne a chruthú	Sprioc	Líon na leanaí atá cláraithe in áiteanna naíolainne nua-chruthaithe		Líon	0	500	R4	2024	Clárófar 500 páiste ar a laghad in áiteanna nua naíolainne a cruthaíodh le tacaíocht ón bplean téarnaimh agus athléimneachta.
25	C1.I4 Áiteanna nua naíolainne a chruthú	Sprioc	Líon na leanaí breise atá cláraithe in áiteanna naíolainne nua-chruthaithe		Líon	500	3 593	R4	2025	Clárófar 3 593 leanbh ar a laghad in áiteanna nua naíolainne a cruthaíodh le tacaíocht ón bplean téarnaimh agus athléimneachta. Leis an mbeart, cuirfear i leataobh 70 % ar a laghad dá leithdháileadh d’fhoirgnimh nua agus 11 % ar a laghad d’athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh bonneagair. Sonrófar sna critéir incháilitheachta go mbeidh an t-éileamh príomha ar fhuinneamh ag aon fhoirgneamh nua ar a laghad 20 % níos ísle ná an ceanglas maidir le foirgnimh atá nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh de.
26	C1.R4 Inbhuanaitheacht chóras na bpinsean a fheabhsú	Cloch mhíle	Tuarascáil neamhspleách ó shaineolaí idirnáisiúnta maidir le roghanna beartais chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin inbhuanaitheachta fhadtéarmacha chóras pinsin na hUngáire	Foilsiú na tuarascála				R4	2023	Soláthraí neamhspleách ag a bhfuil saineolas atá aitheanta go forleathan (bunaithe ar thoimhdí agus réamh-mheastacháin choiteanna ar an Tuarascáil Chomhpháirteach is déanaí um Aosú ón gCoimisiún Eorpach-EPC) a ullmhóidh tuarascáil ó shaineolaí neamhspleách idirnáisiúnta maidir le roghanna beartais chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin inbhuanaitheachta fhadtéarmacha. Sa tuarascáil, déanfar an méid seo a leanas: (1) cumhdaítear colún pinsin phoiblí an chórais pinsin, mhargadh an tsaothair agus, a mhéid is gá, beartais fostaíochta agus cánach atá ábhartha chun an saol oibre a shíneadh. Cumhdóidh sé na hiontrálaithe nua agus na ranníocóirí atá ann cheana; (2) diagnóis a sholáthar ar chóras na bpinsean agus ar a inbhuanaitheacht airgeadais; (3) tograí beartais nithiúla a chur ar aghaidh (ag díriú ar an saol oibre a fhadú, ach gan a bheith teoranta dó sin, lena n-áirítear tríd an aois scoir reachtúil a nascadh le hionchas saoil agus trí aois scoir iarbhír a ardú trí dhreasachtaí chun saol oibre níos faide a spreagadh agus pionóis le haghaidh luathscoir agus aghaidh á tabhairt ag an am céanna ar neamhionannais ioncaim i measc pinsinéirí (agus dea-chleachtais i mBallstáit AE á gcur san áireamh)); (4) inbhuanaitheacht fhadtéarmach agus mheántéarmach chóras na bpinsean a áirithiú trí bhearta iomchuí ioncaim agus sásraí comhardúcháin uathoibríocha, agus tríd an méadú ar chaiteachas pinsin réamh-mheasta a shrianadh mar chéatadán de OTI faoi 2070 i gcomparáid le réamh-mheastacháin Thuarascáil 2021 ar an Aosú, agus leordhóthanacht á caomhnú ag an am céanna, go háirithe trí aghaidh a thabhairt ar neamhionannais ioncaim; (5) measúnú tionchair (inbhuanaitheacht, neamhionannas, agus dearcadh leordhóthanachta) a sholáthar maidir leis na tograí beartais sin. Cuirfear an tuarascáil ar fáil don phobal.
27	C1.R4 Inbhuanaitheacht chóras na bpinsean a fheabhsú	Cloch mhíle	Togra beartais a ullmhú chun an córas pinsean a leasú	Togra beartais rialtais le haghaidh athchóirithe agus comhairliúcháin				R2	2024	Ullmhóidh an rialtas togra beartais a bheidh bunaithe ar thorthaí na tuarascála dá dtagraítear i gcloch mhíle 26, ina leagfar amach na roghanna athchóirithe atá beartaithe. Beidh an togra beartais:  (1) – Molta ag an rialtas trí chinneadh rialtais; (2) – Pléite leis na comhpháirtithe sóisialta agus eacnamaíocha agus le páirtithe leasmhara ábhartha eile, lena n-áirítear an Chomhairle Náisiúnta Eacnamaíoch agus Shóisialta agus Comhairle Daoine Scothaosta ach gan a bheith teoranta dóibh; (3) — Curtha i láthair agus pléite ag Meitheal EPC um Aosú; (4) — Curtha isteach le haghaidh comhchomhairliúchán poiblí.
28	C1.R4 Inbhuanaitheacht chóras na bpinsean a fheabhsú	Cloch mhíle	Teacht i bhfeidhm na reachtaíochta lena leasaítear an córas pinsean	Forálacha sa reachtaíocht ag léiriú a theacht i bhfeidhm				R1	2025	Tiocfaidh an reachtaíocht chun leasú a dhéanamh ar an gcóras pinsean arna bhunú ar thogra reachtach an rialtais i bhfeidhm. Maidir leis an reachtaíocht: (a) cuirfidh sí an inbhuanaitheacht fhioscach sa mheántéarma agus san fhadtéarma chun cinn; (b) neartóidh sí leordhóthanacht na bpinsean a íoctar le pinsinéirí ísealioncaim; (c) cuirfidh sí le fadú an tsaoil oibre; agus (d) a mhéid is gá, tabharfaidh sí isteach sásraí comhardúcháin uathoibríocha sa chóras pinsin mar aon le hathruithe paraiméadracha eile. Cuirfear torthaí na gcomhairliúchán san áireamh i dtogra reachtach an rialtais maidir le gníomh den sórt sin agus beidh measúnú tionchair mionsonraithe ag gabháil leis. Léireofar sa mheasúnú tionchair conas — bunaithe ar an togra reachtach ón rialtas — a áirithítear inbhuanaitheacht fhadtéarmach chóras na bpinsean trí bhearta iomchuí agus trí shásraí cothromúcháin uathoibríocha a d’fhéadfadh a bheith ann, agus tríd an méadú ar chaiteachas pinsin réamh-mheasta a choinneáil mar chéatadán de OTI faoi 2070 i gcomparáid leis na réamh-mheastacháin is déanaí maidir leis an Tuarascáil ar Aosú. Beidh an measúnú tionchair bunaithe ar na toimhdí coiteanna maidir le réamh-mheastacháin mhaicreacnamaíocha agus dhéimeagrafacha na Tuarascála is déanaí maidir le hAosú.

B. COMHCHUID 2: LUCHT SAOTHAIR ARDCHÁILITHE, IOMAÍOCH

Rannchuidíonn an chomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire le nuachóiriú na gcóras gairmoideachais agus ardoideachais. Tugtar aghaidh ann ar na dúshláin a bhaineann leis an aistriú glas agus leis an aistriú digiteach trí athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh agus réitigh maidir le trealamh digiteach a chur chun feidhme i bhfoirgnimh in institiúidí ardoideachais agus gairmoideachais. Tugtar aghaidh sa chomhchuid freisin ar dhúshláin a bhaineann le forbairt scileanna agus le leibhéil taighde agus nuálaíochta trí thionscadail taighde gnó-acadaimh a dhreasú. Tá na bearta sa chomhchuid seo tábhachtach chun téarnamh an gheilleagair a bhaint amach agus chun feabhas a chur ar athléimneacht géarchéime amach anseo.

Is é cuspóir lárnach na comhchoda seo an fórsa saothair agus institiúidí oiliúna a gaolmhara a neartú i bhfianaise na ngéarchéimeanna atá ann faoi láthair agus na ngéarchéimeanna nua a d’fhéadfadh a bheith ann, agus feabhas a chur ar thimpeallacht shocheacnamaíoch na hUngáire. Chuige sin, is é is aidhm don chomhchuid (i) córas ardoideachais iomaíoch a chruthú; (ii) cuidiú le hinfhaighteacht oibrithe oilte a mhéadú;; agus (iii) tacú le héiceachóras le haghaidh na heolaíochta, na nuálaíochta agus na hoiliúna.

Tacaíonn an chomhchuid le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir le hinfheistíocht agus athchóiriú a chur chun cinn maidir le taighde agus nuálaíocht, agus scileanna glasa agus digiteacha (Moladh Tírshonrach 5 in 2022); maidir le hinfheistíocht a dhíriú ar na haistrithe glasa agus digiteacha agus ar bhonneagar digiteach scoileanna (Moladh Tírshonrach 2 in 2020); agus ar bheartas eacnamaíoch a bhaineann le hinfheistíocht a dhíriú ar thaighde agus nuálaíocht (Moladh Tír-Shonrach 3 in 2019).

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

B.1. Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C2.R1: Cúrsaí ardoideachais a nuachóiriú

Is é cuspóir an athchóirithe an t-ardoideachas a nuachóiriú trí ghnéithe atá níos dírithe ar chleachtas a chur san áireamh sna ceanglais oiliúna. Díríonn sé ar oiliúint agus comhar bonneagair a bhunú le hinstitiúidí gairmoiliúna agus nuálaíochta i réimsí áirithe, agus ar neartú an chórais ardoideachais, uas-scilithe agus athoiliúna, i gcomhréir le riachtanais mhargadh an tsaothair.

Mar chuid den bheart, déanfar roinnt rialachán a athbhreithniú agus a mhodhnú, lena n-áirítear rialacháin maidir le bainistíocht maoine intleachtúla agus rialacha oibriúcháin ionad scrúdaithe san Acht um Ghairmoiliúint, maidir le feidhmiú tascanna scrúdaithe ag ionad scrúdaithe, maidir le hoiliúint múinteoirí inseirbhíse, maidir le hoiliúint dhigiteach (ríomhfhoghlaim, cianfhoghlaim, cineál cumaisc), lena gcumhdaítear oiliúint aosach agus oideachas aosach. Le nuachóiriú na réimsí staidéir agus leis an athbhreithniú ar an reachtaíocht, cuirfear san áireamh riachtanais mhargadh an tsaothair a bhaineann le scileanna glasa agus digiteacha. Is é a bheidh mar thoradh ar an athchóiriú nuachóiriú ar 15 réimse staidéir ardoideachais amhail an dlí agus riarachán poiblí, an eacnamaíocht, na heolaíochtaí leighis agus sláinte, an talmhaíocht, an ealaín agus na heolaíochtaí nádúrtha. Beidh an t-athchóiriú bunaithe ar thuarascáil ina sainaithneofar na rialacháin a d’athbhreithneofaí le haghaidh réimsí staidéir an ardoideachais. Déanfaidh Coiste Creidiúnaithe na hUngáire, Comhdháil Reachtaire na hUngáire agus an tÚdarás Oideachais tuarascáil den sórt sin a ullmhú go comhpháirteach, agus áireofar, de réir mar is iomchuí, na hinstitiúidí ardoideachais. Scaipfear gnéithe an struchtúir oiliúna nuachóirithe i measc na bpáirtithe leasmhara agus na spriocghrúpaí mar chuid den athchóiriú.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2023.

C2.I1: Nuálaíocht institiúideach agus gníomhaíochtaí neartaithe san ardoideachas

Is é cuspóir na hinfheistíochta ábhar cianfhoghlama, córas bainistíochta oiliúna agus cúrsaí oiliúna d’aosaigh in institiúidí ardoideachais a sholáthraíonn teastais micridhintiúr a fhorbairt. Is cruthúnas ar na torthaí foghlama a fuair foghlaimeoir tar éis taithí ghearr foghlama agus a bhfuil measúnú déanta orthu i gcomparáid le caighdeáin thrédhearcachta is ea micridhintiúr. Tá an cruthúnas i ndoiciméad deimhnithe lena liostaítear ainm an tsealbhóra, na torthaí foghlama a baineadh amach, an modh measúnaithe, an comhlacht dámhachtana agus, i gcás inarb infheidhme, leibhéal an chreata cáilíochtaí agus na creidiúintí a baineadh amach. Is faoi úinéireacht an fhoghlaimeora atá micridhintiúir, is féidir iad a roinnt, tá siad inaistrithe agus is féidir iad a chur le chéile i ndintiúir nó cáilíochtaí níos mó, agus baineann creidmheasanna de chuid an Chórais Eorpaí Aistrithe Creidiúna (ECTS) leo. Tá dearbhú cáilíochta mar bhonn agus mar thaca acu de réir na gcaighdeán comhaontaithe.

Faoin mbeart seo, forbrófar 19 gcúrsa micridhintiúr agus cuirfear tús lena n-úsáid in institiúidí ardoideachais. Cuirfear riachtanais an gheilleagair san áireamh sa liosta de na micridhintiúir nuafhorbartha. Déanfar na micridhintiúir a fhorbairt i gcomhréir leis an sainmhíniú agus leis na gnéithe caighdeánacha Eorpacha chun cur síos a dhéanamh ar mhicrdhintiúr mar a leagtar amach sa Mholadh ón gComhairle an 25 Bealtaine 2022 maidir le cur chuige Eorpach i leith micridhintiúr don fhoghlaim ar feadh an tsaoil agus don infhostaitheacht. Mar thoradh ar an infheistíocht, gheobhaidh líon méadaitheach mac léinn/daoine teastais micridhintiúr, agus glacfaidh siad páirt i gcláir forbartha scileanna digiteacha a chuirfidh institiúidí ardoideachais ar fáil. Gheobhaidh ar a laghad 600 daoine atá i mbun gníomhaíochtaí oiliúna aosach in institiúidí ardoideachais lena mbaineann micridhintiúir a bhfuil creidmheasanna ECTS ag baint leo. Ina theannta sin, forbrófar ar a laghad 1 800 ábhar foghlama digití, lena n-áirítear ábhair theagaisc, scripteanna, podchraoltaí, taifeadtaí scáileáin, físeáin, tráth na gceist, ábhair thagartha, ábhar ríomhaireachta, ábhar gréasánbhunaithe, cluichí digiteacha, etc. Glacfaidh 34 000 mac léinn agus ball foirne (lena n-áirítear múinteoirí) sna hinstitiúidí ardoideachais lena mbaineann páirt i scileanna digiteacha, inniúlachtaí agus cláir forbartha eolais faoin mbeart seo. Go sonrach, díreofar san oiliúint do mhúinteoirí ar scileanna chun uirlisí digiteacha a úsáid chun ábhar foghlama digití a theagasc agus a fhorbairt.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C2.I2: Bonneagar a nuachóiriú agus an digiteáil in institiúidí ardoideachais

Tá sé de chuspóir ag an infheistíocht mealltacht na n-institiúidí ardoideachais a mhéadú agus tacú leis an aistriú glas agus leis an aistriú digiteach trí bhonneagar nuachóirithe, digitiú agus gníomhaíochtaí forbartha acmhainneachta.

Is éard a bheidh san infheistíocht:

i) athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh na n-institiúidí ardoideachais, agus coigiltis fuinnimh phríomha 30 % ar a laghad a bhaint amach ar an meán.

ii) tógáil foirgneamh nua le haghaidh institiúidí ardoideachais, a mbeidh éileamh fuinnimh príomha 20 % ar a laghad acu faoin gceanglas maidir le foirgnimh atá nach mór neodrach ó thaobh fuinnimh de.

iii) ceannach agus suiteáil trealaimh dhigitigh in institiúidí ardoideachais, amhail cláir bhána idirghníomhacha nó scáileáin mhóra tadhaill, ríomhairí glúine, leabhair nótaí digiteacha, ríomhairí, stiúideonna ilmheán, gléasanna ilmheáin agus/nó idirghníomhacha a thacaíonn leis an teagasc digiteach, leis an bhfoghlaim, leis an gcóras bainistíochta foghlama, uirlisí TFC is gá le haghaidh ábhar ríomhfhoghlama a fhorbairt/a bhailiú go struchtúrtha, stóráil, aicmiú agus inrochtaineacht ábhair, i gcomhréir le Treoir FAIR (Inaimsithe, Inrochtana, Córas Bainistíochta Foghlama, Inúsáidte) an Aontais, córais a úsáidtear chun oideachas a chraoladh, córais cumarsáide agus comhoibrithe a thacaíonn leis an oideachas digiteach, córas stórála ilmheáin, catalóg ar líne a áirithíonn inchuardaitheacht agus infhaighteacht an ábhair dhigitigh, ceadúnais bhogearraí oideachais, córas bainistíochta oiliúna cianfhoghlama córais iata agus ceadúnais ghaolmhara córais eagarthóireachta curaclam, córais le haghaidh seirbhís néalbhunaithe.

iv) gníomhaíochtaí forbartha acmhainne, lena n-áirítear oiliúint, comhdhálacha agus gníomhaíochtaí forbartha scileanna a eagrú; ceardlanna agus saotharlanna a threalmhú chun críocha foghlama; áiseanna lárnacha, saotharlanna scileanna, cúrsaí teanga agus oiliúint inniúlachta a fhorbairt bunaithe ar riachtanais na n-ollscoileanna.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C2.I3: Curaclaim dhigiteacha a fhorbairt don ghairmoideachais agus don ghairmoiliúint

Is é cuspóir na hinfheistíochta rannchuidiú le lucht saothair cáilithe a bheith ar fáil trí oideachas digiteach a chur ar fáil do gach mac léinn atá ag tabhairt faoi ghairmoideachas agus gairmoiliúint.

Mar thoradh ar an infheistíocht, forbrófar ar a laghad 75 ábhar foghlama digití don ghairmoideachas agus don ghairmoiliúint a bhaineann le gairmeacha sonracha agus beidh rochtain ar na hábhair foghlama digití sin ag 13 000 mac léinn (úsáideoirí aonair) ar a laghad sa ghairmoideachas agus sa ghairmoiliúint nó atá ag freastal ar oideachas aosach i ngairmeacha ábhartha. Déanfar na hábhair foghlama digití a fhorbairt in earnálacha nach bhfuil faoi rialú na hAireachta Cultúir agus Nuálaíochta, i gcomhréir le hAirteagal 45(1) d’Fhoraithne 12/2020 ón Rialtas. (II. 7.).

Déantar an infheistíocht trí ghlao ar thionscadail chun curaclaim dhigiteacha a fhorbairt, glao a fhoilseoidh an Oifig Náisiúnta Gairmoideachais agus, Gairmoiliúna agus Daoine Fásta.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C2.I4: Bonneagar gairmoideachais agus gairmoiliúna don 21ú haois

Tá sé de chuspóir ag an infheistíocht éifeachtúlacht fuinnimh a chothú, agus feabhsuithe ginearálta bonneagair a dhéanamh agus feabhas a chur ar dhigitiú ionad gairmoiliúna. Le tógáil fheabhsaithe agus bonneagar digiteach na ngairmscoileanna, cruthófar timpeallacht foghlama níos fearr do mhic léinn, rud a bhfuil coinne leis a rachaidh chun tairbhe dá dtorthaí oideachais.

Is éard bheidh san infheistíocht athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh agus ceannach trealaimh TFC do 16 ionad gairmoideachais agus gairmoiliúna roghnaithe ar a laghad. Áireofar leis freisin feabhsuithe eile bonneagair sna hionad sin, amhail ceardlanna a threalmhú, limistéir teagaisc a athchóiriú, ábhair foghlama, uirlisí agus troscán a cheannach. Bunófar roghnú na lárionad ar chritéir oibiachtúla thrédhearcacha, lena n-áirítear éileamh an mhargaidh saothair ar an limistéar eacnamaíoch sonrach, stádas bonneagair agus sócmhainní na lárionad gairmoiliúna, bíodh na lárionaid lonnaithe i réigiúin faoi mhíbhuntáiste, sciar na mac léinn faoi mhíbhuntáiste, agus na naisc agus an comhleanúnachas le cláir a bhí ann roimhe sin. Mar thoradh ar an gclár athchóirithe éifeachtúlachta fuinnimh, bainfear amach ar an meán 30 % ar a laghad de choigiltis fuinnimh phríomha nó laghdú 30 % ar a laghad ar astaíochtaí gás ceaptha teasa díreacha agus indíreacha.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C2.I5: An Lárionaid Scrúdúcháin Náisiúnta a fhorbairt

Is é cuspóir na hinfheistíochta lárionad scrúdaithe a bhunú i mBúdaipeist chun na dálaí a chruthú le haghaidh scrúduithe gairmiúla ar ardchaighdeán i ngairmeacha áirithe nach n-áirithíonn líonra na n-ionad scrúdaithe cumhdach críochach iomchuí ar an leibhéal réigiúnach.

Is é a bheidh i gceist leis an infheistíocht seo an Lárionad Scrúdúcháin Náisiúnta a chur i gcrích, trína n-eagrófar scrúduithe le haghaidh 30 gairm agus cáilíocht ghairmiúla ar a laghad. Áireofar leis an mbeart athchóiriú ar fhoirgneamh an Lárionaid, lena n-áirítear feabhas a chur ar éifeachtúlacht fuinnimh, athchóirithe foirgneamh eile, agus seomraí ranga, seomraí scrúdaithe, ceardlanna agus seomraí seirbhíse a athdhearadh agus a threalmhú.

Beidh coigilteas fuinnimh phríomhúil 30 % ar a laghad nó laghdú 30 % ar a laghad ar astaíochtaí gás ceaptha teasa mar thoradh ar an athchóiriú éifeachtúlachta fuinnimh ar an meán. Forbrófar an t-ionad scrúdaithe mar áit scrúdaithe ar leithligh ó na hionaid ghairmoideachais agus ghairmoiliúna.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C2.I6: Saotharlanna náisiúnta taighde agus forbartha a bhunú

Is é cuspóir na hinfheistíochta saotharlanna taighde agus forbartha náisiúnta breise a bhunú chun an t-éiceachóras nuálaíochta sa tír a neartú. Is cuibhreannais taighde foirmeálta iad na saotharlanna náisiúnta sin, lena n-áirítear ollscoileanna, institiúidí taighde agus gníomhaithe poiblí eile (amhail an Oifig Náisiúnta um Shábháilteacht an tSlabhra Bia agus Seirbhís Meitéareolaíochta na hUngáire), a chuirfear ar bun chun taighde a dhéanamh agus staidéir a fhoilsiú i réimsí ábhartha taighde.

Is éard atá sa bheart saotharlanna náisiúnta a bhunú, lena n-áireofar deontais taighde, ceannach trealaimh agus forbairt bonneagair. Cumhdóidh na saotharlanna náisiúnta réimsí ábhartha taighde don aistriú glas/digiteach agus do dhúshláin shocheacnamaíocha na hUngáire agus eagrófar iad i réimsí téamacha na sochaí sábháilte agus an chomhshaoil; sláinte; an tionsclaíocht agus an digitiú. Áireofar sna réimsí téamacha sin topaicí amhail fuinneamh in-athnuaite, sláinte shonraíbhunaithe, taighde agus forbairt chógaisíochta, slándáil uisce, intleacht shaorga agus córais uathrialacha. Beidh téarma seasta ag tionscadail taighde na saotharlann agus a gconarthaí gaolmhara (lena n-áirítear conarthaí saothair do thaighdeoirí agus do bhaill foirne eile lena mbaineann) nach rachaidh thar an 30 Meitheamh 2026.

Áirítear sa bheart foilsiú tuarascála ar fheidhmíocht na saotharlann náisiúnta sin, arna hullmhú ag an nGníomhaireacht Náisiúnta um Thaighde, Forbairt agus Nuálaíocht. Áireofar sa tuarascáil faisnéis faoi (i) gníomhaíochtaí agus torthaí na saotharlann i réimse an taighde ina raibh siad gníomhach, lena n-áirítear an dúshlán domhanda ar thug siad aghaidh air ar an leibhéal náisiúnta, (ii) comhdhéanamh cuibhreannais (comhpháirtithe poiblí agus príobháideacha), agus (iii) an chaoi ar rannchuidigh na saotharlanna náisiúnta sin éiceachóras nuálaíochta na hUngáire a neartú.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

B.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C. COMHCHUID 3: LONNAÍOCHTAÍ ATÁ AG BREITH SUAS

Leis an gcomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire tugtar aghaidh ar na dúshláin shocheacnamaíocha agus chríochacha atá méadaithe ag paindéim COVID-19, go háirithe sna lonnaíochtaí is boichte, agus tugtar aghaidh léi ar shaincheisteanna amhail an easpa rochtana ar mhargadh an tsaothair agus ar sheirbhísí poiblí, ar an easpa gairmithe cúraim phríomhúil agus ar an mbochtaineacht go ginearálta.

Is é príomhchuspóir na comhchoda sin seirbhísí bunúsacha a sholáthar do na cónaitheoirí sa 300 lonnaíocht is mó atá faoi mhíbhuntáiste san Ungáir (arna sainiú le Cinneadh 1404/2019 ón Rialtas (VII.05.) agus Cinneadh 1057/2021 ón Rialtas. (II.19.)) trí idirghabháil chomhtháite beartais shóisialta. Is dlúthchuid den Chlár níos leithne um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas é raon feidhme na mbeart sa chomhchuid seo. Rannchuidíonn an chomhchuid leis an gcuid tithíochta de phrionsabal 19 de Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta agus le prionsabal 20 maidir le rochtain ar sheirbhísí riachtanacha.

Chuige seo, is éard is aidhm don chomhchuid seo (i) tithe sóisialacha a thógáil agus a athchóiriú chun an rochtain ar dhálaí tithíochta iomchuí a fheabhsú; (ii) gléasraí cumhachta gréine sóisialta a bhunú; (iii) fostaíocht agus forbairt scileanna a chur chun cinn bunaithe ar shainiúlachtaí áitiúla agus ar chultúr eacnamaíoch áitiúil a neartú; agus (iv) torthaí foghlama níos fearr a bhaint amach trí oideolaíocht atá dírithe ar an bpobal.

Rannchuideoidh an chomhchuid le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir le feabhas a chur ar leordhóthanacht an chúnaimh shóisialta agus rochtain ar sheirbhísí fíor-riachtanacha, oideachas ardcháilíochta agus tithíocht leordhóthanach a áirithiú do chách (Moltaí Tírshonracha 2 in 2020 agus 3 in 2022), maidir le comhtháthú na ngrúpaí is leochailí i margadh an tsaothair a áirithiú (Moltaí Tírshonracha 2 in 2019 agus 3 in 2022), agus maidir le hinfheistíochtaí a dhéanamh dírithe ar na haistrithe glasa agus digiteacha (Moltaí Tírshonracha 3 in 2020 agus 6 in 2022).

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

C.1. Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C3.R1: Creatchoinníollacha a chruthú le haghaidh tacaíocht chomhtháite éifeachtach do na lonnaíochtaí is mó atá faoi mhíbhuntáiste

Is é cuspóir an bhirt tacú le cur chun feidhme éifeachtach agus trédhearcach an chláir um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas, arb é is aidhm dó na lonnaíochtaí is mó atá faoi mhíbhuntáiste a fhorbairt san Ungáir agus aghaidh a thabhairt ar phríomhdhúshláin shocheacnamaíocha a n-áitritheoirí.

Beidh dhá ghníomhaíocht sa bheart chun creatchoinníollacha a bhunú chun an clár um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas a chur chun feidhme agus chun faireachán a dhéanamh air. Ar an gcéad dul síos, déanfar na heagraíochtaí neamhrialtasacha a chuireann eilimintí éagsúla an chláir chun feidhme a roghnú trí nós imeachta trédhearcach bunaithe ar chritéir a bhaineann le taithí ghairmiúil, le hinniúlacht ghairmiúil agus le fiúntas gairmiúil. Foilseofar na Rialacha nós imeachta ar shuíomh gréasáin tiomnaithe an Chláir. Ar an dara dul síos, bunófar coiste faireacháin téamach don chlár um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas chun athbhreithniú a dhéanamh ar na torthaí agus chun moltaí a sholáthar maidir le héifeachtacht an chláir a mhéadú tuilleadh. Cumhdófar le raon feidhme athbhreithniú an choiste faireacháin na hidirghabhálacha ábhartha — ó fhoinsí cistiúcháin náisiúnta agus AE (lena n-áirítear gnéithe CSE+ agus CFRE) — a thacaíonn le cuspóirí an chláir sa 300 lonnaíocht is mó atá faoi mhíbhuntáiste. Chuige sin, áireofar ar chomhaltaí an choiste faireacháin aireachtaí agus údaráis inniúla, ionadaithe bardas, eagraíochtaí na sochaí sibhialta atá ag obair ar chuimsiú sóisialta agus ar chuimsiú na Romach. Roghnófar eagraíochtaí na sochaí sibhialta bunaithe ar thaithí ghairmiúil, ar chumas gairmiúil agus ar fhiúntas gairmiúil. Tiocfaidh an coiste faireacháin le chéile gach ráithe ar a laghad. Foilseofar a chuid doiciméad, lena n-áirítear na miontuairiscí, ar shuíomh gréasáin tiomnaithe an chláir.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2023.

C3.I1: Tithíocht shóisialta a thógáil agus a athchóiriú, dálaí tithíochta a fheabhsú

Is é cuspóir na hinfheistíochta feabhas a chur ar cháilíocht saoil agus ar dhálaí tithíochta na ndaoine atá ina gcónaí sna bardais is mó atá faoi mhíbhuntáiste agus a roghnaítear faoin gClár um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas agus bochtaineacht tithíochta a mhaolú, i gcomhréir le Colún Eorpach na gCeart Sóisialta.

Is éard a bheidh sa bheart ceannach agus athchóiriú 1 600 teaghais ar a laghad, chomh maith le 400 teach nua a thógáil agus iad a ligean ar cíos mar thithe sóisialta. Déanfar tithe nua a thógáil chomh lárnach agus is féidir laistigh de bhardas chun úsáid a bhaint as tithe a bhfuil drochbhail orthu agus as ceapacha folmha tailte. Ní chuirfear aon tithíocht shóisialta ar fáil i limistéir iargúlta nó lasmuigh den limistéar de bhardas ina bhfuil daonra. Féadfar tithe nua agus tithe athchóirithe chun críocha sóisialta a chur lasmuigh de na bardais a bhfuiltear ag díriú orthu i líon beag cásanna, i limistéir neamhscartha ina bhfuil rochtain níos fearr ar fhostaíocht agus ar sheirbhísí, ach sna cásanna sin déanfar an stoc tithíochta sóisialta a leithdháileadh ar dhaoine atá ina gcónaí sa 300 bardasacht sin a bhfuiltear ag díriú orthu, a fhéadfaidh iarratas a dhéanamh ar thithíocht ar cíos trí ghlao oscailte ar iarratais, agus a fhéadfaidh, ar bhonn deonach, bogadh isteach i dteaghais lasmuigh dá lonnaíocht.

Mar chuid den bheart, ullmhófar agus foilseofar Plean Idirghabhála. Cuirfear treoir ar fáil sa Phlean seo maidir le roghnú na dteaghaisí a bheidh le hathchóiriú agus maidir leis na tithe sóisialta nua atá le tógáil. Cuirfear san áireamh sa Phlean na suirbhéanna a rinneadh chun na riachtanais a mhapáil agus cuirfidh roghnú na dtionscadal cosc ar riosca breise de leithscaradh agus rachaidh se i ngleic leis na rioscaí leithscartha atá ann cheana féin.

Áireofar san obair athchóiriúcháin idirghabhálacha amhail athchóiriú ar sheomra intéite amháin ar a laghad agus seomra folctha amháin in aghaidh na teaghaise chomh maith le hullmhú pointí sábháilte bailithe leictreachais, fálta foirgneamh, rialú creimire, úsáid feithidicíde. Beidh na teaghaisí iar-athchóirithe agus nuathógtha sin faoi úinéireacht na n-eagraíochtaí a chuireann chun feidhme an Clár Gabhála um Shocraíochtaí ar feadh 20 bliana ar a laghad agus beidh siad á mbainistiú ag gníomhaireacht tithíochta sóisialta faoi chonradh seirbhíse poiblí. Déanfaidh an ghníomhaireacht tithíochta sóisialta, a roghnófar le tairiscint oscailte, an tithíocht a leithdháileadh ar thionóntaí incháilithe i bhfoirm maoine ar cíos, trí chóras tairisceana poiblí. Comhlíonfaidh foirgnimh nua na ceanglais maidir le Foirgnimh atá Nach Mór Neodrach ó Thaobh Fuinnimh.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C3.I2: Fuinnimh in-athnuaite a tháirgeadh agus a úsáid i mbardais faoi mhíbhuntáiste

Is é cuspóir na hinfheistíochta stáisiún cumhachta fótavoltach a thógáil laistigh de na bardais is mó faoi mhíbhuntáiste a roghnaíodh faoin gClár Gabhálacha um Lonnaíochtaí, nó i ngar dóibh. Beidh an acmhainneacht táirgeachta faoi úinéireacht na n-eagraíochtaí a chuireann an Clár um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas chun feidhme ar feadh 20 bliain ar a laghad. Úsáidfear an glanioncam a ghineann na gléasraí cumhachta nua chun aistruithe sóisialta comhchineáil éagsúla a mhaoiniú do theaghlaigh a bhfuil cónaí orthu i mbochtaineacht fuinnimh, go háirithe teaghlaigh a bhfuil leanaí faoi bhun trí bliana d’aois acu, amhail seomra téite amháin ar a laghad ag a teas leictreach. Roghnófar teaghlaigh trí nós imeachta roghnúcháin oscailte. Mar thoradh ar an infheistíocht seo, tá coinne leis go dtiocfaidh feabhas ar dhálaí maireachtála teaghlach ar ioncam íseal. Thairis sin, tiocfaidh an téamh leictreach nua in ionad an téimh breosla iontaise, agus dá bhrí sin, tá coinne leis go bhfeabhsófar cáilíocht an aeir sna lonnaíochtaí a bhfuiltear ag díriú orthu chomh maith.

I gcásanna nach gceadaíonn acmhainn an líonra an infheistíocht a dhéanamh laistigh de limistéar riaracháin na mbardas a bhfuiltear ag díriú orthu, féadfar stáisiúin chumhachta fhótavoltacha a thógáil lasmuigh de na bardais a bhfuiltear ag díriú orthu freisin, má tá údar teicniúil leis, ar choinníoll go n-úsáidtear an t-ioncam a ghintear chun téamh teaghlach sna bardais a bhfuiltear ag díriú orthu a fhóirdheonú.

Mar thoradh ar an infheistíocht, déanfar acmhainneacht táirgeachta fuinnimh in-athnuaite 25 000 kWp ar a laghad a shuiteáil chun tacú le riachtanais leictreachais bhliantúla 5 000 teaghlach leochaileacha ar a laghad.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C3.I3: Fostaíocht agus forbairt scileanna a chur chun cinn bunaithe ar shainiúlachtaí áitiúla

Is é cuspóir an bhirt béim forbairt eacnamaíoch áitiúil a chothú agus struchtúir eacnamaíocha áitiúla a chruthú a dhíríonn ar na daoine a bhfuil cónaí orthu sa 300 bardas is mó faoi mhíbhuntáiste. Ba cheart go rannchuideodh sé sin le leochaileacht na ndaoine atá ina gcónaí sna lonnaíochtaí sin ar mhargadh an tsaothair a laghdú, a lánpháirtiú sa mhargadh saothair a mhéadú agus deiseanna fostaíochta sna bardais a bhfuiltear ag díriú orthu a fheabhsú. Bainfidh an beart úsáid as sraith leathan ionstraimí le haghaidh idirghabhálacha forbartha eacnamaíche bunaithe ar phleananna gníomhaíochta agus ar straitéisí forbartha eacnamaíche arna ndíorthú ó dhiagnóisí áitiúla. Cuirfidh seoladh na n-idirghabhálacha forbartha eacnamaíche le hobair shóisialta allamuigh agus le líonra na gcúntóirí sóisialta áitiúla.

Is éard a bheidh san infheistíocht sin rannpháirtíocht 10 000 duine ar a laghad i gcláir shóisialaithe saothair. Áireofar sna cláir sin oiliúint, meantóireacht phearsanta, seirbhísí pearsantaithe agus taithí fostaíochta sé mhí ar a laghad. Go sonrach, tacóidh na cláir sin le daoine in aois oibre atá ina gcónaí sna bardais faoi mhíbhuntáiste a chomhtháthú sa mhargadh oscailte saothair le gníomhaíochtaí oiliúna, agus le meantóireacht dhian chuimsitheach a chur ar fáil dóibh chun dul isteach san obair agus fanacht san obair. Mar thoradh ar an mbeart, tá coinne leis go dtiocfaidh feabhas ar scileanna agus infhostaitheacht rannpháirtithe an chláir, rud a chuirfidh le fostaíocht na ngrúpaí atá faoi mhíbhuntáiste.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C3.I4: Oideolaíocht atá dírithe ar an gcomhphobal

Is é cuspóir an bhirt feabhas a chur ar thorthaí foghlama agus ar rátaí rannpháirtíochta san oideachas sna ceantair is mó atá faoi mhíbhuntáiste trí thacaíocht spriocdhírithe a chur ar fáil do dhaltaí agus trí pháirt a thabhairt dá dteaghlaigh i saol na scoile.

Leis an mbeart seo, soláthrófar forbairtí cuimsitheacha oideolaíocha i 100 institiúid oideachais phoiblí ar a laghad sna bardais is mó atá faoi mhíbhuntáiste agus a roghnófar faoin gClár um Lonnaíochtaí atá ag Breith Suas. Áireofar leis an tacaíocht diagnóisí sóisialta le haghaidh institiúidí oideachais phoiblí, cláir scoile leathnaithe agus scoláireachtaí do mheánscoileanna don mheánoideachas i rianta oideachais a mbeidh ‘matura’ (dioplóma ardscoile) mar thoradh orthu. Cuirfidh an beart cosc ar leithscaradh oideachasúil breise agus déanfaidh sé an leithscaradh oideachais atá ann cheana a chomhrac.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

D. COMHCHUID 4: UISCE A BHAINISTIÚ

Is aidhm don chomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire aghaidh a thabhairt ar na dúshláin atá os comhair na hUngáire maidir le bainistiú uisce, go háirithe maidir le baol an triomaigh. Bíonn éifeacht dhochrach ag ganntanas uisce ar stádas na ndobharlach, na n-éiceachóras agus na dtailte talmhaíochta.

Is é cuspóir na comhchoda seo rannchuidiú le réitigh a thabhairt isteach i réimse na bainistíochta uisce sa talmhaíocht trí ghréasáin agus córais nua uisce a fhorbairt agus corias atá ann cheana a atógáil, trí chóras éifeachtach faireacháin a bhunú ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal náisiúnta agus trí phobail nua inbhuanaithe bainistithe uisce a bhunú. Áirítear sa chomhchuid freisin bearta lena ndírítear ar shlándáil an tsoláthair uisce ar láithreán Hanság Natura 2000 a fheabhsú agus ar mhachnamh a sheoladh agus ar bhearta a chur chun feidhme d’fhonn dlús a chur le bearta oiriúnaithe don athrú aeráide i mbainistiú uisce, go háirithe trí réitigh dhúlra-bhunaithe a chur in úsáid.

Díríonn bearta na comhchoda seo den chuid is mó ar an soláthar uisce a chur ar fháil arís agus coinneáil uisce a fheabhsú sna ceantair a bhfuil ganntanas uisce iontu, agus tosaíocht á tabhairt do choinneáil báistí agus uisce ó chúrsaí uisce suas an abhainn, acmhainní screamhuisce a chosaint, agus coinneáil acmhainní uisce atá iomchuí ó thaobh na héiceolaíochta de a áirithiú. Trí fheabhas a chur ar chóras faireacháin bainistíochta uisce na hUngáire trí líon na stáisiún faireacháin a mhéadú, tá coinne leis go gcuideofar le bainistiú níos fearr a dhéanamh ar astarraingt uisce ag na húdaráis ábhartha.

Rannchuidíonn an chomhchuid le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha lena ndírítear ar bheartas eacnamaíoch a bhaineann le hinfheistíocht ar bhainistiú inbhuanaithe uisce, (Moladh Tírshonrach 3 in 2020 agus Moladh Tírshonrach 5 in 2022).

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

D.1. Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C4.R1: Méadú feasachta

Is é cuspóir an athchóirithe raon feidhme na gcomhlachas feirmeoirí atá ann cheana, ar a dtugtar 'Comhphobail uiscithe’ freisin, a leathnú go ‘Comhphobail inbhuanaithe bainistithe uisce’ lena ndíreofar ar chleachtais inbhuanaithe bainistithe uisce agus ar réitigh inbhuanaithe maidir le hoiriúnú don athrú aeráide. Chuige sin, leasófar Acht CXIII/2019 agus Foraithne Rialtais Uimh. 302/2020 chun raon feidhme chomhlachais na bhfeirmeoirí atá ann cheana a leathnú. Bunófar 'pobail bainistithe uisce inbhuanaithe’ nua chun réitigh inbhuanaithe bainistithe uisce a chur chun cinn (i measc nithe eile, coinneáil uisce) agus malartú dea-chleachtas. Leis an athchóiriú seo freisin, seolfar feachtais faisnéise i bhfoirm seisiúin faisnéise arna n-eagrú ag an Aireacht Gnóthaí Baile ionas go gcuirfidh 'pobail bainistithe uisce inbhuanaithe’ nuabhunaithe chomh maith le gach pobal atá ann cheana feabhas ar a bhfeasacht ar an tábhacht a bhaineann le bainistiú inbhuanaithe uisce agus go bhfaighidh siad fios gnó na réiteach éifeachtach chun é a chur chun feidhme.

Áireofar san athchóiriú 50 000 heicteár ar a laghad de thalamh arúil a bhfuil athruithe á ndéanamh ar chleachtais talmhaíochta a spárálann uisce 1 . 

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C4.I1: Príomhchórais athsholáthair uisce a thógáil, líonraí agus córais nua a fhorbairt

Is é an cuspóir a bheidh leis an infheistíocht córais athsholáthair uisce a athchóiriú lena gcuirtear uisce ar fáil arís do limistéir nach bhfuil aon cheangal uisce iontu agus a áirithiú go ndéanfar uisce a sholáthar d’éiceachórais atá ag brath ar uisce, do thearmainn dúlra agus do láithreáin líonra Natura 2000. Is é bunchuspóir na n-idirghabhálacha acmhainní screamhuisce a chosaint gan damáiste a dhéanamh d’acmhainní uisce dromchla. Agus na cuspóirí caomhnaithe maidir le bainistiú talún á gcur san áireamh, áireofar sna gníomhaíochtaí pleanáilte an t-athchóiriú is gá ar chodanna áirithe den leaba abhann agus den stráicí cóireála, athchóiriú struchtúr le haghaidh rialú agus coinneáil uisce agus tógáil struchtúr nua.

Chun an riosca go mbeadh éileamh neamh-inbhuanaithe ar uisce a sholáthraítear ó lasmuigh de na limistéir atá buailte a íoslaghdú, rud a d’ardódh an gá le hacmhainní screamhuisce a thógáil in amanna ina mbíonn sreabhadh abhann íseal go háirithe, cuirfear coimircí sonracha i bhfeidhm chun coinneáil acmhainní uisce in ithreacha na gcríoch atá buailte, ar acmhainní iad a eascraíonn as frasaíocht nó a fhaightear ó sruthchúrsaí réamhtheachtacha, a uasmhéadú.

Chuige sin, áireoidh an Ungáir i ndearadh na dtionscadal réitigh shubstaintiúla dúlrabhunaithe do choinneáil uisce 2 , go háirithe N01 (abhantracha agus linnte), N07 (athnascadh lúblochanna agus gnéithe comhchosúla) agus N13 (insíothlú nádúrtha chuig screamhuisce a chur ar bun arís) 3 .

Beidh dhá thionscadal san infheistíocht:

I)Stádas éiceolaíoch easnaimh uisce an Danóibe-Tisza Interfluve Homokhátság (Sand Ridge) a fheabhsú agus a athbhunú – Céim I.

Baineann an tionscadal seo le plota thuaidh Homokhátság agus le hatógáil agus forbairt bhreise chóras soláthair uisce Tiszaalpár bunaithe ar acmhainní uisce abhainn Tisza.

Áireofar ar athlíonadh uisce bunaithe ar acmhainní uisce Tisza an córas athluchtaithe uisce Tiszaalpár a atógáil agus a fhorbairt tuilleadh. Bainfear amach leathnú an chórais reatha trí na hoibreacha soláthair uisce a tógadh roimhe sin a athfhoirgniú, trí chanáil Baloghalmi a athchóiriú agus trí thaiscumar Alpár-Nyárlőrincincpuszta a thógáil. Tógfar na stáisiúin chaidéalaithe ar an abhainn (príomh-iontógáil uisce Tiszaalpár agus lárionad brú Alpár) agus na struchtúir rialaithe uisce chun uisce a sheachadadh do na codanna canála a bheidh le hathdhéanamh. Is é an chuid eile den fhorbairt uisce a athsholáthar agus a athbheochan chun críocha éiceolaíocha de thaiscumair Szikrai Holt-Tisza agus de thaiscumair Alpári Holt-Tisza.

Tá sé d’aidhm ag an tionscadal na coinníollacha a chruthú le haghaidh soláthar sábháilte uisce a chomhlíonann riachtanais éiceolaíocha, cainníocht agus cáilíocht na n-acmhainní uisce a mhéadú, agus éifeachtacht na cosanta i gcoinne damáiste uisce a mhéadú. Agus na hacmhainní uisce atá ann cheana á gcothabháil ag an am céanna, is é an cuspóir oibríochtúil atá aige a áirithiú go ndéanfar tuilte agus uiscí intíre a tharlaíonn go tréimhsiúil a atreorú go sábháilte, deiseanna soláthair uisce a chur ar fáil agus dálaí úsáide acmhainní uisce a fheabhsú. Mar thoradh ar an tionscadal, tiocfaidh méadú ar choinneáil uisce agus ar acmhainn stórála uisce an limistéir agus tiocfaidh feabhas ar chothromaíocht uisce na n-ithreacha.

Beidh cur chun feidhme an tionscadail tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

II)Forbairt soláthair uisce Rábaköz-Tóköz.

Is éard a bheidh sa tionscadal seo cuid de chanáil Vág-Sárdos-Megág a atógáil agus a leathnú. Is éard a bheidh sa tionscadal freisin athchóiriú a dhéanamh ar comhlaí inbhir, cora a thógáil, struchtúr rialaithe, agus lintéir ar na díoga ceangail. Beidh cóireáil sloda leapacha abhann i gceist le hatógáil na canála atá nasctha le habhainn Keszeg, i measc nithe eile. Idir an dá chanáil, tógfar canáil nua agus cora nua chun cur leis an soláthar uisce éiceolaíoch ó sholáthar uisce Kis-Rába tríd an Keszeg-ér go dtí canáil Vág-Sárdos-Megág.

Beidh cur chun feidhme an tionscadail tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

I gcás an dá thionscadal sin:

Beidh gach cuid de na tionscadail ar dócha go mbeidh éifeachtaí suntasacha acu ar an gcomhshaol faoi réir Measúnú ar an Tionchar ar an gComhshaol (MTC) i gcomhréir le Treoir 2011/92/AE, chomh maith le measúnuithe ábhartha i gcomhthéacs Threoir 2000/60/CE. Déanfar na bearta maolaithe a cheanglaítear a chomhtháthú sna tionscadail. Féadfar imeacht ó riachtanais na dtionscadal sin, mar atá leagtha amach thuas, a mhéid is gá chun na bearta maolaithe is gá a chomhlíonadh.

Beidh an infheistíocht i gcomhréir freisin le forálacha Threoir 2009/147/CE maidir le héin fhiáine a chaomhnú (an Treoir maidir le hÉin) agus le Treoir 92/43/CEE maidir le gnáthóga nádúrtha agus fauna agus flora fiáine a chaomhnú (an Treoir maidir le Gnáthóga).

Déanfar anailís ar rioscaí aeráide.

I gcás ina dtógtar uisce, deonóidh an t-údarás ábhartha cead. Seachnófar astarraingt uisce i gcás nach mbaineann na dobharlaigh lena mbaineann, nó i gcás ina bhfuil sé réamh-mheasta nach mbainfidh siad, stádas maith nó stádas a d’fhéadfadh a bheith maith amach.

Bainfidh an Ungáir dea-stádas éiceolaíoch amach nó stádas a d’fhéadfadh a bheith maith maidir leis na dobharlaigh dromchla agus screamhuisce a ndéanann na hinfheistíochtaí difear dóibh faoin 31 Nollaig 2025 (nó má tá dea-stádas bainte amach, ní bheidh meath tagtha air).

C4.I2: Córas faireacháin a bhunú

Beidh sé de chuspóir ag an infheistíocht rannchuidiú le bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní uisce. Is réamhriachtanas bunúsach é eolas ar shreabhadh uisce i gcúrsaí uisce dromchla agus paraiméadair eile de cháilíocht hidreolaíoch agus uisce an réigiúin chun acmhainní uisce inbhuanaithe a bhainistiú. A bhuíochas don infheistíocht, tá coinne leis go dtabharfar faoi ghníomhaíochtaí ar bhonn sonraí fíor-ama ó na córais faireacháin i gcás meath cáilíochtúil agus cainníochtúil ar stádas na ndobharlach. Le húsáid faireacháin chliste, uirlisí TF, idirnascadh córas sonraí agus leis an bhfeidhm dhinimiciúil pleanála agus rialaithe, meastar go soláthrófar an fhaisnéis ionchuir is gá chun pleanáil a dhéanamh.

Is éard a bheidh san infheistíocht córas cuimsitheach faireacháin ar astarraingtí uisce a fhorbairt ar an leibhéal áitiúil agus ar an leibhéal náisiúnta. Bainfear úsáid as an gcóras monatóireachta sin chun measúnú a dhéanamh ar na hastarraingtí ó screamhuisce agus uisce dromchla araon.

Áireofar leis an infheistíocht sin stáisiúin hidreagrafacha dromchla a thógáil, trealamh faireacháin hidreagrafach úrscothach a shuiteáil, agus córais faireacháin faoi thalamh a fhorbairt a thuilleadh trí thoibreacha braite nua ar leibhéal screamhuisce a thógáil, a thógtar le tóireadóir brú comhtháite le haghaidh córais chianbhraite.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C4.I3: Cosaint an dúlra

Déanfar an infheistíocht i limistéar Hanság de chóras uisce Rábaköz-Tóköz chun cothromaíocht uisce limistéar Natura 2000 a fheabhsú agus chun an t-uisce éiceolaíoch a athshlánú ar bhealach níos sláine agus chun coinneáil uisce dromchla agus screamhuisce a fheabhsú. Is é cuspóir na hinfheistíochta stádas éiceolaíoch gnáthóga cosanta agus gnáthóga Natura 2000 i Hanság sa sprioclimistéar 4 950 ha a chothabháil agus a fheabhsú trí fheabhas a chur ar an acmhainn stórála uisce screamhuisce agus dromchla sa limistéar.

Díreoidh príomhghníomhaíochtaí na hinfheistíochta ar uasghrádú chóras na canála a forbraíodh roimhe sin chun soláthar cothrom uisce a áirithiú. Agus cuspóirí caomhnaithe na bainistíochta talún á gcur san áireamh, áireofar leis na gníomhaíochtaí pleanáilte an t-athchóiriú is gá ar chodanna áirithe den leaba abhann agus den stiall chóireála, athchóiriú struchtúr le haghaidh rialú agus coinneáil uisce agus tógáil struchtúr nua.

Cuirfidh an infheistíocht le coinneáil níos mó agus le bainistiú níos coimeádaí ar acmhainní uisce atá ar fáil go háitiúil. Tá coinne leis go n-áiritheoidh sé na dálaí éiceolaíocha is gá chun éiceachórais bogach a bhfuil óstáil á déanamh acu ar ghnáthóga agus ar speicis ar le leas an phobail iad a chosaint.

Tabharfar tosaíocht do choinneáil uisce a fhaightear trí fhrasaíocht nó ó uiscechúrsaí nádúrtha in aghaidh srutha. Mar chuid de dhearadh an tionscadail beidh réitigh suntasacha dúlra-bhunaithe le haghaidh coinneáil uisce 4 , athbhunú bogach agus tailte portaigh, go háirithe N02 (athbhunú agus bainistiú bogach) agus N13 (athbhunú insíothlúcháin nádúrtha go screamhuisce) 5 . Ar an iomlán, tabharfar tús áite sa dearadh d’úsáid réiteach dúlrabhunaithe, bunaithe ar dhea-chleachtais.

Beidh gach tionscadal ar dócha go mbeidh éifeachtaí suntasacha acu ar an gcomhshaol faoi réir Measúnú ar an Tionchar ar an gComhshaol (MTC) i gcomhréir le Treoir 2011/92/AE, chomh maith le measúnuithe ábhartha i gcomhthéacs Threoir 2000/60/CE. Déanfar na bearta maolaithe a cheanglaítear a chomhtháthú sna tionscadail. Féadfar imeacht ó riachtanais na dtionscadal sin, mar atá leagtha amach thuas, a mhéid is gá chun na bearta maolaithe is gá a chomhlíonadh.

Déanfar anailís ar rioscaí aeráide.

Beidh an infheistíocht i gcomhréir freisin le forálacha Threoir 2009/147/CE maidir le héin fhiáine a chaomhnú (an Treoir maidir le hÉin) agus le Treoir 92/43/CEE maidir le gnáthóga nádúrtha agus fauna agus flora fiáine a chaomhnú (an Treoir maidir le Gnáthóga).

I gcás ina dtógtar uisce, deonóidh an t-údarás ábhartha cead. Seachnófar astarraingt uisce i gcás nach mbaineann na dobharlaigh lena mbaineann, nó i gcás ina bhfuil sé réamh-mheasta nach mbainfidh siad, stádas maith nó stádas a d’fhéadfadh a bheith maith amach.

Bainfidh an Ungáir dea-stádas éiceolaíoch amach maidir leis na dobharlaigh dromchla agus screamhuisce a ndéanann an infheistíocht difear dóibh faoin 31 Nollaig 2025 (nó má tá dea-stádas bainte amach, ní bheidh meath tagtha air).

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C4.R2: Dlús a chur le bearta oiriúnaithe don athrú aeráide i mbainistiú uisce

Is é an cuspóir a bheidh leis an athchóiriú sin páirtithe leasmhara éagsúla a rannpháirtiú maidir le bainistiú inbhuanaithe uisce. Chun oiriúnú don athrú aeráide, díreoidh an t-athchóiriú ar theacht ar chomhaontú poiblí nua maidir le húsáid talún.

Mar chéad chéim, cuirfear tascfhórsa ar bun chun measúnú a dhéanamh ar an staid aeráide náisiúnta atá ann faoi láthair, agus beidh saineolaithe idirnáisiúnta rannpháirteach ann. Beidh moltaí sa tuarascáil a chuirfidh an tascfhórsa ar fáil agus tíolacfar í le haghaidh comhairliúcháin phoiblí agus i bhfóraim idirnáisiúnta. Bunaithe ar na moltaí agus ar na malartuithe sin, déanfar plean gníomhaíochta a fhorbairt agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear aon leasuithe reachtacha is gá.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2025.

D.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

E. COMHCHUID 5: IOMPAR GLAS INBHUANAITHE

Tugann an chomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire aghaidh ar an ngá neartú a dhéanamh ar an méid a rannchuidíonn an earnáil iompair le hastaíochtaí gás ceaptha teasa agus truailleán a laghdú, le dlús a chur leis an ngréasán iompair agus an rothstoc a nuachóiriú, le mealltacht modhanna iompair inbhuanaithe a mhéadú, go háirithe iompar poiblí, agus le comhtháthú sóisialta agus críochach a fheabhsú.

Is é cuspóir na comhchoda seo soghluaisteacht inbhuanaithe a chur chun cinn, iompar poiblí ísealcharbóin a neartú, seachtrachtaí diúltacha iompair a laghdú (go háirithe brú tráchta, astaíochtaí agus timpistí) agus modhanna iompair inrochtana a chur ar fáil, den chuid is mó trí bhonneagar iompair phoiblí agus feithiclí a neartú. Leis na bearta den chomhchuid seo, tá coinne leis go mbeidh laghdú ar astaíochtaí ó iompar mar thoradh orthu trí úsáid modhanna iompair uirbeacha agus fo-uirbeacha atá neamhdhíobhálach don chomhshaol a spreagadh agus, ar bhonn níos ginearálta, trí roghanna malartacha ar charranna aonair agus ar lastas de bhóthar a neartú. Táthar ag súil go mbeidh iompar poiblí níos tarraingtí, rud a d’fhágfadh go n-aistreofaí níos mó úsáideoirí ó charr príobháideach go dtí an t-iompar poiblí. Táthar ag súil freisin go n-éascófar aistriú modha lasta mar gheall ar bhonneagar iarnróid níos láidre. Chuige sin, is éard a bheidh sa chomhchuid seo athchóirithe agus infheistíochtaí lena gcuirfear iompar inbhuanaithe chun cinn trí línte tábhachtacha iarnróid a nuachóiriú i réigiún Bhúdaipeist agus i gconair TEN-T, busanna astaíochtaí nialasacha a cheannach le haghaidh iompair phoiblí, córas bainistíochta línte iarnróid a nuachóiriú, agus córas aonfhoirmeach praghais agus faisnéise a thabhairt isteach don iompar poiblí.

Leis an gcomhchuid rannchuidítear le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir le beartas eacnamaíoch a bhaineann le hinfheistíocht a dhíriú ar bhonneagar iompair, agus éagothromaíochtaí réigiúnacha á gcur san áireamh, agus maidir le hinfheistíocht a dhíriú ar an aistriú glas, go háirithe ar iompar inbhuanaithe (Moladh Tírshonrach 3 in 2019 agus 2020) agus maidir leis an spleáchas ar bhreoslaí iontaise san iompar a laghdú trí dhlús a chur le hiarrachtaí maidir le héifeachtúlacht fuinnimh, go háirithe trí leictriú (Moladh Tírshonrach 6 in 2022).

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

E.1.    Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C5.I1: Forbairt acmhainní an ghréasáin iarnróid fho-uirbigh

Is é cuspóir na hinfheistíochta ná iompar poiblí d’iarnród timpeall agus i mBúdaipeist a dhéanamh níos tarraingtí trí 56 km d’iarnród a nuachóiriú ar na codanna seo a leanas de thrí phríomhlíne iarnróid fho-uirbeacha (HÉV):

·Szentendre – Pomáz – Budakalász – Batthyány tér (H5);

·Ráckeve – Tököl – Szigetszentmiklós – Pesterzsébet (H6);

·Csepel – Droichead Kvassay (H7).

Is córas iarnróid éadroim neamhspleách é an córas HÉV, i dtimpeallacht fho-uirbeach/uirbeach, a dhéanfar a uasghrádú chun leas iomlán a bhaint as. Is éard a bheidh san infheistíocht uasghrádú na rianta iarnróid agus áireofar léi freisin nuachóiriú ar stadanna agus ar stáisiúin ar na línte sin, nuachóiriú tiontairí, suiteáil saoráidí stórála rothar nua B+R agus moil idirmhódúla nua a chruthú.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C5.I2: Plódú na ngréasán iarnróid a mhalartú ar chonair TEN-T

Is é cuspóir na hinfheistíochta trácht fadraoin lasta a dhíriú i dtreo modhanna astaíochtaí ísle CO2 agus feabhas a chur ar an úsáid a bhaintear as iompar lastais agus paisinéirí fad-achair trí dheireadh a chur le scrogaill agus le bacainní toillte i ngréasán iarnróid TEN-T.

Is éard a bheidh san infheistíocht uasghrádú suntasach a dhéanamh ar dhá chuid iarnróid leictrithe:

-Cuid chúng ríthábhachtach is ea an chuid 11 km den líne idir Almásfüzitő agus Komárom atá faoi réir chomharthaí malla seasta faoi láthair. Leis an infheistíocht, beidh luas méadaithe ar an gcuid seo (luas údaraithe 160 km/h). Áireofar ann freisin tógáil nó uasghrádú saoráidí iompair do phaisinéirí atá in easnamh nó as dáta faoi seach, amhail uasbhealaí nó crosairí coisithe. Beidh cur chun feidhme na ghníomhaíochta seo tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

-Athchruthóidh an infheistíocht an chuid iarnróid 30.3 km ar fhad Békéscsaba – Lőkösháza chun luas méadaithe a cheadú ar an roinn seo (luas údaraithe 160 km/h), lena n-áirítear an líne a leathnú go dtí dhá rian agus athchóiriú iomlán le forbairt rialú traenach ETCS L2 agus nuachóiriú stáisiún Kétegyháza agus Lőkösháza. Beidh cur chun feidhme na ghníomhaíochta seo tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C5.I3: Iompar de bhus saor ó astaíochtaí a fhorbairt

Is é cuspóir na hinfheistíochta ná an flít iompair phoiblí san Ungáir a athnuachan agus a dhícharbónú trí bhusanna astaíochtaí nialasacha a sholáthar.

Is éard a bheidh san infheistíocht ionad 300 bhusanna a úsáideann busanna leictreacha nua ag údaráis áitiúla nó ag oibreoirí seirbhíse poiblí a úsáideann breoslaí iontaise agus an líon céanna pointí athluchtaithe a thógáil faoi chuimsiú Chlár na Busanna Glasa. Cuirfear an tacaíocht airgeadais ar fáil i bhfoirm deontais do bhardais nó d’oibreoirí seirbhíse (a bheidh incháilithe i ngach cathair ina bhfuil níos mó ná 25 000 áitritheoir) tar éis glao ar thograí. Úsáidfear na busanna chun seirbhísí poiblí iompair do phaisinéirí a sholáthar faoi chonarthaí seirbhíse poiblí. Comhlíonfaidh córais sábháilteachta feithicle na mbusanna a cheannófar ceanglais an Aontais.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C5.I4: Bainistiú lárnach tráchta a imlonnú ar iarnróid TEN-T

Is é cuspóir na hinfheistíochta feabhas a chur ar iontaofacht agus ar shlándáil an ghréasáin iarnróid trí chóras láraithe bainistíochta a chur in úsáid, feabhas a chur ar a éifeachtúlacht agus, i ndeireadh thiar thall, a tharraingtí atá sé.

Is éard a bheidh san infheistíocht príomhchóras bainistithe tráchta (KÖFI) a thógáil do 272 km de phríomhlínte iarnróid fo-uirbeacha agus náisiúnta, le tacaíocht ríomhaireachta agus faisnéis faoi thraenacha fíor-ama. Cumhdófar leis an infheistíocht na línte iarnróid 70 agus 140, cuid den ghréasán cuimsitheach TEN-T, agus na línte iarnróid 100ú agus 80, cuid de chroíghréasán TEN-T. Cuirfidh sé ar fáil d’fhoireann rialaithe faireachán fíor-ama ar fhaisnéis faoi reáchtáil traenach, agus feabhas á chur ar rialú tráchta traenach ó lárionad amháin. Táthar ag súil go méadóidh an infheistíocht stóinseacht na gcodanna den líne iarnróid lena mbaineann, chun an sreabhadh tráchta a áirithiú, chun leas a bhaint as cúlchistí sceidealaithe, chun cur leis an gcumas dul trí na codanna sin den líne iarnróid lena mbaineann, agus chun faisnéis closamhairc aonfhoirmeach do phaisinéirí a áirithiú.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C5.R1: Córas náisiúnta aonair um tharaifí, ticéadú agus faisnéis do phaisinéirí a chur in úsáid le haghaidh bus agus iarnróid ag an Údarás Náisiúnta Iompair Phoiblí

Is é cuspóir an athchóirithe sin úsáid an iompair phoiblí a éascú trí mheascán níos éifeachtúla a chumasú idir seirbhísí iompair d’iarnród agus de bhus trí chóras aonair taraife, ticéid agus faisnéise do phaisinéirí a chur in úsáid ar an leibhéal náisiúnta ag an Údarás Náisiúnta um Iompar Poiblí nuabhunaithe.

Is éard a bheidh san athchóiriú córas náisiúnta aonair a thabhairt isteach le haghaidh taraifí, ticéadú agus faisnéise do phaisinéirí le haghaidh na modhanna éagsúla iompair phoiblí (busanna agus traenacha áitiúla agus idiruirbeacha) trí mheáin dhigiteacha. Ní cuid den athchóiriú sin é an bonneagar chun ríomhthicéid a sholáthar agus ní mhaoinítear é faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

Leis an athchóiriú, cuirfear an creat rialála ábhartha i bhfeidhm. Bunófar Údarás Náisiúnta Iompair Phoiblí go háirithe agus leagfar síos le rialachán nua an creat institiúideach i dtéarmaí modhanna agus nósanna imeachta don chóras taraifí nua, do na scéimeanna ticéad agus d’infhaighteacht faisnéise faoi phaisinéirí.

Leis an athchóiriú, cuirfear an bonneagar is gá chun feidhme freisin, go háirithe freastalaí bunachar sonraí, ardán le haghaidh faisnéise fíor-ama taistil agus taraife, tairseach Sonraí Oscailte ina bhfuil sonraí iompair paisinéirí agus córas faisnéise fíor-ama do phaisinéirí.

Leis an athchóiriú, cumasófar d’úsáideoirí ticéid a cheannach don tír ar fad, faisnéis faoi amchlár a iarraidh agus an staid reatha tráchta a sheiceáil trí ardán aonair. Déileálfaidh an córas a thiocfaidh as sin le gach turas idirmhalartaithe ar bhus iarnróid mar eintiteas aonair, soláthróidh sé faisnéis chomhiomlánaithe agus eiseoidh sé ticéad aonair don bhealach ar fad. Beidh faisnéis fíor-ama ar fáil go poiblí agus ar taispeáint i stáisiúin traenach agus bus.

Beidh an córas neamh-idirdhealaitheach agus bunaithe ar fhormáidí malartaithe sonraí a chomhlíonann ceanglais an Aontais (Rialachán Tarmligthe (AE) 2017/1926 ón gCoimisiún) agus beidh sé i gcomhréir le cúraimí an Údaráis Náisiúnta um Iompar Poiblí ar gach leibhéal agus réimse seirbhíse de chuid na gcuideachtaí iompair réigiúnacha.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2024.

E.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

F. COMHCHUID 6: Fuinneamh - an t-aistriú glas

Leis an gcomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire, tugtar aghaidh ar roinnt dúshlán atá in earnáil an fhuinnimh. Is é cuspóir na comhchoda cuidiú le spriocanna aeráide agus fuinnimh 2030 na hUngáire a bhaint amach, ag cur san áireamh freisin an gá le huaillmhian na mBallstát a ardú i gcomhthéacs chuspóir 2030 uile-Aontais astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 55 % ar a laghad i gcomparáid le leibhéil 1990. Dírítear leis an Straitéis Náisiúnta Fuinnimh 2030 agus leis an bPlean Náisiúnta Fuinnimh agus Aeráide ar cheannasacht fuinnimh agus slándáil fuinnimh a neartú trí spleáchas ar allmhairí a laghdú, soláthar inacmhainne fuinnimh a áirithiú don daonra agus dícharbónú a dhéanamh ar tháirgeadh fuinnimh, lena n-áirítear méadú ar sciar na giniúna fuinnimh bunaithe ar fhoinsí in-athnuaite.

Sa chomhthéacs sin, is é is aidhm don chomhchuid acmhainní breise a chruthú bunaithe ar fhoinsí fuinnimh in-athnuaite agus astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú ar deireadh. Bunófar leis na leasuithe ar an gcreat dlíthiúil an timpeallacht rialála tacaíochta chun an cuspóir sin a bhaint amach. D’fhonn na hacmhainní táirgthe fuinnimh ó fhoinsí in-athnuaite fuinnimh a chomhtháthú sa ghréasán leictreachais ar bhealach slán solúbtha, tacóidh an chomhchuid leis an infheistíocht a bhaineann le forbairt an ghréasáin agus le hinfheistíochtaí i saoráidí stórála leictreachais. Tá coinne leis go rannchuideoidh an infheistíocht i méadair chliste leis an leas is fearr is féidir a bhaint as an éileamh ar leictreachas san fhadtéarma. Mar thoradh ar an gcomhchuid freisin cruthófar cumas táirgthe breise fuinnimh in-athnuaite trí thacú le suiteáil córas painéil chónaithe gréine. Thairis sin, d’fhonn aghaidh a thabhairt ar dhúshláin a bhaineann le truailliú aeir agus éifeachtúlacht fuinnimh, cuirfidh sé tacaíocht ar fáil freisin do theaghlaigh chun córais téimh leictrigh a shuiteáil agus d’athsholáthar fuinneog, chomh maith le córais painéil gréine agus aonaid stórála.

Tá coinne leis go rannchuideoidh na bearta faoin gcomhchuid seo leis an aistriú glas agus leis an gcuspóir neodracht aeráide a bhaint amach faoi 2050.

Céim thábhachtach i dtreo an digitithe is ea forbairt líonra chliste bunaithe ar réitigh theicniúla nuálacha. Trí leas a bhaint as na sonraí trí réitigh dhigiteacha, áirithítear réamhaisnéis níos fearr ar chothromaíocht idir soláthar agus éileamh agus rialáil níos fearr ar tháirgeadh fuinnimh.

Cuireann an chomhchuid le huathriail agus slándáil straitéiseach na hUngáire mar chuid de chuspóirí Eorpacha. Trí mhéadú a dhéanamh ar acmhainní táirgthe fuinnimh in-athnuaite, tiocfaidh méadú ar cheannasacht fuinnimh trí sciar na bhfoinsí fuinnimh intíre a mhéadú. Cuideoidh forbairt na heangaí freisin le slándáil an ghréasáin leictreachais a fheabhsú.

Tá coinne leis go rannchuideoidh na hinfheistíochtaí freisin le cruthú post ar an leibhéal áitiúil, lena n-áirítear san earnáil FBManna.

Cuidíonn an chomhchuid le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir leis an ngá atá le díriú ar na haistrithe glasa agus digiteacha, go háirithe táirgeadh agus úsáid fuinnimh atá glan agus éifeachtúil (Moladh Tírshonrach 3 de 2020) agus le fuinneamh ísealcharbóin agus éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní a chur i lár an bheartais eacnamaíoch atá dírithe ar infheistíocht (Moladh Tírshonrach 3 de 2019). Rannchuidíonn sé freisin le haghaidh a thabhairt ar Mholadh Tírshonrach 6 in 2022 maidir leis an ngá atá le spleáchas foriomlán ar bhreoslaí iontaise a laghdú trí dhlús a chur le húsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh, trí na nósanna imeachta ceadaithe a chuíchóiriú agus tríd an mbonneagar leictreachais a uasghrádú, chomh maith le 'trí dhlús a chur leis na hiarrachtaí maidir le bearta éifeachtúlachta fuinnimh.

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).    

F.1.    Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C6.R1: Rialáil leictreachais a chlaochlú

Is é is aidhm don athchóiriú creat dlíthiúil mhargadh leictreachais na hUngáire a fheabhsú trí Ghníomh LXXXVI 2007 maidir le leictreachas a leasú agus trí fhoraitheanta áirithe rialtais a leasú, lena n-áirítear Foraithne Rialtais 273/2007 (X.19), 389/2007 (XII.23) agus 299/2017 (X.17).

Foráiltear leis an athchóiriú seo go dtabharfar isteach cuntasaíocht ar leithligh don leictreachas a chuirtear isteach san eangach agus don leictreachas a ídítear ón eangach. Geallann an Ungáir go n-éileofar go gcuirfear an córas cuntasaíocht ar leithligh sin chun feidhme ar dhaoine a thairbheoidh de thacaíocht airgeadais phoiblí chun a gcórais phainéil ghréine a shuiteáil ón 1 Eanáir 2023.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2023.

C6.R2: Forbairt fuinnimh gaoithe ar tír a spreagadh

Is é cuspóir an bhirt cumas breise giniúna cumhachta gaoithe ar tír a fhorbairt san Ungáir trí dheireadh a chur leis na srianta ginearálta atá ann cheana maidir le gléasraí cumhachta gaoithe a shuiteáil agus trí ‘dul go dtí limistéir’ a chruthú ina spreagtar infheistíochtaí i gcumhacht ghaoithe.

Leis an athchóiriú, leasófar, tar éis comhairliúchán poiblí, an creat reachtach is infheidhme faoi láthair chun deireadh a chur le srianta neamhriachtanacha ar shuiteáil gléasraí cumhachta gaoithe sa tír, go háirithe maidir leis an bhfad siar do thuirbíní gaoithe (achar idir suiteálacha fuinnimh gaoithe agus limistéir chónaithe nó limistéir eile atá buailte), airde tuirbíní gaoithe (nó trastomhas uasta lanna rótair an mhuilinn ghaoithe) agus acmhainn cumhachta tuirbíní. Déanfar na srianta a dhíchur nó a shainiú sa chaoi go bhféadfar gléasraí cumhachta fuinnimh gaoithe a shuiteáil go héifeachtach agus i gcomhréir le tagarmharcanna Eorpacha agus dea-chleachtais inchomparáide. Féadfar a áireamh sna rialacháin leasaithe íoscheanglais maidir le sábháilteacht theicniúil, sláinte an duine agus sláinte ainmhithe a chosaint agus an comhshaol agus féadfaidh údaráis áitiúla ceanglais chuí-réasúnaithe a fhorchur. Ní thabharfar isteach leis na rialacháin leasaithe aon bhac eile, amhail srianta atá bunaithe ar mhéid, ar thoilleadh, nó ar airde.

Tabharfar isteach leis an athchóiriú freisin, tar éis comhairliúchán poiblí, ‘limistéir is fearr’ le haghaidh gléasraí cumhachta gaoithe i gcomhréir le cur chuige an togra ón gCoimisiún in COM(2022)222 an 18 Bealtaine 2022.

Is éard a bheidh i gceist le ‘limistéir is fearr’ suíomhanna sonracha atá oiriúnach go háirithe chun gléasraí cumhachta gaoithe a shuiteáil. Déanfar na limistéir sin a shainiú de réir critéar oibiachtúil amhail dlús fuinnimh gaoithe nó luas na gaoithe. Leis an reachtaíocht lena mbunaítear na réimsí sin, bunófar freisin nósanna imeachta sonracha simplithe maidir le gléasraí cumhachta gaoithe a shuiteáil i limistéir den sórt sin, as a dtiocfaidh nósanna imeachta níos éasca agus spriocdhátaí níos giorra.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2023.

C6.R3: Feabhas a chur ar na nósanna imeachta deonaithe ceadanna le haghaidh tionscadail fuinnimh in-athnuaite

Is é is cuspóir don bheart tacú le tionscadail fuinnimh in-athnuaite a chur in úsáid trí nósanna imeachta deonaithe ceadanna a éascú.

Leis an athchóiriú, cuirfear nós imeachta comhtháite i bhfeidhm maidir leis an gcead cosanta comhshaoil agus maidir leis an gcead tógála do ghléasraí cumhachta gréine agus gaoithe ag a bhfuil acmhainn ionsuite os cionn 0,5 MW. Áiritheoidh sé sin go mbeidh tréimhse éifeachtach níos giorra ann chun é a cheadú. Níos faide ná 75 lá, mura dtabharfaidh an t-údarás riaracháin freagra, tabharfar an t-údarú. Bunófar leis an athchóiriú ionad ilfhreastail freisin, a fheidhmeoidh mar phointe teagmhála aonair d’infheisteoirí chun na ceadanna comhtháite sin a láimhseáil agus a sheachadadh.

Simpleofar leis an athchóiriú freisin na nósanna imeachta maidir le nascadh leis an eangach le haghaidh suiteálacha fótavoltacha beaga (faoi bhun 0,8 kW). Sna cásanna sin, ní bheidh gá ach le clárú roimh an tsuiteáil, gan gá le hiarraidh ar chead a thabhairt isteach. Ní bheidh sé de cheangal ar an infheisteoir conradh sonrach a shíniú leis an Oibreoir Córais Dáileacháin (DSO) chun gléasra beag feithiclí a úsáid, agus cuirfear an clárú in ionad an chonartha nasctha don ghléasra beag PV. Ní bheidh na spriocdhátaí maidir leis an ngléasra beag cumhachta a nascadh níos faide ná dhá mhí mura rud é nach dtagann cúis na moille faoi inniúlacht an OCD faoi seach.

Chun imscaradh grianfhuinnimh a chur chun cinn, bainfear an scor sealadach a tugadh isteach le déanaí maidir leis an bhféidearthacht do chórais nuathógtha PV cónaithe (suas le 50 kVA) cumhacht a sholáthar don eangach a luaithe is féidir, agus tráth nach déanaí ná an 31 Nollaig 2024. Chun na críche sin, déanfaidh Údarás Rialála Fuinnimh agus Fóntais Phoiblí na hUngáire (MEKH) athbhreithniú rialta, gach sé mhí ar a laghad, ar an teorannú sealadach sin, ar leibhéal réigiúnach i gcomhar leis an Oibreoir Córais Tarchurtha (OCT) agus OCDanna, ar bhonn critéar teicniúil agus oibiachtúil. A luaithe a shuífear le toradh na meastóireachta go bhfuil an eangach in ann an leictreachas arna tháirgeadh a chomhtháthú, cuirfear deireadh leis an srian ar an leibhéal réigiúnach más iomchuí.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2023.

C6.R4: Trédhearcacht, intuarthacht agus infhaighteacht an naisc leis an eangach a fheabhsú

Is é is cuspóir don bheart trédhearcacht agus intuarthacht an nós imeachta comhordaithe um nascadh leis an eangach a mhéadú maidir le hinfheistíochtaí fuinnimh in-athnuaite a bhraitheann ar an aimsir, agus, ar deireadh, infhaighteacht naisc eangaí a mhéadú.

Leis an athchóiriú, leasófar an reachtaíocht ábhartha maidir le nósanna imeachta nasctha le heangacha chun cur chuige neamh-idirdhealaitheach a áirithiú idir teicneolaíochtaí giniúna cumhachta. Glacfar i gcónaí le hiarrataí ar nascadh a sháraíonn teorainneacha nasctha ar choinníoll go gcomhlíonfaidh na hinfheisteoirí na ceanglais maidir le hacmhainneacht don chothromú agus go n-íocfaidh siad na táillí maidir le nascadh díreach. Saineofar leis an reachtaíocht leibhéal uasta na hacmhainneachta don chothromú a fhéadfar a iarraidh. Beidh údar oibiachtúil leis an uasmhéid sin agus beidh sé comhréireach, ní rachaidh sé thar 30 % agus déanfar é a laghdú de réir a chéile.

Cuirfidh an t-athchóiriú le trédhearcacht an nós imeachta maidir le nascadh leis an eangach le roinnt gníomhaíochtaí chun feasacht a mhúscailt agus cinntí eolasacha ó rannpháirtithe sa mhargadh a chothú. Áireofar orthu sin go háirithe foilsiú rialta na n-iarrataí ar glacadh leo agus ar diúltaíodh dóibh, réamh-mheastacháin nuashonraithe d’acmhainneachtaí nasctha na heangaí agus samplaí simplithe do chineálacha éagsúla nasc, chomh maith le fóraim comhroinnte faisnéise a eagrú do rannpháirtithe sa mhargadh. Chun éifeachtacht an nós imeachta a fheabhsú, cruthóidh an OCT agus na OCDanna an bonneagar TF is gá chun sonraí ó mhéadair chliste suiteáilte a bhailiú agus a úsáid.

Rannchuideoidh an t-athchóiriú le cumas na hUngáire méadú suntasach a dhéanamh ar acmhainneacht na ngléasraí cumhachta gréine agus gaoithe atá nasctha leis an eangach ar an leibhéal náisiúnta. Déanfaidh bunachar sonraí rialtais faireachán ar an dul chun cinn i dtreo spriocanna comhfhreagracha.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C6.R5: Ceanglais éifeachtúlachta fuinnimh a neartú

Is é is cuspóir don bheart feabhas a chur ar éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh san Ungáir, agus tá coinne leis go gcuirfidh sé le tomhaltas fuinnimh foirgneamh a ísliú agus, ar an gcaoi sin, neamhchosaint níos ísle ar ghás na Rúise a laghdú.

Leis an athchóiriú, tabharfar isteach íoschaighdeáin éifeachtúlachta fuinnimh (laghdú 30 % ar a laghad ar thomhaltas fuinnimh) do scéimeanna tacaíochta athchóirithe foirgneamh arna maoiniú ó chistí an Aontais.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Márta 2023.

C6.I1: Forbairt chlasaiceach agus chliste le haghaidh an oibreora córais tarchurtha agus na n-oibreoirí córas dáileacháin

Is é cuspóir na hinfheistíochta an gréasán leictreachais a fhorbairt d’fhonn comhtháthú slán na n-acmhainneachtaí breise a bheidh le cruthú ag foinsí in-athnuaite fuinnimh agus chun solúbthacht an chórais a mhéadú. I gcomhréir le straitéis beartais fuinnimh na hUngáire, tá sé beartaithe ag an Ungáir sciar na bhfoinsí in-athnuaite ina meascán fuinnimh a mhéadú agus a cumas reatha gléasra grianchumhachta intíre a mhéadú faoi thrí faoi 2030. Tá rochtain leordhóthanach ar an líonra agus an acmhainn eangaí is gá ag teastáil chuige sin. Ní mór an gréasán tarchurtha agus dáileacháin a fhorbairt chun dul i ngleic leis na dúshláin sin.

Ar an gcaoi sin, rannchuideoidh an infheistíocht le deireadh a chur le cuid de na hacmhainneachtaí eangaí tearca, agus le táirgeadh breise de thoradh na hacmhainne méadaithe táirgeachta fuinnimh in-athnuaite a chomhtháthú go sábháilte. Áireofar san infheistíocht go háirithe eilimintí forbartha, amhail tógáil agus uasghráduithe líonra ardvoltais/meánvoltais, suiteálacha nua fostáisiúin, athsholáthar agus leathnú an chlaochladáin fostáisiúin, tógálacha agus athsholáthar rialuithe chomh maith le forbairtí digiteála.

Le tabhairt chun críche na hinfheistíochta arb é atá inti an cumas méadaithe gléasraí cumhachta a úsáideann foinsí fuinnimh in-athnuaite a chomhtháthú leis an eangach, beifear in ann acmhainneacht gléasra cumhachta breise 2 925 MW a chomhtháthú faoin 30 Meitheamh 2026 trí ghníomhaíochtaí faoin infheistíocht reatha.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C6.I2: Tacaíocht d’úsáid painéil ghréine cónaithe agus nuachóiriú teasa

Is é cuspóir an bhirt méadú ar acmhainní táirgthe fuinnimh in-athnuaite cónaithe, méadú ar éifeachtúlacht fuinnimh as a dtiocfaidh laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa chomh maith le laghdú ar thruailliú aeir a eascraíonn as réitigh teasa atá as dáta (amhail ábhar cáithníneach agus dé-ocsaíd sulfair). Rachaidh an beart sin chun tairbhe teaghlach atá i mbaol níos airde maidir le bochtaineacht fuinnimh ná mar a bheadh ar an meán. Chun na críche sin, cinnfear leibhéal ioncaim an fhaighteora bunaithe ar cheann amháin den dá fhéidearthacht seo a leanas: daoine ar lú a n-ioncam ná an meánphá náisiúnta nó teaghlaigh ag a bhfuil meánioncam per capita níos lú ná an meán náisiúnta, agus iad araon bunaithe ar staitisticí ó Lár-Oifig Staidrimh na hUngáire.

Tacóidh an beart le dhá chineál gníomhaíochta. Is é an chéad chineál gníomhaíochta suiteáil córas painéal gréine ar struchtúir díon le haghaidh féin-tomhaltas. Is éard atá sa dara cineál gníomhaíochta ná córas painéil gréine a shuiteáil ar struchtúir dín le haghaidh féintomhaltais, in éineacht le hathsholáthar fuinneog, bunú acmhainn stórála (14 kW ar a mhéad) agus téamh leictreach a shuiteáil (teaschaidéil, agus painéil téimh leictreacha ag gabháil leo más gá, ag brath ar imthosca teicniúla an fhoirgnimh a bhaineann tairbhe as an tacaíocht). Rachaidh an beart chun tairbhe 34 920 teaghlach, agus déanfaidh 11 600 teaghlach ar a laghad an infheistíocht a thagann faoin dara cineál gníomhaíochta.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C6.I3: Suiteáil saoráidí stórála fuinnimh le haghaidh an oibreora córais tarchurtha agus na n-oibreoirí córas dáileacháin

Is é cuspóir na hinfheistíochta tacú le suiteáil saoráidí stórála fuinnimh gearrthéarmacha ag an oibreoir córais tarchurtha agus ag na hoibreoirí córas dáileacháin, atá le húsáid ag an oibreoir córais tarchurtha agus ag na hoibreoirí córas dáileacháin sin chun críche oibriú slán iontaofa an chórais tarchurtha nó dáileacháin a áirithiú, agus chun na críche sin amháin, agus chun tacú go hindíreach le comhtháthú breise an táirgthe fuinnimh mar thoradh ar an acmhainneacht mhéadaithe táirgthe fuinnimh in-athnuaite. Ní úsáidfear na saoráidí stórála chun cothromú ná bainistiú ar phlódú a dhéanamh.

Gheobhaidh an t-oibreoir córais tarchurtha agus na hoibreoirí córais dáileacháin tacaíocht chun a saoráidí stórála fuinnimh a shuiteáil bunaithe ar an maolú dá bhforáiltear in Airteagal 54(2) agus in Airteagal 36(2) de Threoir (AE) 2019/944, i.e. bunaithe ar na saoráidí stórála fuinnimh a bheith ina gcomhpháirteanna lán-chomhtháite den ghréasán agus a fhaigheann formheas ón údarás rialála (an tÚdarás Rialála um Fhuinneamh agus Fóntais na hUngáire, MEKH). Déanfaidh MEKH faireachán ar na saoráidí stórála agus áiritheoidh sé nach n-úsáidfear iad ach mar chomhpháirteanna comhtháite den ghréasán agus seiceálfaidh sé go rialta nach ndéanfaidh úinéireacht, forbairt, bainistiú agus oibriú na saoráidí stórála sin saobhadh ar an margadh.

Is é 146 MWh ar a laghad acmhainn iomlán na stórála leictreachais arna suiteáil mar chomhpháirt lán-chomhtháite an ghréasáin mar thoradh ar an infheistíocht sin.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2025.

C6.I4: Saoráidí stórála fuinnimh eangaí a shuiteáil le haghaidh rannpháirtithe sa mhargadh

Is é cuspóir na hinfheistíochta seo rochtain a thabhairt do rannpháirtithe sa mhargadh atá i láthair cheana féin nó ar mian leo dul isteach sa mhargadh don chothromú (e.g. comhbhailitheoirí, táirgeoirí leictreachais agus tomhaltóirí móra tionsclaíocha) ar theicneolaíochtaí a sholáthraíonn seirbhís solúbthachta saor ó thruailliú.

Tacóidh an beart seo le rannpháirtithe sa mhargadh saoráidí stórála fuinnimh eangaí a shuiteáil.

Roghnófar faighteoirí trí ghlao oscailte ar thograí. Sa phróiseas roghnúcháin, déanfar tograí tionscadail atá le cur chun feidhme le teicneolaíochtaí éagsúla a scóráil agus a roghnú ar bhonn anailís costais is tairbhe, agus ar an gcaoi sin déanfar próiseas roghnúcháin atá neodrach ó thaobh na teicneolaíochta de a áirithiú agus béim á leagan ar chost-éifeachtúlacht iomlán. Ceanglófar ar fhaighteoirí an acmhainneacht iomlán a eascraíonn as an tsaoráid stórála leictreachais fhóirdheonaithe, nó cuid di, a thabhairt isteach sa mhargadh don chothromú.

Is é 311 MWh ar a laghad a bheidh in acmhainn iomlán na stórála leictreachais arna suiteáil mar chuid den mhargadh don chothromú mar thoradh ar an infheistíocht sin.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2025.

C6.I5: Méadrú cliste a scaipeadh

Is é cuspóir an bhirt tacú le méadair chliste a cheannach agus a shuiteáil.

Tá coinne leis go mbeidh ról tábhachtach ag cur i bhfeidhm méadar cliste mar uirlis ó cheann go ceann chun próifílí tomhaltóirí a chinneadh go cruinn agus chun an t-éileamh leictreachais a bharrfheabhsú, agus bainfear leas as a bhfeidhmeanna bailithe sonraí agus cumarsáide in go leor réimsí eile feidhmithe chomh maith. Beidh méadair chliste inrialaithe go cianda, beidh siad in ann aschur rátaithe an mhéadair a athrú ar thalamh agus ar shiúl i gcás tomhais dhírigh, beidh siad in ann inrialaitheacht a sholáthar agus beidh modúl cumarsáide acu. Táthar ag súil go mbeidh feidhmiú céimneach na méadar cliste agus na taraifí solúbtha a chuireann leo ina mbunús le freagairtí ar thaobh an éilimh san fhadtéarma, rud a mheastar a chuideoidh le solúbthacht a thógáil isteach sa chóras leictreachais san fhadtéarma.

Foráiltear leis an reachtaíocht náisiúnta go ndéanfar méadair chliste a shuiteáil ag a n-áit tomhaltais ag cineálacha áirithe tomhaltóirí. De bhun Fhoraithne Rialtais 273/2007 (X. 19.) maidir le cur chun feidhme forálacha áirithe d’Acht LXXXVI 2007 maidir le Leictreachas, ní mór méadar cliste a shuiteáil d’úsáideoirí atá nasctha le voltas íseal i gcás tomhaltas bliantúil de 5 000 kWh nó níos mó; i gcás nasc nua a bhfuil éileamh cumhachta 3x32 A ach nach mó ná 3x80 A; agus d’úsáideoirí a bhfuil gléasra beag cumhachta teaghlaigh acu cheana féin nó a shuiteálfaidh córas den sórt sin amach anseo. Cuirfidh an infheistíocht le scaipeadh méadar cliste.

Is iad na hoibreoirí córais dáileacháin faighteoirí na hinfheistíochta, bunaithe ar ghlao ar thionscadail tosaíochta. Gheobhaidh na hoibreoirí córais dáileacháin an fóirdheontas i gcomhréir le líon na láithreán fisiceach is gá chun méadair chliste a shuiteáil sna limistéir gheografacha ina n-oibríonn siad.

Is é an toradh a bheidh ar an mbeart sin go mbeidh líon iomlán 290 680 méadar cliste nuashuiteáilte ann.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

F.2. Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

G. COMHCHUID 7: Aistriú chuig Geilleagar Ciorclach

Is é is cuspóir don chuid sin de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire an t-aistriú chuig geilleagar ciorclach a éascú agus rannchuidiú le spriocanna bainistithe dramhaíola 2025 agus 2030 a leagtar amach i reachtaíocht an Aontais a bhaint amach. Chun sin a dhéanamh is gá na príomhcheanglais reachtacha agus nós imeachta a bhunú chun geilleagar na hUngáire a ullmhú don aistriú chuig an ngeilleagar ciorclach, lena n-áirítear earnáil dea-fheidhmiúil bainistithe dramhaíola. Ceann de cholúin an phróisis sin is ea athnuachan an chórais bainistithe dramhaíola baile. Is é 8,7 % ráta úsáide ciorclach ábhair na hUngáire, ráta atá faoi bhun mheán an Aontais (12,8 %). Tá an ráta athchúrsála (dramhaíl chathrach) – ag 33 % – i bhfad níos lú ná sprioc 2025.

Cuireann na bearta faoin gcomhpháirt seo leis na cuspóirí maidir le haistriú glas agus neodracht aeráide, chomh maith le córas bainistithe dramhaíola níos forbartha san Ungáir. Tacóidh siad le cur chun feidhme infheistíochtaí in athchúrsáil cheimiceach a dhéanamh ar dhramhaíl phlaisteach nach bhfuil oiriúnach d’athchúrsáil mheicniúil. Tacóidh siad freisin le fás inbhuanaithe trí úsáid a bhaint as réitigh nuálacha, amhail athchúrsáil ceimiceán. Tá cuspóirí na comhpháirte seo ag teacht le spriocanna Chreat Bainistíochta Dramhaíola an Aontais.

Rannchuidíonn an chomhpháirt sin le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha maidir leis an ngá atá le díriú ar bheartas eacnamaíoch a bhaineann le hinfheistíocht i dtaobh bainistiú inbhuanaithe dramhaíola (Moladh Tírshonrach 3 in 2019 agus 3 in 2020), le hathchóiriú agus infheistíocht a chur chun cinn i dtaobh bainistiú inbhuanaithe dramhaíola agus chiorclacht an gheilleagar (Moladh Tírshonrach 5 in 2022), inar sainaithníodh an geilleagar ciorclach mar réimse le haghaidh feabhais, go háirithe i mbainistiú dramhaíola cathrach agus sa chóras bailithe agus cóireála dramhaíola.

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

G.1.    Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C7.R1: Rialáil intíre ar an aistriú chuig geilleagar ciorclach

Is é is cuspóir don athchóiriú creat fónta straitéiseach agus dlíthiúil a chruthú don aistriú chuig an ngeilleagar ciorclach.

Chun an creat straitéiseach le haghaidh na n-infheistíochtaí a shocrú, glacfar an Plean Náisiúnta um Bainistiú Dramhaíola don tréimhse 2021-2027 mar a cheanglaítear le Treoir 2008/98/CE maidir le dramhaíl agus cuirfear bailchríoch ar an Straitéis agus Plean Gníomhaíochta Náisiúnta don Gheilleagar Ciorclach, atá ailínithe le moltaí ECFE maidir leis an ionstraim leanúnach tacaíochta teicniúla. Le chéile, is éard a bheidh sna doiciméid sin an creat don aistriú chuig geilleagar ciorclach san Ungáir.

Tá sé aidhm d’aidhm ag an athchóiriú timpeallacht fhónta dhlíthiúil a chruthú freisin lena rialófar an t-aistriú chuig an ngeilleagar ciorclach go héifeachtúil agus lena mbunófar rialacha mionsonraithe do shamhail nua bainistithe dramhaíola. Rannchuideoidh na hathruithe sa chreat reachtach le timpeallacht chumasúcháin a chruthú do bhainistiú dramhaíola san Ungáir, go háirithe trí dheireadh a chur le bacainní in earnáil an bhainistithe dramhaíola, lena n-áirítear na bacainní sin a bhaineann le hiomaíocht, chun údarás inniúil bainistithe dramhaíola a bhunú, chun an córas taisce do bhuidéil dí a rialáil agus chun an reachtaíocht maidir le freagracht leathnaithe táirgeora a neartú. Áireofar sna leasuithe rialachán lena laghdófar an tionchar atá ag táirgí plaisteacha ar an gcomhshaol a théann níos faide ná ceanglais Threoir (AE) 2019/904 maidir le plaistigh aon úsáide.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 30 Meán Fómhair 2023.

C7.I1: Tionscal cliste, nuálach agus inbhuanaithe bainistíochta dramhaíola agus margadh amhábhar tánaisteach a neartú

Is é is aidhm don infheistíocht tacú le hathchúrsáil cheimiceach d’fhonn an t-aistriú chuig geilleagar ciorclach a éascú. Tacaíonn an infheistíocht le laghdú chion na dramhaíola a dhiúscraítear trí líonadh talún i gcomhréir leis an bPlean Náisiúnta um Bainistiú Dramhaíola 2021-2027 agus méadóidh sé freisin cion na dramhaíola a athchúrsáiltear. Tá coinne leis go gcuirfidh an infheistíocht feabhas suntasach ar athchúrsáil dramhaíola, go rannchuideoidh sé leis an mbailiú ar leithligh a chur chun cinn agus go bhforbróidh sé bhonneagar réamhchóireála agus athchúrsála, ag rannchuidiú le spriocanna bailithe agus athchúrsála araon.

Faoi chuimsiú na hinfheistíochta bunófar gléasra athchúrsála ceimiceán agus táirgthe hidrigine, gléasra a bheidh oiriúnach do phróiseáil 40 000 tonna dramhaíola plaistí atá neamh-inathúsáidte agus nach bhfuil oiriúnach d’athchúrsáil mheicniúil. I bhforbairt an bhonneagair beidh gach céim theicneolaíoch ábhartha den athchúrsáil cheimiceach, lena n-áirítear dramhaíl atá oiriúnach don athúsáid cheimiceach a bhainistiú, an dramhaíl a chlaochlú go bunábhar atá oiriúnach lena húsáid ag na próisis pheitriceimiceacha, agus plaistigh ina bhfuil polaiméirí atá athchúrsáilte go ceimiceach a tháirgeadh. Is amhábhair thánaisteacha seachas breoslaí a bheidh in aschur an phróisis athchúrsála ceimiceán, agus dá réir sin ní hionann an próiseas sin agus aisghabháil fuinnimh 6 . Chun a áirithiú go gcomhlíonann an beart an Treoir Theicniúil ‘Ná déan dochar suntasach’ (2021/C58/01), i gcás ina n-áirítear sa bheart gníomhaíochtaí faoi Chóras Trádála Astaíochtaí an Aontais (ETS), bainfidh siad amach astaíochtaí réamh-mheasta gás ceaptha teasa atá níos ísle ná na tagarmharcanna ábhartha 7 . Déanfar hidrigin ghlas ó fhoinsí in-athnuaite fuinnimh (i gcomhréir leis an dlí is infheidhme de chuid an Aontais) a tháirgeadh mar chuid den infheistíocht, lena húsáid mar chuid den phróiseas athchúrsála ceimiceán. Is é is aidhm don teicneolaíocht an dramhaíl roghnaithe a mhiondealú ina n-amhtháirgí tánaisteacha (comhshó 50 % ar a laghad, ó thaobh meáchain de, den dramhaíl phlaisteach neamhghuaiseach a bhailítear ar leithligh ina n-amhábhair thánaisteacha) a úsáidfear go páirteach mar ionchur ceimiceach i bpróiseas táirgthe táirgí plaisteacha.

Agus é ag oibriú, beidh an gléasra athchúrsála oiriúnach d’athchúrsáil cheimiceach 40 000 tona dramhaíola plaistí nach bhfuil oiriúnach d’athchúrsáil mheicniúil.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

G.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

H. COMHCHUID 8: SLÁINTE

Leis an gcuid sin de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire, tugtar aghaidh ar roinnt dúshlán atá os comhair chóras sláinte na hUngáire faoi láthair, amhail rochtain éagothrom ar sheirbhísí agus ardmhinicíocht na n-íocaíochtaí neamhfhoirmiúla (íocaíochtaí in aisce); spleáchas iomarcach ar ospidéil i soláthar seirbhísí; fiachas suntasach ospidéil atá nasctha le fadhbanna maoinithe; agus ganntanais réigiúnacha lucht saothair laistigh den chóras sláinte.

Is é príomhchuspóir na comhpháirte córas cúraim nua-aimseartha agus éifeachtúil a fhorbairt a bheidh in ann freagairt do dhúshláin an aonú haois is fiche agus a mbeidh rochtain ag cách air i gcomhréir le prionsabal 16 de Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta. Chuige sin, tá sé d’aidhm ag an gcomhpháirt (i) deireadh a chur le híocaíochtaí aisce a dhíothú sa chóras sláinte; (ii) ról cleachtóirí ginearálta a threisiú; (iii) athchóiriú a dhéanamh ar chúram othar cónaithe agus a bhonneagar a uasghrádú; (iv) úsáid teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide (TFC) a mhéadú chun cáilíocht agus éifeachtúlacht seirbhísí cúraim sláinte a fheabhsú; agus (v) clár cianfhaireachais sláinte a fhorbairt do dhaoine scothaosta.

Tacaíonn an chomhpháirt le haghaidh a thabhairt ar Mholtaí Tírshonracha maidir le tacú le bearta coisctheacha sláinte agus cúram sláinte príomhúil a neartú (Moltaí Tírshonracha 2 in 2019 agus 3 in 2022), maidir le haghaidh a thabhairt ar ghanntanais oibrithe sláinte agus soláthar leordhóthanach táirgí agus bonneagair leighis chriticiúla a áirithiú (Moladh Tírshonrach 1 in 2020), agus maidir le rochtain ar sheirbhísí riachtanacha a áirithiú do chách (Moladh Tírshonrach 2 in 2020). Ba cheart go rannchuideodh sé freisin le cur chun feidhme Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta.

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

H.1. Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C8.R1: Deireadh a chur le híocaíochtaí aisce in earnáil an chúraim sláinte

Is é cuspóir an bhirt deireadh a chur le cleachtas na n-íocaíochtaí neamhfhoirmiúla aisce i seirbhísí cúraim sláinte agus dálaí airgeadais agus oibre níos fearr a chruthú do dhochtúirí.

Is éard a bheidh sa bheart reachtaíocht a ghlacadh chun conradh fostaíochta nua a thabhairt isteach do dhochtúirí arb é is aidhm dó íocaíochtaí aisce a dhíothú, agus a bheidh nasctha leis sin, lena méadófar na tuarastail do dhochtúirí agus cónaitheoirí a fhostaítear faoi fhorálacha an chonartha sin. Mar aon le coiriúlú reachtaíochta na n-íocaíochtaí aisce, táthar ag súil go gcuirfear deireadh le híocaíochtaí den sórt sin i seirbhísí cúraim sláinte leis an mbeart. Meastar go dtreiseofar éifeachtacht an bhirt leis na méaduithe comhthreomhara ar phá san earnáil cúraim sláinte (a mhaoinítear ar leithligh ón RRP).

Déanfar meastóireacht ar thionchar an bhirt trí staidéar neamhspleách a ndéanfar a thorthaí a phoibliú. Déanfar measúnú sa staidéar freisin ar a mhéid a chuidigh an t-athchóiriú le tarraingteacht ghairm an leighis a fheabhsú agus le dochtúirí a choinneáil san Ungáir.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2023.

C8.I1: Forbairt a dhéanamh ar na coinníollacha a bhaineann le cúram sláinte sa 21ú haois

Is é cuspóir an bhirt ná cúram agus bonneagar an chúraim othar cónaithe a neartú. Cuirtear béim ar líonra de sholáthraithe máinliachta lae, soláthraithe cúraim d’othair sheachtracha agus soláthraithe cúraim d’othair chónaithe a fhorbairt le foirgnimh nua agus foirgnimh athchóirithe agus le feistí leighis nua-aimseartha a chabhraíonn le héifeachtúlacht an chúraim sláinte a mhéadú, agus freisin i bhfianaise go bhféadfadh géarchéimeanna sláinte a bheith ann amach anseo.

Beidh ceithre ghníomhaíocht sa bheart. Ar an gcéad dul síos, teacht i bhfeidhm reachtaíochta chun córas nua bainistíochta sláinte náisiúnta aonair trédhearcach a fhorbairt. Ar an dara dul síos, cruthú 22 líonra ospidéal ar leibhéal an chontae a bhfuil conairí othar comhtháite acu, de réir tuarascála mapála a chuirfidh an Aireacht Gnóthaí Baile ar fáil. Sainmhíneoidh na conairí comhtháite othar cén institiúid sa líonra atá freagrach as gach cineál idirghabhála leighis laistigh de gach líonra institiúidí cúraim sláinte ar leibhéal an chontae. Ar an tríú dul síos, in ar a laghad 40 foirgneamh bonneagair sláinte nua nó athchóirithe, cuirfear trealamh cúraim sláinte nua agus nua-aimseartha ar fáil, agus comhlíonfaidh foirgnimh nuathógtha ceanglais éifeachtúlachta fuinnimh arda freisin. Ar an gceathrú dul síos, méadú ar líon na n-imeachtaí bailithe fola ar láithreáin bhailiúcháin shoghluaiste i lonnaíochtaí beaga.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 30 Meitheamh 2026.

C8.I2: Tacú le claochlú digiteach na sláinte

Is é cuspóir na hinfheistíochta an úsáid a bhaintear as teicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide a mhéadú chun éifeachtúlacht earnáil na sláinte a fheabhsú, rochtain ar sheirbhísí a éascú agus cáilíocht an chúraim agus na seirbhísí a fheabhsú.

Beidh 6 ghníomhaíocht sa bheart. Ar an gcéad dul síos, beidh 65 ospidéal feistithe le córais slándála TF uasghrádaithe. Ar an dara dul síos, beidh rochtain dhigiteach ar bhunachair shonraí agus ar chláir galar i Spás na Seirbhíse Cúraim Sláinte Leictreonaí (EESZT). Is ardán comhtháthaithe atá ann cheana é EESZT lenar féidir sonraí sláinte uile na n-othar a aisghabháil, agus an t-údarú ceart ag an duine, trí chórais ospidéal áitiúla, dochtúirí ginearálta nó cógaslanna. Ar an tríú dul síos, méadóidh cion na nósanna imeachta údarás sláinte a fhéadfar a thionscnamh go leictreonach go 60 %. Ar an gceathrú dul síos, méadófar líon na n-idirghabhálacha teilileighis arna soláthar trí uirlisí cumarsáide faisnéise. Ar an gcúigiú dul síos, seolfar modúil nua ar thairseach EESZT chun tacú le bainistiú soláthair agus próisis digitithe cúraim. Ar an séú dul síos, forbrófar feidhmchlár móibíleach cúram sláinte lárnach nua (myEESZT) agus cuirfear i bhfeidhm é do theaghlaigh agus d’úsáideoirí gairmiúla.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Márta 2026.

C8.I3: Clár faireachais cianshláinte do dhaoine scothaosta

Is é cuspóir na hinfheistíochta seirbhísí faireachais sláinte cianda a sholáthar do dhaoine scothaosta os cionn 65 bliana d’aois. Meastar freisin go laghdóidh an infheistíocht dí-institiúidiú an chúraim fhadtéarmaigh.

Beidh dhá ghníomhaíocht sa bheart. Ar an gcéad dul síos, teacht i ngníomh seirbhísí seolta lena n-eagrófar seirbhísí teilileighis agus cúram éigeandála do na rannpháirtithe i measc daoine scothaosta os cionn 65 bliana d’aois. Ligfidh an córas do rannpháirtithe cabhair a iarraidh ón tseirbhís 24 uair an chloig lena nglao éigeandála pearsanta féin atá bunaithe ar GSM. Beidh saineolas ag foireann na seirbhíse seolta ar sheirbhísí otharchairr nó seirbhísí cúraim éigeandála. Tabharfar feistí céadfacha inchaite do 1 500 000 rannpháirtí (daoine scothaosta os cionn 65 bliana d’aois) ar a laghad sa chlár. Soláthróidh an tseirbhís faireachas 24 uair an chloig ar na daoine scothaosta sin, rud a chuirfidh ar a gcumas glao a dhéanamh ar an seirbhís seolta i gcás éigeandála liachta.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

C8.I4: Cúram sláinte príomhúil a fhorbairt

Is é cuspóir an bhirt seirbhísí cúraim sláinte phríomhúil a chur ar fáil don oiread saoránach agus is féidir, go háirithe trí ról na gcleachtóirí ginearálta a neartú, trí sheirbhísí gar don bhaile a mhéadú agus trí ualach an chúraim speisialaithe a mhaolú.

Beidh ceithre ghníomhaíocht sa bheart. Ar an gcéad dul síos, glacfar creat dlíthiúil nua chun pobail phraitice dochtúirí ginearálta a bhunú agus a oibriú. Ar an dara dul síos, méadófar líon na ndochtúirí atá rannpháirteach i bpobail phraitice atá ar bun agus oibríochtúil. Ar an tríú dul síos, tiocfaidh méadú ar líon na n-othar atá cláraithe sa Chlár um Bainistiú Galar Ainsealach, a sholáthraíonn cúram do chliaint a diagnóisíodh le galair ainsealacha neamh-ionfhabhtaíocha. Ar an gceathrú dul síos, méadófar líon na n-othar atá cláraithe i gcláir um chosc agus um chur chun cinn na sláinte.

Beidh cur chun feidhme na hinfheistíochta tugtha chun críche faoin 31 Nollaig 2025.

H.2.    Clocha míle, spriocanna, táscairí agus tráthchlár maidir le faireachán agus cur chun feidhme i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

I. COMHCHUID 9: RIALACHAS AGUS RIARACHÁIN POIBLÍ 

Tá roinnt dúshlán cothrománach seanbhunaithe ag an Ungáir, dúshláin a bhaineann le stóinseacht agus le feidhmiú na n-institiúidí poiblí i gcoitinne, dúshláin a bhfuil impleachtaí acu freisin ar phróisis eacnamaíocha agus shóisialta sa tír. Baineann saincheisteanna sonracha i ndáil leis sin leis an gcreat frith-éillithe, leis an iomaíocht sa soláthar poiblí, le neamhspleáchas na mbreithiúna, chomh maith le hintuarthacht, cáilíocht agus trédhearcacht na cinnteoireachta. Rangaítear an Ungáir go híseal sna táscairí maidir le braistint an éillithe agus tá an leibhéal iomaíochta i soláthairtí poiblí measartha. Is ábhar imní fós é an chuntasacht i leith cinntí maidir le himscrúduithe a dhúnadh toisc nach bhfuil aon leigheas éifeachtach ann in aghaidh chinntí na seirbhíse ionchúisimh gan gníomhaíochtaí coiriúla líomhnaithe a ionchúiseamh. Leis na dúshláin athfhillteacha a bhaineann le cur i bhfeidhm na rialacha maidir le trédhearcacht agus rochtain ar fhaisnéis phoiblí, déantar an creat frith-éillithe a lagú tuilleadh freisin. Maidir le neamhspleáchas breithiúnach, baineann ábhair imní a thuairiscítear i dTuarascáil 2022 maidir leis an Smacht Reachta go háirithe leis na dúshláin atá os comhair na Comhairle Bhreithiúnaí Náisiúnta neamhspleách maidir le cumhachtaí Uachtarán Oifig Náisiúnta na mBreithiúna a fhrithchothromú, leis na rialacha maidir le hUachtarán na Cúirte Uachtaraí a thoghadh, leis an bhféidearthacht cinntí lánroghnacha a dhéanamh maidir le ceapacháin bhreithiúnacha agus arduithe céime breithiúnacha, le leithdháileadh cásanna chomh maith le bónais do bhreithiúna agus d’fheidhmeannaigh chúirte, chomh maith leis an bhféidearthacht atá ag údaráis phoiblí agóid a dhéanamh os comhair na Cúirte Bunreachtúla i gcoinne cinntí breithiúnacha críochnaitheacha. Is dúshláin arís agus arís eile iad cáilíocht, intuarthachta agus trédhearcacht na cinnteoireachta agus an easpa comhairliúcháin éifeachtaigh leis na comhpháirtithe sóisialta agus leis na páirtithe leasmhara sna próisis chinnteoireachta. Tá castacht an chórais cánach agus na rioscaí a bhaineann le pleanáil ionsaitheach cánach sainaitheanta freisin mar shaincheisteanna nach mór dul i ngleic leo; agus mar sin de is gá feabhas a chur ar inbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí.

Is é is aidhm don chomhchuid seo de phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire aghaidh a thabhairt ar na dúshláin sin. Áirítear ann bearta a mheastar a rannchuideoidh leis an gcreat frithéillithe a threisiú, lena n-áirítear trí Údarás Sláine agus Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a bhunú, straitéisí cuimsitheacha frithéillithe a fhorbairt agus acmhainneachtaí chomhlachtaí iniúchóireachta na hUngáire a neartú, go háirithe maidir le caiteachas ó bhuiséad an Aontais. Áirítear ann freisin bearta chun iarrachtaí ionchúisimh a neartú. Áirítear bearta freisin chun iomaíocht a mhéadú i réimse an tsoláthair phoiblí agus chun trédhearcacht agus maoirseacht phoiblí ar sholáthairtí poiblí a áirithiú.

Leis na bearta a áirítear sa chomhpháirt, tugtar aghaidh freisin ar na saincheisteanna seanbhunaithe a bhaineann le neamhspleáchas na mbreithiúna, chun caighdeán na cosanta breithiúnaí a ardú agus chun feabhas a chur ar an timpeallacht infheistíochta san Ungáir, trí ráthaíochtaí maidir le neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna a neartú, is é sin trí chumhachtaí níos láidre a bhunú don Chomhairle Bhreithiúnach Náisiúnta chun cumhachtaí Uachtarán na hOifige Náisiúnta um na Breithiúna a fhrithchothromú, trí neamhspleáchas breithiúnach na Cúirte Uachtaraí (Kúria) a neartú, trí bhacainní ar tharchur le haghaidh réamhrialuithe chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a bhaint, agus trí dheireadh a chur leis an deis atá ag údaráis phoiblí agóid a dhéanamh os comhair na Cúirte Bunreachtúla i gcoinne cinntí breithiúnacha críochnaitheacha.

Meastar freisin go gcuirfidh na bearta sa chomhchuid seo feabhas ar cháilíocht agus ar thrédhearcacht na cinnteoireachta, lena n-áirítear trí rannpháirtíocht níos córasaí na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara, agus go n-éascófar rochtain ar fhaisnéis phoiblí, chomh maith le maoirseacht éifeachtach a áirithiú ar an gcaoi a mbaineann fondúireachtaí bainistithe sócmhainní leas an phobail úsáid as tacaíocht an Aontais. Tá bearta sa chomhchuid freisin chun dul i ngleic leis an riosca a bhaineann le pleanáil ionsaitheach cánach agus chun an córas cánach a shimpliú. Ar deireadh, áirítear sa chomhchuid bearta a bhfuil sé d’aidhm acu cáilíocht agus inbhuanaitheacht an airgeadais phoiblí a fheabhsú.

I roinnt cásanna, rannchuidíonn an chomhchuid seo freisin le haistriú digiteach institiúidí poiblí trí thacú le digitiú an riaracháin phoiblí agus na seirbhísí poiblí.

Rannchuidíonn an comhchuid seo le haghaidh a thabhairt ar na Moltaí Tírshonracha ar an ngá ‘An creat frith-éillithe a threisiú, lena n-áirítear trí fheabhas a chur ar iarrachtaí ionchúisitheacha agus ar rochtain ar fhaisnéis phoiblí’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2019, Moladh Tírshonrach 4 in 2022), ‘Iomaíocht sa soláthar poiblí a fheabhsú’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2020, Moladh Tírshonrach 4 in 2022), ‘Neamhspleáchas breithiúnach a neartú’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2019, Moladh Tírshonrach 4 in 2022), ‘Cáilíocht agus trédhearcacht an phróisis cinnteoireachta a fheabhsú trí idirphlé sóisialta éifeachtach, trí rannpháirtíocht le geallsealbhóirí eile agus trí mheasúnuithe tionchair rialta’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2019, Moladh Tírshonrach 4 in 2022), ‘Leanúint den chóras cánach a shimpliú’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2019, Moladh Tírshonrach 4 in 2022), ‘An córas cánach a neartú i leith riosca na pleanála ionsaithí cánach’ (Moladh Tírshonrach 4 in 2019, Moladh Tírshonrach 5 in 2020), agus ‘Staideanna fhioscacha stuama a bhaint amach sa mheántéarma’ (Moladh Tírshonrach 1 in 2022).

Chuir an Ungáir roinnt de na bearta sin chun cinn agus pléadh iad leis an gCoimisiún Eorpach i gcomhthéacs an nós imeachta faoin Rialachán Coinníollachta 8 . Go ndéanfar inneachar na gclocha míle agus na spriocanna gaolmhara a ailíniú leis na gealltanais a tugadh sa chomhthéacs sin agus déanfar cuid de na clocha míle sin a chur chun feidhme sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht faoin tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta.

I gcomhréir le hAirteagal 20(5)(e) de Rialachán (AE) 2021/241, chun Airteagal 22 den Rialachán sin a chomhlíonadh, beidh cur chun feidhme na gcloch míle sa chomhchuid seo a bhaineann le córas rialaithe na hUngáire arb é is aidhm dó leasanna airgeadais an Aontais 9 a chosaint ina réamhchoinníoll d’aon íocaíocht faoi Airteagal 24 de Rialachán RRF.

I gcomhréir le hAirteagal 24(3) de Rialachán (AE) 2021/241, déanfaidh an Ungáir aon athchóiriú gan an toradh sin a lagú agus tionchar diúltach a imirt ar na gnéithe thíos.

Táthar ag súil nach ndéanfaidh aon bheart sa chomhchuid seo dochar suntasach do chuspóirí comhshaoil de réir bhrí Airteagal 17 de Rialachán (AE) 2020/852, agus an tuairisc ar na bearta agus na céimeanna maolaitheacha a leagtar amach sa phlean téarnaimh agus athléimneachta á gcur san áireamh i gcomhréir le Treoir Theicniúil DNSH (2021/C58/01).

I.1.    Tuairisc ar na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí i dtaca le tacaíocht airgeadais neamh-inaisíoctha

C9.R1: Údarás Sláine a bhunú chun cosc, brath agus ceartú calaoise, coinbhleachtaí leasa agus éillithe a threisiú chomh maith le neamhdhleathachtaí agus neamhrialtachtaí eile a bhaineann le tacaíocht an Aontais a chur chun feidhme san Ungáir

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú seo cosc, brath agus ceartú calaoise, coinbhleachta leasa agus éillithe a threisiú chomh maith le neamhdhleathachtaí agus neamhrialtachtaí eile a bhaineann le tacaíocht an Aontais a chur chun feidhme san Ungáir, agus béim ar leith á leagan ar sholáthar poiblí, trí Údarás Sláine a bhunú.

Is é an misean a bheidh ag an Údarás Sláine idirghabháil a dhéanamh i ngach cás nuair nach ndearna na húdaráis náisiúnta inniúla, dar leis, na bearta is gá chun calaois, coinbhleacht leasa, éilliú agus neamhdhleathachtaí nó neamhrialtachtaí eile a rinne difear do bhainistíocht fhónta airgeadais bhuiséad an Aontais nó do chosaint leasanna airgeadais an Aontais a chosc, a bhrath agus a cheartú.

Bunófar an tÚdarás Sláine agus cuirfear tú lena chuid oibríochtaí sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

Ráthófar go mbeidh neamhspleáchas iomlán ag an Údarás Sláine, lena n-áirítear nach nglacfaidh an tÚdarás Sláine ná a fhoireann treoracha ó aon duine eile ná ó aon institiúid eile. Beidh ráthaíochtaí láidre i bhfeidhm maidir le roghnú a fhoirne, a bhainistíochta agus a bhuiséid.

I measc cumhachtaí eile, beidh se de chumhacht ag an Údarás Sláine treoir a thabhairt d’údaráis chonarthacha nós imeachta soláthair a chur ar fionraí (ar feadh 2 mhí ar a mhéad); a iarraidh ar chomhlachtaí imscrúdaitheacha riaracháin imscrúduithe a dhéanamh thar a cheann; a mholadh go ndéanfaí oibreoirí eacnamaíocha sonracha a eisiamh ó chistiú ón Aontas ar feadh tréimhse áirithe ama; treoir a thabhairt d’údaráis náisiúnta nó do chomhlachtaí náisiúnta ábhartha a bhfeidhmeanna maoirseachta nó rialaithe a dhéanamh, go háirithe a mhéid a bhaineann le nósanna imeachta chun dearbhuithe maidir le coinbhleachtaí leasa a fhíorú agus amhrais i ndáil le bainistiú chistí an Aontais; a mholadh d’údaráis chonarthacha nós imeachta soláthair ar leith a úsáid; nósanna imeachta a thionscnamh os comhair na n-údarás nó na gcomhlachtaí náisiúnta ábhartha d’fhonn neamhdhleathachtaí nó neamhrialtachtaí amhrasta a shuí; ón 31 Márta 2023, an inniúlacht eisiach chun fíorú a dhéanamh maidir le dearbhuithe sócmhainní ceannairí polaitiúla sinsearacha nach bhfuil sainordú acu mar chomhaltaí den Tionól Náisiúnta (Príomh-Aire, airí, stiúrthóirí polaitiúla an Phríomh-Aire, rúnaithe stáit), an chumhacht dearbhuithe sócmhainní na n-oifigeach ardriosca uile atá ar fáil go poiblí a fhíorú go díreach, lena n-áirítear an tUachtarán, comhaltaí na Parlaiminte, cinn údarás feidhmiúcháin lárnach, oifigigh pholaitiúla eile, foireann oifigí príobháideacha na n-oifigeach polaitiúil, gobharnóirí réigiúnacha, méaraí cathracha móra, breithiúna, ionchúisitheoirí, comhaltaí de na comhlachtaí rialachais bhreithiúnaigh agus ionchúisimh, imscrúdaitheoirí frithéillithe agus feidhmeannaigh shinsearacha na bhfiontar atá faoi úinéireacht an stáit, agus i gcás dearbhuithe sócmhainní neamhphoiblí an chumhacht ar a laghad a iarraidh ar na comhlachtaí inniúla na dearbhuithe sin a fhíorú agus toradh an fhíoraithe sin a fháil; nósanna imeachta fíoraithe dearbhaithe sócmhainní a thionscnamh ar fhéintionscnaimh, ar ghearán agus ar amhras agus rochtain dhíreach neamhtheoranta a bheith aige ar na bunachair sonraí agus na clárlanna ábhartha a mheasann sé a bheith riachtanach chun fírinneacht na faisnéise atá sna dearbhuithe sócmhainní a fhíorú; an t-athbhreithniú breithiúnach a iarraidh ar gach cinneadh ó na húdaráis a bhaineann le nósanna imeachta soláthair phoiblí a bhfuil baint acu le haon tacaíocht ón Aontas agus a d’fhéadfadh a bheith faoi réir athbhreithniú breithiúnach; agus agóid a dhéanamh i gcoinne easpa gnímh údaráis lena mbaineann sa chúirt. Beidh cumhachtaí aonchiallacha neamhtheoranta ag an Údarás Sláine chun leanúint dá chumhachtaí a fheidhmiú fiú i gcásanna inar tarraingíodh siar ina dhiaidh sin ó thacaíocht ón Aontas na tionscadail nó na nósanna imeachta a beartaíodh i dtosach le haghaidh tacaíocht ón Aontas.

Beidh rochtain ag an Údarás Sláine ar an bhfaisnéis, ar na bunachair sonraí agus ar na clárlanna uile is gá chun a chúraimí a dhéanamh a bhaineann le soláthairtí poiblí, cásanna éillithe amhrasta, lena n-áirítear dearbhuithe sócmhainní, calaois agus coinbhleacht leasa a bhaineann le haon tacaíocht ón Aontas a fhíorú. Áiritheofar go ngníomhóidh na húdaráis lena mbaineann iarraidh nó treoir ar fhaisnéis ón Údarás Sláine laistigh de thréimhse réasúnach ama.

Déanfaidh an tÚdarás Ionracais Cleachtadh Measúnaithe Riosca Sláine chun meastóireacht a dhéanamh ar staid sláine chóras soláthair phoiblí na hUngáire, chun rioscaí sláine, rioscaí sistéamacha do shláine agus na huirlisí atá ar fáil chun aghaidh a thabhairt orthu sin a shainaithint, laistigh de cheithre mhí tar éis a bhunaithe.

Ullmhóidh an tÚdarás Sláine a chéad Tuarascáil Sláine bhliantúil don bhliain 2022 faoi R2 2023, agus faoi R2 ina dhiaidh sin gach bliain ina dhiaidh sin. Déanfar na tuarascálacha a chur ar fáil go poiblí. Scrúdóidh an rialtas gach tuarascáil ón Údarás Sláine agus tabharfaidh sé a mhíniú i scríbhinn ar conas a rachaidh sé i ngleic le gach ceann de na torthaí sna tuarascálacha sin laistigh de thrí mhí tar éis a bhfoilsithe.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R4 2023.

C9.R2: Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a bhunú chun faireachán agus athbhreithniú a dhéanamh ar na bearta a glacadh san Ungáir chun éilliú smachtbhannaí a chosc, a bhrath agus a ionchúiseamh

Is é cuspóir an athchóirithe sin Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a bhunú chun faireachán agus athbhreithniú a dhéanamh ar na bearta a glacadh san Ungáir chun éilliú smachtbhannaí a chosc, a bhrath agus a ionchúiseamh.

Scrúdóidh an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú na bearta frith-éillithe atá ann cheana agus ullmhóidh sé tograí maidir le feabhas a chur ar bhrath, ar imscrúdú, ar ionchúiseamh agus ar smachtbhannaí i dtaca le cleachtais éillitheacha agus cleachtais eile amhail an finíochas, an fhabhraíocht nó ‘doirse imrothlacha’ idir an earnáil phoiblí agus an earnáil phríobháideach. Cuirfidh sé tograí ar aghaidh freisin go háirithe maidir le bearta chun feabhas a chur ar chosc agus brath an éillithe, agus chun feabhas a chur ar an sreabhadh faisnéise idir údaráis riaracháin agus údaráis rialaithe an stáit agus údaráis um imscrúdú coiriúil.

Eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha atá gníomhach i réimse an fhrith-éillithe a bheidh i leath ar a laghad de chomhaltaí an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a bhfuil saineolas cruthaithe acu agus gníomhaíocht atá infhíoraithe go leor fada go leor acu, arna roghnú ar bhonn próiseas roghnúcháin oscailte, trédhearcach, neamh-idirdhealaitheach agus critéir oibiachtúla a bhaineann le saineolas agus fiúntas na n-iarrthóirí.

Gníomhóidh uachtarán an Údaráis Sláine mar a bhunaítear faoi athchóiriú C9.R1 mar chathaoirleach ar an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú, ach oibreoidh an dá eintiteas ar leithligh agus go neamhspleách ar a chéile.

Tiocfaidh an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú le chéile dhá uair sa bhliain ar a laghad agus glacfaidh sé a chinntí trí thromlach simplí de na vótaí a chaitear. Cuirfear miontuairiscí a chruinnithe ar fáil go poiblí ar shuíomh gréasáin an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú mar aon le tuairimí i scríbhinn agus tuairimí arna seoladh ag a chomhaltaí roimh a chruinnithe nó ina dhiaidh, ar iarradh iad a chur i gceangal le miontuairiscí an chruinnithe. Glacfaidh an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a rialacha nós imeachta féin ar thogra óna chathaoirleach ag a chéad chruinniú.

Foilseoidh an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú a chéad tuarascáil don bhliain 2022 faoi R1 2023 agus tuarascálacha bliantúla faoi Ráithe 1 gach bliain ina dhiaidh sin. Beidh an deis ag comhaltaí neamhrialtasacha an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú scáth-tuarascálacha a eisiúint ina leagfar amach a seasaimh. Cuirfear na tuarascálacha sin ar fáil go poiblí freisin in éineacht le tuarascáil an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú.

Scrúdóidh an Rialtas tuarascálacha an Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú laistigh de dhá mhí óna n-eisiúint, agus tabharfaidh sé a bharúlacha — lena n-áirítear réasúnú mionsonraithe maidir le gach togra ón Tascfhórsa Frith-Éillithe ar chinn sé gan é a chur chun feidhme — don Tascfhórsa um Fhrith-Éilliú.

Glacfar an straitéis agus an plean gníomhaíochta sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R2 2023.

C9.R3: Nós imeachta sonrach a thabhairt isteach i gcás coireanna speisialta a bhaineann le feidhmiú údaráis phoiblí nó le bainistiú maoine poiblí (‘athbhreithniú breithiúnach’)

Chun iarrachtaí ionchúisimh a fheabhsú agus chun a áirithiú go ndéanfar gníomhaíocht chinntitheach chun an t-éilliú agus cionta coiriúla comhchosúla a ionchúiseamh, bunófar leis an athchóiriú seo nós imeachta sonrach lena n-áiritheofar athbhreithniú breithiúnach éifeachtach ar chinntí na n-údarás imscrúdaithe nó na seirbhíse ionchúisimh tuarascáil choire a dhíbhe nó deireadh a chur le himeachtaí. Ceadóidh an nós imeachta d’aon duine nádúrtha agus dlítheanach tairiscint a chur isteach ar athbhreithniú ar chinntí den sórt sin agus tairiscint arís eile a dhéanamh ar athbhreithniú chun a iarraidh go leanfar den imscrúdú nó den imeacht lena mbaineann. Beidh an deis ag an Údarás Sláine (féach Athchóiriú C9.R1) tairiscint a chur isteach ar athbhreithniú agus tairiscint arís agus arís eile a chur isteach ar athbhreithniú freisin. Tar éis tairisceana a chur isteach arís agus arís eile ar athbhreithniú, féadfaidh daoine nádúrtha agus dlítheanacha tairiscint ar ionchúiseamh a chur isteach, ar choinníoll go bhfuil forais réasúnacha ann chun an t-ábhar a thabhairt chun ionchúisimh. Gníomhóidh an duine a bhfuil tairiscint aris agus arís eile ar athbhreithniú á chur isteach nó aici mar ionchúisitheoir. I gcásanna den sórt sin, ní bheartófar réamhcheistiú a dhéanamh ar an bhforas atá leis an tairiscint ar ionchúiseamh ag cúirt na trialach. Beidh an nós imeachta infheidhme amhail ón 1 Eanáir 2023, lena n-áirítear freisin maidir le cionta coiriúla a rinneadh roimh an dáta sin nach bhfuil faoi urchosc ama.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta. Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin R4 2023.

C9.R4: Rialacha a bhaineann le dearbhuithe sócmhainní a neartú

Is é is aidhm don athchóiriú sin an creat frith-éillithe a neartú trí rialacha níos déine a thabhairt isteach a bhaineann le dearbhuithe sócmhainní, trína raon feidhme pearsanta agus ábhartha a leathnú, trína áirithiú go nochtfar na dearbhuithe sin go minic agus trína dtrédhearcacht a áirithiú trína gcur ar fáil don phobal agus trí smachtbhannaí éifeachtacha a thabhairt isteach maidir le rialacha agus oibleagáidí gaolmhara a shárú.

Is éard a bheidh san athchóiriú athruithe reachtacha gaolmhara a thiocfaidh i bhfeidhm agus a thosóidh á gcur i bhfeidhm sula gcuirfear an chéad iarraidh ar íocaíocht isteach faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta. Áiritheoidh siad, go háirithe, go ndéanfaidh daoine ar cuireadh feidhmeanna polaitiúla sinsearacha orthu agus a ngaolta atá ina gcónaí sa teaghlach céanna, chomh maith le comhaltaí an Tionóil Náisiúnta agus a ngaolta atá ina gcónaí sa teaghlach céanna dearbhuithe sócmhainne a thíolacadh den chéad uair faoi na rialacha nua maidir le dearbhú sócmhainne faoin 31 Eanáir 2023 a bhaineann leis an stát an 31 Nollaig 2022, agus go mbeidh oibleagáid orthu a sócmhainní a dhearbhú (go háirithe a n-ioncam, a maoin eastáit réadaigh, a maoin luachmhara eile, coigiltis i dtaiscí bainc agus airgead tirim, sócmhainní i stoic, urrúis agus cistí cothromais phríobháidigh, polasaithe árachais saoil, iontaobhais, agus úinéireacht thairbhiúil fiontar).

Ina theannta sin, faoi R1 2023, bunófar córas nua ina gcomhdófar dearbhuithe sócmhainní go leictreonach agus ina mbeidh rochtain ag an bpobal saor in aisce ar dhearbhuithe sócmhainní daoine ar a bhfuil feidhmeanna polaitiúla sinsearacha.

Ar deireadh, tabharfar isteach córas smachtbhannaí atá éifeachtach, comhréireach agus athchomhairleach go leor (lena n-áirítear smachtbhannaí coiriúla agus riaracháin araon) maidir le sáruithe tromchúiseacha a bhaineann le hoibleagáidí daoine atá faoi réir na rialacha maidir le dearbhuithe sócmhainní agus cuirfear i bhfeidhm é amhail ó R3 2023.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R3 2023.

C9.R5: Trédhearcacht a áirithiú maidir leis an úsáid a bhaineann fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní chun leasa an phobail as acmhainní poiblí

Is é cuspóir an athchóirithe seo maoirseacht éifeachtach a áirithiú ar an gcaoi a mbaineann fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní leas as tacaíocht ón Aontas.

Chun na críche sin, chun na forálacha dlíthiúla is infheidhme a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis phoiblí, rialacha soláthair phoiblí agus cúraimí agus freagrachtaí fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní ar mhaithe le leas an phobail a shoiléiriú nuair a bheidh siad rannpháirteach i gcur chun feidhme thacaíocht an Aontais in aon cháil, tiocfaidh leasuithe reachtacha tiomnaithe i bhfeidhm chun an méid seo a leanas a dhéanamh:

-a ainmniú go sainráite mar ‘údaráis chonarthacha’ faoi rialacha soláthair phoiblí fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní chun leas an phobail a dhéanann gníomhaíocht leasa phoiblí, agus na daoine dlítheanacha arna mbunú nó arna gcothabháil acu;

-a áirithiú go mbeidh fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní chun leas an phobail a dhéanann gníomhaíocht leasa phoiblí, agus daoine dlítheanacha arna mbunú nó arna gcothabháil acu mar aon lena bhfoireann, a bhfuil baint acu le tacaíocht ón Aontas a chur chun feidhme in aon cháil, faoi réir na gceanglas céanna is infheidhme maidir le heintitis phoiblí, maidir le rochtain ar fhaisnéis phoiblí agus iniúchóireacht agus rialuithe;

-agus a áirithiú go gcuirfear i bhfeidhm ina n-iomláine na rialacha a bhaineann le coinbhleacht leasa do gach duine a shealbhaíonn oifig nó atá fostaithe ag fondúireachtaí bainistíochta sócmhainní chun leas an phobail a dhéanann gníomhaíocht leasa phoiblí agus do na daoine dlítheanacha arna mbunú nó arna gcothabháil acu.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R6: Trédhearcacht an chaiteachais phoiblí a fheabhsú

Is é cuspóir an athchóirithe seo trédhearcacht an chaiteachais phoiblí a mhéadú trí dheireadh a chur le bacainní ar rochtain ar fhaisnéis phoiblí, trí oibleagáid a leagan amach do gach comhlacht phoiblí raon leathan faisnéise réamhshainithe maidir le húsáid cistí poiblí a nochtadh go réamhghníomhach i gclár lárnach a bhfuil rochtain ag an bpobal air.

Déanfar an oibleagáid atá ar gach comhlacht phoiblí na sonraí sin a fhoilsiú sa chlár lárnach agus raon feidhme na faisnéise atá le nochtadh go réamhghníomhach a shonrú i ngníomh reachtach, gníomh a thiocfaidh i bhfeidhm sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta. Bunófar leis an ngníomh reachtach freisin nósanna imeachta agus rialacha soiléire maidir le sonraí den sórt sin a fhoilsiú, lena n-áirítear an sprioc-am agus an cineál foilsithe.

Leanfar d’fhaisnéis a bhaineann le cruthúnas feidhmíochta agus sonraisc a chur ar fáil ach rochtain a fháil ar iarrataí ar dhoiciméid. Áireofar sa chlár lárnach aitheantóirí uathúla conarthaí sa Chóras Leictreonach Soláthair Phoiblí (EPS). Cuirfear ar fáil freisin faisnéis lena léirítear an mbaineann tacaíocht ón Aontas (go hiomlán nó go páirteach) leis na cistí poiblí atá os cionn na tairsí náisiúnta soláthair phoiblí. Maidir le nósanna imeachta soláthair a tosófar tar éis an 31 Márta 2023, cuirfear an fhaisnéis sin san áireamh freisin maidir le nósanna imeachta lena mbaineann tacaíocht ón Aontas nach sáraíonn na tairseacha náisiúnta soláthair phoiblí. Beidh tacair sonraí a fhoilseofar sa chlár lárnach i bhformáid oscailte, idir-inoibritheach agus inléite ag meaisín, lenar féidir bulc-íoslódáil a dhéanamh agus sonraí a shórtáil, a chuardach, a asbhaint, a chur i gcomparáid agus a athúsáid. Cuirfear rochtain ar na sonraí ar fáil saor in aisce agus gan aon ghá le clárú.

Beidh sé d’oibleagáid ar chomhlachtaí poiblí na sonraí sa chlár lárnach a thabhairt cothrom le dáta gach 2 mhí ar a laghad. Déanfaidh an Rialtas maoirseacht ar chomhlíonadh agus ar fhorfheidhmiú na n-oibleagáidí a eascraíonn as an ngníomh reachtach thuasluaite ar chomhlachtaí poiblí agus cinnteoidh sé go gcomhlíonfaidh comhlachtaí poiblí a n-oibleagáid na sonraí ábhartha go léir a uaslódáil go hiomlán agus go tráthúil.

Beidh an clár lárnach ag feidhmiú go hiomlán, agus déanfar an tacar iomlán sonraí a uaslódáil ann faoi R1 2023.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2023.

C9.R7: Straitéis agus plean gníomhaíochta náisiúnta frith-éillithe a fhorbairt agus a chur chun feidhme

Is é is cuspóir don athchóiriú an creat frithéillithe a neartú trí chur chun feidhme na straitéise agus an phlean gníomhaíochta náisiúnta frith-éillithe reatha a áirithiú agus trí straitéis agus plean gníomhaíochta náisiúnta frith-éillithe nua a fhorbairt, arb é is aidhm dóibh feabhas a chur ar na sásraí chun calaois agus éilliú a chosc, a bhrath agus a cheartú (lena n-áirítear sa chóras soláthair phoiblí) agus chun an córas a neartú maidir leis an gcaoi a dtugtar aghaidh ar na rioscaí a bhaineann le coinbhleachtaí leasa.

Déanfar an straitéis agus an plean gníomhaíochta náisiúnta nua frith-éillithe a ullmhú le rannpháirtíocht éifeachtach an Tascfhórsa Frith-éillithe (féach an Athchóiriú C9.R2) bunaithe ar chomhairle beartais ó ECFE, tar éis comhairliúcháin fhorleathana le páirtithe leasmhara náisiúnta agus idirnáisiúnta, lena n-áirítear an Coimisiún agus GRECO, agus in idirphlé le páirtithe leasmhara a ionchorpraíonn a gcuid moltaí. Tabharfaidh sí aird ar leith ar an gcreat institiúideach agus normatach a neartú don chomhrac i gcoinne an éillithe ardleibhéil trí thrédhearcacht obair na gcomhlachtaí poiblí a fheabhsú (lena n-áirítear ar an leibhéal sinsearach polaitiúil). Ag cur leis an straitéis frithchalaoise agus frithéillithe a luaitear in Athchóiriú C9.R20 agus ag teacht leis an straitéis sin (a mheastar a bheith teoranta do thacaíocht ón Aontas), áiritheofar leis an straitéis agus an plean gníomhaíochta Náisiúnta Frithéillithe cur chun feidhme comhleanúnach beart frithchalaoise agus frithéillithe le haghaidh tacaíocht airgeadais náisiúnta agus tacaíocht airgeadais an Aontais araon.

Áireofar sa phlean gníomhaíochta gníomhaíochtaí tiomnaithe chun an brú faoi chois ar éilliú a neartú; rialú riaracháin a bhaineann le dearbhuithe sócmhainní a neartú; meicníochtaí inmheánacha éifeachtúla a fhorbairt chun feasacht ar ábhair ionracais sa rialtas a chur chun cinn agus a ardú; athbhreithniú a dhéanamh ar chur i bhfeidhm an Chóid Eitice Gairmiúla ag Cór Oifigiúil Rialtas na hUngáire chomh maith le cleachtais na rialtas áitiúil chun dea-chleachtais a shainaithint agus a chur chun cinn maidir le teagmhálacha le brústocairí agus coinbhleacht leasa a chosc; agus cód iompair a ghlacadh, a chur ar fáil go poiblí agus tosú ar a chur i bhfeidhm do dhaoine a bhfuil na feidhmeanna feidhmiúcháin is airde acu (mar shainíonn GRECO), lena n-áirítear teagmháil le brústocairí, srianta iarfhostaíochta agus fostaíocht gaolta agus cur chun cinn le haghaidh fostaíochta.

Glacfar an straitéis agus an plean gníomhaíochta náisiúnta frithéillithe (lena gcumhdaítear an tréimhse idir an 1 Iúil 2023 agus an 31 Nollaig 2025), agus cuirfear tús le cur chun feidhme a phlean gníomhaíochta, faoi R2 2023. Déanfar athbhreithniú rialta ar an straitéis agus ar an bplean gníomhaíochta náisiúnta frith-éillithe, agus ábhar thuarascálacha an Tascfhórsa um Fhrith-Éillithe (féach Athchóiriú C9.R2) agus an tÚdarás Sláine (féach Athchóiriú C9.R1) á gcur san áireamh.

Déanfaidh an Rialtas tuarascáil a ghlacadh agus a chur ar fáil go poiblí ina ndéanfar measúnú ar chur chun feidhme na straitéise Náisiúnta Frith-éillithe nua agus ar na gníomhaíochtaí faoin bplean gníomhaíochta faoi R1 2026.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2026    .

C9.R8: Córais chomhair na seirbhíse ionchúisimh a uasghrádú chun dul i ngleic le cleachtais éillithe

Is é is cuspóir don athchóiriú sin éifeachtúlacht an riaracháin phoiblí a mhéadú agus, ar an gcaoi sin, rannchuidiú leis an gcreat frith-éillithe a neartú tríd an méid seo a leanas a chur i bhfeidhm:

-faoi R4 2024, córas nua TF chun doiciméid íogaire a láimhseáil, rud lena dtacófar le hobair riaracháin agus malartú faisnéise seacht n-aonad eagraíochtúla ar a laghad a bhfuil baint acu le himscrúduithe ionchúisimh agus lena n-éascófar an obair sin; agus

-agus faoi R4 2025, córas nua TF chun comhaid cásanna a bhainistiú, rud lena dtacófar le hobair imscrúdaitheach seacht n-aonad eagraíochtúla a bhfuil baint acu le himscrúduithe ionchúisimh agus lena n-éascófar an obair sin.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R4 2025.

C9.R9: Múscailt feasachta maidir le deireadh a chur le híocaíochtaí aisce in earnáil an chúraim sláinte

Is é is aidhm don athchóiriú seo feasacht a mhúscailt i measc saoránach maidir le coiriúlú íocaíochtaí aisce in earnáil an chúraim sláinte – lena n-áirítear trí ábhar feachtais chlóite, ar an teilifís agus ar líne, trí scaipeadh faisnéise – agus ar an gcaoi sin rannchuidiú le deireadh a chur leo.

Tá an beart seo ina chomhlánú ar na hathruithe dlí chun coir a dhéanamh as íocaíochtaí aisce in earnáil an chúraim sláinte agus ar an reachtaíocht chun conradh fostaíochta nua a thabhairt isteach do dhochtúirí arb é is aidhm dó deireadh a chur le híocaíochtaí aisce, agus a bheidh nasctha leis sin, lena méadófar na tuarastail do dhochtúirí agus cónaitheoirí a fhostaítear faoi fhorálacha an chonartha sin.

Is éard a bheidh i gceist leis an mbeart feachtas cuimsitheach faisnéise agus múscailte feasachta chun dul i gcion ar chúig mhilliún saoránach ar a laghad. Faoi R3 2023 foilseofar measúnú eatramhach ar na chéad torthaí a bhí ar an bhfeachtas, measúnú ina sainaithneofar líon na saoránach ar thángthas orthu, an t-athrú ar dhearcadh na saoránach maidir le hinghlacthacht íocaíochtaí aisce i gcúram sláinte i gcomparáid leis an gcás sular seoladh an feachtas múscailte feasachta, agus na ceachtanna a foghlaimíodh agus ina dtarraingeofar anuas moltaí le haghaidh na coda eile den fheachtas.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R4 2024.

C9.R10: Sciar na nósanna imeachta soláthair phoiblí tairiscintí aonair a laghdú

Is é cuspóir an athchóirithe an iomaíocht sa soláthar poiblí a fheabhsú agus trédhearcacht, éifeachtacht agus stóinseacht na bpróiseas gaolmhar a mhéadú trí laghdú a dhéanamh ar sciar na nósanna imeachta soláthair phoiblí tairiscintí aonair a mhaoinítear ó chistí an Aontais nó ón mbuiséad náisiúnta.

Áirítear san athchóiriú sin sraith chuimsitheach gníomhaíochtaí arb é is aidhm leo iomaíocht a mhéadú i soláthar poiblí.

Déanfar sciar na nósanna imeachta tairisceana um sholáthar poiblí — os cionn thairseacha soláthair phoiblí an Aontais agus faoi bhun na dtairseach sin — le tairiscintí aonair a laghdú agus a choinneáil faoi bhun 15 % (i) i gcás soláthairtí poiblí a mhaoinítear go hiomlán nó go páirteach ó thacaíocht ón Aontas; agus (ii) maidir le soláthairtí poiblí a mhaoinítear as acmhainní náisiúnta faoi seach, i gcomhréir leis an amlíne a shonraítear sna spriocanna thíos. Déanfar sciar na dtairiscintí aonair a ríomh i gcomhréir le modheolaíocht Scórchlár an Mhargaidh Aonair. Dearbhófar freisin sna tuarascálacha iniúchóireachta críochnaitheacha ina bhfuil tuairimí iniúchóireachta neamhcháilithe ó EUTAF go bhfuil sciar na dtairiscintí aonair faoi bhun na spriocanna comhfhreagracha.

Déanfar uirlis faireacháin agus tuairiscithe ('uirlis tuairiscithe tairisceana aonair’) a chur ar bun agus a chur i bhfeidhm sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta chun gur féidir faireachán agus tuairisciú a dhéanamh ar dhul chun cinn i dtreo na spriocanna a bhaineann leis an mbeart seo. Déanfar comhlíonadh mhodheolaíocht Scórchlár an Mhargaidh Aonair ag an uirlis sin, go bhfuil na sonraí san uirlis cruinn agus iomlán, lena n-áirítear do leibhéal na mbonnlínte, a dheimhniú le tuarascáil iniúchóireachta chríochnaitheach le tuairim iniúchóireachta neamhcháilithe ó EUTAF. Faoi R4 2022, beidh sonraí maidir le tásca geografacha san áireamh san uirlis freisin. Ullmhóidh an aireacht atá freagrach as soláthar poiblí an chéad tuarascáil i scríbhinn bunaithe ar fhaisnéis ón uirlis um tairiscintí aonair, lena n-áirítear dearbhfhigiúirí agus scaireanna, tásca geografacha agus sainaithint seirbhísí agus táirgí agus cuirfear ar fáil go poiblí í ar shuíomh gréasáin EPS faoi R1 2023 agus go bliantúil ina dhiaidh sin.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2023.

C9.R11: An Córas Leictreonach Soláthair Phoiblí (EPS) a fhorbairt chun trédhearcacht a mhéadú

Is é is cuspóir don athchóiriú seo trédhearcacht na soláthairtí poiblí a mhéadú agus maoirseacht agus anailís neamhspleách ar iomaíocht i soláthar poiblí a éascú trí na sonraí tairisceana go léir a chur ar fáil go poiblí, agus saoir in aisce, i bhformáid oll-íoslódáil agus meaisín-inléite tríd an gCóras Leictreonach Soláthair Phoiblí (EPS) a fhorbairt.

Déanfar EPS a uasghrádú sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta, chun gur féidir gach fógra dámhachtana conartha maidir le nósanna imeachta soláthair phoiblí i bhfoirm struchtúrtha a fhoilsiú a nuashonrófar go rialta, rud a fhágfaidh gur féidir na sonraí uile a bhaineann le fógraí dámhachtana conartha a chuardach, a onnmhairiú agus a phróiseáil le meaisín. Sa bhunachar sonraí sin, beidh na hoibreoirí eacnamaíocha go léir, lena n-áirítear baill aonair cuibhreannais, inaitheanta le haitheantóir uathúil. Beidh an bunachar sonraí a nuashonraítear go rialta inrochtana agus in-íoslódáilte ag aon duine ó leathanach baile EPS gan chlárú.

Sula gcuirfear an chéad iarraidh ar íocaíocht isteach faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta, cuirfear faisnéis a bhaineann le fochonraitheoirí ar fáil freisin sa EPS i bhformáid struchtúrtha. Faoi R1 2023, beidh gach fógra dámhachtana conartha ón 1 Eanáir 2014 ar aghaidh sa bhunachar sonraí freisin, maille leis an bhfaisnéis uile is gá, lena n-áirítear maidir le fochonraitheoirí.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2023.

C9.R12: I1.R10 Creat tomhais feidhmíochta le haghaidh soláthar poiblí

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú seo creat cuimsitheach tomhais feidhmíochta a bhunú chun faireachán agus measúnú leanúnach a dhéanamh ar éifeachtúlacht agus ar chost-éifeachtacht an tsoláthair phoiblí san Ungáir.

Déanfar an creat tomhais feidhmíochta a fhorbairt le rannpháirtíocht iomlán agus éifeachtach eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha atá gníomhach i réimse an tsoláthair phoiblí agus saineolaithe soláthair phoiblí. Roghnófar na heagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha trí nós imeachta roghnúcháin oscailte, trédhearcach agus neamh-idirdhealaitheach bunaithe ar chritéir oibiachtúla a bhaineann le saineolas agus fiúntas.

Tiocfaidh an creat tomhais feidhmíochta bhfeidhm sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta. Cumasófar leis, go háirithe, anailís bhliantúil ar leibhéal na bpróiseas soláthair phoiblí nár éirigh leo agus ar na cúiseanna atá leo; sciar na gconarthaí a chealaítear ina n-iomláine le linn fhorghníomhú an chonartha; an sciar de mhoilleanna i gcur i gcrích an chonartha; sciar an róchaiteachais a tharla (lena n-áirítear a gcion agus a méid); sciar na gconarthaí soláthair arna ndámhachtain ina gcuirtear san áireamh go sainráite an saolré iomlán nó costáil saolré; sciar rannpháirtíocht rathúil micrifhiontar agus fiontar beag i soláthairtí poiblí; luach agus sciar na nósanna imeachta soláthair phoiblí le tairiscintí aonair arna maoiniú ó acmhainní náisiúnta agus ó thacaíocht ón Aontas ar leithligh agus/nó an dá rud.

Déanfar an anailís bunaithe ar an méid thuas le rannpháirtíocht iomlán éifeachtach eagraíochtaí neamhrialtasacha neamhspleácha roghnaithe agus saineolaithe neamhspleácha soláthair phoiblí agus cuirfear torthaí na hanailíse sin ar fáil go poiblí faoi R1 2023 den chéad uair don bhliain 2022 agus gach bliain ina dhiaidh sin.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2023.

C9.R13: Plean gníomhaíochta chun an leibhéal iomaíochais sa soláthar poiblí a mhéadú

Is é cuspóir an athchóirithe sin leibhéal na hiomaíochta sa soláthar poiblí a mhéadú trí phlean gníomhaíochta cuimsitheach a ghlacadh agus a chur chun feidhme.

Beidh gníomhaíochtaí sa phlean gníomhaíochta bunaithe ar mheasúnú ar dhea-chleachtais chun iomaíocht a éascú i réimse an tsoláthair phoiblí; na chéad torthaí ar an gcreat tomhais feidhmíochta (féach Athchóiriú C9.R12) agus tograí arna dtarraingt anuas bunaithe air chun iomaíocht sa soláthar poiblí a éascú; na torthaí, na cinntí agus na moltaí atá ar fáil ón Údarás Sláine (féach Athchóiriú C9.R1) ábhartha don iomaíocht i soláthairtí poiblí.

Déanfaidh an plean gníomhaíochta cuspóirí sonracha intomhaiste atá le baint amach gach bliain a leagan amach; bearta a shainiú atá ábhartha chun na cuspóirí gaolmhara a bhaint amach; sprioc-amanna beachta a leagan síos maidir le cur chun feidhme na mbeart agus táscairí ábhartha a shannadh do gach beart chun faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn a chur chun feidhme; an t-údarás nó an institiúid ábhartha atá freagrach as gach beart a chur chun feidhme a shainaithint; sásra faireacháin a bhunú chun measúnú a dhéanamh ar an dul chun cinn i dtreo bhaint amach na gcuspóirí sa phlean gníomhaíochta; foráil shonrach a áireamh chun athbhreithniú bliantúil a dhéanamh ar an bplean gníomhaíochta agus é a athbhreithniú de réir mar is gá; agus a áirithiú go ndéanfar staid reatha bhliantúil maidir le cur chun feidhme na ngníomhaíochtaí sa phlean gníomhaíochta nó maidir leis na hathbhreithnithe air a chur ar fáil go poiblí gan mhoill.

Glacfar an plean gníomhaíochta faoi R1 2023. Tar éis an chéad athbhreithnithe bhliantúil, déanfaidh an Rialtas an plean gníomhaíochta athbhreithnithe a ghlacadh agus a chur ar fáil go poiblí, lena n-áirítear staid na himeartha maidir le gach ceann de na bearta ann a chur chun feidhme, faoi R1 2024.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2024.

C9.R14: Scéim oiliúna agus scéim tacaíochta do mhicrifhiontair agus d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide chun a rannpháirtíocht i nósanna imeachta soláthair phoiblí a éascú

Is é is cuspóir don athchóiriú sin rannpháirtíocht micrifhiontar, fiontar beag agus fiontar meánmhéide a éascú (le béim ar mhicrifhiontair agus ar fhiontair bheaga) i nósanna imeachta soláthair phoiblí.

Chun na críche sin, forbróidh an cuirfidh an Ungáir chun feidhme scéim oiliúna ina gcuirfear an fhaisnéis theoiriciúil agus phraiticiúil is tábhachtaí ar fáil saor in aisce do mhicrifhiontair, d‘fhiontair bheaga agus d’fhiontair mheánmhéide maidir leis an gcaoi ar féidir leo páirt a ghlacadh go rathúil i nósanna imeachta soláthair phoiblí. Beidh an oiliúint bunaithe ar oiliúint nuafhorbartha agus ar ábhair ríomhfhoghlama. Cuimseoidh ábhair oiliúna nuafhorbartha ar a laghad ábhair a bhaineann le nósanna imeachta soláthair phoiblí agus céim a n-ullmhaithe, úsáid éifeachtach leigheasanna agus na sainiúlachtaí a thagann chun cinn i gcomhlíonadh conartha phoiblí. Áiritheofar go ndéanfar meastóireacht ar éifeachtúlacht na hoiliúna. Cuirfear oiliúint ar fáil do 1 000 micrifhiontar, fiontar beag agus fiontar meánmhéide ar a laghad faoi R1 2024 agus do 2 200 micrifhiontar, fiontar beag agus fiontar meánmhéide ar a laghad faoi R2 2026. Déanfar tuarascáil mheastóireachta ina ndéanfar meastóireacht ar éifeachtacht agus éifeachtúlacht an bhirt oiliúna a chur ar fáil go poiblí faoi R2 2026.

Déanfaidh an Ungáir freisin, faoi R1 2023, scéim tacaíochta a chur ar bun agus a chur chun feidhme lena soláthrófar cúiteamh cnapshuime, bunaithe ar chritéir roghnúcháin oibiachtúla, neamh-idirdhealaitheacha agus thrédhearcacha, a bheidh le híoc go díreach le 1 800 micrifhiontar, fiontar beag agus fiontar beag ar a laghad (agus béim ar mhicrifhiontair agus ar fhiontair bheaga) faoi R2 2026, as a gcostais a bhaineann lena rannpháirtíocht i nósanna imeachta soláthair phoiblí. Faoi R3 2024, déanfar meastóireacht mheántéarma ar an scéim tacaíochta, agus faoi R2 2026, déanfar meastóireacht deiridh ar an scéim tacaíochta, ar bhreisluach agus éifeachtacht an chláir.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R2 2026.

C9.R15: Ról agus cumhachtaí na Comhairle Náisiúnta Breithiúnacha a neartú chun cumhachtaí Uachtarán Oifig Náisiúnta na mBreithiúna a fhrithchothromú

Is é cuspóir an athchóirithe cumhachtaí níos láidre a bhunú don Chomhairle Bhreithiúnach Náisiúnta (NJC) ionas gur féidir léi a ról bunreachtúil a fheidhmiú go héifeachtach maidir le maoirseacht a dhéanamh ar riarachán lárnach na gcúirteanna, agus neamhspleáchas na Comhairle a chothabháil ag an am céanna bunaithe ar a comhaltaí a bheith tofa ag breithiúna. Mar thoradh ar an athchóiriú, neartófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna agus na mbreithiúna arna mbunú le dlí i gcomhréir le hAirteagal 19 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE) agus le acquis ábhartha an Aontais.

Leis an athchóiriú, bunófar cumhachtaí níos láidre don NJC agus áireofar ann leasuithe reachtacha chun a áirithiú go dtabharfaidh an CGN tuairim cheangailteach réasúnaithe ar roinnt ábhar a bhaineann le cinntí aonair agus rialacháin.

Áiritheofar leis an athchóiriú freisin go mbeidh acmhainní leordhóthanacha ag an NJC, lena n-áirítear foireann agus oifigí, chun a chúraimí a chur i gcrích ar bhealach éifeachtach.

Sula molfar na dréachtdlíthe is gá chun an t-athchóiriú sin a chur chun feidhme, eagrófar comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara, lena gceadófar ar a laghad don NJC, do chomhlachais bhreithiúnacha, do Chumann Barra na hUngáire, d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta, do Kúria, d’Oifig Náisiúnta na mBreithiúna (NOJ), don Chúirt Bhunreachtúil, agus don Ard-Ionchúisitheoir barúlacha a thabhairt laistigh de 15 lá ar a laghad.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích faoi R1 2023 agus roimh an gcéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R16: Neamhspleáchas breithiúnach na Cúirte Uachtaraí (Kúria) a neartú

Is é cuspóir an athchóirithe neamhspleáchas breithiúnach na Cúirte Uachtaraí (Kúria) a neartú. Mar thoradh ar an athchóiriú, neartófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna agus na mbreithiúna arna mbunú leis an dlí i gcomhréir le hAirteagal 19 CAE agus le acquis ábhartha an Aontais.

Is éard a bheidh san athchóiriú leasú a dhéanamh ar na rialacha maidir le toghadh Uachtarán Kúria; na rialacha maidir le scéim leithdháilte cásanna Kúria; agus na rialacha maidir le feidhmiú Kúria chun (i) cumhachtaí níos láidre a bhunú do chomhairle bhreithiúnach Kúria agus do ranna na mbreithiúna (‘kollégium’) lena mbaineann, (ii) deireadh a chur leis an bhféidearthacht comhaltaí den Chúirt Bhunreachtúil a bheith ina mbreithiúna agus ansin iad a cheapadh chuig Kúria gan an gnáthnós imeachta iarratais a leanúint, agus (iii) a áirithiú go dtabharfaidh NJC tuairim cheangailteach spreagtha maidir le hoiriúnacht iarrthóirí do phoist mar Uachtarán agus mar Leas-Uachtarán Kúria; cinnfear leis an dlí na critéir oiriúnachta, lena n-áirítear neamhspleáchas, neamhchlaontacht, ionracas agus ionracas. Beidh rochtain ag na hiarrthóirí os comhair na cúirte inniúla ar athbhreithniú breithiúnach brostaithe os comhair na cúirte inniúla.

Áiritheofar leis an athchóiriú freisin go mbeidh feidhm ag cumhachtaí neartaithe NJC dá dtagraítear in Athchóiriú C9.R15 maidir le hUachtarán Kúria agus é ag gníomhú mar údarás ceapacháin (i gcomhréir le hAcht CLXII de 2011).

Sula molfar na dréachtleasuithe is gá chun an t-athchóiriú sin a chur chun feidhme, eagrófar comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara, lena gceadófar ar a laghad do NJC, do chomhlachais bhreithiúnacha, do Chomhlachas Barra na hUngáire, d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta, do Kúria, do NOJ, don Chúirt Bhunreachtúil, agus don Ard-Ionchúisitheoir barúlacha a thabhairt laistigh de 15 lá ar a laghad.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích faoi R1 2023 agus roimh an gcéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R17: Deireadh a chur le bacainní ar tharchur chun réamhrialuithe chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh

Is é cuspóir an athchóirithe deireadh a chur le bacainní ar chúirteanna cásanna le haghaidh réamhrialuithe a tharchur go neamhspleách chuig Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE), agus ar an gcaoi sin comhlíonadh dhlí-eolaíocht CBAE a áirithiú. Mar thoradh ar an athchóiriú, neartófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna agus na mbreithiúna arna mbunú leis an dlí i gcomhréir le hAirteagal 19 CAE agus le acquis ábhartha an Aontais.

Is éard a bheidh san athchóiriú leasú a dhéanamh ar Ranna 666 et seq. den Chód um Nós Imeachta Coiriúil chun deireadh a chur leis an bhféidearthacht go ndéanfadh Kúria athbhreithniú ar dhlíthiúlacht an chinnidh ó bhreitheamh réamhthagairt a dhéanamh do CBAE, agus ar Alt 490 den Chód um Nós Imeachta Coiriúil maidir le bac a chur ar imeachtaí chun aon bhacainn ar chúirt maidir le réamhthagairt a dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 267 CFAE a bhaint.

Sula molfar na dréachtdlíthe is gá chun an t-athchóiriú sin a chur chun feidhme, eagrófar comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara, lena gceadófar ar a laghad do NJC, do chomhlachais bhreithiúnacha, do Chomhlachas Barra na hUngáire, d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta, do Kúria, do NOJ, don Chúirt Bhunreachtúil, agus don Ard-Ionchúisitheoir barúlacha a thabhairt laistigh de 15 lá ar a laghad.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích faoi R1 2023 agus roimh an gcéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R18: Athchóiriú maidir leis an athbhreithniú ar bhreithiúnais chríochnaitheacha ón gCúirt Bhunreachtúil

Is éard a bheidh san athchóiriú deireadh a chur leis an bhféidearthacht, a tugadh isteach in 2019 trí Alt 27 d’Acht CLI de 2011 a leasú, go ndéanfadh údaráis phoiblí agóid os comhair na Cúirte Bunreachtúla i gcoinne cinntí breithiúnacha críochnaitheacha. Mar thoradh ar an athchóiriú, neartófar neamhspleáchas agus neamhchlaontacht na gcúirteanna agus na mbreithiúna arna mbunú leis an dlí i gcomhréir le hAirteagal 19 CAE agus le acquis ábhartha an Aontais.

Sula molfar na dréachtdlíthe is gá chun an t-athchóiriú sin a chur chun feidhme, eagrófar comhairliúchán leis na páirtithe leasmhara, lena gceadófar ar a laghad do NJC, do chomhlachais bhreithiúnacha, do Chomhlachas Barra na hUngáire, d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta, do Kúria, do NOJ, don Chúirt Bhunreachtúil, agus don Ard-Ionchúisitheoir barúlacha a thabhairt laistigh de 15 lá ar a laghad.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích faoi R1 2023 agus roimh an gcéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R19: Forálacha dlíthiúla treisithe lena leagtar amach socruithe cur chun feidhme, faireacháin, iniúchóireachta agus rialaithe chun úsáid fhónta thacaíocht an Aontais a ráthú

Is é cuspóir an athchóirithe cur chun feidhme, faireachán, rialú agus iniúchadh éifeachtach thacaíocht an Aontais agus cosaint leasanna airgeadais an Aontais a áirithiú.

Chun na críche sin, tiocfaidh forálacha dlíthiúla lena leagtar amach róil agus freagrachtaí comhlachtaí a bhfuil baint acu le cur chun feidhme, faireachán, rialú agus iniúchóireacht thacaíocht an Aontais san Ungáir i bhfeidhm sula dtíolacfar an chéad iarraidh ar íocaíocht faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta, chun an méid seo a leanas a áirithiú:

-go neartófar bainistiú riosca agus cosc, brath agus ceartú calaoise, éillithe, coinbhleachta leasa agus cistithe dhúbailte;

-go gcuirfear rialacha, nósanna imeachta agus sásraí rialaithe éifeachtacha i bhfeidhm maidir le dearbhuithe coinbhleachta leasa; agus

-go ndéanfar uainíocht rialta ar bhaill foirne i bpoist íogaire agus go n-áiritheofar go ndéanfar maoirseacht éifeachtach orthu.

I ndáil go sonrach leis an bplean téarnaimh agus athléimneachta, bunófar freisin leis na forálacha dlíthiúla thuasluaite an sainordú dlíthiúil trí róil agus freagrachtaí mionsonraithe na gcomhlachtaí a bhfuil baint acu le cur chun feidhme, iniúchadh agus rialú chur chun feidhme an phlean téarnaimh agus athléimneachta a leagan amach, rialacha a leagan amach a bhaineann le bailiú agus iontaofacht sonraí a bhaineann le faireachán a dhéanamh ar ghnóthú clocha míle agus spriocanna sa phlean, nósanna imeachta maidir le tarraingt suas agus iontaofacht na ndearbhuithe bainistíochta, na n-achoimrí iniúchóireachta agus na n-iarrataí íocaíochta, chomh maith le nósanna imeachta lena n-áirithítear bailiú na sonraí uile i gcomhréir le hAirteagal 22 de Rialachán RRF.

Mar chomhlánú ar na socruithe dlíthiúla thuasluaite, déanfaidh an Ungáir treoirlínte cuimsitheacha a fhorbairt agus a chur i bhfeidhm lena n-áiritheofar cásanna coinbhleachta leasa a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach sula gcuirfear isteach an chéad iarraidh ar íocaíocht. Leagfar amach go mionsonraithe sna treoirlínte na cúraimí agus na hoibleagáidí gaolmhara do gach ceann de na comhlachtaí a bhfuil baint acu le cur chun feidhme, bainistiú agus rialú thacaíocht an Aontais lena n-áiritheofar go ndéanfar cásanna coinbhleachta leasa a chosc, a bhrath, a rialú agus a cheartú go héifeachtach.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R20: Straitéis éifeachtach frithchalaoise agus frithéillithe chun tacaíocht an Aontais a chur chun feidhme, a iniúchadh agus a rialú

Is é cuspóir an athchóirithe a áirithiú go ndéanfar calaois agus éilliú a bhaineann le haon tacaíocht ón Aontas san Ungáir a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach trí straitéis chuimsitheach frith-éillithe agus frithchalaoise a chur i bhfeidhm agus a chur chun feidhme.

Déanfar an straitéis frithchalaoise agus frithéillithe a chomhlánú le plean gníomhaíochta ina leagfar amach gníomhaíochtaí soiléire agus cuimsitheacha a chomhfhreagraíonn do na cuspóirí a leagtar amach sa straitéis. I gcás gach ceann de na gníomhaíochtaí, sainaithneofar spriocdhátaí soiléire le haghaidh cur chun feidhme, comhlachtaí freagracha, agus táscairí sonracha chun dul chun cinn a thomhas.

Glacfar an straitéis agus an plean gníomhaíochta sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R21: Úsáid iomlán agus éifeachtach a bhaint as córas Arachne chun tacaíocht uile an Aontais a fháil

Is é cuspóir an athchóirithe a áirithiú go ndéanfar calaois, éilliú, coinbhleacht leasa, cistiú dúbailte agus neamhrialtachtaí eile a bhaineann le haon tacaíocht ón Aontas san Ungáir a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach trí úsáid iomlán agus éifeachtach a bhaint as uirlis mianadóireachta sonraí agus scórála riosca Arachne an Choimisiúin.

Chun na críche sin, déanfaidh an Rialtas nósanna imeachta a fhormheas agus a chur i bhfeidhm lena n-áiritheofar go n-uaslódálfaidh na húdaráis náisiúnta ábhartha na sonraí ábhartha uile isteach i gcóras Arachne gach dhá mhí, go gcuirfidh siad obair leantach rialta agus éifeachtach ar fáil maidir leis an scóráil riosca arna ghiniúint ag córas Arachne. Dearbhófar le tuarascáil iniúchóireachta chríochnaitheach EUTAF le tuairim iniúchóireachta neamhcháilithe oiriúnacht na nósanna imeachta agus na socruithe agus iomláine na sonraí a uaslódáladh.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R22: Stiúrthóireacht um Iniúchóireacht Inmheánach agus um Shláine a bhunú chun rialú coinbhleachtaí leasa a threisiú agus tacaíocht ón Aontas á cur chun feidhme

Is é cuspóir an athchóirithe a áirithiú go ndéanfar coinbhleachtaí leasa a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach i gcur chun feidhme thacaíocht an Aontais, trí Stiúrthóireacht um Iniúchóireacht Inmheánach agus um Shláine (DIAI) a bhunú laistigh den aireacht atá freagrach as tacaíocht an Aontais a chur chun feidhme san Ungáir.

Déanfaidh an DIAI rialú rialta agus éifeachtach ar dhearbhuithe coinbhleachta leasa agus imscrúdóidh sé amhras maidir le coinbhleacht leasa a tuairiscíodh. Arna iarraidh sin, tabharfaidh an DIAI rochtain iomlán gan mhoill ar na dearbhuithe uile maidir le coinbhleacht leasa agus ar a chomhaid uile don Údarás Sláine (arna bhunú faoi athchóiriú C9.R1). Leis an dlí lena mbunaítear DIAI, áiritheofar a neamhspleáchas iomlán agus na hinniúlachtaí iomchuí chun gníomhú i ndáil le haon údarás nó comhlacht náisiúnta a bhfuil baint aige le cur chun feidhme thacaíocht an Aontais san Ungáir. Ullmhóidh an DIAI tuarascáil bhliantúil ar a chuid oibre agus cuirfidh sé faoi bhráid an Údaráis Sláine í.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R23: Cumas EUTAF a áirithiú chun a chuid cúraimí a chur i gcrích go héifeachtach

Is é cuspóir an athchóirithe seo a áirithiú go ndéanfar calaois agus éilliú a chosc, a bhrath agus a cheartú go héifeachtach agus tacaíocht an Aontais á cur chun feidhme, trína áirithiú go bhfuil na hacmhainní airgeadais agus daonna is gá ag an Údarás Iniúchóireachta (EUTAF) chun a neamhspleáchas a chosaint agus chun cur ar a chumas a chúraimí a dhéanamh ar bhealach éifeachtach agus tráthúil.

Áiritheofar leis an athchóiriú go mbunófar buiséad bliantúil EUTAF ar bhonn togra tosaigh ó EUTAF, agus ní dhéanfar é a mhodhnú ach amháin má tá údar poiblí leis, agus ní dhéanfar é a mhodhnú ar bhealach a bhainfeadh an bonn de chumas EUTAF a chúraimí a dhéanamh ar bhealach éifeachtach agus tráthúil; go socraítear luach saothair fhoireann EUTAF ag 70 % den luach saothair is infheidhme maidir le foireann na hOifige Iniúchóireachta Stáit; go mbeidh na sainchumais chéanna ag ceann EUTAF chun cinneadh a dhéanamh maidir le bunphrionsabail an tuarastail, na sochar agus na ndálaí oibre agus atá ar fáil d’uachtarán Oifig Iniúchóireachta an Stáit, agus nach bhféadfar aon socrú a imíonn ó na cinn is infheidhme maidir le hOifig Iniúchóireachta an Stáit a dhéanamh ach amháin ar thogra i scríbhinn a bhfuil údar cuí leis ó cheann EUTAF; agus go gcoinneofar neamhspleáchas feidhmiúil agus gairmiúil EUTAF agus go leanfaidh foireann EUTAF de threoracha a lorg nó a ghlacadh maidir lena chuid oibre iniúchóireachta.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R24: An comhar le OLAF a neartú chun brath calaoise a bhaineann le cur chun feidhme thacaíocht an Aontais a threisiú

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú na socruithe a bhaineann le brath calaoise a bhaineann le húsáid mhaoiniú an Aontais a threisiú agus comhar le OLAF a neartú.

Chun na críche sin, tiocfaidh reachtaíocht i bhfeidhm chun údarás inniúil náisiúnta a ainmniú chun cabhrú le OLAF lena sheiceálacha ar an láthair san Ungáir, agus chun an fhéidearthacht a thabhairt isteach smachtbhannaí airgeadais a thobhach ar ghníomhaithe eacnamaíocha nach gcomhoibríonn le OLAF le linn a seiceálacha agus a chigireachtaí ar an láthair.

Cuirfear cur chun feidhme an athchóirithe i gcrích sula dtíolacfar an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta.

C9.R25: Cur chun feidhme, rialú agus iniúchadh éifeachtach an Phlean maidir le Téarnamh agus Athléimneacht agus cosaint leasanna airgeadais an Aontais

Is é cuspóir an athchóirithe sin cur chun feidhme, rialú agus iniúchadh éifeachtach an phlean téarnaimh agus athléimneachta agus cosaint leasanna airgeadais an Aontais a áirithiú, trí chóras cuí stórais a chur ar bun chun sonraí a thaifeadadh agus a stóráil agus an plean téarnaimh agus athléimneachta á chur chun feidhme, agus trína áirithiú go bhfuil straitéis iniúchóireachta éifeachtach i bhfeidhm ag EUTAF chun iniúchadh a dhéanamh ar chur chun feidhme an phlean téarnaimh agus athléimneachta.

Chun na críche sin:

-beidh córas stórais chun na sonraí ábhartha uile a bhaineann le cur chun feidhme an phlean téarnaimh agus athléimneachta – baint amach clocha míle agus spriocanna, sonraí maidir le faighteoirí deiridh, conraitheoirí, fochonraitheoirí agus úinéirí tairbhiúla – a thaifeadadh agus a stóráil ag feidhmiú agus ag oibriú go hiomlán. Dearbhóidh tuarascáil iniúchóireachta chríochnaitheach ó EUTA, le tuairim iniúchóireachta neamhcháilithe, feidhmiúlachtaí an chórais stórais agus go bhfuil an córas ag feidhmiú go hiomlán agus ag oibriú;

-d’fhonn an iontaofacht agus an dearbhú arna fháil óna achoimrí iniúchóireachta a áirithiú, glacfaidh údarás iniúchóireachta phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire (EUTAF) straitéis iniúchóireachta lena n-áiritheofar iniúchadh éifeachtach ar chur chun feidhme phlean téarnaimh agus athléimneachta na hUngáire, i gcomhréir le caighdeáin iniúchóireachta a bhfuil glacadh leo go hidirnáisiúnta.

Cuirfear an t-athchóiriú chun feidhme sula gcuirfear an chéad iarraidh íocaíochta faoin bplean téarnaimh agus athléimneachta faoi bhráid an Choimisiúin.

C9.R26: Trédhearcacht agus rochtain ar fhaisnéis phoiblí a fheabhsú 

Tá sé de chuspóir ag an athchóiriú trédhearcacht a threisiú agus rochtain ar fhaisnéis phoiblí a fheabhsú.

Leis an gcéad fhobheart, éascófar rochtain ar fhaisnéis phoiblí trína áirithiú go ndéanfar, mar phrionsabal, sonraí poiblí a sholáthar saor in aisce. I gcásanna eisceachtúla ina bhféadfar táillí a ghearradh as rochtain ar fhaisnéis phoiblí, beidh na táillí sin réasúnta agus íseal go leor agus ní áireofar iontu costais ghaolmhara saothair. Chun na críche sin, tiocfaidh leasuithe reachtacha i bhfeidhm, agus tosófar á gcur i bhfeidhm, (i) lena gcuirfear deireadh leis an bhféidearthacht atá ag sealbhóir na faisnéise poiblí costais saothair a mhuirearú chun rochtain ar iarraidh ar fhaisnéis phoiblí a chomhlíonadh; (ii) lena dtabharfar isteach uasteorainn fhoriomlán HUF 190 000 do tháillí is féidir a ghearradh ar iarrthóir sonraí as a iarraidh ar fhaisnéis phoiblí a chomhlíonadh; (iii) ní sháróidh na táillí a ghearrfar na costais iarbhír arna dtabhú ag sealbhóirí sonraí agus ní bhainfidh siad ach leis na costais a bhaineann le cóipeáil agus seachadadh faisnéise, agus ní fhéadfaidh sealbhóir na faisnéise poiblí iad a ghearradh ach amháin má sháraíonn na costais sin HUF 10 000. Sula molfaidh an Rialtas na leasuithe thuasluaite, cuirfidh sé san áireamh na tograí ón Údarás Náisiúnta um Chosaint Sonraí agus um Shaoráil Faisnéise (NAIH) a bhaineann le costais aonaid a bhaineann leis an gcostas a bhaineann le sonraí a chóipeáil agus a sheachadadh chomh maith le modh ríofa na dtáillí a fhéadfar a ghearradh as iarrataí ar fhaisnéis a rochtain. Cinnteoidh an Rialtas freisin go ndéanfar aon fhaisnéis a chuirfear ar fáil ar iarraidh ar rochtain ar fhaisnéis a chur ar fáil go comhuaineach sa chlár lárnach dá dtagraítear in athchóiriú C9.R6.

Áiritheofar leis an dara fobheart go ndéanfaidh Oifig Rialaithe an Rialtais (KEHI) athbhreithniú rialta ar chomhlíonadh na rialacha maidir le rochtain ar fhaisnéis phoiblí ag comhlachtaí poiblí. Déanfaidh Oifig Rialaithe an Rialtais seiceálacha cuimsitheacha agus mionsonraithe ar gach comhlacht poiblí dhá uair sa bhliain ar a laghad chun a mheas an gcomhlíonann siad na ceanglais atá orthu maidir le trédhearcacht sonraí poiblí agus rochtain ar shonraí a bhaineann le leas an phobail a sholáthar. Leagfar amach torthaí na seiceálacha sin i dtuarascáil chuimsitheach a mbeidh rochtain ag an bpobal uirthi agus ina sainaithneofar na heasnaimh in aghaidh an chomhlachta phoiblí lena mbaineann (ina sainaithneofar, ar a laghad, an líon iarrataí ar rochtain ar shonraí poiblí a fuarthas, líon na ngearán a bhaineann le comhroinnt sonraí poiblí, líon na n-iarrataí a comhlíonadh agus líon na laethanta a thóg sé iad a chomhlíonadh) agus an chaoi a ndéanfar na heasnaimh sin a leigheas agus a fhiosrú, mar aon le moltaí faoin gcaoi a bhféadfar feabhas a chur ar rochtain ar shonraí poiblí. Foilseofar an chéad tuarascáil den sórt sin faoin R4 2022, agus foilseofar tuarascálacha ina dhiaidh sin gach leath bliain go dtí R2 2026.

Ar deireadh, éascóidh an tríú fobheart rochtain ar fhaisnéis phoiblí agus teorainn le ré na nósanna imeachta breithiúnacha trí nós imeachta eisceachtúil a thabhairt isteach i gcásanna cúirte a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis phoiblí. Chuige sin, bunófar le gníomh reachtach ina leagfar amach an nós imeachta eisceachtúil sin na céimeanna agus na sprioc-amanna nós imeachta céanna a chuirtear i bhfeidhm i gcás cásanna a bhaineann le ceartú preasa mar a leagtar amach in Acht CXXX 2016 maidir le nósanna imeachta sibhialta, cé is moite den eisceacht gur trí lá oibre ar a laghad a bheidh sa spriocdháta don tréimhse toghairme in Alt 497(1) d’Acht CXXX 2016.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoin R4 2022.

C9.R27: Feabhas a chur ar cháilíocht na reachtóireachta agus ar rannpháirtíocht éifeachtach na bpáirtithe leasmhara agus na gcomhpháirtithe sóisialta sa chinnteoireacht

Is é is aidhm don athchóiriú sin cáilíocht agus intuarthacht na reachtóireachta a mhéadú trí úsáid chórasach measúnuithe tionchair agus rannpháirtíocht éifeachtach na gcomhpháirtithe sóisialta, na bpáirtithe leasmhara agus na saineolaithe neamhrialtasacha sa reachtóireacht a áirithiú. Tá sé d’aidhm aige freisin creat a bhunú le haghaidh comhairliúchán córasach agus éifeachtach leis na comhpháirtithe sóisialta agus leis na páirtithe leasmhara atá ábhartha do chur chun feidhme bhearta an phlean téarnaimh agus athléimneachta, chun rannchuidiú le feabhas a chur ar cháilíocht na reachtaíochta, chun an baol go mbeidh botúin bheartais ann a laghdú agus chun feabhas a chur ar fhormhaoirseacht ar chur chun feidhme an phlean téarnaimh agus athléimneachta ina iomláine.

Chun na críche sin:

-Tiocfaidh leasuithe reachtacha i bhfeidhm lena dtabharfar isteach go háirithe íostréimhse chomhairliúcháin éigeantach 8 lá do na gníomhartha reachtacha go léir arna nglacadh nó arna gcur síos lena nglacadh ag an Rialtas; tréimhse 5 lá ar a laghad a thabhairt isteach don Rialtas chun breithniú a dhéanamh ar na hionchuir a fuarthas le linn an chomhairliúcháin sula gcuirfidh sé bailchríoch ar a thogra le haghaidh gnímh reachtaigh; an oibleagáid a thabhairt isteach go ndéanfaidh Oifig Rialaithe an Rialtais (KEHI) measúnú bliantúil ar chomhlíonadh na n-oibleagáidí a leagtar amach in Acht CXXXI de 2010 maidir le rannpháirtíocht shóisialta sa reachtóireacht ag an Rialtas agus ag na haireachtaí (lena n-áirítear an raibh údar cuí le heisceachtaí); agus oibleagáid a thabhairt isteach d’Oifig Rialaithe an Rialtais fíneáil a ghearradh ar an aireacht atá freagrach as an ngníomh reachtach a ullmhú i gcás nach gcomhlíontar forálacha Acht CXXXI de 2010 maidir le rannpháirtíocht shóisialta sa reachtóireacht.

-Chun a áirithiú go gcomhlíonfar na hoibleagáidí thuas go héifeachtach sa chleachtas agus chun raon feidhme na n-eisceachtaí ó chur i bhfeidhm na rialacha sin a theorannú, áiritheofar go mbeidh gach bliain féilire 90 % ar a laghad de na foraitheanta rialtais, na foraitheanta aireachta arna nglacadh ag an rialtas agus na billí uile a chuireann an rialtas faoi bhráid na Parlaiminte faoi réir comhairliúchán poiblí, agus go ndéanfar na measúnuithe tionchair achoimre uile is gá a fhoilsiú a chur ar fáil go poiblí. Déanfar gach ceann de na spriocanna bliantúla a dheimhniú i dtuarascáil iniúchóireachta chríochnaitheach le tuairim iniúchóireachta neamhcháilithe ó EUTAF.

-Chun foráil a dhéanamh maidir le rannpháirtíocht níos córasaí agus níos éifeachtaí na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara agus na saineolaithe sa reachtóireacht agus chun measúnuithe tionchair a ullmhú le haghaidh leasuithe ar bhillí nó ar bhillí arna moladh ag Comhaltaí agus Coistí an Tionóil Náisiúnta, bunófar acmhainneacht bhreise riaracháin in Oifig an Tionóil Náisiúnta. Beidh an deis ag comhaltaí nó Coistí an Tionóil Náisiúnta dul i muinín Oifig an Tionóil Náisiúnta chun measúnuithe tionchair éifeachtacha a ullmhú agus comhairliúcháin éifeachtacha le páirtithe leasmhara a dhéanamh maidir leis na billí a mholann siad nó maidir le leasuithe ar bhillí a bhfuil sé beartaithe acu iad a thíolacadh lena mbreithniú. D’fhonn cáilíocht na measúnuithe tionchair a bheidh le déanamh ag Oifig an Tionóil Náisiúnta a éascú, áiritheofar go soláthróidh Oifig Staidrimh na hUngáire sonraí córasacha chun críche measúnuithe tionchair den sórt sin.

-Chun ullmhú measúnuithe tionchair rialála a éascú agus chun measúnú leordhóthanach a dhéanamh ar na cineálacha éagsúla tionchair a bhíonn ag reachtaíocht, glacfaidh an Rialtas modheolaíocht nua agus cuirfidh sé tús lena chur i bhfeidhm don mheasúnú tionchair córasach ar gach togra reachtach. Ullmhófar an mhodheolaíocht nua le rannpháirtíocht éifeachtach eagraíochtaí idirnáisiúnta a bhfuil saineolas acu a aithnítear go forleathan i réimse an mheasúnaithe tionchair rialála (amhail ECFE) agus comhpháirtithe sóisialta agus páirtithe leasmhara neamhrialtasacha agus aird chuí á tabhairt ar dhea-chleachtais na mBallstát eile agus na n-institiúidí idirnáisiúnta. Cuirfear tús leis an modheolaíocht nua a chur i bhfeidhm go córasach chun measúnuithe tionchair a dhéanamh ar gach togra reachtach ó R4 2023.

-Chun rannpháirtíocht éifeachtach agus iomlán na gcomhpháirtithe sóisialta agus na bpáirtithe leasmhara i gcur chun feidhme an phlean téarnaimh agus athléimneachta a áirithiú, leagfar amach i ngníomh reachtach oibleagáid shoiléir go rachfar i gcomhairle le comhpháirtithe sóisialta agus geallsealbhóirí ábhartha le linn chur chun feidhme an phlean; straitéis cheangailteach a leagan amach ina saineofar cúraimí agus freagrachtaí maidir leis an gcaoi a mbeidh na príomhpháirtithe leasmhara rannpháirteach i gcur chun feidhme na mbeart faoin bplean; agus coiste faireacháin a bhunú, a mbeidh sé de chúram air faireachán leanúnach a dhéanamh ar chur chun feidhme éifeachtach an phlean, ina mbeidh páirtithe leasmhara agus comhpháirtithe sóisialta atá ábhartha do chur chun feidhme chomhchodanna an phlean, agus 50 % ar a laghad de chomhaltaí an choiste faireacháin a dhéanann ionadaíocht ar eagraíochtaí na sochaí sibhialta atá neamhspleách ar an rialtas agus ar chomhlachtaí poiblí. Roghnófar comhaltaí an choiste faireacháin a dhéanfaidh ionadaíocht ar an tsochaí shibhialta trí phróiseas roghnúcháin oscailte, trédhearcach agus neamh-idirdhealaitheach bunaithe ar chritéir oibiachtúla a bhaineann le saineolas agus fiúntas.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R4 2023.

C9.R28: Tacaíocht don phróiseas cinnteoireachta agus reachtach sonraíbhunaithe d’fhonn trédhearcacht éifeachtúlachta a mhéadú agus rioscaí neamhrialtachtaí a laghdú

Is é is cuspóir don athchóiriú seo feabhas a chur ar léirshamhlú agus míniú éifeachtaí na reachtaíochta don phobal ar bhealach trédhearcach agus oibiachtúil.

Chun na críche sin, bunófar ardán sonraí agus uirlis samhaltaithe sonraí chun nascadh bunachar sonraí a áirithiú — i gcomhréir iomlán leis na rialacha maidir le cosaint sonraí — agus na hacmhainneachtaí le haghaidh samhaltú sonraí a fhorbairt bunaithe ar na sonraí sin. Ina theannta sin, déanfaidh ar a laghad 200 duine ó fhoirne aireachtaí líne, institiúidí rialtais agus ionadaithe comhpháirtithe sóisialta a bhfuil baint acu le pleanáil straitéiseach agus le réamhobair reachtach cúrsa oiliúna a chur i gcrích maidir le huirlisí agus cleachtais léirshamhlaithe sonraí.

Bunófar an t-ardán sonraí agus an uirlis samhaltaithe sonraí faoi R2 2024, agus cuirfear an oiliúint ar bun faoi R1 2025.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R1 2025.

C9.R29: Síneadh a chur leis an gcóras cinnteoireachta riaracháin uathoibríoch d’fhonn éifeachtúlacht agus trédhearcacht a mhéadú agus rioscaí neamhrialtachtaí a laghdú

Is é cuspóir an athchóirithe an córas cinnteoireachta riaracháin uathoibríoch a leathnú, d’fhonn a éifeachtúlacht agus a thrédhearcacht a mhéadú agus rioscaí neamhrialtachtaí amhail éilliú, botúin agus neamhréireachtaí sa chinnteoireacht a laghdú.

Chun na críche sin, tabharfar isteach trí chineál cásanna nua — riarachán feithiclí, eadóirseacht shimplithe (saoránacht a fháil) agus clárlann talún — ag a bhfuil feidhmiúlachtaí lánoibríochtúla sa chóras cinnteoireachta riaracháin uathoibríoch, lena mbeifear in ann iad a phróiseáil go hiomlán uathoibrithe, faoi R4 2024.

Beidh cur chun feidhme an athchóirithe tugtha chun críche faoi R4 2024.