DOICIMÉAD INMHEÁNACH OIBRE DE CHUID AN CHOIMISIÚIN

ACHOIMRE FEIDHMIÚCHÁIN AR AN MEASÚNÚ TIONCHAIR

a ghabhann leis an doiciméad

togra reachtach agus bearta breise neamhreachtacha lena neartaítear iniúchtaí agus forfheidhmiú Rialachán (CE) Uimh. 1013/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 14 Meitheamh 2006 maidir le loingsiú dramhaíola

1.           An fhadhb a shainiú

1.1.        Cad é an fhadhb go díreach?

An fhadhb ar gá aghaidh a thabhairt uirthi is ea a mhinice a dhéantar dramhaíl a loingsiú go neamhdhleathach ón AE go cinn scríbe áirithe de shárú ar rialachán an AE maidir le loingsiú dramhaíola[1], "an RLD". Léiríodh le hiniúchtaí a rinneadh i gcalafoirt, ar bhóithre agus i gcuideachtaí nach bhfuil thart ar 25% de loingsithe san AE a bhfuil dramhaíl iontu ag comhlíonadh an RLD. Léirítear i mórán tuarascálacha ó eagraíochtaí neamhrialtasacha, sna meáin agus i staidéir a foilsíodh idir 2007 agus 2011 go n‑onnmhairítear go neamhdhleathach mórán dramhaíola de thionscnamh an AE go tíortha i mbéal forbartha san Afraic agus san Áise. Príomhspreagadh eacnamaíoch don loingsiú neamhdhleathach dramhaíola is ea go bhfuil cóireáil agus diúscairt dramhaíola i bhfad níos saoire i dtíortha atá i mbéal forbartha. Rialáil comhshaoil agus sláinte níos scaoilte ná mar atá san AE is príomhúdar leis na costais ísle seo. Bíonn trádálaithe neamhdhleathacha ag iarraidh na costais níos airde laistigh den AE a sheachaint trí dhramhaíl a loingsiú go neamhdhleathach go saoráidí dramhaíola atá níos saoire agus ar chaighdeán níos ísle i dtíortha i mbéal forbartha.

Tionchar tromchúiseach ar an gcomhshaol agus ar shláinte an toradh de ghnáth a bhíonn ar an dumpáil nó ar an gcóireáil fhochaighdeánach dramhaíola a leanann seoladh neamhdhleathach. D'fhéadfadh dramhaíl nach ndearnadh a dhiúscairt go leormhaith nó dramhaíl neamhchóireáilte fadhbanna tromchúiseacha comhshaoil agus sláinte a chruthú don daonra timpeall ar limistéar an diúscartha. Déanann sceitheanna ó dhramhaíl a caitheadh i gcártaí dochar chomh maith d'ithreacha agus do shrutháin uisce, agus truaillítear an t‑aer, trí astaíochtaí miotal trom agus truailleán orgánach marthanach mar shampla. De bhreis ar na rioscaí sláinte fadtéarmacha do shaoránaigh agus d'oibrithe, cuireann sé le téamh domhanda agus le hídiú an ózóin chomh maith. Tá dlúthcheangal idir fairsinge na dtionchar sin agus úsáid teicnící cuí nó míchuí cóireála dramhaíola. Is minic go ngéaraítear ar an riosca a bhaineann le nádúr tocsaineach na substaintí contúirteacha toisc easpa treallaimh chosanta pearsanta nó easpa beart rialaithe truaillithe in úsáid i gcóireáil dramhaíola i dtíortha a ghlacann isteach loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola.

Tá loingsiú neamhdhleathach dramhaíola ina chúis le costais mhóra chomh maith do Bhallstáit agus d'oibreoirí. Áirítear orthu sin na costais ar oibríochtaí glanta tar éis loingsithe agus dumpála neamhdhleathaí dramhaíola, chomh maith le costais a bhaineann le haisdúichiú na dramhaíola chuig an tír thionscnaimh. Ina theannta sin, cuirtear bac ar an rochtain ar amhábhair luachmhara de thoradh an "sceite" reatha dramhaíola ar loingsithe neamhdhleathacha go saoráidí cóireála fochaighdeánacha laistigh agus lasmuigh den AE. Ach níos mó dramhaíola a ródú trí bhealaí dleathacha chun athghabhála agus cóireála chuirfí barrfheabhas ar phróisis, bheadh teicnící sórtála dramhaíola níos fearr, agus cáilíocht dramhaíola níos fearr dá bhrí sin, agus i ndeireadh thiar bheadh fáil níos mó ar amhábhair ar chaighdeán ard. De bhreis air sin, cuirtear gnólachtaí a bhíonn ag cloí leis an dlí faoi mhíbhuntáiste eacnamaíoch de thoradh an easpa cothroime iomaíochta atá ann faoi láthair de dheasca éagothromaíochtaí móra sna cleachtais forfheidhmithe. Dá bhrí sin, leis na rátaí arda loingsithe neamhdhleathaigh tá dochar á dhéanamh do thionscail dhlisteanacha cóireála agus diúscartha dramhaíola.

1.2.        Cé hiad is mó a mbeidh tionchar aige orthu?

Baineann iniúchtaí agus forfheidhmiú an RLD go príomha leis na páirtithe leasmhara seo a leanas:

· Údaráis na mBallstát a thugann faoi iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola ar an leibhéal náisiúnta, réigiúnach nó áitiúil.

· Trádálaithe agus lastóirí dramhaíola a chomhlíonann ceanglais an RLD.

· Trádálaithe agus lastóirí neamhdhleathacha dramhaíola a bhaineann úsáid as bearnaí i bhforfheidhmiú agus in iniúchtaí sna Ballstáit chun dul timpeall ar an RLD sa dóigh agus go mbíonn cúrsaí comhshaoil agus sláinte thíos leis.

· Saoránaigh a bhíonn ag fulaingt ó éifeachtaí sláinte de thoradh dumpáil nó míbhainistiú dramhaíola.

1.3.        Cén fáth a bhfuil gá le hidirghabháil phoiblí?

Tá ceanglais maidir le hiniúchtaí agus forfheidhmiú ceaptha ar bhealach ginearálta sa RLD (Airteagal 50). Níl aon fhorálacha ar leith sa RLD maidir leis an gcaoi a ndéanfar iniúchtaí. Dá thoradh sin, tá difríochtaí móra sa dóigh a gcuirtear iad i bhfeidhm sna Ballstáit éagsúla. Tá córais iniúchta atá críochnúil, atá ag feidhmiú go maith agus a dhíríonn ar loingsithe dramhaíola i gcalafoirt nó ag suíomhanna lucht déanta agus lucht bailithe dramhaíola forbartha ag cuid acu, ach tá fadhbanna suntasacha forfheidhmithe ag Ballstáit eile agus easpa struchtúir agus acmhainní orthu le sruthanna dramhaíola a rialú ná iniúchtaí a dhéanamh orthu.

Fágann sin go roghnaíonn onnmhaireoirí dramhaíola neamhdhleathaí a gcuid dramhaíola a sheoladh trí Bhallstáit a bhfuil an méid is lú rialuithe i bhfeidhm iontu, rud ar a dtugtar 'ceannach ó chalafort go calafort’. Má threisítear ar an bhforfheidhmiú i mBallstát amháin, aistríonn onnmhaireoirí neamhdhleathacha a n‑onnmhairiú go Ballstát eile. Dá bhrí sin, ní féidir loingsiú neamhdhleathach dramhaíola a chosc go héifeachtach ach amháin má tá rialuithe leordhóthanacha á gcur i bhfeidhm i ngach Ballstát

2.           Anailís ar choimhdeacht

2.1.        Bunús sa Chonradh

Tá an ceart chun gníomhú ag an AE bunaithe ar Airteagal 191 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE). Tá forálacha áirithe maidir le forfheidhmiú i reachtaíocht reatha an AE, lena n‑áirítear in Airteagal 50 den RLD, lena ndírítear ar chórais iniúchta éifeachtacha a chur i bhfeidhm sna Ballstáit. Forfheidhmítear an RLD ar bhealach scaipthe, áfach, agus leantar de mhórán cineálacha difriúla dramhaíola neamhdhleathaí a onnmhairiú ón AE. Dealraíonn sé gur fadhb mhór atá san easpa critéar sonrach sa RLD faoi láthair maidir le pleanáil iniúchtaí, dualgas cruthúnais, iniúchtaí réamhtheachtacha agus oiliúint.

2.2.        An 'tástáil riachtanais'

Tá gné idirnáisiúnta ag baint le loingsithe dramhaíola ó nádúr agus éilítear mar sin go ndéanfaí rialacháin a chur chun feidhme agus a fhorfheidhmiú ar an mbealach céanna i ngach Ballstát chun cothroime iomaíochta a áirithiú agus chun srian a chur ar líon na loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola a chuireann isteach ar thrádáil AE agus ar thrádáil idirnáisiúnta agus atá dainséarach do shláinte an duine agus don chomhshaol. Dá bhrí sin, dealraíonn sé go bhfuil gá le gníomhaíocht ón AE.

Ní shonraítear ceanglais iniúchta sa reachtaíocht reatha (Airteagal 50 den RLD) agus mar sin de tá cur chun feidhme agus forfheidhmiú ar fud an AE lag agus éagothrom. Ní féidir, dá bhrí sin, cuspóirí beartais an RLD a bhaint amach faoi láthair.

Is mórspéis le Ballstáit go ndéanfaí an RLD a fhorfheidhmiú go héifeachtach i mBallstáit eile. Ar ndóigh, is minic a bhogtar laistigh den AE i dtosach dramhaíl a loingsítear go tríú tíortha. Dá bhrí sin, má tá forfheidhmiú lag i mBallstáit áirithe, bíonn breis oibre le déanamh ag údaráis i mBallstáit eile. Ina theannta sin, aon chuideachtaí atá ag iarraidh Ballstáit ina gcuirtear an RLD chun feidhme i gceart a sheachaint, féadfaidh siad dramhaíl a iompar go Ballstáit nach gcuirtear an RLD chun feidhme chomh dian sin iontu agus sa dóigh sin laghdaítear ar an mbaol go mbéarfaí orthu. Tá ríthábhacht le gníomhú ar leibhéal an AE chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb seo, toisc gur gá don AE ina iomláine na tionchair a bhíonn ag a chuid dramhaíola i dtríú tíortha a laghdú, ach cuireann an lúb is laige sa slabhra iniúchta ó mhaith iarrachtaí an AE chuige sin. Dá bhrí sin, dealraíonn sé go bhfuil gá le nósanna imeachta iniúchta comhchuibhithe san AE.

3.           Cuspóirí thionscnaimh an AE

Na haidhmeanna seo a leanas atá mar phríomhchuspóirí i gcur chun feidhme na gceanglas dlíthiúla atá beartaithe maidir le hiniúchtaí ar loingsithe dramhaíola.

Cuspóir ginearálta: An comhshaol agus an tsláinte a chosaint trí loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola a laghdú.

Sainchuspóirí: Cur chun feidhme agus forfheidhmiú Rialachán an AE maidir le Loingsiú Dramhaíola a fheabhsú agus, ar an dóigh sin, rannchuidiú le tasc an Choimisiúin in Airteagal 17(1) de Chonradh an AE a chomhlíonadh; costais a laghdú sna Ballstáit, a bhaineann, mar shampla, le glanadh agus aisdúichiú dramhaíola; rochtain ar amhábhair a mhéadú agus rannchuidiú le héifeachtúlacht acmhainní; agus cothroime iomaíochta ar fud an AE a áirithiú dóibh siúd a bhíonn ag plé le dramhaíl.

Sainchuspóirí oibriúcháin: Éifeachtacht iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola a neartú agus a fheabhsú; agus comhchuibhiú a dhéanamh ar na critéir a úsáidtear i mBallstáit éagsúla in iniúchtaí.

4.           Roghanna beartais

Bhí na roghanna beartais a rinneadh a anailísiú faoi réir ag comhairliúchán le páirtithe leasmhara agus tugadh mórán barúlacha orthu le linn an phróisis sin. Ina measc siúd tá idir leasuithe féideartha ar reachtaíocht an AE agus bhearta neamhreachtacha. Níl siad comheisiatach agus is féidir iad a chur le chéile d'fhonn forfheidhmiú an RLD a neartú. Sainaithníodh ceithre phríomhrogha beartais agus rinneadh measúnú orthu ó thaobh a dtionchar eacnamaíoch, comhshaoil agus sóisialta:

Rogha 1 – Gan aon ghníomhaíocht ar leibhéal an AE

Rogha 2 - Saincheanglais agus critéir d'iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola a thabhairt isteach i reachtaíocht an AE trí Airteagal 50 den RLD a leasú chun aghaidh a thabhairt ar na bearnaí forfheidhmithe nithiúla a sainaithníodh sa Mheasúnú Tionchair: easpa pleanála iniúchtaí agus easpa measúnuithe riosca; forálacha neamhleora maidir leis an dualgas cruthúnais; easpa iniúchtaí réamhtheachtacha chun onnmhairí neamhdhleathacha a bhrath; agus easpa oiliúna do chigirí.

Rogha 3 – Treoir d'iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola ar leibhéal an AE chun aghaidh a thabhairt ar na ceithre shainréimse a sainaithníodh sa Mheasúnú Tionchair mar réimsí ina bhfuil gá le treoir: rialú ar loingsiú á éascú ag údaráis chustaim; forbairt inmharthanach ó thaobh na héiceolaíochta de a áirithiú ag saoráidí cóireála agus athchúrsála i dtríú tíortha; inrianaitheacht dramhaíola a chur chun cinn trí mhodhanna teicniúla; agus comhar, comhordú agus faireachán.

Rogha 4 – Teaglaim de cheanglais reachtacha agus treoir AE

5.           Measúnú ar Thionchair

Rogha 1 – Gan aon ghníomhaíocht ar leibhéal an AE

Ciallaíonn an rogha 'gan ghníomhaíocht' nach ndéanfar athrú ar bith agus go bhfágfar faoi na Ballstáit iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola a shocrú ina mbealach féin chun aghaidh a thabhairt ar a sainchás náisiúnta féin. Ar an taobh eile, ní réitíonn an rogha sin aon cheann de na fadhbanna a luaitear sa tuarascáil. De thoradh easpa rialacha sonracha uile‑AE maidir le hiniúchtaí, tagann léirmhínithe difriúla chun cinn mar aon le cur chun feidhme míchothrom i measc na mBallstát. Tá riosca ann go dtiocfaidh méadú ar na rátaí loingsithe neamhdhleathaigh dramhaíola mar thoradh ar mhí‑éifeachtacht reatha agus easnaimh shonracha sna hiniúchtaí ar loingsithe dramhaíola i mórán Ballstát.

Bheadh na fadhbanna reatha ann i gcónaí, i.e. mór‑impleachtaí diúltacha don chomhshaol agus do shláinte an duine, ardchostas do Bhallstáit (dramhaíl a loingsíodh go neamhdhleathach a ghlanadh) agus don tionscal (easpa cothroime iomaíochta). Ní fheabhsófaí an rochtain ar amhábhair agus leanfaí leis an úsáid mhí‑éifeachtach acmhainní mar atá faoi láthair. Tá baol ann go n‑athlonnófaí poist lasmuigh den AE leis an rogha seo.

Rogha 2 - Saincheanglais agus critéir d'iniúchtaí ar loingsithe dramhaíola a thabhairt isteach i reachtaíocht an AE

Is beag costais a bheidh ar na Ballstáit sin a bhfuil éifeacht lena gcórais iniúchta do loingsithe dramhaíola cheana. Is lú costais a bheadh orthu go deimhin dá ndéanfaí iniúchtaí leordóthaineacha ag an bhfoinse i mBallstáit eile ós rud é gur minic a eascraíonn loingsiú neamhdhleathach dramhaíola i mBallstát amháin agus go n‑onnmhairítear trí Bhallstát eile í. Sa dóigh sin laghdófaí ar an mbrú ar phointí éalaithe traidisiúnta na loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola agus iad ag fágáil an AE.

Bheadh ar Bhallstáit nach bhfuil d’acmhainn acu iniúchtaí a dhéanamh i gceart agus nach bhfuil bonneagar cuí acu cigirí nua a earcú agus an acmhainneacht riachtanach a bhunú chun na ceanglais nua a chomhlíonadh. Meastar sa mheasúnú tionchair go mbeadh EUR 4,000,000.00 de dhíth in aghaidh na bliana chun acmhainneacht agus bonneagar maidir le hiniúchtaí a dhéanamh a mhéadú don AE ar fad. Ní bheadh aon chostais ar chuideachtaí dlíthiúla ná ar thomhaltóirí ach chuirfí ar na honnmhaireoirí neamhdhleathacha iad, i gcomhréir leis an bprionsabal "íoc mar a thruaillítear". Níl costas breise ar bith d'oibreoirí eacnamaíocha, seachas na hoibreoirí neamhdhleathacha amhrasta chuig a n‑aistreofaí an dualgas cruthúnais i gcásanna sonracha. D'fhéadfaí na costais seo a chlúdach le hioncam féideartha ó fhíneálacha nó ó phionóis a ghearrfaí ar na hoibreoirí neamhdhleathacha, agus d'fhéadfadh sé gur mhó go mór na costais a shábhálfaí trí aisdúichiú agus glanadh a sheachaint.

Rogha 3 – Treoir maidir le hiniúchtaí ar loingsithe dramhaíola ar leibhéal an AE

Is ar éigean gur le treoir amháin a chuideofaí le hiniúchtaí ar loingsithe dramhaíola a fheabhsú i ngach Ballstát. Is ann cheana do mhórán treoracha ar loingsithe dramhaíola agus ar iniúchtaí ar leibhéal an AE, ach ós rud é nach bhfuil siad ceangailteach ó thaobh dlí de is doiligh forfheidhmiú an RLD a fheabhsú. Mura leanann roinnt Ballstát na treoracha, leanfar den “cheannach ó chalafort go calafort”.

Rogha 4 – Teaglaim de cheanglais reachtacha agus treoir AE

Beidh na costais agus na leasanna céanna ag an rogha seo agus mar atá ag rogha 2 agus rogha 3 i dteannta a chéile. Ciallaíonn sé seo go mbeadh na costais bhreise, laghduithe ar chostais agus leasanna eacnamaíocha ón reachtaíocht cheangailteach mar a bheadh le rogha 2, le fíorbheagán costais bhreise do threoir mar atá i rogha 3. Ag féachaint do na glanchostais agus na glanleasanna a bhaineann le rogha 2 agus rogha 3, d'fhéadfaí glacadh leis go bhfuil an dá rogha seo ag treisiú a chéile.

6.           Comparáid idir na roghanna

A dhearbhú má tá réiteach ar na fadhbanna a sainaithníodh sa Mheasúnú Tionchair sa rogha is ea an chéad chritéar. An dara critéar is ea na glanchostais a mheas, i.e. na difríochtaí a mheastar a bheith idir costais eacnamaíocha agus leasanna. Agus na critéir sin á gcur i bhfeidhm, is í rogha 4 (Teaglaim de cheanglais reachtacha agus treoir AE) an t‑aon rogha lena réiteofaí na fadhbanna go léir a sainaithníodh sa Mheasúnú Tionchair agus lena ngabhann na glanchostais is ísle chomh maith. Baineann na tionchair eacnamaíocha, shóisialta agus chomhshaoil is dearfaí leis an rogha sin chomh maith.

7.           Faireachán agus Measúnú

Ba cheart faireachán agus meastóireacht a dhéanamh ar éifeachtacht na mbeart atá beartaithe chun an fhadhb maidir le loingsiú neamhdhleathach dramhaíola a réiteach, sa tslí seo a leanas:

(1) Bonneagar, acmhainneachtaí agus córais forfheidhmithe a bhunú. Ghlacfaí leis go raibh rath i gcleachtas ar an bpleanáil iniúchtaí beartaithe dá mbunófaí bonneagar, acmhainneachtaí, córais forfheidhmithe a fheidhmíonn go maith agus iniúchtaí feabhsaithe ar loingsithe dramhaíola dá thoradh sna Ballstáit.

(2) Líon na loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola á laghdú. D'fhéadfaí éifeachtacht na mbeart atá beartaithe a mheas le staidreamh a léireodh rátaí íslithe loingsithe neamhdhleathaigh dramhaíola.

(3) Faireachán ag an gCoimisiún. Agus faireachán á dhéanamh ar an bhfaisnéis ó na Ballstáit i leith chur chun feidhme an RLD, d'fhéadfadh an Coimisiún measúnú agus meastóireacht a dhéanamh ar thionchair na mbeart reachtach ar iniúchtaí agus ar loingsithe neamhdhleathacha agus é seo a chur san áireamh nuair atá a thuarascáil thrébhliantúil ar chur chun feidhme an RLD á cur le chéile.

(4) Tionscadail ar an láthair. D'fhéadfaí dul chun cinn a thomhas freisin trí na sainchásanna neamhchomhlíontacha arna mbrath le linn iniúchtaí a mheasúnú i dtéarmaí na laghduithe ar chostais a bhainfí amach, i.e. costais aisdúichithe agus costais ghlanta a sheachaint etc., agus i dtéarmaí na bhfeabhsuithe don chomhshaol ar‑an‑láthair, i.e. ag na cinn scríbe a ghlacann isteach loingsithe neamhdhleathacha dramhaíola faoi láthair. D'fhéadfaí é seo a dhéanamh, i gcleachtas, trí thionscadail le tíortha i mbéal forbartha.

(5) Meastacháin bunaithe ar rátaí ardaithe athchúrsála. De thoradh ar reachtaíocht AE agus reachtaíocht naisiúnta, déantar faireachán laistigh den AE ar rátaí athchúrsála dramhaíola. D'fhéadfaí na harduithe sna rátaí athchúrsála a úsáid mar tháscairí go bhfuil ag éirí leis na ceanglais bheartaithe toisc dramhaíl a bheith á hathchúrsáil in áit í a bheith á honnmhairiú go neamhdhleathach agus á dumpáil.

[1]               Rialachán (CE) Uimh. 1013/2006 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le loingsiú dramhaíola, IO L 190, 12.7.2006, lch. 1.