(1)

Úsáideadh substaintí sárfhluarailcile (PFASanna) go fairsing agus úsáidtear cuid acu fós go fairsing i bhfeidhmeanna éagsúla tomhaltóra lena n-áirítear bratuithe smálfhriotaíocha le haghaidh fabraicí agus cairpéad, bratuithe olafhriotaíocha le haghaidh ábhair teagmhála bia déanta as páipéar agus cairtchlár, cúir comhraic dóiteáin, dromchlaghníomhaithe tobar ola, snasanna urlár agus ullmhóidí feithicídí. De dheasca na húsáide forleithne a bhaintear astu, mar aon lena marthanacht sa chomhshaol, tá éilliú comhshaoil forleathan ann. Tarlaíonn éilliú bia leis na substaintí sin go háirithe mar thoradh ar bhithbhailiú i slabhraí bia uisceacha agus talún, agus mar thoradh ar úsáid ábhair teagmhála bia ina bhfuil PFASanna. Is iad aigéad sulfónach sárfhluarochtáin (PFOS) agus aigéad sárfhluarochtánóch (PFOA) agus a salainn na PFASanna atá le fáil i mbia agus i ndaoine sna tiúchaintí is airde.

(2)

Dá bhrí sin, d’iarr an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (“an tÚdarás”) ar a Phainéal Eolaíoch maidir le hÉilleáin sa Bhiashlabhra tuairim a ullmhú maidir le tábhacht an bhia agus maidir le rannchuidiú coibhneasta na dtáirgí bia agus na n-ábhar éagsúla teagmhála bia i dtaca le nochtadh an duine do PFOS, PFOA agus a salainn agus comhairle a thabhairt maidir le céimeanna breise i ndáil le measúnú riosca PFASanna.

(3)

Ghlac an Painéal Eolaíoch maidir le hÉilleáin sa Bhiashlabhra tuairim eolaíoch maidir le PFOS, PFOA agus a salainn an 21 Feabhra 2008 (1), tuairim inar luadh go molfaí tuilleadh sonraí maidir le leibhéil PFASanna i mbia agus i ndaoine, go háirithe i ndáil le faireachán a dhéanamh ar threochtaí i nochtadh an duine.

(4)

Bailíodh sonraí minicíochta breise maidir le PFASanna éagsúla i mbia faoi Mholadh 2010/161/AE ón gCoimisiún (2).

(5)

In 2020, arna iarraidh sin ag an gCoimisiún, thug an tÚdarás a mheasúnú riosca ar PFOS agus PFOA cothrom le dáta agus leathnaigh sé é go dtí aigéad sárfhluaranaonánóch (PFNA) agus aigéad sulfónach sárfhluaraiheacsáin (PFHxS), agus an fhaisnéis eolaíoch is déanaí agus na sonraí minicíochta a bailíodh faoi Mholadh 2010/161/AE á gcur san áireamh aige. Sa tuairim uaidh maidir leis an riosca do shláinte an duine a bhaineann le substaintí sárfhluarailcile (3), tháinig sé ar an gconclúid go sáraíonn codanna de dhaonra na hEorpa an iontógáil sheachtainiúil infhulaingthe. Thug an tÚdarás dá aire, áfach, go bhfuil tacar ionadaíoch sonraí minicíochta fós in easnamh i gcás go leor bianna agus, dá bhrí sin, mhol sé na sonraí sin a bhailiú le haghaidh réimse leathan PFASanna i réimse leathan bianna a chaitear go forleathan. Thairis sin, ós rud é nach bhfuarthas na tiúchaintí tomhaiste de PFASanna i mbianna áirithe ach le modhanna anailíse an-íogair, nach féidir le formhór na saotharlann a dhéanamh faoi láthair, mhol sé modhanna íogaire anailíse a chur chun feidhme chun anailís a dhéanamh ar PFASanna.

(6)

I bhfianaise na tuairime ón Údarás, ba cheart sonraí minicíochta i leith réimse leathan PFASanna a bhailiú i mbianna atá ábhartha maidir le nochtadh an duine do PFASanna chun tacú le measúnú ar nochtadh cothaithe agus chun measúnú a dhéanamh ar an ngá atá ann na substaintí sin a rialáil i dtráchtearraí sonracha. Chun na críche sin, ba cheart faireachán a dhéanamh ar bhianna sonracha ó chineálacha sonracha táirgthe nó ar bhianna a bhfuil saintréithe sonracha acu, ar bianna iad a bhfuil sonraí ina leith in easnamh, agus ba cheart meastachán ar na fachtóirí próiseála a bhaineann le táirgí próiseáilte éagsúla a chur ar fáil.

(7)

Tá gá le himscrúduithe leantacha i leith na bhfoinsí éillithe chun go bhféadfar bearta leantacha a chur chun feidhme ionas nach mbeidh PFASanna i mbia. D’fhonn treoraíocht a chur ar fáil i ndáil leis sin, is iomchuí leibhéil tháscacha thiúchaintí PFASanna i mbia a shocrú. Níor cheart go ndéanfadh na leibhéil sin difear don fhéidearthacht aon bhia a chur ar an margadh, ach ba cheart imscrúduithe a dhéanamh nuair a sháraíonn na tiúchaintí PFASanna i dtáirge bia na leibhéil sin. D’fhonn tiúchaintí PFASanna sna cainníochtaí ina mbíonn siad ann a chainníochtú, ba cheart modhanna atá sách íogair a úsáid. Ba cheart é sin a spreagadh trí sprioctheorainneacha cainníochtaithe a mholadh.

(8)

Cuireann bia de bhunadh ainmhíoch go mór le nochtadh an duine do PFASanna. Tháinig an tÚdarás ar an gconclúid go n-aistrítear PFASanna ó bheatha go bia a dhíorthaítear ó ainmhithe, agus go mbíonn difríochtaí soiléire idir na speicis agus idir na cineálacha PFASanna. D’fhéadfaí PFASanna a aistriú ar an gcaoi sin freisin ó ithir a ionghabhann ainmhithe feirme ar thóir bia agus ó uisce óil le haghaidh ainmhithe. Dá bhrí sin, maidir leis na n-imscrúduithe leantacha arb é is aidhm dóibh cúiseanna an éillithe a chinneadh, i gcás ina sáraítear na huasleibhéil PFASanna i mbia de bhunadh ainmhíoch a leagtar amach i Rialachán (CE) Uimh. 1881/2006 ón gCoimisiún (4), tá sé tábhachtach go mbeidh na saotharlanna in ann beatha, uisce óil ainmhithe agus an ithir ina maireann ainmhithe a sheiceáil freisin. Níl ach beagán sonraí ar fáil faoi láthair, áfach, maidir le PFASanna a bheith i mbeatha an Aontais agus lenar féidir staidéar a dhéanamh ar bheatha mar fhoinse PFASanna i mbia de bhunadh ainmhíoch. Ós rud é nach bhfuil ach líon teoranta saotharlann in ann anailís a dhéanamh ar PFASanna i mbeatha, tá obair bhreise á déanamh ag an tSaotharlann Tagartha Eorpach maidir le thruailleáin orgánacha mharthanacha halaiginithe i mbeatha agus i mbia, chun cabhrú leis na saotharlanna an cumas sin a fhorbairt. Cé gur cheart go gceadófaí leis an obair sin tuilleadh moltaí maidir le PFASanna i mbeatha a ghlacadh amach anseo, a luaithe a bheidh cumas leordhóthanach anailíse i measc na saotharlann, go dtí sin, ba cheart a mholadh do na Ballstáit sin a bhfuil a saotharlanna in ann anailís a dhéanamh ar PFASanna i mbeatha cheana féin, é sin a dhéanamh cheana féin agus, sna Ballstáit sin nach bhfuil an cumas anailíse riachtanach acu go fóill, ba cheart do na saotharlanna modhanna anailíse do PFASanna i mbeatha a bhailíochtú cheana féin.

(9)

Chun a áirithiú go bhfuil na samplaí ionadaíoch don luchtóg shampláilte, ba cheart cloí leis na modhanna samplála faoi mar a leagtar síos san Iarscríbhinn a ghabhann le Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2022/1428 ón gCoimisiún (5) lena leagtar síos modhanna samplála agus anailíse chun leibhéil substaintí sárfhluarailcile i dtáirgí bia áirithe a rialú.