AN COIMISIÚN EORPACH
An Bhruiséil,23.5.2022
COM(2022) 621 final
Moladh le haghaidh
MOLADH ÓN gCOMHAIRLE
maidir le beartais eacnamaíocha na hÍsiltíre agus tuairim ón gComhairle a thabhairt maidir le Clár Cobhsaíochta na hÍsiltíre 2022
{SWD(2022) 621 final} - {SWD(2022) 640 final}
Moladh le haghaidh
MOLADH ÓN gCOMHAIRLE
maidir le beartais eacnamaíocha na hÍsiltíre agus tuairim ón gComhairle a thabhairt maidir le Clár Cobhsaíochta na hÍsiltíre 2022
TÁ COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH,
Ag féachaint don Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus go háirithe Airteagail 121(2) agus 148(4) de,
Ag féachaint do Rialachán (CE) Uimh. 1466/97 ón gComhairle an 7 Iúil 1997 maidir leis an bhfaireachas ar riochtaí buiséadacha, agus an faireachas ar bheartais eacnamaíocha agus a gcomhordú, a neartú 1 , agus go háirithe Airteagal 5(2) de,
Ag féachaint do Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Samhain 2011 maidir le míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha a chosc agus a cheartú 2 , agus go háirithe Airteagal 6(1) de,
Ag féachaint don mholadh ón gCoimisiún Eorpach,
Ag féachaint do na rúin ó Pharlaimint na hEorpa,
Ag féachaint do na conclúidí ón gComhairle Eorpach,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste Fostaíochta,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste Eacnamaíoch agus Airgeadais,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste um Chosaint Shóisialta,
Ag féachaint don tuairim ón gCoiste um Beartas Eacnamaíoch,
De bharr an mhéid seo a leanas:
(1)Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle 3 lena mbunaíodh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, tháinig sé i bhfeidhm 19 Feabhra 2021. Is rud é an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta a chuireann tacaíocht airgeadais ar fáil le haghaidh chur chun feidhme athchóirithe agus infheistíochta, arb é atá i gceist leis spreagadh airgeadais a mhaoiníonn an tAontas. Cuidíonn sé leis an téarnamh eacnamaíoch agus le cur chun feidhme athchóirithe atá inbhuanaithe agus a spreagann fás agus infheistíocht, go háirithe chun an t-aistriú digiteach agus glas a chur chun cinn, agus neartaíonn sé athléimneacht agus fás ionchasach gheilleagair na mBallstát. Cuidíonn sé freisin le hairgeadais phoiblí inbhuanaithe a neartú agus le borradh a chur faoi fhás agus faoi chruthú post sa mheántéarma agus san fhadtéarma. Rinneadh uasmhéid na ranníocaíochta airgeadais in aghaidh an Bhallstáit faoin tSaoráid Téarnamh agus Athléimneachta a nuashonrú an [XX] Meitheamh 2022, i gcomhréir le hAirteagal 11(2) de Rialachán (AE) 2021/241.
(2)An 24 Samhain 2021, ghlac an Coimisiún an Suirbhé Bliantúil don Fhás Inbhuanaithe, rud a chur tús le Seimeastar Eorpach 2022 le haghaidh comhordú beartais eacnamaíoch. Thug sé aird chuí ar an ngealltanas comhpháirteach athdhearbhaithe ón gCruinniú Mullaigh Sóisialta in Porto i mí na Bealtaine 2021 chun Colún Eorpach na gCeart Sóisialta arna fhógairt ag Parlaimint na hEorpa, an Chomhairle agus an Coimisiún an 17 Samhain 2017 a chur chun feidhme a thuilleadh. D’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach tosaíochtaí Shuirbhé Bliantúil 2022 don Fhás Inbhuanaithe an 25 Márta 2022. An 24 Samhain 2021, ar bhonn Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011, ghlac an Coimisiún freisin an Tuarascáil maidir leis an Sásra Foláirimh inar shainaithin sé an Ísiltír mar cheann de na Ballstáit a mbeadh grinn-athbhreithniú 4 ag teastáil ina leith. An dáta céanna, ghlac an Coimisiún moladh le haghaidh moladh ón gComhairle maidir le beartas eacnamaíoch an limistéir euro, moladh a ghlac an Chomhairle an 5 Aibreán 2022, chomh maith le togra le haghaidh Thuarascáil Chomhpháirteach 2022 ar Fhostaíocht ina ndearnadh anailís ar chur chun feidhme na dTreoirlínte do Bheartas Fostaíochta agus phrionsabail Cholún Eorpach na gCeart Sóisialta, togra a ghlac an Chomhairle an 14 Márta 2022.
(3)Tá athrú suntasach tagtha ar an gcomhthéacs geopholaitiúil agus eacnamaíoch i ngeall ar ionradh na Rúise ar an Úcráin i ndiaidh na paindéime domhanda. Tá tionchar an ionraidh ar gheilleagair na mBallstát le sonrú trí phraghsanna níos airde fuinnimh agus bia agus trí ionchais fáis níos laige. Is iad na teaghlaigh leochaileacha atá i mbochtaineacht fuinnimh nó atá i mbaol bochtaineachta fuinnimh is mó atá thíos leis na praghsanna fuinnimh níos airde. Ina theannta sin, tá sruth daoine isteach san Aontas nach bhfacthas a leithéid riamh agus iad ag teitheadh ón Úcráin. Sa chomhthéacs sin, an 4 Márta 2022, tionscnaíodh an Treoir um Chosaint Shealadach 5 den chéad uair, rud a thug an ceart chun fanacht go dleathach san Aontas mar aon le rochtain ar oideachas agus oiliúint, ar an margadh saothair, agus ar chúram sláinte, tithíocht agus leas sóisialta do dhaoine easáitithe ón Úcráin.
(4)Agus aird á tabhairt ar an staid eacnamaíoch agus gheopholaitiúil atá ag athrú go tapa, atosaíonn an Seimeastar Eorpach a chomhordú ginearálta maidir le beartas eacnamaíoch agus fostaíochta in 2022, agus é á fhorbairt i gcomhréir le riachtanais cur chun feidhme na Saoráide Téarnaimh agus Athléimneachta mar a leagtar amach i Suirbhé Bliantúil 2022 don Fhás Inbhuanaithe. Tá cur chun feidhme na bpleananna téarnaimh agus athléimneachta a glacadh ríthábhachtach chun na tosaíochtaí beartais faoin Seimeastar Eorpach a chur i gcrích, ós rud é go dtugann na pleananna aghaidh ar na moltaí tírshonracha ábhartha a eisíodh i dtimthrialla Sheimeastar 2019 agus 2020 nó ar fhothacar suntasach díobh. Tá moltaí tírshonracha 2019 agus 2020 chomh ábhartha céanna fós maidir le pleananna téarnaimh agus athléimneachta arna n-athbhreithniú, arna nuashonrú nó arna leasú i gcomhréir le hAirteagail 14, 18 agus 21 de Rialachán (AE) 2021/241, i dteannta aon mholadh tírshonrach a eisíodh suas go dtí dáta tíolactha an phlean mhodhnaithe.
(5)Tá an Clásal Éalaithe Ginearálta gníomhach ó Mhárta 2020 6 . Ina Theachtaireacht an 3 Márta 2021 7 , leag an Coimisiún amach a thuairim gur cheart an cinneadh maidir le clásal ginearálta éalaithe a dhíghníomhachtú nó a chur i bhfeidhm go leanúnach a dhéanamh mar mheasúnú foriomlán ar staid an gheilleagair, agus leibhéal na gníomhaíochta eacnamaíche san Aontas nó sa limistéar euro i gcomparáid leis an leibhéal réamh-ghéarchéime (deireadh-2019) mar phríomhchritéar cainníochtúil. Mar gheall ar éiginnteacht mhéadaithe agus rioscaí láidre taobh thiar den ionchas eacnamaíoch i gcomhthéacs an chogaidh san Eoraip, is gá clásal éalaithe ginearálta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis a leathnú go gcuirfear síneadh le clásal éalaithe ginearálta an Chomhshocraithe Cobhsaíochta agus Fáis le linn 2023.
(6)I gcomhréir leis an gcur chuige sa tuairim ón gComhairle an 18 Meitheamh 2021 maidir le Clár Cobhsaíochta 2021, is fearr an seasamh fioscach a thomhas mar an t-athrú ar chaiteachas príomha (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim), cé is moite de bhearta éigeandála sealadacha a bhaineann le COVID-19 ach lena n-áirítear caiteachas arna mhaoiniú le tacaíocht neamh-inaisíoctha (deontais) ón tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht agus ó chistí eile de chuid an Aontais, i gcoibhneas leis an bhfás féideartha meántéarmach 8 . Agus níos faide ná an seasamh fioscach fhoriomlán, d’fhonn a mheas an bhfuil an beartas fioscach náisiúnta stuama agus an bhfuil a chomhdhéanamh fabhrach do ghnóthú inbhuanaithe a bheidh comhsheasmhach leis na haistrithe glasa agus digiteacha, tabharfar aird freisin ar an éabhlóid atá tagtha ar an gcaiteachas príomha reatha atá maoinithe go náisiúnta 9 (glan ar bhearta lánroghnacha ioncaim agus gan bearta sealadacha éigeandála a bhaineann le COVID-19 a áireamh) agus ar an infheistíocht.]
(7)An 2 Márta 2022, ghlac an Coimisiún Teachtaireacht lena gcuirtear treoir leathan ar fáil maidir le beartas fioscach in 2023, a raibh sé mar aidhm léi tacú le hullmhú Chláir na mBallstát um Chobhsaíocht agus um Chóineasú agus comhordú beartais a neartú ar an gcaoi sin 10 . Thug an Coimisiún dá aire go mbeadh sé iomchuí in 2023, bunaithe ar an ionchas maicreacnamaíoch a bhí ann i réamhaisnéis gheimhridh 2022, aistriú ó sheasamh fioscach comhiomláin tacaíochta in 2020-2022 go seasamh chomhiomlán fhioscach a bheadh neodrach tríd is tríd, agus go bhfuil sé réidh chun freagairt don staid eacnamaíoch atá ag teacht chun cinn. D‘fhógair an Coimisiún gur cheart leanúint de dhifreáil a dhéanamh idir na moltaí fioscacha do 2023 ar fud na mBallstát agus iarmhairtí trastíortha a d’fhéadfadh a bheith ann a chur san áireamh. D’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit an treoir ina gCláir um Chobhsaíocht agus um Chóineasú a léiriú. Gheall an Coimisiún go ndéanfadh sé dlúthfhaireachán ar na forbairtí eacnamaíocha agus go n-athróidh sé a threoir beartais de réir mar is gá agus ar a dhéanaí ina Sheimeastar pacáiste earraigh a bheidh ann i ndeireadh mhí na Bealtaine 2022.
(8)Maidir leis an treoir fhioscach a cuireadh ar fáil an 2 Márta 2022, cuirtear san áireamh sna moltaí fioscacha do 2023 an t-ionchas eacnamaíoch atá ag dul in olcas, an éiginnteacht mhéadaithe agus rioscaí níos ísle, agus an boilsciú níos airde i gcomparáid leis an réamhaisnéis geimhridh. I bhfianaise na mbreithnithe sin, ní mór don fhreagairt fhioscach infheistíocht phoiblí a leathnú i gcomhair an aistrithe ghlais agus dhigitigh agus na slándála fuinnimh, agus cumhacht ceannaigh na dteaghlach is leochailí a choimeád ar bun chun tionchar na dteithe praghsanna fuinnimh a mhaolú agus chun an brú boilscithe a theorannú ón dara babhta trí bhearta spriocdhírithe agus sealadacha; ní mór don bheartas fioscach leanúint de bheith ag dul in oiriúint do na cúinsí atá ag athrú go tapa, agus ní mór idirdhealú a dhéanamh idir tíortha ag brath ar a staid fhioscach agus eacnamaíoch, lena n-áirítear maidir le neamhchosaint na ndaoine easáitithe ón Úcráin don ghéarchéim agus do rabharta daoine easáitithe ón Úcráin.
(9)An 29 Aibreán 2022, thíolaic an Ísiltír a Clár Cobhsaíochta 2022, i gcomhréir le hAirteagal 4 de Rialachán (CE) Uimh. 1466/97. Níl Clár Náisiúnta um Athchóiriú curtha isteach ag an Ísiltír go fóill, ós rud é go ndéanfar an clár a chomhtháthú sa phlean téarnaimh agus athléimneachta.
(10)D’fhoilsigh an Coimisiún tuarascáil tíre 2022 don Ísiltír 11 an 23 Bealtaine 2022. Rinne an tuarascáil measúnú ar an dul chun cinn atá déanta ag an Ísiltír maidir le haghaidh a thabhairt ar na moltaí tír-shonracha ábhartha a ghlac an Chomhairle in 2019, in 2020 agus in 2021, chomh maith leis na dúshláin nua agus na dúshláin atá ag teacht chun cinn, lena n-áirítear na dúshláin sin atá ag teacht chun cinn as ionradh na Rúise ar an Úcráin. Rinneadh measúnú inti freisin ar dhul chun cinn na hÍsiltíre ó thaobh Colún Eorpach na gCeart Sóisialta a chur chun feidhme agus ó thaobh spriocanna ceannlíne AE maidir le fostaíocht, scileanna agus laghdú bochtaineachta a bhaint amach, mar aon le dul chun cinn i dtreo Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe a bhaint amach.
(11)Rinne an Coimisiún grinn-athbhreithniú faoi Airteagal 5 de Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011 le haghaidh na hÍsiltíre agus d’fhoilsigh sé a thorthaí an 23 Bealtaine 2022 12 . Tháinig an Coimisiún ar an gconclúid go bhfuil míchothromaíochtaí maicreacnamaíocha san Ísiltír. Go háirithe, baineann leochaileachtaí le fiachas ard príobháideach agus barrachas mór sa chuntas reatha, a bhfuil ábharthacht trasteorann ag baint leo.
(12)An 20 Iúil 2020, mhol an Chomhairle don Ísiltír na bearta uile is gá a dhéanamh in 2020 agus 2021, i gcomhréir leis an gclásal ginearálta éalaithe, chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar an bpaindéim, chun an geilleagar a chothú agus chun tacú leis an téarnamh ina dhiaidh sin. Mhol sí freisin don Ísiltír beartais fhioscacha a shaothrú, nuair a bheidh dálaí eacnamaíocha ann, arb é is aidhm dóibh seasaimh fhioscacha mheántéarmacha stuama a bhaint amach agus inbhuanaitheacht an fhiachais a áirithiú, agus an infheistíocht a fheabhsú ag an am céanna. In 2021, bunaithe ar shonraí a bhailíochtaigh Eurostat, laghdaigh easnamh ginearálta rialtas na hÍsiltíre ó 3.7 % den OTI in 2020 go 2.5 % in 2021. Thacaigh freagairt na hÍsiltíre maidir leis an mbeartas fioscach leis an téarnamh eacnamaíoch in 2021, agus b’ionann bearta sealadacha tacaíochta éigeandála agus 3.3 % de OTI in 2020 agus in 2021 araon. Tá na bearta a rinne an Ísiltír in 2021 i gcomhréir leis an Moladh ón gComhairle an 20 Iúil 2020. Bhí na bearta buiséadacha lánroghnacha a ghlac an rialtas in 2020 agus 2021 sealadach nó comhoiriúnaithe le bearta fritháirimh. Bunaithe ar shonraí a bhailíochtaigh Eurostat, ba ionann fiachas ginearálta an rialtais agus 52.1 % den OTI in 2021.
(13)Tá an cás maicreacnamaíoch atá mar bhuntaca leis na réamh-mheastacháin bhuiséadacha i gClár Cobhsaíochta 2022 réalaíoch. Tá sé tuartha ag an rialtas go méadóidh fíor-OTI faoi 3.6 % in 2022 agus 1.7 % in 2023. I réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún, tuartar go mbeidh fás iarbhír OTI den chineál céanna 3.3 % in 2022 agus 1.6 % in 2023. Ina Chlár Cobhsaíochta 2022, tá an Rialtas ag súil go bhfanfaidh an t-easnamh ceannlíne ag 2.5 % de OTI in 2022 agus go laghdófar é go 2.3 % in 2023. De réir an Chláir, meastar go dtiocfaidh laghdú ar chóimheas fiachais ghinearálta an rialtais le OTI go 53.1 % in 2022, agus go 52.7 % in 2023. Bunaithe ar bhearta beartais atá aitheanta ag scoithdháta na réamhaisnéise, tuartar i réamhaisnéis an earraigh 2022 ón gCoimisiún easnamh rialtais do 2022 agus 2023 de 2.7 % den OTI agus 2.1 % faoi seach. Tá sé sin níos airde ná an t-easnamh atá tuartha i gClár Cobhsaíochta 2022 do 2022, go príomha toisc nár áiríodh sa Chlár ach bearta a glacadh mar fhreagairt ar na praghsanna arda fuinnimh, agus bearta beagán níos ísle do 2023, go príomha mar gheall ar leibhéal níos ísle d’ollfhoirmiú caipitil sheasta agus caiteachas eile a bhfuil súil leis ón gCoimisiún. I réamhaisnéis an earraigh 2022 ón gCoimisiún, tuartar go mbeidh cóimheas 51.4 % níos ísle idir fiachas ginearálta an rialtais ghinearálta agus OTI 51.4 % in 2022 agus 50.9 % in 2023. Tuar difriúil maidir leis an OTI ainmniúil is cúis leis an difríocht sin.
Bunaithe ar réamhaisnéis earrach 2022 ón gCoimisiún, meastar go mbeidh fás aschuir ionchasach meántéarmach (meán 10 bliana) ag 1.5 %.
(14)In 2022, chuir an rialtas deireadh le formhór na mbeart a glacadh mar fhreagairt ar an ngéarchéim COVID-19, sa chaoi is go meastar go dtiocfaidh laghdú ar na bearta sealadacha tacaíochta éigeandála ó 3.4 % d’OTI in 2021 go 0.9 % in 2022. Tá tionchar ag na bearta a glacadh chun tionchar eacnamaíoch agus sóisialta an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh a chomhrac ar an easnamh rialtais, rud a mheastar i réamhaisnéis earrach 2022 ón gCoimisiún ag 0.7 % de OTI in 2022 agus a cuireadh deireadh leo de réir a chéile in 2023 13 . Is éard atá sna bearta sin den chuid is mó aistrithe sóisialta chuig teaghlaigh níos boichte agus ciorruithe ar chánacha indíreacha ar thomhaltas fuinnimh. Fógraíodh na bearta sin mar bhearta sealadacha. Mar sin féin, i gcás ina bhfuil praghsanna fuinnimh fós ardaithe in 2023, d’fhéadfaí leanúint le cuid de na bearta sin. Níl ceann de na bearta sin spriocdhírithe, go háirithe an gearradh ar chánacha indíreacha ar thomhaltas fuinnimh. Tá tionchar freisin ar an easnamh rialtais ag na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin, atá tuartha i réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún ag 0.1 % de OTI in 2022 agus in 2023 14 , chomh maith leis an gcostas méadaithe 0.1 % de OTI ar chaiteachas cosanta in 2023.
(15)An 18 Meitheamh 2021, mhol an Chomhairle go gcoinneodh an Ísiltír 15 seasamh fioscach tacúil in 2022, lena n-áirítear an spreagadh a cuireadh ar fáil leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, agus go gcaomhnódh sí infheistíocht a mhaoinítear go náisiúnta. Mhol sí freisin don Ísiltír beartas fioscach a shaothrú, nuair is féidir sin le dálaí eacnamaíocha, a bheadh dírithe ar riochtaí fioscacha meántéarmacha stuama a bhaint amach agus ar inbhuanaitheacht fhioscach a áirithiú sa mheántéarma, agus ag an am céanna, feabhas a chur ar an infheistíocht chun borradh a chur faoin acmhainneacht fáis.
(16)In 2022, bunaithe ar réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún agus lena n-áirítear an fhaisnéis a corpraíodh i gClár Cobhsaíochta 2022 na hÍsiltíre, réamh-mheastar go mbeidh an seasamh fioscach i réamhaisnéis earraigh 2022 ón gCoimisiún ag tacú, ag -2.6 % den OTI, mar a mhol an Chomhairle 16 . Meastar go bhfanfaidh an ranníocaíocht dhearfach le gníomhaíocht eacnamaíoch de chaiteachas arna mhaoiniú ag deontais ón tSaoráid um Théarnamh agus um Athléimneacht agus ag cistí eile de chuid an Aontais cobhsaí i gcomparáid le 2021 17 . Tuartar go gcuirfidh infheistíocht atá maoinithe go náisiúnta 0.0 pointe céatadáin leis an staid fhioscach in 2022 18 . Dá bhrí sin, tá sé beartaithe ag an Ísiltír infheistíocht arna maoiniú go náisiúnta a chaomhnú, mar a mhol an Chomhairle. Ag an am céanna, meastar go soláthróidh an fás ar chaiteachas reatha príomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta nua ioncaim) in 2022 ranníocaíocht fhorleathnaithe de 2.0 pointe céatadáin don seasamh fioscach foriomlán. Áirítear ar an rannchuidiú suntasach leathnaithe sin tionchar breise na mbeart chun aghaidh a thabhairt ar thionchar eacnamaíoch agus sóisialta an mhéadaithe ar phraghsanna fuinnimh (0.7 % den OTI) chomh maith leis na costais a bhaineann le cosaint shealadach a thabhairt do dhaoine easáitithe ón Úcráin (0.1 % den OTI), agus, i measc nithe eile, meastar go gcuirfidh bearta breise aeráide (atá dírithe ar laghdú ar astaíochtaí gás ceaptha teasa, agus ar chur chun cinn fuinnimh inbhuanaithe) agus bearta i réimse an oideachais (athsciliú, oiliúint múinteoirí) chomh maith le 0.3 % den OTI agus 0.2 % den OTI faoi seach.
(17)In 2023, tuartar go mbeidh an seasamh fioscach i réamhaisnéis earraigh 2022 an Choimisiúin ag + 0.5 % de OTI ar thoimhde gan athrú beartais 19 . Meastar go bhfanfaidh an ranníocaíocht dhearfach le gníomhaíocht eacnamaíoch de chaiteachas arna mhaoiniú ag deontais ón tSaoráid um Théarnamh agus um Athléimneacht agus ó chistí eile AE gan athrú i gcomparáid le 2022. Réamh-mheastar go gcuirfidh infheistíocht atá maoinithe go náisiúnta ranníocaíocht mhéadaitheach ar fáil don seasamh fioscach de 0.1 pointe céatadáin in 2023 20 . Ag an am céanna, meastar go soláthróidh an fás ar chaiteachas reatha príomhúil arna mhaoiniú go náisiúnta (glan ar bhearta nua ioncaim) in 2023 ranníocaíocht chraptha de 1.0 pointe céatadáin don seasamh fioscach foriomlán. Áirítear leis sin an tionchar ó dheireadh a chur de réir a chéile leis na bearta lena dtugtar aghaidh ar phraghsanna méadaithe fuinnimh (0.7 % de OTI).
(18)I gClár Cobhsaíochta 2022, meastar go laghdóidh easnamh ginearálta an rialtais de réir a chéile go 2.5 % de OTI in 2024, sular mhéadaigh sé go 2.9 % faoi 2025. Dá bhrí sin, tá sé beartaithe go bhfanfaidh easnamh ginearálta an rialtais faoi bhun 3 % den OTI laistigh de thréimhse an Chláir. Glactar leis sna réamh-mheastacháin sin roinnt beart breise maidir le comhdhlúthú fioscach nach bhfuil sonraithe go fóill. De réir an Chláir, táthar ag súil go dtiocfaidh méadú ar chóimheas fiachais-OTI an rialtais ghinearálta faoi 2025, go háirithe méadú go 53.1 % in 2024 agus go dtiocfaidh méadú breise ar 54.4 % in 2025. Bunaithe ar anailís an Choimisiúin, is cosúil gur rioscaí meántéarmacha a bhaineann le hinbhuanaitheacht fiachais sa mheántéarma.
(19)Cuireann saobhadh sa mhargadh tithíochta le praghsanna tithe atá ag ardú go tapa agus le féichiúnas ard teaghlaigh, rud a fhágann go mbíonn teaghlaigh i mbaol turraingí eacnamaíocha. Tháinig fás ar phraghsanna tithe in 2021 le ráta fáis bliantúil de 15 % agus tá méadú ag teacht ar an róluacháil sa mhargadh tithíochta, rud a mhéadaíonn an baol agus na leochaileachtaí. Cé go bhfuil inasbhainteacht cánach úis morgáiste á laghdú de réir a chéile, níl an laghdú ach páirteach, agus tá an faoiseamh cánach a thugann sé ar íocaíochtaí morgáiste fós fial. In éineacht le teorainneacha réasúnta ard iasachtaíochta (iasacht le luach), leanann sé sin de bheith ag cur le claontacht fiachais láidir do theaghlaigh. Ag an am céanna, tá an margadh príobháideach cíosa fós beag agus tearcfhorbartha. Toisc nach bhfuil lárdheighleog dhea-fheidhmiúil ar an margadh cíosa, spreagtar teaghlaigh chun ceannach seachas cíos a dhéanamh, rud a chuireann le cóimheasa arda fiachais le hioncam agus le leochaileacht airgeadais. Cuireann dolúbthachtaí ó thaobh an tsoláthair leis an saobhadh sa mhargadh tithíochta. Mar gheall ar sholáthar réasúnta neamhleaisteach tithe, méadaíonn sé an baol go mbeadh beartais tithíochta níos inacmhainne chun éileamh deiridh a spreagadh agus ar deireadh thiar thall chun praghsanna tithe a chur chun cinn, rud a bhaineann an bonn de chuspóir bunaidh na mbeartas.
(20)Cé go bhfeidhmíonn córas na bpinsean go maith maidir le leordhóthanacht pinsean agus inbhuanaitheacht fhioscach, tá míbhuntáistí ag baint le córas na bpinsean ceirde (an dara colún) ó thaobh cothroime idirghlúine, trédhearcacht ceart agus solúbthachta na bpinsean. Tá ranníocaíochtaí pinsin den dara colún ard agus d’fhéadfadh gá a bheith le coigeartuithe móra a dhéanamh ar ranníocaíochtaí chun míchothromaíochtaí i gcláir chomhardaithe na gcistí pinsean a ionsú. Cuireann na coigiltis éigeantacha mhóra leis an mbarrachas sa chuntas reatha freisin. D’fhéadfadh athchóiriú ar an gcóras pinsean cistí pinsean a dhéanamh níos athléimní in aghaidh suaití. Tar éis creat-chomhaontaithe ar phrionsabail leathana d’athchóiriú na bpinsean in 2019, tháinig an rialtas agus na comhpháirtithe sóisialta ar chomhaontú i mí an Mheithimh 2020 maidir le struchtúr conartha nua don dara colún. Ar an iomlán, is é is aidhm don athchóiriú atá beartaithe aghaidh a thabhairt ar na laigí is mó atá sa chóras pinsean. Tá sé beartaithe na bearta reachtacha chun an t-athchóiriú comhaontaithe ar phinsin a chur chun feidhme a phlé agus a ghlacadh ag Parlaimint na hÍsiltíre le linn 2022. Ansin, is é an príomhdhúshlán a bheidh ann an t-athchóiriú a chur chun feidhme ina iomláine, agus ní mór faireachán cúramach a dhéanamh ar an athchóiriú sin.
(21)Thíolaic an Ísiltír doiciméid chlársceidealaithe an bheartais chomhtháthaithe 21 an 22 Nollaig 2021, an 23 Nollaig 2021 agus an 22 Márta 2022. I gcomhréir le Rialachán (AE) 2021/1060 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meitheamh 2021, cuirfidh an Ísiltír san áireamh na moltaí tírshonracha i gclársceidealú chistí an bheartais comhtháthaithe le haghaidh 2021-2027. Is réamhriachtanas é sin chun éifeachtacht na tacaíochta airgeadais atá le fáil ó chistí an bheartais chomhtháthaithe a fheabhsú agus chun an leas is mó is féidir a bhaint as breisluach na tacaíochta sin, agus comhordú, comhlántacht agus comhleanúnachas idir na cistí sin agus ionstraimí agus cistí eile de chuid an Aontais á gcur chun cinn san am céanna. Braitheann cur chun feidhme rathúil cláir an bheartais chomhtháthaithe ar dheireadh a chur le bacainní ar infheistíocht chun tacú leis an aistriú glas agus digiteach agus ar fhorbairt chríochach chothrom.
(22)Tá an sciar den fhostaíocht sholúbtha fós ard agus is sciar suntasach de mhargadh saothair na hÍsiltíre é. Léiríonn sé sin go bhfuil baol méadaitheach ann go mbeidh deighilt i margadh an tsaothair. Tá tionchar nach beag ag fachtóirí institiúideacha agus ag roghanna beartais náisiúnta ar úsáid na gcineálacha fostaíochta sin amhail difríochtaí sa chóir chánach (do dhaoine féinfhostaithe gan fhostaithe), cumhdach slándála sóisialta agus rialacháin maidir le cosaint saothair. Cruthaíonn na cúiseanna agus na fachtóirí institiúideacha sin dreasachtaí/dídhreasachtaí móra airgeadais, agus bíonn éifeachtaí saofa acu ar imeall an mhargaidh saothair go háirithe. Leag paindéim COVID-19 béim freisin ar na rioscaí a bhaineann le margadh saothair deighilte agus le staid neamhfhabhrach fostaíochta agus shóisialta grúpaí áirithe, chomh maith leis na dúshláin shuntasacha maidir le rochtain ar chosaint shóisialta leordhóthanach do dhaoine féinfhostaithe a bhíonn níos neamhdhíobhálaí go minic i gcoinne breoiteachta, míchumais, dífhostaíochta agus seanaoise. Ina theannta sin, trí bhearta breise a dhéanamh chun cáilíocht an chaidrimh oibre i measc daoine féinfhostaithe a shoiléiriú agus chun na rialacha is infheidhme a fhorfheidhmiú, d’fhéadfaí an fhéinfhostaíocht bhréagach a laghdú.
(23)Tá méadú breise tagtha ar ghanntanais lucht saothair agus tá sé tar éis éirí níos ginearálta ar fud earnálacha i gcomhréir leis an téarnamh eacnamaíoch ar an iomlán agus le méadú ar an éileamh ar shaothar. Is léir ó réamhaisnéisí mhargadh an tsaothair go bhfuil margadh saothair dian ann amach anseo agus go háirithe i gcás an oideachais, an chúraim sláinte, na bpost teicniúil agus na hearnála TFC. Sa ghearrthéarma, tá ganntanas freisin an-ard san earnáil tógála. Leis na rioscaí dochta maidir le margadh an tsaothair, cuirtear bac ar na hinfheistíochtaí móra atá de dhíth mar chuid den aistriú glas agus digiteach. Ag an am céanna, tá saothar gan saothrú nó saothar tearcúsáidte ann, go háirithe i bhfianaise an ráta fostaíochta níos ísle do dhaoine a mbaineann cúlra imirceach leo agus i bhfianaise sciar ard na fostaíochta páirtaimseartha. Trí mhéadú ar líon na n-uaireanta an chloig a oibríonn oibrithe páirtaimseartha, ar mná iad a lán acu (62.5 % de mhná fostaithe in 2021, d’oibrigh siad go páirtaimseartha), a dhreasú, d’fhéadfaí an ganntanas sa mhargadh saothair atá ann faoi láthair a laghdú tuilleadh agus an mheánbhearna pá agus pinsin idir na hinscní a laghdú. Trí ghníomhaíochtaí neamhghníomhacha, uas-sciliú nó athoiliúint a chur ar dhaoine neamhghníomhacha (na daoine sin nach bhfuil ag obair ná ag lorg oibre), iad siúd atá dífhostaithe go fadtéarmach agus iad siúd atá ar imeall mhargadh an tsaothair trí ghníomhaíochtaí spriocdhírithe agus sainoiriúnaithe, d’fhéadfadh sé sin a bheith ina gcabhair chun ganntanais saothair agus scileanna a mhaolú agus comhdheiseanna agus cuimsiú gníomhach á gcothú ag an am céanna.
(24)Mar fhreagairt ar an sainordú ó Cheannairí Stáit nó Rialtais a leagtar amach i nDearbhú Versailles, is é is aidhm don phlean REPowerEU deireadh a chur de réir a chéile le spleáchas an Aontais ar allmhairí breosla iontaise ón Rúis a luaithe is féidir. Chuige sin, tá na tionscadail, na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe is oiriúnaí ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus ar leibhéal an Aontais á sainaithint i gcomhphlé leis na Ballstáit. Is é is aidhm do na bearta sin, spleáchas foriomlán ar bhreoslaí iontaise a laghdú agus imeacht ó bhreoslaí iontaise a allmhairiú ón Rúis.
(25)Tá spleáchas ar bhreoslaí iontaise an-ard. De réir sonraí 2020, tá an spleáchas ar bhreoslaí iontaise ón Rúis ar an leibhéal céanna le meán an Aontais do ghual (54 %) agus amhola (26 %) agus níos ísle i gcás gáis nádúrtha (30 % i gcomparáid le 44 %) 22 . Tá an sciar den mheascán fuinnimh ola (39 % i gcoinne 33 %) agus gáis nádúrtha (44 % i gcoinne 24 %) os cionn mheán AE, cé go bhfuil an cion guail níos ísle (6 % i gcoinne 11 %). D’fhéadfaí an spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú ar an iomlán trí infheistíocht a mhéadú i bhfoinsí in-athnuaite agus leictrithe, trí aghaidh a thabhairt ar scrogaill bonneagair agus trí éifeachtúlacht fuinnimh a threisiú. Tá sé ríthábhachtach dlús a chur leis na hiarrachtaí chun spriocanna fuinnimh in-athnuaite AE 2030 a bhaint amach. Ba í an Ísiltír an cúigiú Ballstát ba mheasa a d’fheidhmigh ó thaobh sciar an fhuinnimh in-athnuaite san olltomhaltas deiridh fuinnimh in 2020, agus tá ceann de na bearnaí is mó aici idir sciar 2020 agus spriocanna 2030. Tá gá le hinfheistíochtaí breise chun úsáid fuinnimh in-athnuaite a mhéadú agus chun an acmhainn eangaí is gá chun fuinneamh in-athnuaite a tharchur ó láithreáin táirgeachta chuig láithreáin tomhaltais a mhéadú. Tá tábhacht ar leith ag baint le hacmhainneacht eangaí a fhorbairt ós rud é gur lean na bacainní acmhainne san eangach leictreachais de bheith ag méadú in 2021, rud a fhágann go bhfuil moill ar chur chun feidhme tionscadal fuinnimh in-athnuaite. D’fhéadfaí nósanna imeachta riaracháin a shimpliú agus a chuíchóiriú tuilleadh chun acmhainneacht fuinnimh inathnuaite a imscaradh. Moltar infheistíochtaí nua bonneagair agus líonraí a bhaineann le gás a bheith slán i gcás inar féidir, d’fhonn a n-inbhuanaitheacht fhadtéarmach a éascú trí bhreoslaí inbhuanaithe a chur in ionad breoslaí inbhuanaithe amach anseo. Ina theannta sin, le héifeachtúlacht fuinnimh a mhéadú tugtar deis chostéifeachtach chun astaíochtaí carbóin agus spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú tuilleadh, lena n-áirítear ar allmhairí ón Rúis. Go háirithe, tá deis ann feabhsuithe a dhéanamh maidir le hathchóiriú foirgneamh agus feidhmiú céimneach teaschaidéal agus téamh ceantair in earnáil na tógála, chomh maith le leictriú agus soláthar fuinnimh ghlain do thionscail dianfhuinnimh. Beidh gá le méadú breise ar an uaillmhian maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú agus foinsí in-athnuaite agus éifeachtúlacht fuinnimh a mhéadú chun go mbeidh an Ísiltír i gcomhréir leis na cuspóirí ‘Oiriúnach do 55’.
(26)D’fhéadfadh tuilleadh infheistíochtaí sa bhonneagar iompair cuidiú le scrogaill a bhaint agus tacú leis an tsoghluaisteacht inbhuanaithe. Tá bonneagar iarnróid agus bóithre cúngaithe. Is é gréasán iarnróid na hÍsiltíre is mó a úsáidtear san Eoraip. Tá an Córas Eorpach um Bainistiú Tráchta Iarnróid á imscaradh ag an Ísiltír chun tacú leis an méadú ar a acmhainn líonra iarnróid. In 2019, measadh gur chosain plódú bóthair 4 % de OTI bliantúil na hÍsiltíre, cé go raibh sé beagán faoi bhun mheán AE. D’fhéadfadh éifeachtaí iarmharta dearfacha a bheith ag infheistíochtaí i mbonneagar soghluaisteachta inbhuanaithe ar an margadh aonair, i bhfianaise a thábhachtaí atá moil iompair na hÍsiltíre (Calafort Rotterdam, aerfort Schiphol) agus laghdú breise a dhéanamh ar spleáchas na tíre ar ola (39 % den mheascán fuinnimh in 2020).
(27)Déanann fosuithe iomarcacha nítrigine dochar don chomhshaol agus cuireann siad bac ar ghníomhaíochtaí tógála agus talmhaíochta. Ceithre huaire an meánbharrachas nítrigine atá san AE agus is iad na hastaíochtaí amóinia in aghaidh an heicteáir an ceann is airde san Eoraip. Tá teascadh nítrigine ró-ard chun cuspóirí bithéagsúlachta a bhaint amach, bíonn tionchar aige ar cháilíocht an uisce agus is é an toradh a bhíonn air san Ísiltír tairseacha na Treorach maidir le Níotráití a shárú. Mar thoradh ar rialú ón gComhairle Stáit in 2019, ní mór do rialtas na hÍsiltíre gníomhú chun deascadh nítrigine a laghdú i limistéir Natura 2000. D’fhonn fosuithe nítrigine a laghdú tuilleadh, tá gá le haistriú i dtreo talmhaíocht inbhuanaithe, rud a éilíonn infheistíochtaí suntasacha. Tá an talmhaíocht freagrach as 45 % de thaiscí nítrigine, go háirithe mar gheall ar dhianfheirmeoireacht bheostoic. Fágann sin go bhfuil an tír ina bhfuil an dlús beostoic is airde san Aontas Eorpach.
(28)Cé go mbeidh costais shuntasacha athstruchtúrúcháin i roinnt earnálacha mar thoradh ar an dlús atá curtha leis an aistriú i dtreo neodracht aeráide agus ar shiúl ó bhreoslaí iontaise, féadfaidh an Ísiltír leas a bhaint as an Sásra Cóir don Aistriú i gcomhthéacs an bheartais chomhtháthaithe chun tionchar socheacnamaíoch an aistrithe a mhaolú sna réigiúin is mó atá buailte. Ina theannta sin, is féidir leis an Ísiltír leas a bhaint as Ciste Sóisialta na hEorpa Plus chun deiseanna fostaíochta a fheabhsú agus comhtháthú sóisialta a neartú.
(29)I bhfianaise mheasúnú an Choimisiúin, rinne an Chomhairle scrúdú ar Chlár Cobhsaíochta 2022 agus léirítear a tuairim 23 i moladh (1) thíos.
(30)I bhfianaise na n-idirnasc dlúithe idir geilleagair Bhallstáit an limistéir euro agus a rannchuidithe choitinn le feidhmiú an Aontais Eacnamaíoch agus Airgeadais, mhol an Chomhairle go ngníomhódh Ballstáit an limistéir euro chun an moladh maidir le beartas eacnamaíoch an limistéir euro a chur chun feidhme. I gcás na hÍsiltíre, léirítear é sin go háirithe i moltaí (1) agus (3) thíos.
(31)I bhfianaise an ghrinn-athbhreithnithe a rinne an Coimisiún agus an mheasúnaithe sin, scrúdaigh an Chomhairle Clár Cobhsaíochta 2022. Léirítear a moltaí faoi Airteagal 6 de Rialachán (AE) Uimh. 1176/2011 i moltaí (1) agus (4) thíos. Rannchuidíonn moladh (1) freisin le cur chun feidhme an Mholta maidir leis an limistéar euro, go háirithe an chéad mholadh don limistéar euro. Cuidíonn beartais fhioscacha agus beartais eile dá dtagraítear i moladh (1) agus (4) chun aghaidh a thabhairt inter alia ar mhíchothromaíochtaí atá nasctha leis an mbarrachas mór sa chuntas reatha. Cuidíonn beartais dá dtagraítear i moladh (1) aghaidh a thabhairt freisin ar mhíchothromaíochtaí a bhaineann le hardfhiachas príobháideach.
AG MOLADH LEIS SEO go nglacfadh an Ísiltír gníomhaíocht in 2022 agus 2023 chun an méid seo a leanas a dhéanamh:
1.In 2023, a áirithiú go mbeidh fás an chaiteachais reatha atá maoinithe go náisiúnta i gcomhréir le seasamh foriomlán neodrach beartais, agus tacaíocht leanúnach shealadach spriocdhírithe á cur san áireamh do theaghlaigh agus do ghnólachtaí is leochailí ó thaobh praghsanna fuinnimh de agus do dhaoine atá ar a dteitheadh ón Úcráin. A bheith réidh chun an caiteachas reatha a chur in oiriúint don staid atá ag teacht chun cinn. Infheistíocht phoiblí a leathnú le haghaidh an aistrithe ghlais agus dhigitigh agus le haghaidh na slándála fuinnimh, lena n-áirítear trí leas a bhaint as RRF, as REPowerEU agus as cistí eile de chuid an Aontais. Le linn na tréimhse tar éis 2023, saothrófar beartas fioscach atá dírithe ar riochtaí fioscacha meántéarmacha stuama a bhaint amach. An claonadh fiachais do theaghlaigh agus an saobhadh sa mhargadh tithíochta a laghdú, lena n-áirítear trí thacú le forbairt na hearnála cíosa phríobháidigh, agus trí bhearta a dhéanamh chun an soláthar tithíochta a mhéadú. An t-athchóiriú ar chóras na bpinsean a comhaontaíodh in 2019 agus 2020 a achtú agus a chur chun feidhme.
2.An chaibidlíocht leis an gCoimisiún maidir le doiciméid chlársceidealaithe an bheartais chomhtháthaithe le haghaidh 2021-2027 a chur i gcrích go tapa d’fhonn tús a chur lena gcur chun feidhme.
3.Cosaint shóisialta leordhóthanach a chur chun cinn do dhaoine féinfhostaithe gan fhostaithe, dul i ngleic leis an bhféinfhostaíocht bhréagach agus na dreasachtaí chun conarthaí solúbtha nó sealadacha a úsáid a laghdú. Aghaidh a thabhairt ar ghanntanais saothair agus scileanna, go háirithe sa chúram sláinte, san oideachas, i bpoist dhigiteacha agus theicniúla agus sa tógáil, lena n-áirítear trí leas a bhaint as acmhainneacht lucht saothair tearcúsáidte a eascraíonn as sciar ard na fostaíochta páirtaimseartha agus as ráta fostaíochta níos ísle daoine a mbaineann cúlra imirceach leo. Deiseanna uas-scilithe agus athoiliúna a neartú, go háirithe dóibh siúd ar imeall an mhargaidh saothair agus na ndaoine neamhghníomhacha.
4.Spleáchas foriomlán ar bhreoslaí iontaise a laghdú trí dhlús a chur le húsáid foinsí in-athnuaite fuinnimh, go háirithe trí bhorradh a chur faoi infheistíochtaí comhlántacha i mbonneagar gréasáin agus trí nósanna imeachta ceadaithe a chuíchóiriú tuilleadh, trí éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú, go háirithe i bhfoirgnimh, agus trí dhlús a chur le hinfheistíochtaí in iompar inbhuanaithe agus sa talmhaíocht inbhuanaithe.
Arna dhéanamh sa Bhruiséil,
Thar ceann na Comhairle
An tUachtarán