AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,8.9.2022

COM(2022) 438 final

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil 2022



Cúrsaí a athrú trí chomhlíonadh comhshaoil

{SWD(2022) 252 final} - {SWD(2022) 253 final} - {SWD(2022) 254 final} - {SWD(2022) 255 final} - {SWD(2022) 256 final} - {SWD(2022) 257 final} - {SWD(2022) 258 final} - {SWD(2022) 259 final} - {SWD(2022) 260 final} - {SWD(2022) 261 final} - {SWD(2022) 262 final} - {SWD(2022) 263 final} - {SWD(2022) 264 final} - {SWD(2022) 265 final} - {SWD(2022) 266 final} - {SWD(2022) 267 final} - {SWD(2022) 268 final} - {SWD(2022) 269 final} - {SWD(2022) 270 final} - {SWD(2022) 271 final} - {SWD(2022) 272 final} - {SWD(2022) 273 final} - {SWD(2022) 274 final} - {SWD(2022) 275 final} - {SWD(2022) 276 final} - {SWD(2022) 277 final} - {SWD(2022) 278 final}

1.Tá beartas comhshaoil ag éirí níos tábhachtaí an t‑am ar fad sa chomhthéacs reatha

Le 3 bliana anuas, thug an tAontas Eorpach aghaidh ar dhúshláin sláinte, eacnamaíocha agus gheopholaitiúla nach raibh a leithéid ann ar na saolta deireanacha. Tá sé ina phríomhthosaíocht anois ár gcomhshlándáil a fheabhsú. De réir mar a tháinig an cogadh san Úcráin chun cinn, tá méadú mór tagtha ar phraghsanna fuinnimh agus is léir go mbeidh tionchar ag an gcogadh ar infhaighteacht agus ar phraghsanna táirgí príomhbhia. D’ardaigh sé sin imní go bhféadfaí cuspóir an Aontais an chéad ilchríoch aeráidneodrach a dhéanamh den Eoraip a choinneáil siar. Mar sin féin, tá sé curtha i dtábhacht níos mó ná riamh leis an staid reatha a thábhachtaí atá sé neamhspleáchas an Aontais Eorpaigh ó thaobh acmhainní de amach anseo a mhéadú, bunaithe ar fhuinneamh in‑athnuaite intíre agus ar éifeachtúlacht níos fearr. Ní féidir leis an gcomhshaol, mar cheann de na colúin ar a bhfuil ár samhail shocheacnamaíoch forbartha, a bheith saor ó na dúshláin sin, ach is féidir leis cabhrú lenár n‑athléimneacht a fheabhsú.

Níor chóir dúinn dearmad a dhéanamh ar an ngéarchéim chomhshaoil atá ann faoi láthair mar gheall ar an teannas geopholaitiúil. I bplean RepowerEU 1 ón gCoimisiún, mheabhraigh an Coimisiún go bhfuil dlús a chur le haistriú fuinnimh ghlain na hEorpa agus cur chun feidhme níos tapúla na dtograí ‘Oiriúnach do 55’ ag croílár ár straitéise Eorpaí chun dul i ngleic leis an ngéarchéim fuinnimh atá ann faoi láthair agus chun córas fuinnimh níos athléimní a bhaint amach. Tá cogadh san Úcráin ach ní athraíonn sé sin an fhírinne go bhfuil an t‑athrú aeráide, truailliú agus cailliúint bithéagsúlachta ar thrí cinn de na dúshláin is scanrúla atá romhainn sa lá atá inniu ann. Mar thoradh ar adhaimsir agus theagmhais aeráide tharla básanna agus caillteanais eacnamaíocha suntasacha gach bliain 2 . Is féidir iarmhairtí an athraithe aeráide a thabhairt faoi deara sna tinte a bhí i ndeisceart na hEorpa gach uile bhliain, agus leis an triomach atá ag cur isteach níos mó agus níos mó ar lár na hEorpa agus tuaisceart na hEorpa agus leis na tuilte móra atá ag tarlú níos minice. Leanfaidh an brú ar tháirgeadh uisce agus bia de bheith ag méadú agus tá codanna den Aontas Eorpach faoi strus uisce meánleibhéil go hardleibhéil cheana féin, a bhfuil coinne leis go dtiocfaidh méadú air sin le himeacht ama. Is féidir bás amháin as gach ocht gcinn san Eoraip a nascadh le truailliú 3 . Bíonn tionchar ag truailliú ar na grúpaí daonra is mó faoi mhíbhuntáiste agus is leochailí ar an gcéad dul síos, rud a dhéanann idirdhealú agus na rioscaí a bhaineann le coinbhleachtaí níos measa. Tá truailliú ar cheann de na cúig phríomhchúis le cailliúint na bithéagsúlachta, rud atá ag bagairt ar mharthanas breis is 1 mhilliún speiceas as 8 milliún speiceas measta plandaí agus ainmhithe an phláinéid.

Cruthaíodh go bhfuil cuspóirí Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip 4 ceart agus go bhfuil sé sách solúbtha chun dul in oiriúint don chás atá ag athrú. Beidh cur i bhfeidhm bheartais agus rialacha an Aontais agus, i gcás inar gá, iad a mhúnlú tuilleadh, mar fhreagairt ar dhúshláin atá ag teacht chun cinn dírithe ar inbhuanaitheacht fhadtéarmach. Leis an gComhaontú Glas, tacaítear cheana le dícharbónú an chórais fuinnimh agus le forbairt teicneolaíochtaí nua níos glaine amhail leictrea-shoghluaisteacht, hidrigin ghlas, bithcheimiceáin agus ábhair dhícharbónaithe. Tá athmheasúnú á dhéanamh ag an Aontas freisin ar a bheartas fuinnimh chun aistriú i dtreo córas fuinnimh atá bunaithe den chuid is mó ar fhuinneamh in‑athnuaite agus ar bhreis éifeachtúlachta fuinnimh, rudaí a chuirfidh lena chuspóirí aeráide agus comhshaoil agus a chomhlánófar le straitéis trádála a dhírítear ar uathriail straitéiseach oscailte, bunaithe ar athléimneacht agus inbhuanaitheacht gheilleagar an Aontais a mhéadú 5 . Ar an gcaoi chéanna, tá an Comhaontú Glas agus reachtaíocht an Aontais a bhaineann le glasú beartais talmhaíochta agus cosaint na bithéagsúlachta, chomh maith le feirmeoireacht orgánach a spreagadh, ar chuid de na freagairtí inbhuanaithe ar shaincheist na cinnteachta domhanda bia agus cinnteacht soláthair.

Thairis sin, tá dlúthnasc idir comhshaol sláintiúil agus ár luachanna daonlathacha. Tá sé de cheart ag na glúnta atá le teacht go mairfidh siad i gcomhshaol glan agus tá sé de dhualgas orainn samhail shocheacnamaíoch a chruthú lena n‑urramaítear teorainneacha pláinéadacha. Ar an gcaoi sin, cuireann ár gcuid oibre le cur chun feidhme fónta an smachta reachta maidir leis an gcomhshaol, le rialachas comhshaoil níos láidre agus le comhlíontacht níos fearr leis sna Ballstáit.

Leis an gComhaontú Glas don Eoraip tugadh sainordú ar leith don Athbhreithniú ar Chur chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil mar aitheantas ar a anailís leathan, bheacht agus conclúidí leathana, ina cuireadh in iúl nach mór don Choimisiún agus do na Ballstáit a áirithiú go bhforfheidhmeofar na beartais agus an reachtaíocht, agus é á chur i dtreis go ‘mbeidh ról ríthábhachtach ag an athbhreithniú ar chur chun feidhme an bheartais comhshaoil maidir leis an gcás i ngach Ballstát a mhapáil’. Neartaíodh é sin le plean infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip 6 , rud a léiríonn go bhfeidhmeoidh an tAthbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil (EIR) – ar aon chéim le hionstraimí eile amhail an Seimeastar Eorpach agus na pleananna náisiúnta um fhuinneamh agus um aeráid faoin Aontas Fuinnimh – chun riachtanais infheistíochta gach Ballstáit sna príomhearnálacha den bheartas comhshaoil a shainaithint freisin 7 .

2.Ní bheidh sna cuspóirí beartais agus sna hoibleagáidí dlíthiúla ach dea-chomhairle amach anseo mura gcuirtear i bhfeidhm iad – sin ról an Athbhreithnithe ar Chur chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil

Chomh maith le spriocanna uaillmhianacha a chomhaontú ar leibhéal AE, tá sé ríthábhachtach a áirithiú go gcuirfear beartais agus reachtaíocht chomhshaoil an Aontais i bhfeidhm. Is féidir le cur i bhfeidhm rialacha comhshaoil ar theip air nó atá lag an iliomad tionchar díobhálach a bheith aige don pláinéad, don daonra agus don gheilleagar. Féadann mímhuinín pholaitiúil agus frustrachas a bheith mar thoradh air, go háirithe i measc daoine óga ar cuma leo focail gan ghníomh. Is ar thorthaí a bhunóidh siad a gcuid tuairimí. 

Is gnách go gcuirtear beartas comhshaoil i bhfeidhm thar thréimhsí fada, agus is dúshlán é an spreagadh a choinneáil. Is é an cur chun feidhme a bhaineann torthaí amach do dhaoine, áfach. Tá an leanúnachas agus an mharthanacht ríthábhachtach maidir le cur chun feidhme éifeachtach agus dá bhrí sin éilítear iad chun uaillmhianta comhshaoil an Aontais a bhaint amach. In 2016 8 , gheall an Coimisiún go ndéanfadh sé tuairisciú rialta ar staid chur chun feidhme reachtaíocht chomhshaoil an Aontais. Déanann an tríú EIR 9 seo feidhmíocht na mBallstát i gcur chun feidhme oibleagáidí comhshaoil an Aontais a mheas 5 bliana tar éis an chéad EIR.  

Mar a luadh sna heagráin roimhe seo, is ag cur le huirlisí eile a thacaíonn le comhlíontacht, a dhéanann monatóireacht uirthi agus a áirithíonn í trí fhorfheidhmiú ar leibhéal an Aontais Eorpaigh atá EIR, seachas teacht ina n‑ionad. Dá bhrí sin, ní dhéanann EIR difear do chumhacht an Choimisiúin imeachtaí um shárú a sheoladh 10 mar gheall ar shárú ar dhlí an Aontais. Tá sé mar aidhm leis an EIR tacú leis na Ballstáit, rud a chuirfidh ar a gcumas beartais agus rialacha comhshaoil a chur i bhfeidhm ar bhealach níos fearr tríd an bhfaisnéis agus an aiseolas a theastaíonn uathu a sholáthar dóibh, agus trí léargas foriomlán, a bhfuil géarghá leis, ar staid imeartha chur chun feidhme an bheartais comhshaoil mar is ceart i ngach tír AE agus ar leibhéal an Aontais a sholáthar 11 . Lena chois sin tugtar soiléireacht leis maidir leis na fadhbanna a bhíonn ag na Ballstáit maidir le cabhrú le cinnteoirí agus iad i mbun cur i bhfeidhm, go háirithe maidir leis an gcaoi ar cheart acmhainní a chur in ord tosaíochta.

I ndáil leis an méid sin, tá na cuspóirí agus na spriocanna is tábhachtaí aitheanta ag an gCoimisiún, mar a shainítear iad i mbeartais agus i rialacha comhaontaithe atá ann cheana, lena soláthraítear tagarmharcanna chun dul chun cinn i gcur chun feidhme a thomhas. Tá siad cosúil leis na cinn a úsáideadh i dtimthriallta EIR roimhe seo, ach rinneadh iad a athbhreithniú agus a fheabhsú nuair ab ábhartha. Dá bharr sin, is féidir dul chun cinn a rianú agus comparáidí cothroma a dhéanamh a mhéid a bhaineann le feidhmíocht na mBallstát agus corpas dhlí an Aontais maidir leis an gcomhshaol (an acquis comhshaoil) á chur i bhfeidhm acu.

Léirítear in EIR nach féidir cuspóirí polaitiúla is coiteann do chách a bhaint amach ach amháin má théitear i ngleic go héifeachtach leis na dúshláin a bhaineann go sonrach le gach Ballstát. Rinneadh na gníomhaíochtaí tosaíochta, lena dtugtar moltaí do gach Ballstát, a shaincheapadh ar bhonn na measúnuithe sna tuarascálacha tíre d’fhonn a shainaithint conas an bhearna maidir le comhlíonadh a líonadh. Rinneadh iad a chomhchuibhiú ansin chun freastal ar na tíortha atá i staid chomhchosúil. San iarscríbhinn a ghabhann leis an Teachtaireacht seo tugtar forléargas ar na gníomhaíochtaí tosaíochta.

De réir na dtuarascálacha tíre, féachtar sa Teachtaireacht seo le tátail leathana a bhaint ar leibhéal an Aontais Eorpaigh maidir le gach ceann de na réimsí téamacha a ndéantar measúnú orthu sna tuarascálacha tíre, agus maidir leis an gcreat rialachais agus na sásraí lena bhféadfaí cur chun feidhme an bheartais comhshaoil a éascú. I ndeireadh na teachtaireachta tá An bealach chun cinn.

3.Staid an chur chun feidhme: torthaí

3.1. Geilleagar ciorclach agus bainistíocht dramhaíola 

Leis an bplean gníomhaíochta nua don gheilleagar ciorclach i mí an Mhárta 2020 12 d’fhógair an Coimisiún Eorpach tionscnaimh do shaolré iomlán táirgí, idir dhearadh agus mhonarú, ídiú, dheisiú, athúsáid, athchúrsáil, agus acmhainní a thabhairt ar ais sa gheilleagar. Is í an aidhm dó lorg tomhaltais an Aontais a laghdú agus ráta ciorclach úsáide ábhair an Aontais a dhúbailt faoi 2030. Ina dhiaidh sin, leis an Tionscnamh um Tháirgí Inbhuanaithe, agus leis an gcéad straitéis de chuid an Aontais um theicstílí inbhuanaithe 13 comhlíonann an Coimisiún príomhghealltanais faoin bplean gníomhaíochta nua don gheilleagar ciorclach. Rianaíonn an creat faireacháin athbhreithnithe don gheilleagar ciorclach 14  príomhthreochtaí agus príomhphatrúin chun tuiscint a fháil ar an gcaoi a bhfuil gnéithe éagsúla den gheilleagar ciorclach ag forbairt agus an bhfuil go leor gníomhaíochta glactha. Mar sin féin, teastaíonn athchóirithe agus infheistíochtaí éifeachtacha ar an leibhéal náisiúnta.

Chun an chiorclaíocht ar fud an Aontais a mheasúnú i gcomhthéacs EIR, bhreathnaigh an Coimisiún ar roinnt gnéithe, amhail úsáid thánaisteach ábhar, táirgiúlacht 15 acmhainní agus straitéisí agus cláir an gheilleagair chiorclaigh a bheith ann ar an leibhéal náisiúnta. Breathnaíodh i dtuarascálacha tíre EIR freisin ar ghiniúint dramhaíola per capita agus ar an gcaoi a gcaitear le dramhaíl, agus díríodh ar theacht chun cinn an ráta athchúrsála thar na blianta. Faoi dheireadh 2022 beidh na tuarascálacha ‘Luathrabhaibh’ ar fáil maidir le bainistiú dramhaíola, lena ndéantar measúnú agus ardú feasachta ar an dul chun cinn i dtreo spriocanna dramhaíola an Aontais a bhaint amach. San Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil déanfar measúnú ar staid na himeartha maidir le trasuí phacáiste reachtach dramhaíola 2018, lena n‑áirítear an Treoir maidir le dramhaíl 16 , an Treoir maidir le líonadh talún le dramhaíl 17 , an Treoir maidir le pacáistíocht agus dramhaíl ó phacáistíocht 18 agus an Treoir lena leasaítear Treoir 2000/53/CE maidir le feithiclí a bhfuil a ré caite, Treoir 2006/66/CE maidir le cadhnraí agus taisc-cheallraí agus ceallraí agus taisc-cheallraí dramhaíola, agus Treoir 2012/19/AE maidir le trealamh dramhaíola leictreach agus leictreonach 19 , chomh maith le staid na himeartha maidir le pleananna bainistithe dramhaíola agus cláir coiscthe dramhaíola a ghlacadh, ar phríomhionstraimí iad chun reachtaíocht dramhaíola an Aontais a chur chun feidhme.  

Fíor 1: Ráta athchúrsála dramhaíola cathrach in 2020 (%) 20

Fíor 2:  Ráta úsáide ábhair chiorclaigh in 2020 (%) 21

Torthaí 

1.Tá straitéisí náisiúnta geilleagair chiorclaigh agus pleananna gníomhaíochta i bhfeidhm ag formhór na mBallstát anois nó d’fhógair siad straitéisí cuimsitheacha agus/nó tá dul chun cinn déanta acu maidir le straitéisí cuimsitheacha a bhunú lena gcumhdaítear saolré iomlán táirgí 22 .

2.Tá difríochtaí móra idir rátaí ciorclaíochta na mBallstát, agus tá úsáid thánaisteach ábhar éagsúil ó mheánmhéid 12.8% an Aontais 1.3% sa Rómáin go 30.9% san Ísiltír. Is amhlaidh atá maidir le táirgiúlacht acmhainní, arb é meán an Aontais 2.09 euro/kg, idir 0.3 euro/kg sa Bulgáire agus 5.89 euro/kg san Ísiltír.

3.Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar earnálacha amhail earnáil an phlaistigh, ábhair thógála agus teicstílí mar gheall ar a dtionchar ar an gcomhshaol, ach chomh maith leis sin, mar gheall ar a n‑úsáideacht mar ábhair thánaisteacha.

4.Is dúshlán tábhachtach i gcónaí i ngach Ballstát é cosc a chur ar dhramhaíl, lena n‑áirítear na Ballstáit a bhfuil rátaí arda athchúrsála acu. Tá an treocht ag dul sa treo mícheart, toisc go bhfuil méadú tagtha ar ghiniúint na dramhaíola cathrach san Aontas ó bhí 2014 ann, ó 478 kg ar an meán go 505 kg per capita: níor laghdaigh ach cúig Bhallstát a nginiúint per capita ó bhí 2014 ann 23 .

5.Is ábhar imní ar leith é i gcónaí sprioc 2020 maidir le hullmhúchán 50% le haghaidh athúsáid/athchúrsáil dramhaíola cathrach a bhaint amach mar a léiríodh i dtuarascálacha luathrabhaidh 2018 24 .

6.D’ainneoin an dul chun cinn éigin a rinneadh, tá comhlíonadh oibleagáidí bunúsacha an Chreata Dramhaíola agus na dTreoracha maidir le 25 Líonadh Talún 26 (líontaí talún neamhdhleathacha a dhúnadh, athshlánú agus cóireáil dramhaíola roimh líonadh talún a dhéanamh) le baint amach go fóill. Tá an Coimisiún ag tabhairt faoi imeachtaí um sháruithe i gcoinne 12 Bhallstát faoi láthair maidir le neamhchomhlíonadh na Treorach maidir le Líonadh Talún 27 . 

7.Ar an drochuair, tá an dá shaincheist os comhair roinnt Ballstát: tá siad i bhfad ó na spriocanna athchúrsála a bhaint amach agus tá líonta talún neamhchomhlíontacha á n‑oibriú acu go fóill. Mar thoradh air sin, tá bearna níos mó maidir le cur chun feidhme ag na tíortha sin i gcomparáid leis an gcuid eile den Aontas Eorpach 28 . Tá gá le hiarrachtaí móra a dhéanamh, ní hamháin chun spriocanna an Aontais maidir le dramhaíl atá i bhfeidhm faoi láthair a bhaint amach ach chun bonneagar bunúsach a thógáil agus cleachtais um bainistiú dramhaíola gan tairbhe, a bhíonn neamhdhleathach go minic, a athrú.

Cleachtais rathúla Tá straitéis geilleagair chiorclaigh náisiúnta chuimsitheach ar a dtugtar “España Circular 2030” curtha i bhfeidhm ag an Spáinn ina gcuirtear fís fhadtéarmach i láthair chomh maith le pleananna gníomhaíochta trí bliana a bhunaítear ar chuspóirí cainníochtúla. Cuireann Éire 29 sampla úsáideach ar fáil lena hathchóiriú mór ar an earnáil dramhaíola, ag dúnadh láithreáin líonta talún neamhdhleathacha agus ag maoiniú móroibreacha glantacháin agus feabhsúcháin. Rinneadh na hathchóirithe i ndlúthchomhar leis an gCoimisiún, rud a d’fhág go raibh córas ann lena gcinntítear go gcomhlíontar reachtaíocht dramhaíola an Aontais Eorpaigh.

3.2. Bithéagsúlacht agus caipiteal nádúrtha

 

Mar thoradh ar an gComhaontú Glas, thug an Coimisiún faoina chuid iarrachtaí forfheidhmithe a athnuachan chun aghaidh a thabhairt ar sháruithe ar reachtaíocht Aontais a bhaineann leis an dúlra. Is é is aidhm do straitéis bhithéagsúlachta Aontais go dtí 2030 30 bithéagsúlacht na hEorpa a chur ar an mbealach chun téarnaimh agus leagtar amach ann bealaí nua chun an reachtaíocht atá ann cheana a chur i bhfeidhm ar bhealach níos éifeachtaí, le spriocanna nua agus sásraí rialachais nua chun éiceachórais shláintiúla agus athléimneacha a bhaint amach. Tá sé d’aidhm aici an dúlra a athbhunú agus a chosaint agus aithnítear inti go bhfuil gá le tacaíocht pholaitiúil agus acmhainní breise airgeadais agus daonna, ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta araon, chun feabhas a chur ar chur chun feidhme agus ar fhorfheidhmiú. Mar phríomhghné de Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais, mhol an Coimisiún an Dlí maidir le hAthchóiriú an Dúlra 31 , lena gcomhcheanglaítear cuspóir athchóirithe uileghabhálach maidir le téarnamh fadtéarmach an dúlra i limistéir talún agus farraige an Aontais agus spriocanna athchóirithe ceangailteacha maidir le gnáthóga agus speicis shonracha. Leis na bearta sin ba cheart a chuimsiú ar a laghad 20 % de limistéir talún agus farraige an Aontais faoi 2030 agus gach éiceachóras sa deireadh a bhfuil athchóiriú de dhíth air faoi 2050. Roinneann na Ballstáit an fhreagracht as an mbithéagsúlacht agus na héiceachórais nádúrtha a chosaint agus a athbhunú trína chinntiú go gcuirfear acquis comhshaoil ábhartha an Aontais chun feidhme agus go bhforfheidhmeofar mar is cuí. Go sonrach, leis an Dlí maidir le hAthchóiriú an Dúlra, cuirtear córas tíolactha na mBallstát i bhfeidhm maidir le pleananna náisiúnta athchóirithe, lena léirítear conas a bhainfidh siad na spriocanna amach, chomh maith le córais faireacháin agus tuairiscithe i ndáil leis an dul chun cinn atá déanta.

Oibríonn an straitéis bithéagsúlachta i gcomhar leis an straitéis nua ‘ón bhfeirm go dtí an forc’, le straitéis nua foraoise 32 an Aontais 33 agus an comhbheartas nua talmhaíochta chun tacú leis an aistriú go cleachtais talmhaíochta agus bainistíochta foraoise a bheidh go hiomlán inbhuanaithe agus chun iad a bhaint amach. Leagtar síos inti freisin spriocanna i ndáil le speicis choimhthíocha ionracha (IAS) agus aithnítear inti an gá atá le dlús a chur le cur chun feidhme Rialachán IAS 34 . Chun spriocanna na straitéise bithéagsúlachta maidir le comhar idirnáisiúnta a bhaint amach, tá reachtaíocht an Aontais ceaptha lena chinntiú go gcomhlíonfaimid ár gcomhaontuithe idirnáisiúnta agus go dtéimid i ngleic le tomhaltas an Aontais de tháirgí atá á mbaint go neamhdhleathach nó de speicis atá i mbaol. Maidir le foraoisí, a mbaineann tairbhí suntasacha comhshaoil agus socheacnamaíocha leo, glacadh straitéis foraoise an Aontais do 2030 i mí Iúil 2021 mar chuid den phacáiste ‘Oiriúnach do 55’. Is é is príomhchuspóir dó foraoisí an Aontais atá sláintiúil, éagsúil agus athléimneach a áirithiú. Ina theannta sin, i mí na Samhna 2021 ghlac an Coimisiún togra le haghaidh rialacháin maidir le táirgí nach mbíonn dífhoraoisiú dá dtoradh 35 . Áirithítear leis an Rialachán seo nach féidir na tráchtearraí faoin raon feidhme (eallach, cócó, caife, pailm ola, soighe agus adhmad) agus na táirgí ina bhfuil na tráchtearraí sin a chur ar mhargadh an Aontais ná a chur ar fáil air, ná a onnmhairiú ón Aontas, má bhíonn dífhoraoisiú dá dtoradh. Is linnte carbóin tábhachtacha iad foraoisí agus tá iarrachtaí iad a chaomhnú ríthábhachtach d’fhís an Aontais aeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050. Dá bhrí sin, ghníomhaigh an Coimisiún chun an méid a chuireann an tAontas leis an dífhoraoisiú agus le díghrádú foraoisí ar fud an domhain a íoslaghdú, agus ar an gcaoi sin an méid a chuireann an tAontas le hastaíochtaí gás ceaptha teasa agus le cailliúint na bithéagsúlachta ar fud an domhain a laghdú.

Tugtar aghaidh i straitéis ithreach nua an Aontais 36 ar dhíghrádú ithreach agus ar an tionchar atá aige ar an mbithéagsúlacht. Leagtar béim inti ar a thábhachtaí atá cosaint na hithreach, bainistiú inbhuanaithe ithreach agus athbhunú ithreacha díghrádaithe chun neodracht ó thaobh díghrádú talún de a bhaint amach faoi 2030. Is acmhainn fhinideach agus an‑sobhriste í ithir agus tá sí á díghrádú níos mó agus níos mó san Aontas.

I réimse an dúlra, dírítear san Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil ar mheasúnú a dhéanamh ar chomhlíonadh na dTreoracha maidir le Gnáthóga 37 agus Éin 38 agus an Rialacháin maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha. Go sonrach, san Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil déantar measúnú ar láithreáin Natura 2000 (lena n‑áirítear foraoisí agus láithreáin mhuirí) sna Ballstáit agus ar an gcaoi a n‑áirithíonn siad stádas fabhrach caomhantais do ghnáthóga agus do speicis. Thairis sin, san Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil rinneadh measúnú ar an gcaoi a gcoinníonn na Ballstáit na speicis choimhthíocha ionracha ó dhoras. Tá sé ríthábhachtach go ndéanfaidh na Ballstáit uile comhlíonadh iomlán a bhaint amach chun na spriocanna i straitéis bhithéagsúlachta an Aontais do 2030 a bhaint amach, agus is bunchloch na reachtaíochta Eorpaí iad atá dírithe ar fhiadhúlra an Aontais a chaomhnú. I dtaca leis sin tá ról lárnach ag Natura 2000 39 , an líonra comhordaithe is mó de limistéir faoi chosaint ar domhan, atá bunaithe ar na treoracha sin. Is ionstraim ríthábhachtach é sin chun cosaint agus caomhnú fadtéarmach na speiceas agus na ngnáthóg is luachmhaire agus is mó atá i mbaol san Eoraip agus na n‑éiceachóras a dtacaíonn siad leo a chinntiú. Mar gheall ar an laghdú ollmhór ar bhithéagsúlacht, tá sé thar a bheith práinneach an líonra a chur i gcrích agus a bhainistiú go héifeachtach.

Fíor 3: Stádas caomhnaithe na ngnáthóg agus na speiceas a chosnaítear faoin Treoir maidir le Gnáthóga ar leibhéal na mBallstát don tréimhse tuairiscithe 2013-2018 40

Torthaí

1.D’ainneoin iarrachtaí suntasacha na mBallstát agus roinnt feabhsuithe, tá bithéagsúlacht san Aontas Eorpach ag laghdú i gcónaí agus léiríonn sé treochtaí atá ag dul in olcas. Tá féarthailte leathnádúrtha, portaigh, bogaigh agus moingeanna i measc na ngnáthóga is laige ar fud an Aontais Eorpaigh. D’ainneoin laghdú le 10 mbliana anuas, fós ba é an ghlantógáil talún in AE-27 83.8 m2/km2 idir 2012 agus 2018.

2.Tá brú ollmhór ar na foraoisí. Tá stádas caomhantais fabhrach ag níos lú ná 15% as an 27% de limistéar foraoise an Aontais atá faoi chosaint faoi threoracha dúlra an Aontais agus tá méadú tagtha ar líon na ngnáthóg foraoise a bhfuil drochstádas caomhantais acu.

3.Cé go bhfuil forálacha na dTreoracha maidir le Gnáthóga agus Éin seanbhunaithe agus ar eolas go forleathan, faillíonn roinnt Ballstát i gcónaí limistéir chaomhantais speisialta 41 a ainmniú agus cuspóirí agus bearta caomhantais a bhunú 42 . Ní mór d’fhormhór na mBallstát dlús a chur leis na hiarrachtaí lena gcuid líonraí Natura 2000 a chur i gcrích, go háirithe sa mhuirthimpeallacht.

4.Bhainfeadh bithéagsúlacht agus éiceachórais tairbhe mhór as feabhsuithe suntasacha ar an gcomhbheartas talmhaíochta (CBT) foriomlán agus ar phleananna straitéiseacha nua CBT 2023-2027, as tacaíocht do bhainistiú féarthailte leathnádúrtha, as cosaint seirbhísí éiceachórais agus as iarrachtaí chun gnéithe tírdhreacha a athbhunú i gceantair inar cailleadh iad.

5.Tá srian curtha ag gníomhaíocht fhorfheidhmiúcháin ar leibhéal an Aontais ar thionchair dhíobhálacha na dtionscadal bonneagair agus na ngníomhaíochtaí logála agus ag an am céanna cuireann sé le cosaint speiceas, leathnaíonn sé líonra Natura 2000 agus méadaíonn sé líon na láithreán a bhfuil plean bainistíochta i bhfeidhm ina leith.

6.Cé nár cuireadh tús le cur chun feidhme iomlán an Rialacháin maidir le speicis choimhthíocha ionracha (Rialachán IAS) go dtí 2019, tá na cuspóirí leis á mbaint amach cheana féin, amhail creat comhleanúnach chun aghaidh a thabhairt ar IAS ar leibhéal an Aontais agus feasacht níos mó ar fhadhb na speiceas coimhthíoch ionrach. Mar sin féin, tá dúshláin ann fós, ós rud é nach bhfuil na pleananna gníomhaíochta chun aghaidh a thabhairt ar na conairí tosaíochta a cheanglaítear le hAirteagal 13 de Rialachán IAS curtha chun feidhme go fóill ag an gcuid is mó de na Ballstáit.

7.Rinneadh dul chun cinn ar fud an Aontais Eorpaigh maidir le measúnú a dhéanamh ar riocht na n‑éiceachóras agus a gcuid seirbhísí, agus ar an mbrú atá orthu, trí úsáid a bhaint as modheolaíocht chomhchoiteann an Aontais (MAES), agus maidir le cuntasaíocht éiceachórais freisin. Mar sin féin, tá gá le níos mó tacaíochta chun feabhas a chur ar fheidhmíocht na monatóireachta ar an mbithéagsúlacht agus chun tuairisciú comhsheasmhach a áirithiú, agus chun suim a spreagadh i mais chriticiúil gníomhaithe gnó chun na tairbhí a fhaighimid ó chaipiteal nádúrtha an Aontais agus na tionchair orthu sin a léiriú.

Cleachtais rathúla: Tá an Eastóin ar cheann de na ceannródaithe maidir le bogaigh a athbhunú. Beidh saineolas na hEastóine maidir le hathbhunú a chur chun cinn an‑luachmhar faoin Dlí maidir le hAthchóiriú an Dúlra, rud a léiríonn gur féidir le bogaigh athbhunaithe tairbhí iomadúla a thabhairt agus gur féidir leo a bheith ann in éineacht le cleachtais rathúla feirmeoireachta. Tá cleachtais ardleibhéil ag an Iodáil i ndáil le cuntasaíocht chomhshaoil, caipiteal nádúrtha agus táscairí folláine atá á n‑atreisiú anois trí thacaíocht ó Ionstraim Tacaíochta Teicniúla an Choimisiúin agus ó uirlis idir piaraí EIR.

3.3. I dtreo truailliú nialasach

Cáilíocht an aeir – Astaíochtaí tionscail agus sábháilteacht (Seveso) – Torann

Leagtar amach sa Phlean Gníomhaíochta um Uisce, Aer agus Ithir saor ó Thruailliú 43  fís 2050 maidir le truailliú aeir, uisce agus ithreach a laghdú go leibhéil nach meastar a thuilleadh a bheith díobhálach don tsláinte agus d’éiceachórais nádúrtha, lena bhfantar i mbun na measarthachta lena bhfuil ár bpláinéad in ann a bheith ag teacht, agus lena gcruthaítear timpeallacht saor ó thocsainí ar an gcaoi sin. Aistrítear é sin ina phríomhspriocanna 2030 chun dlús a chur leis an laghdú ar an truailliú ag an bhfoinse.

Scrúdaítear in EIR comhlíonadh na bpríomhoibleagáidí den reachtaíocht um cháilíocht aeir ghlain atá i 44 bhfeidhm 45 , lena bunaítear caighdeáin sláinte-bhunaithe le haghaidh tiúchan astaíochtaí agus gealltanas náisiúnta maidir le hastaíochtaí a laghdú i gcás roinnt truailleáin aeir. Bíonn tionchar tromchúiseach ag truailliú aeir ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol. Tá tionchar ag an áit ina bhfuil cónaí ort ar na rioscaí a bhfuil tú nochta dóibh. Bíonn drochthionchar ag truailliú aeir ar éiceachórais freisin, trí aigéadú, eotrófú agus damáiste ózóin den chuid is mó, rud a fhágann go gcailltear bithéagsúlacht agus go laghdaítear táirgeacht talmhaíochta. I dtéarmaí treochtaí i mblianta beathaí 46 a chailltear in aghaidh 100 000 áitritheoir i gcás PM2.5, laghdaíodh é sin ó 820 (2015) go 762 (2019) agus i gcás NO2 ó 157 (2015) go 99 (2019) in AE-27. I mórán Ballstát, áfach, tá teorainnluachanna na dtruailleán sin á sárú i gcónaí, agus déanann an Coimisiún dlúthfhaireachán orthu.

Faoi mar a rinneadh in 2019, caitheann EIR súil ar an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha (IED) 47 , ina gclúdaítear thart ar 52 000 suiteáil agra-thionsclaíoch ar fud an Aontais Eorpaigh. Cuirtear sonraí nua ar fáil inti le haghaidh 2018, agus den chéad uair riamh clúdaítear astaíochtaí san uisce agus san aer: Astaíonn suiteálacha IED 20% d’iomlán na dtruailleán san aer agus cion chomh mór leis san uisce 48 . Meastar go raibh costas idir EUR 277 mbilliún agus EUR 433 bhilliún ar dhamáiste don tsláinte agus don chomhshaol de bharr truailliú aeir ó ghléasraí tionsclaíocha na hEorpa in 2017, agus go bhfuil thart ar 200 gléasra freagrach as leath an damáiste 49 .

In EIR 2022, cuirtear sonraí cur chun feidhme maidir le Treoir Seveso - III 50 i láthair den chéad uair. Tá sé d’aidhm ag an Treoir sin guaiseacha mórthionóiscí a bhaineann le substaintí contúirteacha, go háirithe ceimiceáin, a rialú agus cuireann sí leis an iarracht rioscaí tubaistí teicneolaíocha a laghdú. Agus aird á tabhairt ar an ardráta tionsclaíochta san Aontas, chabhraigh an Treoir Seveso, a bhfuil feidhm aici maidir le 12 000 gléasra tionsclaíoch, chun minicíocht mórthionóiscí a laghdú. Breathnaítear ar an Treoir go forleathan mar thagarmharc do bheartas um thionóiscí tionsclaíocha agus tá sí ina heiseamláir do reachtaíocht i go leor tíortha ar fud an domhain.

Is é torann comhshaoil an dara cúis mhór leis an mbás anabaí i ndiaidh truailliú aeir, rud a bhfuil 48 000 cás nua galair croí in aghaidh na bliana in AE-27 mar thoradh air 51 . Sa Treoir maidir le Torann 52 féachtar le sláinte an duine a chosaint trí cheangal a chur ar Bhallstáit leibhéil torainn a mheasúnú ionas gur féidir le húdaráis agus le baill den phobal na réitigh is fearr arna leagan amach i bpleananna gníomhaíochta éigeantacha a roghnú.

Fíor 4: Measúnú riosca le haghaidh gealltanas 2020-2029 maidir le laghdú astaíochtaí 53

Torthaí

1.D’ainneoin feabhsuithe, tá truailliú aeir fós ina ábhar mór imní do mhuintir na hEorpa ó thaobh na sláinte de. I gcás inar sáraíodh teorainneacha go leanúnach, thionscain an Coimisiún imeachtaí sáraithe go seasmhach i gcás príomhthruailleán amhail ábhair cháithníneacha agus dé-ocsaíd nítrigine 54 . I gcuid de na cásanna sin, tá breithiúnais tugtha cheana féin ag Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh (CBAE), rud a fhágann go bhfuil níos mó práinne fós le gníomhaíocht feabhais a dhéanamh 55 .

2.Ní mór do na Ballstáit ceanglais maidir le faireachán ar cháilíocht an aeir a chomhlíonadh ar bhealach córasach comhsheasmhach chun eolas níos fearr a chur ar fáil do bheartais aeir ghlain agus bithéagsúlachta ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta. I gcásanna sáraithe i gcoinne dhá Bhallstát, dírítear ar easnaimh i líonraí faireacháin 56 .

3.Tá gá le tuilleadh iarrachtaí a dhéanamh chun gealltanais i leith laghdú astaíochtaí amóinia (NH3) ón talmhaíocht a bhaint amach, substaint atá ar cheann de na cúig thruailleán atá clúdaithe sa Treoir maidir le Gealltanais Náisiúnta maidir le Laghdú Astaíochtaí. Tugtar le fios san athbhreithniú ar 57 réamh‑mheastacháin astaíochtaí 2022 go bhfuil níos mó ná 70% de na Ballstáit i mbaol mór neamhchomhlíonta maidir lena ngealltanais astaíochtaí amóinia a laghdú idir 2020-2029 agus 58 ó 2030 ar aghaidh 59 . Chun comhlíonadh a bhaint amach, teastaíonn bearta ar nós teicnící talmhaíochta astaíochtaí ísle a thabhairt isteach, lena n‑áirítear teicnící bainistíochta beostoic, aoiligh agus leasacháin.

4.Meastar go bhfuil baol ard ann nach mbeidh leath de na Ballstáit 60 ag comhlíonadh gealltanas ó 2030 ar aghaidh maidir le laghdú ar astaíochtaí i gcás ocsaídí nítrigine (NOX), i gcás ábhair cháithnínigh den mhéid 2.5 µm (PM2.5) agus i gcás comhdhúile so-ghalaithe orgánacha neamh‑mheatáin (NMVOCanna).

5.Níl a chlár oibre náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir curtha isteach ag aon Bhallstát amháin go fóill 61 .

6.Tá moill ar thrasuí na gceanglas is infheidhme maidir le suiteálacha tionsclaíocha. Sheol an Coimisiún imeachtaí sáraithe i gcoinne roinnt Ballstát toisc nár trasuíodh an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha 62 agus Treoir Seveso - III 63 mar is cuí.

7.Tá feabhas tagtha ar ghlacadh léarscáileanna agus pleananna gníomhaíochta faoin Treoir maidir le Torann, ach tá siad fós in easnamh i roinnt Ballstát 64 atá faoi réir imeachtaí sáraithe, ar tarchuireadh cuid díobh chuig CBAE 65 .

Cleachtais rathúla Clúdaíonn an tionscadal comhtháite LIFE, PREPAIR (Po Regions Engaged to Policies of AIR [Réigiúin Phí rannpháirteach i mBeartais AEIR]) 66 san Iodáil Gleann na Pó leis na réigiúin agus na cathracha a bhfuil an tionchar is mó acu ar cháilíocht an aeir san abhantrach, ag síneadh isteach sa tSlóivéin. Maireann sé ar feadh 7 mbliana (2017-2024) agus tá bearta ann maidir le dó bithmhaise, éifeachtúlacht fuinnimh, iompar agus talmhaíocht – i gcomhréir le Comhaontú Abhantrach na Pó 2017 agus leis na pleananna do cháilíocht an aeir. Sprioc shonrach amháin is ea líonra stáisiún rothar a chruthú i bpríomhchathracha Abhantrach na Pó agus an bonneagar a ghabhann léi a fhorbairt. Tá sé de chuspóir ag an tionscadal comhtháite LIFE, LIFE-IP-HUNGAIRY 67 , gléasra cumhachta Mátra san Ungáir a úsáideann lignít, a dhícharbónú faoi 2030, ag treisiú tacaíochta ón gCiste um Aistriú Cóir tríd an mbeartas comhtháthaithe agus ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa agus ón gCiste um Nuachóiriú freisin. Is gníomh é dícharbónú ghléasra cumhachta Mátra freisin atá faoi Phlean Gníomhaíochta um Chaomhnú Aeráide agus Comhshaoil na hUngáire 2020. Chuir an tSeicia scéim i bhfeidhm chun foinsí áitiúla téimh atá seanchaite agus easnamhach a ionadú i dtithe cónaithe (Kotlíkova dotace), scéim a dtacaítear léi le cistí an Aontais.. Thacaigh an scéim le hiondaú 100 000 coire suas go dtí 2020, rud a raibh coigilteas 2.7 kT d’astaíochtaí PM2.5 agus coigilteas in ídiú fuinnimh mar thoradh air. D’fhéadfaí iad sin a chomhcheangal le deontais náisiúnta bhreise chun éifeachtúlacht fuinnimh a mhéadú i bhfoirgnimh (Nová zelená úsporám).

Cáilíocht agus bainistíocht uisce

Tá cosaint na n‑acmhainní uisce agus na n‑éiceachóras a bhraitheann air, chomh maith le soláthar uisce ghlain a bheith ar fáil, ríthábhachtach do shaol an duine, don gheilleagar (tá uisce riachtanach i ngach earnáil gheilleagrach) agus don fhorbairt inbhuanaithe, chomh maith lenár gcomhshaol. Tá cur i bhfeidhm cuí na rialacha atá i bhfeidhm riachtanach do cháilíocht bheatha agus leas na ndaoine. Tá acmhainneacht mhór ann freisin maidir le fás eacnamaíoch agus cruthú post.

Ar na cúiseanna sin, tá beartas uisce an Aontais Eorpaigh ar cheann de na tosaíochtaí a leagtar amach sa Chomhaontú Glas don Eoraip 68 . Chuige sin, oibríonn an Coimisiún i ndlúthchomhar leis na Ballstáit chun cabhrú leo na cuspóirí a bhaint amach maidir le cáilíocht ár n‑acmhainní uisce a chaomhnú, a chosaint agus a fheabhsú.

Is iad na príomhionstraimí an Treoir Réime maidir le hUisce 69 agus na treoracha a bhaineann léi, an Treoir Tuilte 70 an Treoir maidir le hUisce​ Óil 71 72 , an Treoir maidir le hUisce Snámha 73 , an Treoir maidir le níotráití, an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh 74 agus an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí 75 . Léirítear leis na seiceálacha oiriúnachta éagsúla a rinneadh go dtí seo go bhfuil na Treoracha Uisce oiriúnach don fheidhm tríd is tríd ach go bhfuil gá le cur i bhfeidhm foriomlán níos fearr ina leith.

Fíor 5: An cion de dhobharlaigh uisce dromchla (aibhneacha, lochanna, uiscí trasdultacha agus uiscí cósta) le níos lú ná stádas maith éiceolaíochta in aghaidh an Cheantair Abhantraí 76

Torthaí

1.Táthar ag leanúint de chur chun feidhme chuspóirí na Treorach Réime maidir le hUisce ach, cé go bhfuil an measúnú ar na tríú pleananna bainistíochta abhantraí (RBMPanna) ar feitheamh, is féidir a rá go bhfuil an dul chun cinn i dtreo dea-stádas a bhaint amach do dhobharlaigh mall i dtéarmaí ginearálta, d’ainneoin go bhfuil spriocdháta 2027 ag druidim linn. Tá sé sin amhlaidh mar gheall ar mheascán tosca: níor leagadh amach coinníollacha tagartha maidir le tréithriú dobharlach agus measúnú neamhiomlán ar bhrúnna, easnaimh i dtaca le faireachán a dhéanamh ar uisce, rud a chiallaíonn nach eol stádas dobharlach, measúnuithe ar thionchar na ngníomhaíochtaí ar dhobharlaigh déanta go mícheart, agus níl údar leordhóthanach leis na díolúintí a agraíodh.

2.Cuirtear i láthair sna tuarascálacha tíre an fhaisnéis is déanaí maidir leis an gcéatadándobharlach nach mbaineann stádas maith éiceolaíoch agus ceimiceach amach, astarraingt uisce in aghaidh na hearnála chomh maith leis an innéacs saothraithe uisce 77 . Tá infheistíochtaí breise bunriachtanach má tá na cuspóirí sin le baint amach, agus leanann maoiniú an Aontais de thacaíocht a thabhairt do na hiarrachtaí cur chun feidhme sin, go háirithe tríd an mbeartas comhtháthaithe, an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta, agus Fís Eorpach.

3.Roinn an Coimisiún a thorthaí ar na dara RBMP 78 anna leis na Ballstáit lena mbaineann, agus tá coinne leis go dtabharfar aghaidh ar na heasnaimh sin nuair a chuirfear na tríú RBMPanna isteach. Tá an Coimisiún ag fíorú freisin an chaoi a gcinntíonn na córais náisiúnta (e.g. ceadúnais agus iniúchtaí) go gcuireann gach Ballstát an Treoir Réime maidir le hUisce i bhfeidhm mar is cuí ar an láthair i dtaca le hastarraingt uisce, poncfhoinse agus truailliú idirleata. Bhí na Ballstáit chun a RBMPanna agus a bpleananna um bainistiú riosca tuile (FRMPanna) a thuairisciú don Choimisiún faoin 22 Márta 2022. Tá imní ar an gCoimisiún nár chomhlíon go leor Ballstát a gcuid oibleagáidí tuairiscithe dlí go fóill 79 agus go bhfuil siad réidh le gníomhú de réir thorthaí an neamhchomhlíonta, de réir mar is iomchuí.

4.Tá Treoir maidir le hUisce Óil 1998 a cur chun feidhme go maith ar an iomlán san Aontas Eorpach. Mar sin féin, is cúis imní é i roinnt tíortha 80 . Faoin 12 Eanáir 2023, ní mór do na Ballstáit uile an Treoir athmhúnlaithe a thrasuí chun na caighdeáin cháilíochta athbhreithnithe a chomhlíonadh agus tá tacaíocht á cur ar fáil ag an gCoimisiún chun a áirithiú go ndéanfar na rialacha nua a thrasuí go tráthúil agus mar is cuí.

5.Ar an iomlán, tá ardrátaí feidhmíochta den scoth nó dea-fheidhmíochta ag an Treoir maidir le hUisce Snámha san Aontas Eorpach. Mar sin féin, tá roinnt difríochtaí idir na Ballstáit 81 .

6.In go leor cásanna, d’ainneoin oibleagáidí atá dea-shainithe agus sonrach uaireanta, amhail na hoibleagáidí sin sa Treoir maidir le Níotráití agus sa Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluice Uirbigh, bhí an cur chun feidhme ar an láthair an‑mhall, mar gheall ar lochtanna pleanála agus eagrúcháin agus easpa maoinithe agus beartú tosaíochta, d’ainneoin chur chuige tacúil an Choimisiúin (amhail maoiniú suntasach ón Aontas a áirithiú). Is déanach a rinneadh tosaíochtaí de na saincheisteanna sin ar leibhéal náisiúnta, uaireanta tar éis an dara breithiúnais ó CBAE.

7.Tá fadhbanna ag go leor Ballstát maidir le cur chun feidhme na Treorach maidir le Níotráití agus ba cheart dóibh dlús a chur lena n‑iarrachtaí truailliú níotráite ón talmhaíocht i screamhuisce agus eotrófú a laghdú tuilleadh trí gach crios atá leochaileach ó thaobh níotráití de a ainmniú agus trí bhearta iomchuí a chur san áireamh ina bpleananna gníomhaíochta 82 .

8.D’ainneoin méid áirithe dul chun cinn, ní bhailítear fuíolluisce uirbeach agus ní dhéileáiltear leis mar ba chóir i mórán Ballstát, agus is é sin an fáth go bhfuil imeachtaí sáraithe fós roimh 83 an gcuid is mó díobh agus gearradh pionóis airgeadais ar roinn acu 84 . Braitheann an dul chun cinn ar Bhallstáit a thugann tús áite d’infheistíochtaí le haghaidh córais bailithe agus gléasraí cóireála fuíolluisce, lena n‑áirítear trí úsáid éifeachtach a bhaint as an maoiniú tríd an mbeartas comhtháthaithe nuair a bhíonn sé ar fáil, agus iasachtaí ón mBanc Eorpach Infheistíochta.

9.Tá an dul chun cinn ar an Treoir Réime um Straitéis Mhuirí le feiceáil sna tuarascálacha tíre sa chaibidil faoin mbithéagsúlacht mar gheall ar a thábhachtaí atá sé an mhuirthimpeallacht a chosaint. D’fhéach an Coimisiún ar an dul chun cinn sa mheasúnú ar stádas uiscí mara an Aontais agus ar an gcomhar réigiúnach idir na Ballstáit atá in aon fho-réigiún muirí amháin chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna is mó.

Cleachtais rathúla Ba léir go raibh cur chuige na hÍsiltíre i leith bainistíocht riosca i gcás tuilte (leapacha abhann agus machairí tuile na Réine agus Meuse a athbhunú nuair is féidir) éifeachtach le linn na dtuilte a tharla sa Bheilg agus sa Ghearmáin chomh maith i mí Iúil 2021.   D’formheas an Phortaingéil beartas le déanaí chun uisce athshlánaithe a tháirgeadh a úsáidfear chun críoch éagsúil nach mbaineann le huisce óil. Chun an comhshaol uisceach a fheabhsú, tá an tSualainn ag cur deontais ar fáil d’infheistíochtaí a íoslaghdaíonn micreaphlaistigh agus truailleáin eile atá ag teacht chun cinn (earraí cógaisíochta) trí uisce stoirme.

Ceimiceáin

Féachtar le reachtaíocht ceimiceán an Aontais 85 a áirithiú go ndéantar ceimiceáin a tháirgeadh agus a úsáid ar bhealach a íoslaghdaíonn aon éifeacht dhíobhálach shuntasach ar shláinte an duine agus ar an gcomhshaol. Áirithítear leis freisin cobhsaíocht agus intuarthacht do ghnólachtaí atá ag feidhmiú laistigh den mhargadh inmheánach. Ina theannta sin, mar chuid de chuspóir an Aontais maidir le truailliú nialasach faoin gComhaontú Glas don Eoraip, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach an 14 Deireadh Fómhair 2020 an Straitéis Ceimiceán maidir le hinbhuanaitheacht / I dtreo timpeallacht saor ó thocsainí 86 a bhfuil sé d’aidhm aici cosaint níos fearr a thabhairt do shaoránaigh agus don chomhshaol agus nuálaíocht a threisiú do cheimiceáin shábháilte inbhuanaithe.

Leis an aistriú chuig geilleagar ciorclach ísealcharbóin tugtar deiseanna den scoth chun borradh a chur faoi cheimic atá sábháilte agus inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de. Ba cheart fócas na nuálaíochta a dhíriú ar tháirgí atá ‘sábháilte trína ndearadh’ agus atá comhoiriúnach le timthriallta glana ábhair, agus a n‑úsáidtear níos lú ceimiceán nach bhfuil chomh díobhálach ina dtaobh. Sa gheilleagar ciorclach, d’fhéadfaí ábhair a úsáid chun críocha atá an‑difriúil leis an gcuspóir a beartaíodh ar dtús agus a ndearnadh measúnú riosca orthu ina leith. Leagtar béim leis sin ar an ngá díriú ar cháilíocht na n‑ábhar glan mar réamhriachtanas chun spriocanna athchúrsála uaillmhianacha, cainníochtúla a bhaint amach 87 .

Mar sin féin, tá sé léirithe le tionscadail 88 chomhordaithe forfheidhmiúcháin a rinneadh i gcomhthéacs an Fhóraim um Malartú Faisnéise maidir le Forfheidhmiú go bhféadfaí níos mó a dhéanamh chun cur le héifeachtacht an fhorfheidhmithe, go háirithe maidir le hoibleagáidí clárúcháin agus bileoga sonraí sábháilteachta, ina léirítear leibhéal neamhchomhlíonta sách ard. Rinne an Ghníomhaireacht Eorpach Ceimiceán (ECHA) iarracht é sin a leigheas trí scagadh córasach a dhéanamh ar chlárúcháin, agus idir an dá linn tá REACH tugtha cothrom le dáta chun a shoiléiriú cén uair is gá do chláraitheoirí aon athrú ábhartha a chur in iúl do ECHA. Nochtadh sa tionscadal is déanaí maidir le díolacháin ar líne, 89 , méid suntasach neamhchomhlíonta i dtaobh táirgí a dhíoltar ar líne. I bhfianaise chonclúidí na dtuarascálacha thíos, tá an Coimisiún ag féachaint an bhféadfaí Inniúlacht Iniúchóireachta Eorpach a bhunú chun aonchineálacht bhreise a áirithiú i bhforfheidhmiú idir na Ballstáit.

Den chéad uair riamh, scrúdaítear i dtuarascálacha EIR staid chur chun feidhme an Rialacháin maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (REACH) 90 agus maidir le hAicmiú, Lipéadú agus Pacáistiú (CLP) 91 . Tá sé sin bunaithe ar mheasúnú an Choimisiúin ar na 92 tuarascálacha a chuir na húdaráis náisiúnta i dtoll a chéile faoi Airteagal 117(1) REACH agus Airteagal 46(2) CLP. I mí Lúnasa 2021, d’fhoilsigh an Coimisiún measúnú intomhaiste ar fhorfheidhmiú 93 dhá phríomhrialachán an Aontais maidir le ceimiceáin agus úsáid á baint as tacar táscairí maidir le gnéithe éagsúla den fhorfheidhmiú.

Torthaí

1.Tháinig feabhas ar fhorfheidhmiú REACH agus CLP i gcomparáid le 2010-2012. Is cosúil go bhfuil na leibhéil chomhlíontachta taifeadta seasmhach go leor le himeacht ama, agus is cosúil go bhfuil na húdaráis forfheidhmithe níos éifeachtaí maidir le táirgí/cuideachtaí neamhchomhlíontacha agus táirgí neamhchomhlíontacha a chuirtear ar mhargadh an Aontais a bhrath. Go sonrach, tháinig laghdú ar líon na n‑achomharc agus na gcinntí a cuireadh ar neamhní maidir le CLP, tháinig méadú ar an gcóimheas idir pionóis agus costas comhlíonta, cuireadh oiliúint ar níos mó iniúchtaí san Aontas Eorpach agus chuir an Fóram um Malartú Faisnéise maidir le Forfheidhmiú lena aschur.

2.Bíonn bearta forfheidhmithe mar thoradh ar thart ar 70% de rialuithe REACH. Is í comhairle scríofa (11%) an beart forfheidhmithe is minice a úsáidtear, agus ina dhiaidh sin bearta riaracháin (4%) agus comhairle ó bhéal (2%). Rinne 9 dtír gníomhaíochtaí leantacha maidir le meastóireacht le linn na tréimhse tuairiscithe 94 .

3.Is iad fíneálacha an cineál smachtbhannaí is tábhachtaí a úsáidtear, agus, go pointe níos lú, i gcás sárú ar REACH agus CLP araon, tarchur an tsáraithe chuig oifig an ionchúisitheora. Is annamh a rinneadh ceadúnais ghnó a chur ar fionraí nó a chúlghairm mar smachtbhanna. Athraíonn an scéal go mór ó thír go tír. Mar shampla, níor thuairiscigh ach dhá Bhallstát beagnach trí cheathrú d’atreoruithe chuig oifig an ionchúisitheora stáit maidir le sáruithe ar REACH le linn na tréimhse tuairiscithe (an Ghearmáin agus an tSualainn).

4.Tá an chuid is mó de na tíortha tar éis straitéis fhorfheidhmiúcháin REACH agus CLP a chur le chéile agus a chur i bhfeidhm go pointe áirithe ar a laghad. Níl straitéis REACH dréachtaithe go fóill ach ag ceithre thír - an Chróit, an Laitvia, an Pholainn agus an Bheilg. Níl straitéis fhorfheidhmiúcháin CLP curtha chun feidhme ag an gCróit, ag an Laitvia, ag an bPolainn ná ag Málta.

Cleachtais rathúla Tagann an Grúpa Oibre Nordach um Cheimiceáin, an Comhshaol agus Sláinte le chéile gach bliain chun forfheidhmiú na reachtaíochta maidir le ceimiceáin a phlé, tá clár malartaithe iniúchta aige agus reáchtálann sé comhthionscadail fhorfheidhmiúcháin idir tíortha Nordacha (an Danmhairg, an Fhionlainn, an Íoslainn, an Iorua agus an tSualainn chomh maith le hOileáin Fharó, an Ghraonlainn agus Oileáin Åland). Comhar maidir le trádáil ar líne idir an Ostair, an Ghearmáin agus an Eilvéis agus Idirphlé Idirnáisiúnta na nÚdarás Nano - ardán a thugann le chéile údaráis chomhshaoil, sláinte agus sábháilteachta ón Ostair, ón nGearmáin, ó Lichtinstéin, ó Lucsamburg agus ón Eilvéis agus geallsealbhóirí éagsúla (eagraíochtaí neamhrialtasacha, comhlachais, cuideachtaí) le haghaidh malartú neamhfhoirmiúil eolais agus taithí ar úsáid shábháilte, inbhuanaithe na nanaitheicneolaíochta. Tionscadal LIFE ‘Chemicals Regulations Enforcement & Inspections - CHEREE’ idir an Ghréig agus an Chipir, a bhfuil sé d‘aidhm aige éifeachtúlacht an fhorfheidhmiú REACH a mhéadú trí phrótacal iniúchta comhchoiteann; comhchuairteanna agus comh‑treoirstaidéir; ‘Ríomhionad iniúchtóirí’ agus ‘uirlis ríomhfhoghlama Reach’ a chruthú chun eolas agus taithí a mhalartú i measc iniúchtóirí agus údaráis ábhartha.

3.4. Gníomhaíocht ar son na haeráide

I gcomhréir le Comhaontú Pháras 95 agus mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, le Dlí Aeráide 2021 96 cuirtear sprioc an Aontais Eorpaigh maidir le haeráidneodracht a bhaint amach faoi 2050 agus laghdú 55% ar a laghad ar a ghlan‑astaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach faoi 2030 i gcomparáid le 1990. Cuireann an Dlí freisin teorainn leis leis an ranníochuidiú is féidir le haistrithe carbóin a dhéanamh i leith laghduithe ar astaíochtaí in 2030 chun a áirithiú go ndéanfar iarracht leordhóthanach um maolú.

Ó rinneadh EIR 2019, glacadh reachtaíocht aeráide chun laghduithe ar astaíochtaí ón iompar, ón earnáil mhuirí agus ó gháis fhluairínithe (F-gháis) a úsáidtear i dtáirgí a dhreasú. San iompar de bhóthar, éilítear le reachtaíocht reatha an Aontais go mbainfí laghdú 6% amach ar dhéine astaíochtaí gás ceaptha teasa na mbreoslaí feithicle faoi 2020 i gcomparáid le 2010 agus socraítear inti na caighdeáin astaíochtaí gás ceaptha teasa atá le hurramú le haghaidh catagóirí éagsúla feithiclí. A bhuí leis an Rialachán reatha maidir le F-ghás 97 , déanfar astaíochtaí gás ceaptha teasa an Aontais a laghdú faoi dhá thrian faoi 2030 i gcomparáid le leibhéil 2014. Ó bhí 2021 ann, cuireadh astaíochtaí agus aistrithe gás ceaptha teasa ó úsáid talún, athrú ar úsáid talún agus foraoiseacht (LULUCF) san áireamh in iarrachtaí an Aontais chun astaíochtaí a laghdú.

Tá beartas oiriúnaithe an Aontais Eorpaigh ina chuid dhílis den Chomhaontú Glas don Eoraip. Ó bhí 2021 ann, ceanglaíodh ar na Ballstáit tuairisciú ar a mbeartais náisiúnta oiriúnaithe. Aithnítear le Dlí Aeráide na hEorpa go bhfuil oiriúnú ina phríomhchuid den fhreagairt dhomhanda fhadtéarmach ar an athrú aeráide. Ceanglaítear ann ar na Ballstáit agus ar an Aontas feabhas a chur ar a ngníomhaíocht maidir le hoiriúnú trí cheanglas a thabhairt isteach chun straitéisí náisiúnta agus measúnuithe rialta ar dhul chun cinn a chur chun feidhme mar chuid de rialachas foriomlán an Aontais ar ghníomhú ar son na haeráide agus an fhuinnimh. I mí Feabhra 2021, leagadh amach i straitéis nuashonraithe an Aontais maidir le hoiriúnú 98 conas is féidir leis an Aontas dul in oiriúint do thionchair dhosheachanta an athraithe aeráide agus a bheith aeráid‑díonach faoi 2050.

Sa EIR seo déantar athbhreithniú ar bheartais agus ar straitéisí náisiúnta aeráide, go háirithe na pleananna náisiúnta fuinnimh agus aeráide agus na straitéisí maidir he hoiriúnú. Breathnaítear ansin ar astaíochtaí lasmuigh den Scéim Trádála Astaíochtaí (ETS), mar a bhfuil spriocanna náisiúnta ceangailteacha ag na Ballstáit faoin reachtaíocht um chomhroinnt iarrachtaí 99 . Ina dhiaidh sin, déanfar scrúdú ar phríomhfhorbairtí earnála, go háirithe maidir le hiompar de bhóthar, foirgnimh agus úsáid talún, athrú ar úsáid talún agus foraoiseacht. Cuirtear an úsáid ioncaim as ceantáil CTA (Córas Trádála Astaíochtaí) i láthair de réir Bhallstáit. Cuirtear gníomhaíochtaí tosaíochta de réir tíre i láthair den chéad uair.

Torthaí 

1.Ar an iomlán, tá leibhéal maith de chur chun feidhme reachtaíocht aeráide an Aontais Eorpaigh ar fud an Aontais.

2.In 2020, bhí laghdú 31% ar astaíochtaí gás ceaptha teasa intíre AE-27, lena n‑áirítear san eitlíocht idirnáisiúnta, i gcomparáid le leibhéil 1990 agus shroich siad an leibhéal b’ísle le 30 bliain anuas. Má chuirtear astaíochtaí agus aistrithe ón earnáil úsáide talún, athrú ar úsáid talún agus foraoiseachta (LULUCF) san áireamh, is é an toradh a bheidh air sin go dtiocfaidh glanlaghdú 34% ar astaíochtaí. Dá bhrí sin sháraigh an tAontas go mór a sprioc faoi Chreat‑Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCC) maidir le laghdú 20% ar hastaíochtaí gás ceaptha teasa a bhaint amach faoi 2020 i gcomparáid le 1990.

3.Ó seoladh in 2013 an córas comhroinnte díchill d’earnálacha nach n‑áirítear i gCóras Trádála Astaíochtaí an Aontais (amhail iompar, tionscal neamh - CTA, foirgnimh, talmhaíocht agus dramhaíl), bhí astaíochtaí ar fud an Aontais Eorpaigh faoin teorainn fhoriomlán gach bliain.

4.Leagtar amach sa Chinneadh maidir le Comhroinnt Díchill 100 spriocanna náisiúnta astaíochtaí do 2020, arna sloinneadh mar athruithe céatadáin ó leibhéil 2005. Leagtar amach ann freisin leithdháiltí bliantúla astaíochtaí nach mór do Bhallstáit a urramú. Ar an gcaoi chéanna, leagtar síos sa Rialachán maidir le Comhroinnt Díchill 101 spriocanna náisiúnta maidir le hastaíochtaí do 2030 agus do AEAnna don tréimhse 2021-2030.

5.Bhí astaíochtaí AE-27 atá clúdaithe sa Chinneadh maidir le Comhroinnt Díchill beagnach 11% níos ísle in 2019 i gcomparáid le 2005. Dá bhrí sin, sáraíodh sprioc 2020 (-8%) roimh ghéarchéim COVID‑19 cheana féin. Chomhlíon na Ballstáit go léir a gcuid oibleagáidí faoin gCinneadh maidir le Comhroinnt Díchill in 2013-2018. Bhí ar roinnt Ballstát na sásraí solúbthachta sa reachtaíocht a shlógadh chun a n‑oibleagáidí reatha a chomhlíonadh. Tá beartais agus bearta á bpleanáil, á nglacadh agus á gcur chun feidhme ag na Ballstáit chun a spriocanna maidir le comhroinnt díchill a bhaint amach faoin Rialachán reatha maidir le Comhroinnt Díchill. Tá géarghá práinneach ann go ndéanfadh na Ballstáit gníomhaíocht bhreise ar son na haeráide a phleanáil agus a chur chun feidhme sna hearnálacha atá ag comhroinnt iarrachta chun an uaillmhian níos mó faoin gCinneadh athbhreithnithe maidir le Comhroinnt Díchill atá beartaithe a léiriú.

6.Tá ráta comhlíonta an‑ard ag CTA AE, toisc go gcumhdaíonn suiteálacha gach bliain thart ar 99% dá n‑astaíochtaí leis an líon lamháltas is gá. Cumhdaíonn an córas faoi láthair thart ar 36% d’astaíochtaí iomlána gás ceaptha teasa an Aontais ó gar do 9 500 stáisiún cumhachta agus gléasra déantúsaíochta (i.e. suiteálacha do-aistrithe), agus ó eitiltí laistigh den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch. San iomlán, tháinig laghdú 43% ar astaíochtaí CTA AE ó shuiteálacha do-aistrithe faoi 2020 ó 2005.

7.Faoi 2020, chuir gach Ballstát straitéis nó plean náisiúnta oiriúnaithe i bhfeidhm. Ní mór iarrachtaí don oiriúnú i ngach Ballstát agus ar leibhéal an Aontais a threisiú, toisc gur cosúil go bhfuil tionchair aeráide ag an gceann is measa den speictream a réamh‑mheasadh, agus go mbeidh siad níos follasaí i rioscaí cascáideacha agus i rioscaí iomadúla freisin. Idir an dá linn, tá cur chun feidhme an oiriúnaithe tite ar gcúl. Tá buntáistí suntasacha eacnamaíocha agus sóisialta ag baint le gníomh cuí chun an damáiste is féidir a dhéanamh mar gheall ar athrú aeráide a chosc agus/nó a íoslaghdú 102 .

 

Cleachtais rathúla Cuireann plean téarnaimh agus athléimneachta naDanmhairge (RRP) an t‑athchóiriú ar an gcáin ghlas chun cinn. Meastar go gcuirfidh RRP go mór le cur chun feidhme an athchóirithe trí ‘fhuinneog infheistíochta’ atá fóirdheonaithe le cáin a mhaoiniú chun dreasacht a chruthú do chuideachtaí a gcuid infheistíochtaí glasa a luathú, mar shampla i mbogearraí chun slabhraí lóistíochta a dhéanamh níos éifeachtaí ó thaobh acmhainní de. Tá méadú tagtha go leanúnach ar uaillmhian aeráide na hEastóine thar na blianta agus í ag bogadh ó bheith ag brath go mór ar scealla ola. Tá gealltanas tugtha ag rialtas na hEastóine deireadh a chur le táirgeadh leictreachais atá bunaithe ar scealla ola faoi 2035 agus le scealla ola san earnáil fuinnimh ar an iomlán faoi 2040.

3.5. Maoiniú do chur chun feidhme an bheartais comhshaoil

Chun go n‑éireoidh leis, tá sé riachtanach cur chun feidhme an bheartais comhshaoil iomlán a mhaoiniú i gceart. Ní mór tacú leis an gcuid is mó de trí chaiteachas poiblí na mBallstát agus trí chistí príobháideacha na n‑oibreoirí eacnamaíocha, ach déanann cistí an Aontais ranníocaíocht thábhachtach ó thaobh an cur chun feidhme a stiúradh agus cuidiú le riachtanais infheistíochta comhshaoil an Aontais, atá suntasach fós, a chomhlíonadh. Déantar idirnascadh i bplean infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip 2020 idir cistiú comhshaoil agus infheistíochtaí agus slógfar EUR 1 trilliún in infheistíochtaí glasa (idir phoiblí agus phríobháideach) thar na 10 mbliana amach romhainn, le tacaíocht ó bhuiséad an Aontais do 2021-2027 103 . Ó bhí 2021 ann, i dteannta an chistithe shuntasaigh atá ar fáil tríd an mbeartas comhtháthaithe faoin gcreat airgeadais ilbhliantúil, thacaigh an tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht (RRF) le cur chun feidhme an bheartais chomhshaoil freisin faoina gcaithfidh na hathchóirithe agus na hinfheistíochtaí an prionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ a urramú. Cabhróidh Tacsanomaíocht an Aontais um ghníomhaíochtaí inbhuanaithe agus tionscnaimh airgeadais inbhuanaithe eile le trédhearcacht a mhéadú 104 , breithnithe comhshaoil a phríomhshruthú agus sreafaí airgeadais a atreorú i dtreo na sé chuspóir comhshaoil i gcás infheistíochtaí príobháideacha.

Den chéad uair breathnaítear in EIR ar riachtanais infheistíochta a bhaineann le cur chun feidhme beartais chomhshaoil agus cuireann sé iad sin i gcomparáid leis na hacmhainní a cuireadh ar fáil go dtí seo, ag freagairt don sainordú a tugadh i bPlean Infheistíochta an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip 2020. 

Torthaí

1.Measadh go raibh leibhéal foriomlán an mhaoinithe 105 le haghaidh infheistíochtaí comhshaoil (ó fhoinsí náisiúnta agus ó fhoinsí an Aontais le chéile) in 2014-2020 idir 0.6% agus 0.7% de OTI (don tréimhse 2014-2020) in AE-27, a dtagann 14% de ó mhaoiniú an Aontais. I roinnt tíortha (e.g. an Chróit, an Ghréig, an tSlóvaic, an Rómáin), tagann beagnach 50% nó níos mó ó mhaoiniú an Aontais. Ar an meán san Aontas, tháinig leath den mhaoiniú iomlán (53%) ó fhoinsí poiblí (cistí an Aontais agus foinsí poiblí náisiúnta le chéile), agus os cionn dhá thrian i gcás thart ar 10 dtír, rud a léiríonn tábhacht na bhfoinsí maoiniúcháin phoiblí.

2.Mar chomparáid, meastar go bhfuil riachtanais bhliantúla infheistíochta comhshaoil ar leibhéal an Aontais do chlárthréimhse 2021-2027 idir 0.9-1.5% de OTI 106 réamh‑mheasta 2021-2027 faoi láthair, rud a léiríonn bearna shuntasach infheistíochta (0.6-0.8% de OTI, arb ionann é agus EUR 76-110 billiún in aghaidh na bliana, cé go bhfuil éagsúlacht mhór ann idir na Ballstáit) 107 ar gá aghaidh a thabhairt uirthi chun cur chun feidhme éifeachtach na dtosaíochtaí comhshaoil a áirithiú agus chun tacú le haistriú glas an Aontais.

3.Baineann beagnach dhá thrian den bhearna infheistíochta comhshaoil le dul i ngleic le truailliú ginearálta agus le cosaint agus bainistiú na ndobharlach ata againn. Meastar an bhearna infheistíochta don gheilleagar ciorclach agus don dramhaíl a bheith idir EUR 13 bhilliún agus EUR 28 mbilliún in aghaidh na bliana, ag brath ar na leibhéil uaillmhéine maidir le ciorclaíocht atá le baint amach. Meastar an bhearna mhaoinithe bhliantúil le haghaidh na bithéagsúlachta a bheith thart ar EUR 20 billiún.

4.Meastar gurb é na riachtanais infheistíochta bhreise os cionn na mbonnlínte don aeráid, don fhuinneamh agus don iompar a bheith EUR 390 billiún in aghaidh na bliana (AE-27), agus EUR 130 billiún breise in aghaidh na bliana chun príomhchuspóirí comhshaoil an Aontais a bhaint amach. Is féidir le costais oiriúnaithe aeráide a bheith suntasach freisin, idir EUR 35-62 bhilliún (raon feidhme níos cúinge) agus EUR 158 -518 mbilliún (raon feidhme níos leithne) in aghaidh na bliana Léiríonn na riachtanais infheistíochta sin na cuspóirí cur chun feidhme go dtí 2020 agus go dtí 2030 (agus an tráth céanna, meastar go mbeidh na costais oiriúnaithe fós ann ar feadh tréimhse níos faide). 

5.Tá an sciar is mó d’infheistíochtaí glasa (71%) sna RRPanna leithdháilte ar shoghluaisteacht inbhuanaithe, athchóiriú foirgneamh agus éifeachtúlacht fuinnimh mar aon le fuinneamh in‑athnuaite líonraí fuinnimh. Os a choinne sin sin, is iad an bhithéagsúlacht, an geilleagar ciorclach, uisce agus cosc agus rialú truaillithe, 13% den ranníocaíocht ghlas iomlán 108 . Tacaíonn na hinfheistíochtaí glasa a leithdháiltear ar an aeráid, ar fhuinneamh agus ar iompar go mór leis na cuspóirí comhshaoil, mar shampla chun aer na hEorpa a dhéanamh níos glaine. Mar sin féin, ní fhreastalóidh siad, mar shampla, ar na riachtanais shuntasacha a bhaineann le bonneagar agus bainistíocht uisce agus dramhaíola. Ina theannta sin, ba rogha le roinnt Ballstát gan tús áite a thabhairt do bhearta a théann chun tairbhe don bhithéagsúlacht go díreach 109 .

6.Slógfaidh cistí foriomlána an Aontais, lena gclúdaítear an creat airgeadais ilbhliantúil (CAI 2021-2027) agus NextGenerationEU (NGEU), EUR 2.018 trilliún i bpraghsanna reatha chun tacú leis an téarnamh ó phaindéim COVID‑19 agus le tosaíochtaí fadtéarmacha an Aontais, lena n‑áirítear cosaint an chomhshaoil. Tiomnófar 30% den CAI do ghníomhú ar son na haeráide agus 7.5% don bhithéagsúlacht (in 2024), rud a mhéadófar go 10% in 2026 agus 2027. Faoi NGEU, tiomnóidh an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta 37% ar a laghad do ghníomhaíocht ar son na haeráide. 

Tábla 1: Miondealú measta ar riachtanais infheistíochta comhshaoil bhreise an Aontais

Cuspóir comhshaoil	Bearna mheasta infheistíochta (AE27, p.a. )
	EUR billiún	%
Cosc agus rialú ar thruailliú	42.8	38.9%
Cosaint an uisce, bainistíocht agus tionscail uisce	26.6	24.2%
An geilleagar ciorclach agus dramhaíl	13.0	11.8%
An bhithéagsúlacht agus éiceachórais	21.5	19.6%
T & F & N  agus eile	6.2	5.7%
Iomlán	110.1	100%

Fíor 6: Maoiniú iomlán comhshaoil (2014 -2020) agus meastacháin ar riachtanais (2021 -2027) in AE27 (% OTI) 110  

Cleachtais rathúla Faoina plean téarnaimh agus athléimneachta, tá infheistíochtaí tábhachtacha á ndéanamh ag an nGréig in athfhoraoisiú, bithéagsúlacht, bainistíocht falscaí, maolú tuilte agus uasghrádú ar an ngréasán uiscithe, agus tá siad sin á gcomhlánú le hathchóirithe lena gcuirtear líonadh talún agus athchúrsáil inbhuanaithe chun cinn. Tá sé d’aidhm ag an gCróit cosaint tuilte a fheabhsú trí réitigh atá bunaithe ar an dúlra a úsáid, amhail sruthchúrsaí a athbheochan, muinchillí tréigthe a nascadh, gnáthóga bogaigh tánaisteacha a chruthú, agus speicis ionracha a bhaint. Thug Málta, in éineacht leis an Eastóin, an Ghréig, an Laitvia, an Rómáin agus an tSlóvaic cáin íoc mar a chaitear isteach a ionchorprú, a bhaineann le meáchan nó méid na dramhaíola a ghineann teaghlaigh agus gnólachtaí agus a bhailíonn na húdaráis bhailithe dramhaíola. Tacaíonn an ionstraim sin leis an bprionsabal um dhramhaíl a chosc. Sheas an Ghearmáin, an Fhrainc agus an tSualainn amach le hardleibhéal eisiúintí bannaí glasa in 2020. Rinne an Iodáil dul chun cinn maidir le tionchar comhshaoil a buiséid náisiúnta a rianú agus a thuairisciú (buiséadú glas). Ó bhí 2000 ann, tá tuairisciú ar chaiteachas pleanáilte á fhorbairt ag an Iodáil maidir le cosaint an chomhshaoil agus maidir le bainistiú acmhainní. Lena chois sin glacadh san áireamh sa tuairisciú 12 tháscaire maidir le folláine chóir agus inbhuanaithe i gcomhréir le Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe agus spriocanna Chlár Oibre 2030.

3.6. Rialachas comhshaoil

Is coincheap leathan é rialachas comhshaoil lena n‑áirítear breithnithe comhshaoil a chomhtháthú i gcinnteoireacht, rannpháirtíocht phoiblí, rochtain ar cheartas, faisnéis agus tuairisciú a roinnt, dearbhú um chomhlíonadh comhshaoil agus aghaidh a thabhairt ar dhliteanais chomhshaoil. Cumhdaítear ann chomh maith an chaoi a ndéanann údaráis phoiblí seiceáil agus a n‑áirithíonn siad comhlíonadh ar an láthair trí fhorfheidhmiú. Faoin gComhaontú Glas don Eoraip, beidh ar gach gníomh agus beartas de chuid an Aontais cur lena chuspóirí a bhaint amach. Sonraítear go sainráite ann go nglacfaidh an Coimisiún gníomh chun rochtain ar cheartas a fheabhsú do shaoránaigh agus d’eagraíochtaí neamhrialtasacha os comhair na gcúirteanna náisiúnta. Ina thaobh sin forbraíodh na hionstraimí rialachais comhshaoil d’fhonn cuspóirí an Comhaontaithe Ghlais don Eoraip maidir le haeráidneodracht, cosaint agus athbhunú éiceachóras agus bithéagsúlachta, truailliú nialasach agus an geilleagar ciorclach a bhaint amach 111 . Chun na críche céanna, an 14 Nollaig 2021 ghlac an Coimisiún togra le haghaidh treoir nua maidir le coireacht chomhshaoil 112  arb é is aidhm di an comhshaol a chosaint ar bhealach níos éifeachtúla trí bhearta dlí choiriúil ar an leibhéal náisiúnta. Tiocfaidh an Treoir nua in ionad Threoir 2008/99/CE agus leagtar síos inti cionta coiriúla comhshaoil nua de chuid an Aontais, soiléirítear na cionta atá ann cheana, moltar smachtbhannaí breise i leith coireanna comhshaoil, agus tá sé d’aidhm aici imscrúduithe éifeachtacha agus imeachtaí coiriúla éifeachtacha a áirithiú chomh maith le rannchuidiú le himscrúdú agus ionchúiseamh trasteorann.

Tá na príomhoibleagáidí agus na príomhábhair a chlúdaítear sa tríú EIR sin bunaithe ar cheanglais Threoir INSPIRE 113 , na measúnuithe tionchair comhshaoil 114 , rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil i gcúirteanna baile, smachtbhannaí agus dearbhú um chomhlíonadh comhshaoil, agus an Treoir maidir le Dliteanas Comhshaoil 115 .

I dteannta a ghníomhaíochta forfheidhmiúcháin, spreag an Coimisiún cuíchóiriú a dhéanamh ar mheasúnuithe comhshaoil chun dúbailt a laghdú agus forluí a sheachaint agus tionscadail á n‑údarú. Cuidíonn cuíchóiriú le hualaí riaracháin neamhriachtanacha a laghdú agus luas a chur le cinnteoireacht, ar choinníoll nach gcuireann sé isteach ar cháilíocht an mheasúnaithe comhshaoil. Tá sé ríthábhachtach freisin, agus nósanna imeachta á ndéanamh níos éifeachtúla, go n‑urramófar caighdeáin na gceart rannpháirtíochta, lena n‑áirítear maidir le rannpháirtíocht phoiblí agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil, i gcomhréir le dlí tánaisteach an Aontais 116 agus le cásdlí Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh 117 .

Ina theannta sin, thacaigh an Coimisiún le forbairt inniúlachtaí chun feabhas a chur ar inniúlachtaí cur chun feidhme na n‑údarás náisiúnta agus na n‑eagraíochtaí neamhrialtasacha araon 118 . Cuirtear cuid de na hiarrachtaí sin a dhéantar tríd an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil agus an clár idir piaraí TAIEX EIR i láthair sna tuarascálacha tíre, mar atá léirithe san fhíor thíos.

Torthaí

1.In ainneoin na bhfeabhsuithe ar chur chun feidhme na Treorach INSPIRE, go háirithe san Eastóin, sa Ghearmáin, sa Liotuáin, i Lucsamburg, i Málta, sa Spáinn agus sa tSlóivéin, is dúshlán fós é do fhormhór na mBallstát a áirithiú go roinnfear sonraí ar chaoi níos fearr, rud a thabharfadh leibhéal níos airde trédhearcachta don phobal agus a thacódh le cur chun feidhme na mbeartas comhshaoil.

2.Tá sé bunriachtanach rochtain éifeachtach ar cheartas ar an leibhéal náisiúnta a áirithiú maidir le dlí an chomhshaoil a chur chun feidhme. Tá gníomh déanta ag an gCoimisiún lena áirithiú gur féidir le heagraíochtaí neamhrialtasacha comhshaoil agus leis an bpobal athbhreithniú 119 a lorg ar bhearta chun dul i ngleic le truailliú 120 aeir nó le síneadh ar cheadanna mianadóireachta nó le maoluithe seilge 121 . Ina theannta sin, féachadh le rochtain ar cheartas a áirithiú trí ghníomhaíocht forfheidhmiúcháin tríd an Treoir maidir le Dliteanas Comhshaoil a chur i bhfeidhm. Mar sin féin, is féidir le formhór na mBallstát feabhas a chur ar an scéal fós maidir le rochtain níos fearr ar chúirteanna a thabhairt don phobal chun agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí, gníomhartha nó neamhghníomhartha, go háirithe i réimsí na pleanála a bhaineann le huisce, le nádúr agus/nó le cáilíocht an aeir 122 .

3.Ina theannta sin is gá d’fhormhór na mBallstát an pobal a choimeád ar an eolas ar shlí níos fearr faoina rochtain ar chearta chuig ceartas 123 . Chabhródh rochtain níos fearr ag an bpobal ar fhaisnéis ar an gcomhshaol agus scaipeadh na faisnéise sin le feasacht ar chúrsaí comhshaoil a mhéadú agus áiritheoidh go mbeadh rannpháirtíocht níos éifeachtaí ag an bpobal sa chinnteoireacht maidir leis an gcomhshaol agus, faoi dheireadh thiar, go mbeadh comhshaol níos fearr againn.

4.Ina theannta sin tá gá i roinnt tíortha le tuilleadh gníomhaíochtaí agus/nó iarrachtaí faireachán a dhéanamh chun a áirithiú nach gcuirfidh costais bac ar rochtain éifeachtach ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil 124 .

5.Tá ilroinnt áitiúil agus réigiúnach ina dúshlán do rialachas comhshaoil san Ungáir, san Iodáil, i Lucsamburg agus sa Spáinn i gcónaí. Ní mór dul i ngleic leis sin, go háirithe trí shásraí comhordaithe comhshaoil níos fearr a fhorbairt.

6.Rinneadh athbhreithniú ar an Treoir maidir le Measúnú Tionchair Comhshaoil in 2014 chun ualaí riaracháin a laghdú agus chun feabhas a chur ar chosaint an chomhshaoil, agus cinntí infheistíochta poiblí agus príobháideach á ndéanamh níos iontaofa, intuartha agus inbhuanaithe. Thapaigh formhór na mBallstát 125 an deis sin chun a gcreat rialála do mheasúnuithe comhshaoil a chuíchóiriú. Mar sin féin, bhí gá le gníomhaíocht forfheidhmiúcháin chun a áirithiú go ndéanfaí an Treoir a thrasuí i gceart i ngach Ballstát 126 .

Cleachtais rathúla  Sa Laitvia, soláthraíonn an Aireacht um Chaomhnú Comhshaoil agus Forbairt Réigiúnach forbhreathnú ar an nós imeachta do mheasúnú tionchair comhshaoil ar a láithreán gréasáin. Soláthraíonn an Biúró Faireacháin Comhshaoil faisnéis ar leibhéal an tionscadail maidir le cé a chuir togra isteach, naisc chuig an áit ar féidir rochtain a fháil ar dhoiciméid, agus faisnéis maidir le cathain agus cá háit a mbeidh éisteachtaí comhairliúcháin phoiblí ar siúl. Foilsítear faisnéis chuimsitheach ar MTCanna comhlánaithe freisin, agus áirítear leis an láithreán gréasáin grafaic faisnéise ina sonraítear an nós imeachta iomlán chun MTC a dhéanamh, mar aon le míniú gairid ar an gcuspóir atá leis. Bhunaigh roinnt Ballstát sainchomhlachtaí nó cúirteanna athbhreithnithe comhshaoil. Ar na samplaí atá ann faoi láthair tá Cúirt Talún agus Comhshaoil na Sualainne, Cúirt Riaracháin na Fionlainne, Bord Achomhairc Comhshaoil agus Cosaint Dúlra na Danmhairge, Binse Athbhreithnithe Comhshaoil agus Pleanála Mhálta, Bord Pleanála na hÉireann agus Comhairle na Beilge le haghaidh Díospóidí Ceada (‘Raad voor Vergunningsbetwistingen’). Le déanaí, bunaíodh rannán comhshaoil (‘chambre de l’environnement’) i gCúirt Achomhairc Mons sa Bheilg le haghaidh cásanna sibhialta agus coiriúla araon.

Fíor 7: Samplaí den chúnamh a thug an Coimisiún Eorpach do na Ballstáit le linn na tréimhse tuairiscithe 

4.An bealach chun cinn maidir leis an smacht reachta comhshaoil

Measann muintir na hEorpa go bhfuil an t‑athrú aeráide ar cheann de na dúshláin is mó atá roimh an Aontas 127 . Léiríonn na staidéir 128 atá ar fáil an rud céanna: má leanaimid ar aghaidh ag díghrádú na n‑éiceachóras ar a bhfuilimid ag brath go bunúsach, íocfaidh na glúnta amach anseo praghas uafásach. Is léir go bhfuil níos mó práinne ann ná riamh. I bhfianaise díothú leanúnach speiceas agus díothú foraoisí, triomaigh, díghrádú talún, truailliú aeir, soláthairtí uisce díghrádaithe, cailliúint bithéagsúlachta, tubaistí nádúrtha agus tubaistí de dhéanamh an duine, tá rud amháin soiléir: tá gá le gníomhaíocht chomhchoiteann dhiongbháilte chun na treochtaí sin a aisiompú agus ár gcórais éiceolaíochta a athbhunú agus a chosaint.

Trí thrédhearcacht a fheabhsú, beifear in ann noirm agus reachtaíocht a chur i bhfeidhm go héifeachtach. Ní hamháin go ndírítear in EIR ar chinnteoirí comhshaoil, ach dírítear ar gach duine ar fud an Aontais Eorpaigh freisin. Ní tuarascáil éigin eile i measc go leor eile atá i gceist. Ardaítear leis feasacht an phobail, neartaítear leis an cás le haghaidh cuntasachta agus cuirtear ar chumas daoine ar fud an Aontais Eorpaigh leis a bheith mar chuid d’iarracht chomhpháirteach trí thuiscint níos fearr a thabhairt dóibh ar cad is féidir a dhéanamh, agus/nó ar cad is gá a dhéanamh fós, ar leibhéal an duine aonair, ar an leibhéal áitiúil, ar an leibhéal náisiúnta nó ar leibhéal an Aontais. Féachtar leis an EIR le cumhacht a thabhairt do na páirtithe leasmhara sin go léir gníomhú go comhleanúnach, ach ó thaobhanna éagsúla, chun an chuspóir comhchoiteann céanna a bhaint amach: chun na rialacha atá againn a chur i bhfeidhm.

I súile an phobail, baineann mainneachtain cuspóirí comhshaoil an Aontais a chomhlíonadh de chreidiúnacht na n‑údarás náisiúnta agus an Aontais araon. Léiríonn líon suntasach na gcásanna cúirte a bhaineann leis an gcomhshaol, sáruithe, achainíocha agus gearáin, a láimhseáladh ar leibhéal náisiúnta agus an Aontais araon, leibhéal neamhleor chur chun feidhme an acquis comhshaoil.

Rinne na húdaráis náisiúnta comhshaoil agus na cúirteanna náisiúnta, atá freagrach go príomha as dlí an Aontais a chur chun feidhme, iarrachtaí chun rialacha comhshaoil a chur chun feidhme agus a fhorfheidhmiú, ach níor leor iad chun na bearnaí a dhúnadh. Cé go bhfuil dea-theist ar roinnt Ballstát agus réigiún maidir le cur chun feidhme acquis an chomhshaoil, tá cuid eile acu tite ar gcúl, go suntasach i gcásanna áirithe. Fiú amháin i gcásanna ina ndearna an Coimisiún gníomhaíocht fhorfheidhmiúcháin, rud a mbíonn de thoradh air uaireanta go n‑íocann na Ballstáit pionóis airgeadais shuntasacha tar éis an dara breithiúnais ó CBAE lena ndéantar a shuí gur sháraigh siad dlí an Aontais, tá an cur i bhfeidhm lag.

Cén fáth a bhfuil sé sin ag tarlú? Sainaithníodh in EIRanna roimhe seo roinnt de na cúiseanna, atá fós bailí inniu. Baineann siad le comhtháthú neamhleor na gcuspóirí comhshaoil le linn beartais phoiblí a chumadh agus a chur i bhfeidhm a bhfuil lorg suntasach comhshaoil ag baint leo, mí‑éifeachtacht rialachaischomhshaoil, lena n‑áirítear iad siúd atá freagrach as comhlíonadh ar an talamh a áirithiú, agus easpa trédhearcachta maidir le faisnéis chomhshaoil, rud a chuirfeadh ar chumas na ndaoine lena mbaineann, is cuma an údaráis nó gnáthbhaill den phobal iad, slógadh agus dul i mbun gnímh. Luaitear sna tuarascálacha tíre freisin na heasnaimh atá fágtha maidir leis na trí cholún de Choinbhinsiún Aarhus a chur chun feidhme 129 : rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí agus rochtain ar cheartas, a dhéanann difear do chur chun feidhme agus d’fhorfheidhmiú ar an leibhéal náisiúnta 130 .

Mar sin, cad is féidir a dhéanamh? Cé go bhfuil ról ag gach duine againn, is í an toil pholaitiúil an comhábhar ríthábhachtach do rialtais agus do chinnteoirí chun cur chun feidhme tráthúil, ceart agus éifeachtúil bheartais agus rialacháin chomhshaoil an Aontais a chur chun cinn, a gcuspóirí a bhaint amach agus a dtairbhí a fháil. Sa teachtaireacht ón gCoimisiún dar teideal ‘Improving access to justice in environmental matters in the EU and its Member States [Rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil a fheabhsú san Aontas Eorpach agus a Bhallstáit]’ 131 d’iarr an Coimisiún freisin go gcuirfí dlús leis an gcur chun feidhme trí rochtain níos éifeachtaí ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil i gcúirteanna náisiúnta. Go sonrach, iarradh ar Pharlaimint na hEorpa agus ar an gComhairle forálacha a ghlacadh maidir le rochtain ar cheartas i dtograí reachtacha nua nó athbhreithnithe de chuid an Aontais 132 . Léirigh an fhreagairt ar ghéarchéim COVID‑19 nó ar an gcoimhlint san Úcráin cad is féidir le rialtais a dhéanamh nuair a thuigeann siad go bhfuil éigeandáil ann. Tá sé de chumas ag údaráis phoiblí airgead poiblí a úsáid chun na hinfheistíochtaí agus na hathchóirithe is gá a dhéanamh chun córais éiceolaíochta, talamh, uisce agus aer a athbhunú agus a chosaint.

Nuair a bhíonn an toil pholaitiúil riachtanach faighte, is iad seo a leanas na réitigh ar na príomhchúiseanna atá le cur chun feidhme neamhleor:

1.Pleanáil roimh ré agus na comhghaoil agus na himpleachtaí a aithint: sula ndéanfar cinntí a bhfuil tionchar acu ar an gcomhshaol, ba cheart gach gné chomhshaoil ábhartha a mheasúnú go córasach agus roimh ré, d’fhonn tuilleadh réiteach comhtháite a shainaithint do na hearnálacha lena mbaineann. Soláthraítear leis an reachtaíocht maidir le measúnuithe ar an tionchar ar an gcomhshaol an creat is gá agus is léir ón gcleachtas gur féidir na nósanna imeachta comhshaoil (measúnuithe tionchair, comhairliúcháin phoiblí, údaruithe comhshaoil) a chomhtháthú agus, le pleanáil agus eagrú leormhaith, nach gá go mbeidís ina n‑ualach trom. Is féidir linn foghlaim ó dhea-chleachtas.

2.Leithdháil na hacmhainní cuí in am, mar go mbeidh costas níos mó air níos déanaí: ní féidir linn a bheith ag dreim le rialacha comhshaoil a chur chun feidhme go tapa má bhíonn daoine, acmhainní, eagrúcháin nó oiliúna orthu siúd is gá an obair sin a dhéanamh. Is é atá i gceist le fothú acmhainní ná infheistíocht a bhfuil toradh uirthi, ach léiríonn an anailís in EIR seo go bhfuil bearna shuntasach fós idir riachtanais agus maoiniú i gcás go leor Ballstát.

3.Faireachán agus tomhas a dhéanamh an t‑am ar fad, toisc go bhfuil sonraí ina bhfoinse le haghaidh athruithe ar an gcúrsa agus le haghaidh cinnteoireachta amach anseo: chun dul i ngleic le bearnaí sa chur chun feidhme, tá gá le fianaise dhaingean chun an ‘fad ó sprioc‘ agus na constaicí agus na roghanna atá ar fáil a shainaithint, agus chun monatóireacht a dhéanamh ar éifeachtacht na réiteach atá ar bun. Tá gá le tréaniarracht chun an fhaisnéis sin a chur ar fáil ar bhealach atá éasca le húsáid. Chuirfeadh sé sin ar chumas na n‑údarás poiblí gníomhú, ach de bhreis air sin chuirfeadh sé ar chumas gníomhaithe príobháideacha cuidiú agus a áirithiú go ndéanfaí beart, agus sa deireadh thiar thall, chuirfeadh sé eolas láidir, muinín agus iontaoibh chun cinn.

I ndáil leis sin, d’athraigh an Comhaontú Glas don Eoraip agus an Ionstraim Théarnaimh an Aontais Eorpaigh an scéal. Leis an gcéad cheann de na bearta sin cuireadh cuspóirí aeráide agus comhshaoil i gcroílár chlár oibre an Aontais. Le Next Generation EU tugadh isteach an prionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ agus cuireadh i bhfeidhm é trí chaiteachas rialta agus trí chistí neamhghnácha an Aontais araon a bhfuil sé i beartaithe leo geilleagar an Aontais a bhí faoi bhrú phaindéim COVID‑19 a athsheoladh, trí chion den airgead sin a leithdháileadh ar thionscadail ghlasa. Tá acmhainneacht mhór ag baint leis sin maidir le smacht a áirithiú i ndáil le comhtháthú comhshaoil agus borradh a chur faoi fhorbairt teicneolaíochtaí glana agus fuinnimh in‑athnuaite, soghluaisteacht inbhuanaithe, etc. Mar gheall ar chur in áirithe glas agus clibeáil, bhíothas in ann tionscadail ghlasa a chur ar bun, chomh maith leis na hathchóirithe a chuir na Ballstáit i láthair ina bpleananna téarnaimh agus athléimneachta, ar chóir dóibh tús a chur le rialachas comhshaoil a neartú i measc nithe eile. Níl iontu ach an tús i dtéarmaí athrú ar chúrsaí i gcomhlíonadh comhshaoil, agus dá bhrí sin i gcosaint ár gcomhshaoil.

Tá rud amháin, áfach, is féidir linn go léir a dhéanamh: éilimh dhlisteanacha a dhéanamh chuig údaráis phoiblí agus bearta praiticiúla a dhéanamh an tráth céanna lena áirithiú go n‑urramófar rialacha comhshaoil an Aontais. Is faoi gach duine san Aontas atá sé, ina cháil phríobháideach nó phoiblí, a áirithiú go n‑éireoidh leis sin . 

(1)

  COM/2022/230 final .

(2)

Caillteanais eacnamaíocha agus básanna de bharr teagmhais a bhaineann leis an aimsir agus leis an aeráid san Eoraip — An Ghníomhaireacht Comhshaoil Eorpach (europa.eu)

(3)

  Tuarascáil Uimh. 21/2019 ó EEA .

(4)

  COM(2019) 640 final .

(5)

  COM(2021) 66 final .

(6)

  COM/2020/21 final .

(7)

 Ní mór do na bearta tacaíochta poiblí a luaitear in EIR na rialacha maidir le státchabhair a chomhlíonadh de bhun Airteagal 107 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

(8)

  COM(2016) 316 final .

(9)

Glacadh an chéad phacáiste EIR an 3 Feabhra 2017. An 4 Aibreán 2019 ghlac an Coimisiún Eorpach an dara pacáiste EIR.

(10)

Ar bhonn Airteagail 258 agus 260 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh.

(11)

 Tá an t‑eagrán seo de EIR bunaithe ar an bhfaisnéis atá ar fáil don Choimisiún suas go dtí mí na Bealtaine 2022.

(12)

  COM/2020/98 final .

(13)

  COM(2022) 141 final .

(14)

COM & SWD(2022) - pleananna reatha le glacadh faoi dheireadh 2022.

(15)

Rud a chuireann in iúl cé chomh héifeachtach agus atá an dóigh ina n‑úsáideann an geilleagar acmhainní ábhair chun saibhreas a tháirgeadh.

(16)

 Treoir (AE) 2018/851 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 lena leasaítear Treoir 2008/98/CE maidir le dramhaíl, , IO L 150, 14.6.2018, lgh. 109–140.

(17)

Treoir (AE) 2018/850 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 lena leasaítear Treoir 1999/31/CE maidir le líonadh talún le dramhaíl , IO L 150, 14.6.2018, lgh. 100–108.

(18)

Treoir (AE) 2018/852 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 lena leasaítear Treoir 94/62/CE maidir le pacáistíocht agus le dramhaíl ó phacáistíocht , IO L 150, 14.6.2018, lgh. 141–154.

(19)

Treoir (AE) 2018/849 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 lena leasaítear Treoir 2000/53/CE maidir le feithiclí a bhfuil a ré caite, Treoir 2006/66/CE maidir le cadhnraí agus taisc-cheallraí agus ceallraí agus taisc-cheallraí dramhaíola, agus Treoir 2012/19/AE maidir le trealamh dramhaíola leictreach agus leictreonach, IO L 150, 14.6.2018, lgh. 93–99.

(20)

 Eurostat,  Ráta athchúrsála dramhaíola cathrach , Deireadh Fómhair 2021. Baineann na sonraí le 2020 le haghaidh gach Ballstáit seachas BG (2018), AT, EL agus IT (2019).

(21)

Eurostat,  Ráta Úsáide ábhair chiorclaigh .

(22)

 Cé is moite de HR, HU, MT agus SK.

(23)

BE, BG (figiúirí 2018), IE, HU, SE.

(24)

Measadh go raibh baol ann nach mbainfeadh PL, ES, SK, RO, PT, MT, LV, HU, EL, FI, EE, CY, HR, BG spriocanna athchúrsála 2020 amach. Cuirfear tuarascáil nualuathrabhaidh i​láthair ag deireadh 2022 ina ndéanfar anailís ar an dul chun cinn maidir leis na moltaí ó thuarascáil luathrabhaidh 2018, chomh maith le hanailís ar an dul chun cinn maidir le spriocanna athchúrsála dramhaíola 2025 a bhaint amach..

(25)

 Treoir 2008/98/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir le dramhaíl agus lena n‑aisghairtear Treoracha áirithe, IO L 312, 22.11.2008, lgh. 3-30.

(26)

 Treoir 1999/31/CE ón gComhairle an 26 Aibreán 1999 maidir le líonadh talún le dramhaíl IO L 182, 16.7.1999, lch. 1.

(27)

 BG, CY, EL, ES, IT, HR, PL, RO, SI, SK, CZ, PT. Ina theannta sin, tá imscrúdú á dhéanamh ag an gCoimisiún an gcomhlíonann MT agus ES a n‑oibleagáid a mhéid a bhaineann le cóireáil iomchuí roimh líonadh talún.

(28)

 Go sonrach EL, RO, MT agus CY.

(29)

 Ní mór d’Éirinn, áfach, a geilleagar ciorclach a mhéadú agus athchúrsáil a fheabhsú.

(30)

  COM (2020) 380 final

(31)

  COM(2022) 304 final

(32)

  COM/2020/381 final

(33)

  COM(2021) 572 final

(34)

 Rialachán (AE) Uimh. 1143/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 22 Deireadh Fómhair 2014 maidir le tabhairt isteach agus leathadh speiceas coimhthíoch ionrach a chosc agus a bhainistiú (IO L 317, 4.11.2014, lch. 35).

(35)

  COM(2021) 706 final .

(36)

  COM(2021) 699 final

(37)

 Treoir 92/43/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1992 maidir le gnáthóga nádúrtha agus fána agus flóra fiáine a chaomhnú IO L 206, 22.7.1992, lch. 7-50.

(38)

 Treoir 2009/147/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Samhain 2009 maidir le héin fhiáine a chaomhnú, IO L 20, 26.1.2010, lgh. 7-25.

(39)

Cuimsítear in Natura 2000 láithreáin a bhfuil tábhacht Chomhphobail (SCInna) leo a ainmnítear faoin Treoir maidir le Gnáthóga, chomh maith le limistéir faoi chosaint speisialta (LCSanna) a aicmítear faoin Treoir maidir le hÉin.

(40)

Tuarascáil Uimh. 10/2020 ó EEA‘State of nature in the EU. Results from reporting under the nature directives 2013-2018’ [Staid an Dúlra san Aontas Eorpach. Torthaí ó thuairisciú faoi na treoracha dúlra 2013-2018], lch. 44, fíor 3.8 agus lch. 50, fíor 3.13.

(41)

 Tá ainmniú limistéar caomhantais speisialta neamhiomlán i gcás BG, CY, IE, PT.

(42)

 I gcás ES, BE, CZ, EL, DE, IT, PL, LT, LV, MT, SK, EE níl na cuspóirí caomhnaithe socraithe i gceart. Maidir le AT, DK, FR, HU, FI, LV, NL, SI tá gá le bearta breise chun na láithreáin a chosaint.

(43)

  COM(2021) 400 final .

(44)

 An Coimisiún Eorpach, 2016. Caidghdeán Aercháilíochta​ .

(45)

An Coimisiún Eorpach, Laghdú Astaíochtaí Náisiúnta .  

(46)

AnGhníomhaireacht Eorpach Comhshaoil 2022; Air Quality in Europe – Tuarascáil 2021 .

(47)

 Treoir 2010/75/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Samhain 2010 maidir le hastaíochtaí tionsclaíocha (cosc agus rialú comhtháite ar thruailliú), IO L 334, 17.12.2010, lgh. 17-119. Tá athbhreithniú á dhéanamh ar IED chun cur lena héifeachtacht.

(48)

An Coimisiún Eorpach, 2020 Athbhreithniú ar an Treoir maidir le hastaíochtaí tionsclaíocha , lch. 5

(49)

An Ghníomhaireacht EorpachComhshaoil, 2021, Costs of air pollution from European industrial facilities 2008–2017 [Costais as eascraíonn as truailliú aeir ó shaoráidí tionsclaíocha na hEorpa 2008–2017] , Tábla 1 ar lch. 15, lch. 16.

(50)

 Treoir 2012/18/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 4 Iúil 2012 maidir le rialú guaiseacha mórthionóiscí a bhaineann le substaintí contúirteacha, lena leasaítear agus lena n‑aisghairtear ina dhiaidh sin Treoir 96/82/CE ón gComhairle, IO L 197, 24.7.2012, lgh. 1-37.

(51)

  An Ghníomhaireacht Eorpach Comhshaoil​ , 2020.

(52)

 Treoir 2002/49/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Meitheamh 2002 maidir le torann timpeallachta a mheasúnú agus a bhainistiú - Dearbhú ón gCoimisiún sa Choiste Idir-réitigh maidir leis an Treoir a bhaineann le torann comhshaoil a mheas agus a bhainistiú, IO L 189, 18.7.2002, lgh. 12-25.

(53)

Ricardo Energy & Environment, 2022, Review of National Air Pollutant Projections and Assessment of National Air Pollution Control Programmes [Athbhreithniú ar Réamh-Mheastacháin Náisiúnta ar Astaíochtaí Aeir agus Measúnú ar Chláir Náisiúnta um Rialú ar Thruailliú Aeir] , 2022, lch. 80, fíoracha 4-1.

(54)

 Ar feitheamh le haghaidh ábhar cáithníneach 10 (PM10) - BG, CZ, EL, ES, FR, HR, HU, IT, PL, RO, SI, SK, SE. Le haghaidh ábhar cáithníneach 2,5 (PM2.5)– HR agus IT. Ar feitheamh le haghaidh dé-ocsaíd nítrigine NO2 - AT, BE, CZ, DE, EL, ES, FR, HU, IT, LU, PL, PT, RO.

(55)

BG, PL, HU, RO, IT, FR maidir le hábhair cháithníneacha, agus FR agus DE le haghaidh NO2.

(56)

RO, SK.

(57)

Ricardo Energy & Environment, 2022, Review of National Air Pollutant Projections and Assessment of National Air Pollution Control Programmes ssessment of National Air Pollution Control Programmes [Athbhreithniú ar Réamh-Mheastacháin Náisiúnta ar Astaíochtaí Aeir agus Measúnú ar Chláir Náisiúnta um Rialú ar Thruailliú Aeir] , Igh.85 -6. N.B. Níl ach 26 Bhallstát clúdaithe san athbhreithniú seo ós rud é nach bhfuil a clár náisiúnta um rialú ar thruailliú aeir curtha isteach ag an Rómáin go fóill.

(58)

AT, BG, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, FR, HU, IE, IT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, SE.

(59)

AT, BG, CZ, DK, EE, EL, FR, HU, IE, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, SE, SI.

(60)

 14 Bhallstát maidir le comhdhúile so-ghalaithe orgánacha neamh‑mheatáin (NMVOCanna); 13 Bhallstát maidir le hábhar cáithníneach 2,5 (PM2.5 ); 12 Bhallstát maidir le hocsaídí nítrigine (NOx).

(61)

RO.

(62)

AT, BG, CZ, DE, EL, IE, HR, SI, SK.

(63)

AT, BG, CZ, DE, EE, FI, FR, HR, HU, IE, LT, LV,  MT, PL, SI, SK.

(64)

CY, CZ, DE, EL, ES, FR, IT, PT, PL, SK.

(65)

 agus eisíodh dhá bhreithiúnas go dtí seo do SK agus do PT.

(66)

LIFE PREPAIR .

(67)

LIFE AN UNGÁIR .

(68)

 I mí Mheán Fómhair 2021, sheol an Coimisiún misean an Aontais maidir lenár n‑aigéan agus ár n‑uiscí a athbhunú faoi 2030, mar bhealach chun spriocanna muirí agus fionnuisce an Chomhaontaithe Ghlais san Eoraip a bhaint amach, amhail 30% de limistéar farraige an Aontais a chosaint agus éiceachórais mhuirí agus 25,000 km d’aibhneacha saorshreafa a athbhunú.

(69)

 Treoir 2000/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2000 lena mbunaítear creat do ghníomhaíocht Chomhphobail i réimse an bheartais uisce, IO L 327, 22.12.2000, lgh. 1-73.

(70)

 Treoir 2007/60/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2007 maidir le measúnú agus bainistiú rioscaí tuilte, IO L 288, 6.11.2007, lgh. 27-34.

(71)

 Treoir (AE) 2020/2184 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2020 maidir le cáilíocht an uisce atá beartaithe lena thomhailt ag an duine, IO L 435, 23.12.2020, lgh. 1-62.

(72)

 Treoir 2006/7/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Feabhra 2006 maidir le cáilíocht uisce snámha a bhainistiú agus lena n‑aisghairtear Treoir 76/160/CEE (IO L 64, 4.3.2006, lgh. 37-51.

(73)

 Treoir 91/676/CEE ón gComhairle an 12 Nollaig 1991 maidir le huiscí a chosaint ar thruailliú de bharr níotráití ó fhoinsí talmhaíochta, IO L 375, 31.12.1991. lch. 1-8.

(74)

 Treoir 91/271/CEE ón gComhairle an 21 Bealtaine 1991 maidir le cóireáil fuíolluisce uirbigh IO L 135, 30.5.1991, lch. 40-52. Thíolaic an Coimisiún togra chun an treoir 1991 sin a nuachóiriú tuilleadh chun feabhais a chur ar chosc ar thruailliú, ar éifeachtúlacht acmhainní agus ar neodracht fuinnimh don earnáil ina hiomláine.

(75)

 Treoir 2008/56/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 17 Meitheamh 2008 lena mbunaítear creat do ghníomhaíocht Chomhphobail i réimse an bheartais chomhshaoil mhuirí (An Treoir Réime um Straitéis Mhuirí), IO L 164, 25.6.2008, lgh. 19–40.

(76)

 An Ghníomhaireacht Eorpach Comhshaoil​, 2021 .

(77)

 Is é 8.39 meán an Aontais, meán atá faoi bhun na tairsí ganntanais 20%, ach tá cúis imní níos mó ann i roinnt Ballstát, mar shampla CY, EL, ES, CZ, MT.

(78)

 Treoirstaidéir ón Aontas maidir le cur i bhfeidhm na Treoracha Réimse maidir le hUisce 2000/60/CE maidir le heasnaimh arna n‑aithint i measúnú an Choimisiúin ar na dara pleananna bainistithe abhantraí: AT, BG, CY, CZ, DK, EE, EL, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LU, LV, MT, PL, PT, RO, SE, SI, SK.

(79)

  https://ec.europa.eu/environment/water/participation/map_mc/map.htm ;  https://ec.europa.eu/environment/water/flood_risk/implem.htm .

(80)

FR, HU, IR agus IT.

(81)

 Tá meastóireacht ar an Treoir seo ar siúl faoi láthair, agus tá sé beartaithe ag an gCoimisiún measúnú foriomlán ar a feidhmiú a chur i láthair in 2023.

(82)

 Tá imeachtaí sáraithe ar feitheamh i gcoinne: BE, DE, ES, IT.

(83)

 Tá imeachtaí sáraithe maidir le drochchur chun feidhme na Treorach maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh ar siúl faoi láthair i gcás 19 mBallstát: BG, BE, CY, FR, GR, HU, IR, IT, LV, LT, MT, PL, PT, RO, SK, CZ, SI, SE agus ES.

(84)

 Tá GR, IT agus ES ag íoc fíneálacha faoi láthair maidir leis an Treoir maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh.

(85)

REACH: IO L 396, 30.12.2006, lch. 1. - Aicmiú, Lipéadú agus Pacáistiú (CLP): IO L 252, 31.12.2006, lch. 1.

(86)

  COM/2020/667 final.

(87)

Tuarascáil ó Choiste Eolaíoch EEA ‘ Chemicals for a sustainable future [Ceimiceáin le haghaidh todhchaí inbhuanaithe] ’ , leathanach 14.

(88)

ECHA, ar bhonn na dtionscadal REF-1, REF-2 , REF-3 agus REF 4.

(89)

Leathanach baile ECHA faoi FHÓRAM REF 8 (2021) .

(90)

 Rialachán (AE) 2020/878 ón gCoimisiún an 18 Meitheamh 2020 lena leasaítear Iarscríbhinn II a ghabhann le Rialachán (CE) Uimh. 1907/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Clárú, Meastóireacht, Údarú agus Srianadh Ceimiceán (REACH), IO L 203, 26.6.2020, lgh. 28-58.

(91)

Rialachán (CE) Uimh. 1272/2008 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Nollaig 2008 maidir le haicmiú, lipéadú agus pacáistiú substaintí agus meascán, agus lena leasaítear agus lena n‑aisghairtear Treoir 67/548/CEE agus Treoir 1999/45/CE, agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1907/2006, IO L 353, 31.12.2008, lgh. 1-1355)..

(92)

An Coimisiún Eorpach, Tuarascáil Chríochnaitheach, ar oibriú REACH agus CLP, Final report_REACH-CLPMSreporting_2020.pdf (europa.eu)  

(93)

  An Coimisiún Eorpach, forfheidhmiú REACH agus CLP: Táscairí forfheidhmithe ar leibhéal an Aontais .

(94)

BE, DE, ES, FI, GR, IR, IT, NL agus SE.

(95)

  Comhaontú Pháras téacs Béarla (unfccc.int)

(96)

 Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Meitheamh 2021 lena mbunaítear an creat chun aeráidneodracht a bhaint amach agus lena leasaítear Rialacháin (CE) Uimh. 401/2009 agus (AE) 2018/1999 ("An Dlí Aeráide Eorpach"), IO L 243, 9.7.2021, lgh. 1-17.

(97)

 Rialachán (AE) Uimh. 517/2014 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 maidir le gáis cheaptha teasa fhluairínithe agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 842/2006, IO L 150, 20.5.2014, lgh. 195-230.

(98)

  COM/2021/82 final .

(99)

Tá an reachtaíocht maidir le Comhroinnt Díchill ina cuid de shraith beartas agus beart maidir leis an athrú aeráide agus fuinneamh a chabhróidh leis an Eoraip a aistriú i dtreo geilleagar ísealcharbóin agus a slándáil fuinnimh a mhéadú https://ec.europa.eu/clima/eu-action/effort‑sharing-member-states-emission-targets_ga ).

(100)

 Cinneadh Uimh. 406/2009/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Aibreán 2009 maidir le hiarrachtaí na mBallstát chun a n‑astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú ionas go gcomhlíonfaí gealltanais an Chomhphobail maidir le hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú go dtí 2020, IO L 140, 5.6.2009, lgh. 136-148.

(101)

 Rialachán (AE) 2018/842 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Bealtaine 2018 maidir le laghduithe bliantúla ceangailteacha ar astaíochtaí gás ceaptha teasa ag na Ballstáit ó 2021 go 2030 lena gcuirtear leis an ngníomhú ar son na haeráide chun na gealltanais a tugadh faoi Chomhaontú Pháras a chomhlíonadh, agus lena leasaítear Rialachán (AE) Uimh. 525/2013 (IO L 156, 19.6.2018, lch. 26-42).

(102)

An Painéal Idirnáisiúnta ar Athrú Aeráide, 2022, Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability [An tAthrú Aeráide 2022: Tionchair, Oiriúnú agus Leochaileacht] .

(103)

 Cuirfidh sé 30% ar a laghad le cuspóirí aeráide, chomh maith le 7.5% in 2024, agus 10% in 2026 agus 2027 le bithéagsúlacht.

(104)

Rialachán (AE) 2020/852 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 18 Meitheamh 2020 maidir le creat a bhunú chun infheistíocht inbhuanaithe a éascú, agus lena leasaítear Rialachán (AE) 2019/2088, IO L 198, 22.6.2020, lgh. 13-43.

(105)

 Áirítear le maoiniú glas maoiniú don aeráid, ach chomh maith leis sin, maoiniú do chuspóirí sonracha comhshaoil, cuir i gcás rialú ar thruailliú tionsclaíoch, bainistiú uisce agus cosaint na bithéagsúlachta. I bhfianaise a raoin, breathnaítar in EIR orthu seo ar leithligh.

(106)

 Nó 1.0-1.6% de OTI ar leibhéal an Aontais 2014-2020.

(107)

Foinse: Ard‑Stiúrthóireacht an Chomhshaoil.

(108)

 Tá na ranníocaíochtaí le cuspóirí aeráide agus comhshaoil bunaithe ar an modheolaíocht a leagtar amach in Iarscríbhinn VI den Rialachán maidir leis an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta.

(109)

 CY, CZ, DE, DK, EE, FI, LT, LV, MT, PT, SK.

(110)

 Eurostat,  Cistí SIE Sonraí Oscailte , 2021. 

(111)

 E.g. Ardán Bithéagsúlachta an Aontais, an tIonad Eolais um Bithéagsúlacht, lorgairí agus deaiseanna nua faoin straitéis bithéagsúlachta, an plean gníomhaíochta don gheilleagar ciorclach agus an tionscnamh um thruailliú nialasach. Cuimsíonn an 8ú clár gníomhaíochta comhshaoil creat faireacháin comhtháite freisin.

(112)

  Cosaint an chomhshaoil tríd an dlí coiriúil (europa.eu) .

(113)

 Treoir 2007/2/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Márta 2007 lena mbunaítear Bonneagar d’Fhaisnéis Spásúil sa Chomhphobal Eorpach (INSPIRE), IO L 108, 25.4.2007, lgh. 1-14

(114)

 Treoir 2011/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 13 Nollaig 2011 maidir le measúnú a dhéanamh ar éifeachtaí tionscadal poiblí agus príobháideach áirithe ar an gcomhshaol, arna leasú le: Treoir 2014/52/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Aibreán 2014 IO L 124, 25.4.2014; Treoir 2001/42/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Meitheamh 2001 maidir le measúnú a dhéanamh ar na héifeachtaí a bhíonn ag pleananna agus ag cláir áirithe ar an gcomhshaol, IO L 197, 21.7.2001.

(115)

 Treoir 2004/35/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Aibreán 2004 maidir le dliteanas comhshaoil i ndáil le damáiste comhshaoil a chosc agus a leigheas IO L 143, 30.4.2004, lgh.56-75.

(116)

Airteagal 6(2) den Treoir maidir le Rochtain ar Fhaisnéis ar an gComhshaol, 2003/4/CE; Airteagal 13 den Treoir maidir le Dliteanas Comhshaoil, 2004/35/CE; Airteagal 25 den Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha, 2010/75/AE; Airteagal 11 den Treoir maidir le Measúnú Tionchair ar an gComhshaol, 2011/92/EU; agus Airteagal 23 de Threoir Seveso III 2012/18/AE. Féach freisin aithris 27 den Treoir um Uasteorainneacha Astaíochtaí Náisiúnta, (AE) 2016/2284, ina ndéantar tagairt shonrach do chásdlí CBAE maidir le rochtain ar cheartas.

(117)

Féach go háirithe an Fógra ón gCoimisiún maidir le rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil (2017/C 275/01, IO C 275, 18.8.2017, lgh. 1–39).

(118)

 Go háirithe tríd an gclár LIFE um Rialachas.

(119)

 PL agus BG.

(120)

PL.

(121)

LT.

(122)

AT, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, HR, HU, IE, IT, MT, NL, PL, RO, SK, SE, SI.

(123)

BG, CZ, DE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, LU, MT, PL, PT, RO, SK, SE, SI.

(124)

BE, HR, IE, IT, PT.

(125)

 AT, BE, BG, CZ, DE, EE, ES, FI, FR, HR, HU, IT, LV, LU, MT, NL, PT, RO, SE, SK.

(126)

 Bhain na nósanna imeachta maidir le sárú le 17 mBallstát.

(127)

  Avenir de l'Europe (europa.eu) .

(128)

  The European environment — state and outlook 2020 [Comhshaol na hEorpa — staid agus ionchas 2020] .

(129)

Coinbhinsiún Choimisiún Eacnamaíochta na Náisiún Aontaithe don Eoraip (UNECE) maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar chearta i gcúrsaí comhshaoil arna ndaingniú le 2005/370/CE: Cinneadh ón gComhairle an 17 Feabhra 2005 maidir le tabhairt i gcrích, thar ceann an Chomhphobail Eorpaigh, an Coinbhinsiún maidir le rochtain ar fhaisnéis, rannpháirtíocht phoiblí i gcinnteoireacht agus rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil, IO L 124, 17.5.2005, lgh. 1-3.

(130)

Ba cheart a thabhairt faoi deara, le Rialachán (AE) 2021/1767 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 6 Deireadh Fómhair 2021 lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1367/2006 maidir le forálacha Choinbhinsiún Aarhus maidir le Rochtain ar Fhaisnéis, Rannpháirtíocht Phoiblí i gCinnteoireacht agus Rochtain ar Cheartas i gCúrsaí Comhshaoil a chur i bhfeidhm ar institiúidí agus ar chomhlachtaí Comhphobail, IO L 356, 8.10.2021, lgh. 1–7 - , cuireadh feabhas ar an rochtain ar athbhreithniú riaracháin nó athbhreithniú breithiúnach ar leibhéal an Aontais ag saoránaigh agus eagraíochtaí neamhrialtasacha a bhfuil ábhar imní sonrach acu maidir leis an gcomhoiriúnacht leis an dlí comhshaoil ag gníomhartha riaracháin a dhéanann difear don chomhshaol, mar a gealladh sa Chomhaontú Glas don Eoraip.

(131)

  COM(2020) 643 final .

(132)

Féach na tograí is déanaí chun athbhreithniú a dhéanamh ar an Treoir maidir le hAstaíochtaí Tionsclaíocha , an Dlí maidir le hAthchóiriú an Dúlra agus an Rialachán nua maidir le Dífhoraoisiú , lena n‑áirítear forálacha sonracha maidir le rochtain ar an gceartas.

AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,8.9.2022

COM(2022) 438 final

IARSCRÍBHINN

a ghabhann leis an

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Athbhreithniú ar Chur Chun Feidhme an Bheartais Comhshaoil 2022


Cúrsaí a athrú trí chomhlíonadh comhshaoil

{SWD(2022) 252 final} - {SWD(2022) 253 final} - {SWD(2022) 254 final} - {SWD(2022) 255 final} - {SWD(2022) 256 final} - {SWD(2022) 257 final} - {SWD(2022) 258 final} - {SWD(2022) 259 final} - {SWD(2022) 260 final} - {SWD(2022) 261 final} - {SWD(2022) 262 final} - {SWD(2022) 263 final} - {SWD(2022) 264 final} - {SWD(2022) 265 final} - {SWD(2022) 266 final} - {SWD(2022) 267 final} - {SWD(2022) 268 final} - {SWD(2022) 269 final} - {SWD(2022) 270 final} - {SWD(2022) 271 final} - {SWD(2022) 272 final} - {SWD(2022) 273 final} - {SWD(2022) 274 final} - {SWD(2022) 275 final} - {SWD(2022) 276 final} - {SWD(2022) 277 final} - {SWD(2022) 278 final}

GNÍOMHAÍOCHTAÍ TOSAÍOCHTA MAIDIR LEIS AN mBEARTAS COMHSHAOIL A CHUR CHUN FEIDHME AR BHEALACH NÍOS FEARR

Déantar achoimre san Iarscríbhinn seo ar na gníomhaíochtaí tosaíochta a leagtar amach sna 27 dtuarascáil tíre EIR 1

Gníomhaíochtaí tosaíochta	Ballstáit
Bearta i dtreo geilleagar ciorclach
An creat beartais a neartú chun an t‑aistriú i dtreo an gheilleagair chiorclaigh a bhrostú i ngach earnáil eacnamaíoch, lena n‑áirítear earnálacha tosaíochta, cuir i gcás plaistigh, teicstílí agus foirgníocht.	DE, HR, HU, MT, SK
Pleananna gníomhaíochta nó straitéisí don gheilleagar ciorclach a ghlacadh lena gcumhdaítear an tsaolré ar fad le spriocanna soiléire inghnóthaithe agus amlíne an chur chun feidhme.	AT, BG, CZ, IE, RO, PT
Glacadh le bearta chun an ráta úsáide ciorclaí ábhair a mhéadú.	BG, CY, DK, EL, ES, FI, HR, HU, IE, LV, LT, MT, PL, PT, RO, SK, SE
Bainistiú dramhaíola
A áirithiú go bhfuil pleananna náisiúnta agus/nó réigiúnacha bainistithe dramhaíola agus cláir um chosc dramhaíola i gcomhréir leis an Treoir Réime Dramhaíola athbhreithnithe i bhfeidhm.	AT, BE, BG, CZ, CY, DE, EE, EL, ES, FI, FR, HR, IE, IT, LT, LU, MT, PL, PT, RO, SI
Feabhas a chur ar an gcomhar agus ar an gcomhordú maidir le bainistiú dramhaíola i measc na riarachán poiblí inniúil éagsúil.	ES
Ionstraimí beartais nua a thabhairt isteach, lena n‑áirítear ionstraimí eacnamaíocha i mbeartais dramhaíola, cuir i gcás cánacha líonta talún agus/nó loiscthe, scéimeanna íoc mar a chaitear.	BG, CY, DK, EE, EL, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LU, MT, NL, PL, SE, SK
Feabhas a chur ar fheidhmiú na gcóras Freagrachta Leathnaithe Táirgeora, i gcomhréir leis na híoscheanglais ghinearálta a bhunaítear sa Treoir Réime Dramhaíola.	AT, CY, CZ, EL, EE, HR, HU, LT, LV, PL, SK RO
Beartais nua a thabhairt isteach chun ord na réiteach dramhaíola a chur chun feidhme tuilleadh, i.e. cosc ar dhramhaíl agus athúsáid táirgí a chur chun cinn; loscadh le haisghabháil fuinnimh a choinneáil chomh híseal agus is gá agus srian suntasach a chur le líonadh talún dramhaíola.	FI, LU, MT, PT, SE, SI
A áirithiú go bhfuil scéimeanna éifeachtacha bailithe dramhaíola ina mbailítear dramhaíl go leithleach i bhfeidhm mar réamhtheachtaí d’athchúrsáil ardchaighdeáin, trína iarraidh ar bhardais é a dhéanamh, mar shampla, agus úsáid a bhaint as ionstraimí eacnamaíocha fiúntacha (e.g. scéimeanna ‘íoc mar a chaitear’) agus freastal ar a cóireáil chun ábhair úsáideacha a dhéanamh di.	BG, CZ, CY, EE, EL, FR, HR, HU, IE, LV, MT, RO, SK
Cláir tacaíochta a fhorbairt agus a reáchtáil do bhardais chun cabhrú leo beartais bailithe ar leithligh a chur i bhfeidhm agus rátaí athchúrsála a fheabhsú.	CY, EE, HR, LT, LV, PL, RO
Dramhaíl ar féidir í a ullmhú lena hathúsáid nó a athchúrsáil a aistriú amach ó loscadh agus ó líonadh talún.	AT, BE, CZ, DE, DK, EE, HR, IE, LU, NL, PL, SE
Líonta talún neamhchomhlíontacha a dhúnadh agus a athchóiriú mar ábhar tosaíochta.	BG, CY, EL, ES, HR, PL, PT, RO, SK, SI
Dumpáil neamhdhleathach dramhaíola a chosc, lena n‑áirítear caitheamh bruscair, go sonrach trí phionóis.	BG, PL
Teorainn a chur le seoltaí dramhaíola isteach atá beartaithe le haghaidh loisceoirí chun líonadh talún dramhaíola iarmharaí a ghintear go háitiúil a sheachaint	CY
Gan bonneagar bainistithe dramhaíola ró‑mhór a thógáil chun dramhaíl iarmharach a chóireáil, eadhon láithreáin líonta talún, gléasraí cóireála bitheolaíche meicniúla agus loisceoirí.	CZ, EL, ES, PL, PT, SK
Coinbhinsiúin idirnáisiúnta ábhartha maidir le hathchúrsáil long a dhaingniú.	BG, CY, LU
Cosaint agus athbhunú an dúlra
Próiseas ainmnithe láithreáin Natura 2000 a chur i gcrích, lena n‑áirítear aghaidh a thabhairt ar na Limistéir Chaomhantais Speisialta (LCSanna), agus na cuspóirí agus na bearta caomhantais a shainiú chun stádas caomhantais fabhrach gnáthóga agus speiceas faoi chosaint a bhaint amach i gcreat pleananna bainistithe láithreán nó ionstraimí coibhéiseacha.	AT, BE, BG, CZ, CY, DE, DK, EL, EE, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LV, LT, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK
A áirithiú go bhfuil pleananna bainistíochta Natura 2000 á gcur chun feidhme go héifeachtach le hacmhainneacht agus maoiniú riaracháin leordhóthanach. Cur chun feidhme an Chreata Gníomhaíochta Tosaíochta 2021-2027 a áirithiú.	BG, CY, DK, EL, HR, HU, IT, LT, MT, PL, PT, RO, SK
Cáilíocht measúnuithe iomchuí a fheabhsú, cuir chuige chliste chuíchóirithe i leith cur chun feidhme a fhorbairt agus a chur chun cinn, go háirithe maidir le nósanna imeachta cuí um measúnú agus nósanna imeachta cuí um cheadú maidir le speicis.	BE, BG, CY, EE, HR, EL
Nithe arb ábhar imní iad maidir leis an mbithéagsúlacht a chomhtháthú níos mó i mbeartais eile agus cumarsáid idir páirtithe leasmhara a chur chun cinn.	BG, CZ, EL, ES, FI, HR, LU, LV, PT
An creat rialála is gá chun speicis faoi chosaint a áirithiú, sonraí iontaofa a bhailiú maidir le stádas caomhnaithe gnáthóg agus speiceas faoi chosaint agus córas monatóireachta fónta a chur i gcrích.	EL, FI , HR, RO
A áirithiú go ndéanfar forfheidhmiú cuí ar chosc fiaigh agus/nó gaisteoireachta le haghaidh speicis éan faoi chosaint, lománaíocht neamhdhleathach foraoise agus baint móna.	CY, EL, IE, MT, RO
Bearta praiticiúla a dhéanamh chun dul i ngleic le meath mór lapairí, agus tuilleadh forbartha a dhéanamh ar an gclár caomhnaithe don chrotach, i láithreáin Natura 2000 agus faoin tuath i gcoitinne araon.	IE
Comhar réigiúnach le Ballstáit chomharsanachta a áirithiú chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna is mó ar ghnáthóga agus ar speicis.	LU
Caomhnú na bhféarthailte a bhainistítear go fairsing a fheabhsú agus sciar na bhféarthailte a bhainistítear chun críocha caomhnaithe a mhéadú.	AT, EE
Gnáthóga abhann agus tuilemhá a athchóiriú agus nascacht aibhneacha a fheabhsú.	AT
Úsáid lotnaidicídí agus an riosca a bhaineann leo a laghdú trí leanúint de chláir thiomnaithe a chur chun feidhme agus de lotnaidicídí neamhcheimiceacha a chur chun cinn mar aon le hionchur íseal-lotnaidicíde agus bainistiú comhtháite lotnaidí.	NL
Gníomhaíocht cur chun feidhme Rialachán an Aontais maidir le Speicis Choimhthíocha Ionracha a ghéarú.  Bearta breise a ghlacadh chun dul i ngleic le speicis choimhthíocha ionracha.	BG, CZ, CY, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, LV, LT, LU, MT, PL, PT, RO, SI, SK
Bailiúchán sonraí maidir le speicis choimhthíocha ionracha a áirithiú agus bealaí a lorg chun an córas faireachais a fheabhsú.	HU, RO
Brú ar ghnáthóga agus ar speicis faoi chosaint ó chleachtais talmhaíochta dhíobhálacha a sheachaint agus úsáid a bhaint as an gcomhbheartas talmhaíochta (CBT) chun cleachtais fhónta a dhreasú trí ghníomhaíocht a ghéarú maidir leis an moladh a leagtar amach i bplean straitéiseach náisiúnta CBT a chur chun feidhme.	BE, CZ, CY, DE, EE, EL, FI, HU, IE, LT, LV, LU, MT, NL, SI, SK
Feirmeoireacht orgánach, bainistiú inbhuanaithe foraoisithe agus foraoisiú a chur chun cinn. A áirithiú go gcomhlíonfar an Treoir maidir le Gnáthóga sula ndeonófar/sula n‑athnuafar ceadanna le haghaidh lománaíochta foraoise.	AT, BE, CZ, EE, FI, LT, LV, NL, PL, RO, SE, SI, SK
Réimsí díghrádaithe ithreach a laghdú agus a leigheas, caillteanais chothaitheach a laghdú agus machnamh a dhéanamh ar ghealltanas foirmiúil a thabhairt maidir le spriocanna Neodrachta ó thaobh Díghrádú Talún faoi Choinbhinsiún ábhartha na Náisiún Aontaithe chun Gaineamhlú a Chomhrac. Ábhar carbóin orgánach na hithreach a mhéadú, bainistiú cothaitheach níos fearr agus éifeachtúlacht úsáide cothaitheach a mhéadú.	BE, ES, HU, LU, MT, PL, PT, SI
Éiceachórais mhuirí
Comhar réigiúnach leis na Ballstáit a bhfuil an réigiún/foréigiún muirí céanna á roinnt acu a áirithiú chun aghaidh a thabhairt ar na brúnna is mó atá ann.	BE, BG, CY, DK, DE, EL, EE, ES, FI, FR, HR, IE, IT, LV, LT, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI
Moltaí an Choimisiúin maidir le hullmhú na straitéisí muirí a chur chun feidhme, lena gcuimsítear: an measúnú, cinneadh dea-stádas comhshaoil agus bunú spriocanna comhshaoil.	BE, BG, CY, DK, DE, EL, ES, EE, FI, FR, HR, IE, IT, LV, LT, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI
A áirithiú go ndéanfar stádas comhshaoil uiscí mara a chinneadh, a mheasúnú agus fheabhsú i gcás inar gá.	BG, EL, HR, RO, SI
Coinbhinsiúin agus prótacail idirnáisiúnta ábhartha a shíniú agus a dhaingniú (Prótacal maidir le Bainistiú Comhtháite Limistéar Cósta agus Prótacal Eischósta a ghabhann le Coinbhinsiún Barcelona, Rialachán maidir le Seilg Míolta Móra, Limistéir faoi Chosaint Speisialta agus Éagsúlacht Bhitheolaíoch sa Mheánmhuir).	CY, EL, FR, IT, MT
Measúnú agus cuntasaíocht éiceachóras
Leanúint de thacaíocht a thabhairt maidir le mapáil agus measúnú a dhéanamh ar éiceachórais agus na seirbhísí a bhaineann leo, trí tháscairí iomchuí chun méid, riocht agus seirbhísí éiceachórais a chomhtháthú sna cuntais náisiúnta. Leanúint ar aghaidh ag tacú le hardáin náisiúnta ghnó agus bhithéagsúlachta a fhorbairt, lena n‑áirítear córais chuntasaíochta caipitil nádúrtha chun monatóireacht a dhéanamh ar thionchar an ghnó ar an mbithéagsúlacht agus é a luacháil.		AT, BE, CY, DK, FR, EE, EL, FI, HR, HU, IE, LT, LV, LU, MT, PL, PT, RO, SE, SI, SK
A áirithiú go ndéanfar an fothú acmhainneachta riaracháin agus an oiliúint riaracháin is gá, go roinnfear faisnéis ar fud líonraí agus go mbeidh páirtithe leasmhara rannpháirteach, lena n‑áirítear forbairt na n‑ardán náisiúnta gnó agus bithéagsúlachta.		BG, CZ, DE, ES, FI, LU, MT, NL
Aer glan
Treochtaí síos in astaíochtaí truailleáin aeir a choinneáil agus drochthionchair an truailliú aeir ar an tsláinte agus ar an ngeilleagar a laghdú lena áirithiú go gcomhlíonfaidh tiúchan amach anseo gach caighdeán cáilíochta aeir, an líonra monatóireachta ar cháilíocht an aeir a uasghrádú agus a fheabhsú, agus tuairisciú tráthúil ar shonraí cáilíochta aeir a áirithiú.		AT, BE, BG, CY, CZ, DK, DE, EE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, LU, MT, NL, PT, PL, RO, SE, SI, SK
Bearta a ghlacadh, i gcomhthéacs an Chláir Náisiúnta um Rialú ar Thruailliú Aeir, i dtreo foinsí astaíochtaí a laghdú.		AT, BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, LU, MT, NL, PL, PT, SK, ES, SE, SI
Clár Náisiúnta um Rialú ar Thruailliú Aeir a ghlacadh.		RO
Coinbhinsiúin idirnáisiúnta a shíniú agus a dhaingniú (Coinbhinsiún UNECE maidir le hAer, Prótacal ar Mhiotail Troma, an Prótacal maidir le Miotail Throma, an Prótacal maidir le Truailleáin Orgánacha Mharthanacha agus Iarscríbhinn VI a ghabhann le Coinbhinsiún MARPOL).		AT, BE, BG, EL, HU, IE, FR, IT, LV, MT, PL, PT
Astaíochtaí tionsclaíocha
Leanúint d’aghaidh a thabhairt ar astaíochtaí ó earnálacha ábhartha (earnáil na cumhachta, earnáil miotail, dianthógáil ainmhithe).		BG, CZ, DE, EE, ES, EL, HU, IE, FR, IT, PL, PT, LU, RO, SK
Athbhreithniú ar cheadanna, rialú agus forfheidhmiú a neartú chun comhlíontacht leis na conclúidí BAT (na teicnící is fearr atá ar fáil) is fearr a áirithiú.		RO, SK
Feabhas a chur ar an tuairisciú chuig PRTR Eorpach (An Clár Eorpach ar Scaoileadh agus Aistriú Truailleán).		DE, LT, NL, SK
Prótacal Kiev maidir le Cláir Scaoileadh Amach agus Aistriú Truailleán a shíniú agus a dhaingniú.		MT
SEVESO
Rialú agus forfheidhmiú a neartú chun comhlíonadh fhorálacha Threoir Seveso-III a áirithiú, go háirithe maidir le faisnéis don phobal agus/nó plean éigeandála seachtrach.		AT, BG, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, IE, FR, IT, LT, LV, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI
TEIA (an Coinbhinsiún maidir leis na hÉifeachtaí Trasteorann a leanann as Tionóiscí Tionsclaíocha) a shíniú agus a dhaingniú.		IE, MT
Torann
Mapáil torainn a chríochnú.		CY, EL, PT, ES
Pleananna gníomhaíochta iomlána le haghaidh bainistiú torainn ar spásanna ábhartha (ceirtleáin, mórbhóithre agus mórbhóithre iarainn).		CY, DE, FR, EL, ES, PL, PT, SK
Cáilíocht agus bainistíocht uisce
Cur chun feidhme na mbeart a éascú (e.g. hidreamoirfeolaíocht abhann a athbhunú) chun cur le cuspóirí na Treorach Réime maidir le hUisce a bhaint amach. Am agus minicíocht an fhaireacháin a neartú. Maoiniú leordhóthanach a áirithiú chun bearta ó phleananna bainistíochta abhantraí a chur chun feidhme.		AT, BE, CZ, DE, DK, EE, EI, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IT, LT, LV, LU, MT, NL, PL, PT, SK, SE, SI, RO
Measúnú a dhéanamh ar mhodhnuithe fisiceacha nua ar dhobharlaigh de réir Airteagal 4(7) den Treoir Réime maidir le hUisce. Breithniú a dhéanamh ar roghanna malartacha agus ar bhearta maolaithe leormhaithe.		BE, BG, CY, CZ, EE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, LU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SE, SI
Rialú cuí a áirithiú go práinneach ar astarraingt uisce agus ar athruithe hidreamoirfeolaíocha i gcomhréir leis an Treoir Réime maidir le hUisce.		IE
Cur chun feidhme iomlán na Treorach maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh do gach ceirtleán a chríochnú tríd an mbonneagar riachtanach a thógáil.		BE, BG, CY, CZ, EE, FR, EL, ES, FI, HR, HU, IE, IT, LT, LV, MT, PL, PT, RO, SE, SI, SK
Feabhas a chur ar chur chun feidhme comhordaithe< idir beartais uisce, mhuirí agus dúlra.		BE, BG, CY, CZ, EE, FI, FR, EL, EI ES, HR, HU, IE, LT, LU, LV, MT, NL, PL, PT, SE, SI, SK
Dul i ngleic le truailliú cothaitheach, go háirithe níotráití ón talmhaíocht, tríd an Treoir maidir le Níotráití a chur chun feidhme.		CY, DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HU, IE, IT, LV, LT, LU, MT, NL, PL, PT, SK, SE, SI
Ceimiceáin
Uasghrádú a dhéanamh ar acmhainní riaracháin le haghaidh cur chun feidhme agus an fhorfheidhmithe i dtreo neamhfhulaingt ar neamhchomhlíontach.		AT, BE, BG, CY, CZ, DE, EE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LV, LT, LU, MT, NL, PT, PL, RO, SE, SI, SK
Straitéisí a cheapadh agus a chur chun feidhme chun Rialacháin REACH agus CLP a fhorfheidhmiú.		BE, EE, HR, LV, MT, PL
Coinbhinsiún Stócólm ar Thruailleáin Orgánacha Mharthanacha a dhaingniú.		IT
Gníomhaíocht ar son na haeráide
Inbhuanaitheacht agus dícharbónú na hearnála iompair a chur chun cinn (an earnáil bóithre, mhuirí, naisc iarnróid fheabhsaithe), lena n‑áirítear trí úsáid a bhaint as roghanna malartacha ar bhreoslaí iontaise (bithbhreoslaí, úsáid a bhaint as feithiclí leictreacha).		BE, CY, CZ, DE, EL, ES, IE, IT, FI, FR, HR, HU, IT LV, LT, LU, MT, NL, PT, PL, RO, SE, SK
Glacadh fuinnimh ghlain agus in‑athnuaite a mhéadú (grianfhuinneamh, fuinneamh gaoth, hidrigin) le bonneagar tacaíochta.		AT, BE, BG, CY, CZ, DE DK, EE, EL, ES, IE, IT, FI, FR, HR, HU, LV, LT, MT, NL, PT, PL, RO, SE, SK
Athchóirithe cánach a bhreithniú mar aon le praghsáil astaíochtaí gás ceaptha teasa chun úsáid an fhuinnimh in‑athnuaite seachas breosla iontaise a dhreasú.		AT, LU, LT, LV
Éifeachtúlacht fuinnimh agus fuinneamh in‑athnuaite a mhéadú san earnáil foirgníochta trí athchóiriú domhain/iarfheistiú.		BG, CZ, CY, EE, EL, ES, FI, HU, HR, IE, IT, LV, LT, NL, PT, SE, SK
Úsáid inbhuanaithe bithmhaise a áirithiú. Réitigh a fhiosrú chun bithmhais a thiontú ina táirgí adhmaid a mhaireann ar feadh i bhfad agus cleachtais bhainistíochta talún a athrú chun feidhmiú a linne LULUCF a chothú.		AT, BG, CZ, EE, ES, FI, HU, IE, LT, LV, MT, SE, SK
Dlús a chur le forbairt taighde agus nuálaíochtaí i dteicneolaíochtaí ísealcharbóin san earnáil fuinnimh, i bpoist oilte agus i ngnólachtaí nuathionscanta.		CY, DE, LV, PL, SK
Na deiseanna maolaithe suntasacha a bhaineann le hastaíochtaí gás ceaptha teasa nach CO2 iad ón earnáil dramhaíola a thapú. Astaíochtaí nach CO2 iad sa talmhaíocht a laghdú agus, ag an am céanna, an tionscal agraibhia a éascú chun aistriú go modhanna inbhuanaithe táirgthe.		IE, MT
A áirithiú go bhfuil an earnáil talmhaíochta ar conair ísealcharbóin.		FR, LV
Cúrsaí uisce a athbheochan a chuirfeadh le cosaint ar thuilte, ar thriomach agus, b’fhéidir, ar dhíghrádú cáilíochtúil na n‑acmhainní uisce atá ar fáil. Tuilleadh beart a bhaineann le hoiriúnú príomhshrutha don athrú aeráide agus le laghdú ar riosca tubaiste, go háirithe tuilte a chosc.		MT, SK
Athchóirithe a chur chun feidhme i réigiúin ina bhfuil earnáil fuinnimh ar mór a lorg carbóin (réigiúin ghuail).		BG
Infheistíochtaí a spreagadh i bpróisis táirgthe atá neamhdhíobhálach don aeráid ar fud na hearnála tionsclaíche		DE
Coinbhinsiún Stócólm ar Thruailleáin Orgánacha Mharthanacha a dhaingniú.		IT
Airgeadas
Feabhas a chur ar an gcumas cistí an Aontais don chomhshaol a úsáid go héifeachtach, go sonrach trí chúnamh teicniúil agus/nó trí straitéisí maoinithe comhshaoil, agus leibhéal an mhaoinithe a mhéadú, lena n‑áirítear maoiniú príobháideach i gcás inarb ábhartha, chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais infheistíochta in earnálacha an chomhshaoil, go sonrach ó thaobh na bithéagsúlachta de. Na leibhéil riaracháin ábhartha go léir a thabhairt le chéile agus úsáid chomhlántach cistí a áirithiú ag an am céanna.		AT, BE, BG, DE, CZ, CY, EL, HR, FI, HU, HR, IE, IT, LV, LT, LU, MT, NL, PL, PT, RO, SE, SI, SK
Aghaidh a thabhairt ar athchóirithe fioscacha/cánach agus ar bhuiséadú glas, lena n‑áirítear deireadh a chur de réir a chéile le fóirdheontais atá díobhálach don chomhshaol, ar bhealach a spreagann iompar níos tuisceanaí don chomhshaol ag an tionscal agus ag an tsochaí i gcoitinne i gcomhréir leis an bprionsabal gurb é údar an truaillithe a íocfaidh as.		CZ, EL, ES, FR, HU, LU, SK
Faisnéis, rannpháirtíocht phoiblí agus rochtain ar cheartas
Rochtain níos forleithne a thabhairt ar shonraí spásúla agus tosaíocht a thabhairt do thacair sonraí comhshaoil i gcur chun feidhme na Treorach INSPIRE, go háirithe na cinn a shainaithnítear mar thacair sonraí spásúla ardluacha chun reachtaíocht.		BE, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, FR, HR, IE, IT, LT, LV, PL, PT, NL, RO, SK, SE
Faisnéis maidir leis na próisis measúnaithe ar an tionchar ar an gcomhshaol (MTC) agus measúnaithe straitéisigh chomhshaoil a bhailiú, monatóireacht a dhéanamh uirthi agus a fhoilsiú chun rannpháirtíocht an phobail (e.g. trí uirlisí tiomnaithe) i gcinnteoireacht chomhshaoil a éascú agus a fheabhsú, lena n‑áirítear a dtorthaí agus a mhéid ar cuireadh tuairimí poiblí san áireamh sa chinneadh deiridh.		AT, BE, CZ, CY, DE, DK, EL, EE, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SE, SI
Trasuí na Treorach athbhreithnithe maidir le Measúnacht ar an Tionchar ar an gComhshaol a chur i gcrích.		CZ, SK
Rochtain an phobail lena mbaineann ar cheartas a fheabhsú.		AT, BG, CY, CZ, DE, DK, EE, EL, FI, HR, HU,IE, IT, LU, MT, NL, PL, RO, SK, SI, SE
Eolas níos fearr a chur ar an bpobal faoina rochtain ar chearta ceartais, go sonrach trí thagairt a dhéanamh ar thairseacha náisiúnta breithiúnacha agus riaracháin do na bileoga fíricí maidir le rochtain ar an gceartas i gcúrsaí comhshaoil ar féidir teacht orthu ar thairseach an Choimisiúin don ríomh‑Cheartas agus maidir leis na deiseanna gearáin a chur isteach faoi ábhair imní a bhaineann leis an gcomhshaol nó faoi sháruithe comhshaoil agus sonraí a fhoilsiú maidir leis an obair leantach ar na gearáin sin.		BG, CZ, DE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LV, LU, MT, PL, PT, RO, SK, SE, SI
A áirithiú nach bhfuil costais ina mbac ar rochtain éifeachtach ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil		BE, HR, IE, IT, PT
A áirithiú go bhfuil torthaí cásanna breithiúnacha maidir le cúrsaí comhshaoil éifeachtach sa chleachtas.		ES
An Prótacal maidir le Measúnacht Straitéiseach Comhshaoil a ghabhann le Coinbhinsiún UNECE maidir le Measúnacht Tionchair Timpeallachta i gComhthéacs Trasteorann a dhaingniú.		FR
Dearbhú Comhlíonta
Faisnéis a bhailiú agus í a chur ar fáil maidir le forfheidhmiú an dlí comhshaoil, lena n‑áirítear ar sháruithe, ar ionchúiseamh coireanna comhshaoil, ar chásanna damáiste comhshaoil, ar chásanna, cigireachtaí, pleananna agus tuairiscí faoin Treoir maidir le Dliteanas Comhshaoil, ar infhaighteacht urrúis airgeadais chun íoc as costais damáiste comhshaoil agus ar shocruithe foirmiúla le haghaidh comhair idir comhlachtaí poiblí freagracha.		AT, BE, BG, CY, CZ DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IE, IT, LT, LU, LV, MT, NL, PL PT, RO, SE, SI, SK,
Rannpháirtíocht an phobail i bhforfheidhmiú a spreagadh agus monatóireacht a dhéanamh uirthi, trí ghníomhaíochtaí múscailte feasachta ar na roghanna chun fadhb chomhshaoil a thuairisciú. Feabhas a chur ar an bhfaisnéis atá ar fáil go poiblí faoi dheiseanna chun gearáin a chomhdú maidir le saincheisteanna comhshaoil nó sáruithe agus maidir leis an obair leantach ar ghearáin agus ar chigireachtaí comhshaoil.		BE, BG, CY, DE, DK, EL, ES, FI, FR, HU, IT, LT, LU, MT, PL, RO
Córas nó ionstraimí slándála airgeadais a fheabhsú nó a chur ar bun le haghaidh dliteanas comhshaoil chun íoc as costais damáiste comhshaoil.		CY, HR, HU, LU, NL
Feabhas a chur ar infhaighteacht faisnéise praiticiúla d’fheirmeoirí agus/nó do bhainisteoirí talún maidir le conas cur le cur chun feidhme níos fearr na dtreoracha Dúlra agus/nó na Treorach maidir le Níotráití.		AT, BE, BG, CY, CZ, DK, EE, EL, ES, HR, IT, PL, PT, RO, SI, SK
Éifeachtacht riaracháin chomhshaoil
Feabhas breise a chur ar rialachas comhshaoil, go háirithe an cumas riaracháin agus an comhordú ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach agus áitiúil.		ES, FI, HU, IT, LU, MT, PT

(1) Cuireadh na gníomhaíochtaí tosaíochta san áireamh i ngach tuarascáil tíre i bhfianaise na faisnéise atá ar fáil don Choimisiún Eorpach, chun a áirithiú go gcaithfear go cothrom leis na Ballstáit go léir. Chun inchomparáideacht a chumasú, tá na gníomhaíochtaí tosaíochta go léir grúpáilte san Iarscríbhinn seo de réir braislí Ballstát a fuair moltaí comhchosúla. Dá bhrí sin d’fhéadfadh sé nach bhfuil an fhoclaíocht san Iarscríbhinn chomh sonrach leis an bhfoclaíocht sna tuarascálacha tíre.