AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,23.5.2022

COM(2022) 211 final

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Plean teagmhasach iompair

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Plean teagmhasach iompair

Réamhrá

Le dhá bhliain anuas, tá earnáil iompair an Aontais go mór thíos le dhá mhór-ghéarchéim – paindéim COVID-19 agus ionsaí míleata na Rúise i gcoinne na hÚcráine. Tá an‑tionchar déanta ag paindéim COVID-19 ar an tsochaí, lena n‑áirítear an earnáil iompair 1 . Chun an ráig a shrianadh, rinneadh roinnt beart a chuir srian le taisteal idirnáisiúnta agus intíre, amhail dí‑anáil fhisiciúil, orduithe fanacht ar an mbaile, dúnadh iompair phoiblí, rianú teagmhála agus coraintín, agus dúnadh teorann. Bhí tionchar breise ag an easpa comhordaithe ar na bearta náisiúnta ar an earnáil iompair trí bhac a chur ar oibríochtaí iompair trasteorann 2 , rud a mhéadaigh go minic na héifeachtaí a bhí ag an suaitheadh tosaigh ar dhaoine agus ar an ngeilleagar 3 .

Tá éifeacht iomlán ionsaithe míleata na Rúise i gcoinne na hÚcráine fós le nochtadh. Ó cuireadh tús leis an ionradh, tá cabhair dhaonnúil á cur ar fáil ar scála nach bhfacthas riamh roimhe seo ag údaráis na mBallstát agus ag cuideachtaí iompair an Aontais Eorpaigh – go háirithe i dtíortha atá ar theorainn na hÚcráine. Tá an cogadh agus na smachtbhannaí tar éis a lán dúshlán a chruthú freisin d’iompar an AE: Tiománaithe trucailí atá suite i limistéar coinbhleachta, dúnadh aerspás na Rúise, scriosadh bhonneagar iompair na hÚcráine, ciorruithe slabhraí soláthair, agus brú aníos ar phraghsanna ola.

Ní hé an dá chás sin an chéad mhórshuaitheadh ar chóras iompair an Aontais. Bhí tionchar sistéamach ag titim an bholcáin Íoslannaigh Eyjafjallajökull an 14 Márta 2010 agus ag titim Tollán Rastatt an 12 Lúnasa 2017 ar an earnáil iompair, do phaisinéirí agus do lasta araon.

Sa phlean teagmhasach iompair, a chuirtear i láthair sa Teachtaireacht seo, moltar bosca uirlisí chun déileáil le haon chineál géarchéime iompair 4 . Is freagairt í ar iarraidh na Comhairle 5 ar an gCoimisiún plean teagmhasach Eorpach a dhréachtú maidir le hiompar lastais do phaindéimí agus do ghéarchéimeanna tromchúiseacha eile. Ina theannta sin, foráiltear leis an straitéis maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste 6 go n‑ullmhóidh an Coimisiún plean teagmhais géarchéime chun leanúnachas gnó a áirithiú agus chun freagairt in earnáil an iompair a chomhordú. Tá an plean bunaithe ar na ceachtanna a foghlaimíodh agus ar thionscnaimh a glacadh le linn phaindéim COVID-19, amhail an Teachtaireacht maidir le Lánaí Glasa 7 , Treoirlínte maidir le Maraithe 8 agus an reachtaíocht ‘Omnibus’ COVID-19 lena dtugtar isteach bearta sealadacha iompair 9 . Tá an plean ar cheann de na spriocanna insoláthartha faoi ‘Flagship 8 – Reinforcing the Single Market’ (Gníomh 58) den straitéis maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste. Comhlánaíonn sé Gníomhaíocht 56 chun measúnú a dhéanamh ar thionchar phaindéim COVID-19 ar nascacht iompair agus ar iomaíocht sa mhargadh aonair. Díríonn sé ar an earnáil iompair – tabharfaidh an Coimisiún aghaidh ar na saincheisteanna níos leithne a bhaineann le saorghluaiseacht earraí, seirbhísí agus daoine i Margadh Aonair an AE agus ar infhaighteacht táirgí agus seirbhísí san Ionstraim Éigeandála don Mhargadh Aonair atá ar na bacáin 10 .

Tá sé cruthaithe cheana féin go bhfuil go leor de na huirlisí agus de na prionsabail a mholtar sa phlean seo úsáideach chun cabhrú le fadhbanna a réiteach a tháinig as ionsaí míleata na Rúise i gcoinne na hÚcráine. Cé go gcuirtear roinnt de na réamhchonclúidí i láthair thíos, tá gá le hathmheasúnú leanúnach ar na dúshláin atá fós le sárú. Dá bhrí sin, díríonn an chéad chuid eile thíos go príomha ar fhreagairt an Aontais ar phaindéim COVID-19. Ina dhiaidh sin, tá roinn réamhbhreathnaitheach maidir le hullmhacht i gcomhair géarchéimeanna ina sainaithnítear prionsabail chun aghaidh a thabhairt ar theagmhais iompair agus ina gcuirtear bosca uirlisí gníomhaíochtaí ar fáil.

Tacú leis an earnáil iompair le linn géarchéime

Ghníomhaigh an tAontas go tapa chun aghaidh a thabhairt ar fhadhbanna a bhí ann de bharr COVID-19 agus chun nascacht iompair a athbhunú. Díríodh sa fhreagairt ar shreabhadh earraí agus soláthar seirbhísí iompair gan bhriseadh a áirithiú, gan mhoill. Léirigh paindéim COVID-19 freisin, áfach, conas is féidir dúshláin a chruthú trí fhreagracht a roinnt idir an tAontas agus na Ballstáit maidir le saincheisteanna tábhachtacha, amhail sláinte agus rialú teorann, maidir le freagairt thapa chomhordaithe bheartais a thabhairt.

2.1 Comhordú, monatóireacht agus soláthar faisnéise

Chuir an comhordú feabhsaithe in earnáil an iompair le Líonra na bPointí Teagmhála Náisiúnta don Iompar. Bunaíodh é faoi Theachtaireacht Ghlas Lanes chun aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna sonracha iompair agus rinne an Coimisiún é a chomhordú. Bhí tionchar ríthábhachtach ag an Líonra ar bhainistiú na géarchéime agus comhlánaíonn sé sásra comhtháite an Aontais Eorpaigh chun freagairt do ghéarchéim pholaitiúil (IPCR), a cuireadh i ngníomh ag tús na géarchéime i mí Eanáir 2020.

Mar sin féin, bhí sé dúshlánach faisnéis fíor-ama a chur ar fáil. Tá gá le faisnéis atá cothrom le dáta mar gheall ar an staid, riachtanais agus rialacha paindéime atá ag síorathrú. Tá eolas curtha ar fáil do dhaoine agus do ghnólachtaí ar fud an Aontais ar shuíomh gréasáin agus aip mhóibíleach Re-open EU 11 . Ba chainéal tábhachtach faisnéise é an tairseach An Eoraip Agatsa 12 de chuid an Choimisiúin, agus tugadh 9.9 milliún cuairt uirthi i mí Iúil 2021. Bhí ról tábhachtach ag na huirlisí sin maidir le taisteal agus turasóireacht shábháilte a thabhairt ar ais. Ag an am céanna, mar gheall ar rialacha a athraíonn go minic agus an sreabhadh faisnéise neamhfhoirfe idir údaráis náisiúnta agus an Coimisiún, tá faisnéis faoi rialacha áirithe as dáta uaireanta 13 . Chuidigh an láithreán gréasáin le paisinéirí, ach níl rialacha ann d’oibrithe iompair.

2.2 Iompar lastais a dhíbhlocáil

Faoi chóras na Lánaí Glasa 14 , coinníodh sreabhadh tráchta an Aontais agus chuir sé ar chumas oibrithe iompair teorainneacha a thrasnú ar bhealach neamh‑idirdhealaitheach. D’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit trasnuithe teorann inmheánacha gréasán TEN-T a ainmniú mar thrasnuithe teorann ‘lána glas’ i gcás ina bhfuil rialacha áirithe i bhfeidhm. Ba cheart go dtógfadh sé níos lú ná 15 nóiméad ar theorainneacha inmheánacha talún dul trí na lánaí glasa sin, agus ba cheart go mbeadh na trasnuithe sin oscailte do gach feithicil lasta a iompraíonn aon chineál earraí.

Mar atá aitheanta go forleathan ag na geallsealbhóirí 15 , bhí éifeacht láithreach ag na lánaí Glasa maidir le seirbhísí iompair gan bhriseadh a áirithiú agus srian a chur le cur isteach ar shlabhraí soláthair. Leis sin, laghdaíodh tionchar eacnamaíoch na srianta COVID-19 ar chuideachtaí iompair agus tugadh tacaíocht do théarnamh eacnamaíoch an Aontais. Tá sláinte agus sábháilteacht oibrithe iompair áirithithe ag na lánaí a bhuí le rialacha maidir le sláintíocht agus saoráidí scíthe. D’éirigh leis an mbeart: Léiríonn faireachán laethúil – arna fhorbairt ag Gníomhaireacht an AE um an gClár Spáis – go bhfuil meán‑amanna feithimh ag pointí trasnaithe teorann laistigh de Schengen fós faoi bhun na tairsí 15 nóiméad 16 .

Tábla 1: An meán‑am trasnaithe teorann i nóiméid (pointí trasnaithe teorann uile an Aontais) agus an treocht líneach idir Meitheamh 2020 agus Feabhra 2022 – ar bhonn seachtainiúil. 

2.3 Bearta taistil a chomhordú do phaisinéirí agus d'oibrithe iompair

Ó cuireadh tús leis an bpaindéim, tá cur chuige comhordaithe curtha chun cinn ag an gCoimisiún maidir le srianta ar shaorghluaiseacht san AE, agus tá gá leis sin sa phaindéim. D’fhonn cur isteach ar iompar a sheachaint, dearbhaíodh i Moladh 2020/1475 20 ón gComhairle agus sna hathbhreithnithe a rinneadh air ina dhiaidh sin nach gceanglaítear ar oibrithe iompair, i bprionsabal, tástáil nó coraintín a dhéanamh, agus más gá tástáil, is féidir tástálacha meara antaiginí a úsáid. Foráiltear lena chomharba, Moladh 2022/107 ón gComhairle 21 , nár cheart a cheangal ar oibrithe iompair Deimhniú AE maidir le COVID Digiteach a bheith ina seilbh acu.

Mar fhreagairt ar an ngéarchéim san Úcráin, dhearbhaigh an Coimisiún go raibh oibrithe iompair ríthábhachtach do shlabhraí soláthair ina Theachtaireacht maidir le treoirlínte oibríochtúla do bhainistiú teorainneacha seachtracha chun trasnuithe teorann ag teorainneacha AE-na hÚcráine a éascú 22 . Mhol an Coimisiún freisin nósanna imeachta trasnaithe teorann a shimpliú d’oibrithe iompair atá ag obair san Úcráin.

Le linn phaindéim COVID-19, chuir iarrachtaí comhpháirteacha an Aontais agus na mBallstát ar chumas 650 000 saoránach de chuid an Aontais filleadh abhaile go sábháilte. Rinneadh os cionn 100,000 duine, ar saoránaigh den Aontas iad 90,060 díobh, a aisdúichiú trí Mheicníocht an Aontais um Chosaint Shibhialta. Tá tionchar nach beag ag paindéim COVID-19 ar oibrithe iompair freisin. Tá na hoibrithe sin ar thúslíne na géarchéime, agus tá siad thíos le srianta agus iad ag bogadh ar fud an AE, lena n‑áirítear méadú ar amanna feithimh ag teorainneacha agus lóistín teoranta agus áiseanna scíthe teoranta. Rinneadh difear ar leith do mharaithe, agus cuireadh cosc orthu filleadh abhaile ar feadh roinnt míonna mar gheall ar shrianta agus nascacht iompair theoranta. Tá treoir curtha ar fáil ag an gCoimisiún do na Ballstáit maidir le taisteal laistigh den Aontas 24 , agus béim á leagan aige ar an ngá atá le conairí idirthurais sábháilte gluaiseachta a áirithiú. Thacaigh an Coimisiún freisin le maraithe trí shocruithe áirithe sláinte, aisdúichithe agus taistil a mholadh 25 . D’iarr sí ar na Ballstáit líonra de chalafoirt shábháilte a chruthú ina bhféadfadh criúnna athrú gan srianta. Tá ceanglais víosa laghdaithe ag an gCoimisiún freisin agus thug sé isteach díolúintí coraintín, lena n‑áirítear maraithe neamh‑AE.

2.4 Nascacht iompair a chothabháil

Tá faoiseamh rialála curtha ar fáil ag an AE freisin do chuideachtaí iompair trína leasuithe reachtacha. Más rud é nach féidir le haeriompróir a oibleagáidí airgeadais a chomhlíonadh a thuilleadh le haghaidh tréimhse 12 mhí, beidh an rogha ag údaráis cheadúnúcháin na mBallstát gan a cheadúnas a chur ar fionraí nó a chúlghairm. Tugadh bearta isteach leis na dlíthe chun tacú le haerfoirt agus le cuideachtaí láimhseála ar an talamh, go háirithe trí ligean d’aerfoirt conarthaí láimhseála ar an talamh a dhámhachtain i gcás éigeandála má chuireann cuideachta deireadh lena gníomhaíochtaí i ngeall ar an ngéarchéim COVID-19 29 .

Le rialacha an Aontais maidir le státchabhair, bhí na Ballstáit in ann faoiseamh éigeandála sealadach a sholáthar chun caillteanas tobann leachtachta a chúiteamh nó chun damáistí atá nasctha go díreach le COVID-19 a chúiteamh. An 19 Márta 2020, ghlac an Coimisiún Creat Sealadach le haghaidh Cúnamh Stáit 34 chun tacú leis an ngeilleagar i ngéarchéim COVID-19. Leagtar amach ann na coinníollacha státchabhrach chun aon suaitheadh tromchúiseach i ngeilleagar Ballstáit a éascú. Baineann sé le beagnach gach earnáil agus cuideachta, lena n‑áirítear cuideachtaí iompair, a aithníonn sé mar cheann de na hearnálacha is mó atá buailte. Is é is aidhm dó ganntanais leachtachta cuideachtaí a éascú trí dheontais dhíreacha, buntáistí cánach, ráthaíochtaí Stáit le haghaidh iasachtaí, iasachtaí poiblí fóirdheontais, agus athchaipitliú, mar shampla, a cheadú.

Shoiléirigh an Coimisiún freisin conas príomhrialacha iompair, státchabhrach agus soláthair phoiblí an AE a léirmhíniú i ngéarchéim trí threoir a ghlacadh do na Ballstáit. Chuir sé sin ar chumas na mBallstát conarthaí oibleagáide seirbhíse poiblí atá ann cheana, le haghaidh iompair ar talamh 35 , san aer 36 agus ar muir 37 , a leasú do na riachtanais a eascraíonn as géarchéim COVID-19. Tá treoir eisithe ag an gCoimisiún freisin maidir leis an nós imeachta le haghaidh conarthaí oibleagáide seirbhíse poiblí nua a bhronnadh go práinneach ionas gur féidir nascacht bhunúsach iompair a choimeád mura bhfuil seirbhísí tráchtála in ann iad a úsáid mar gheall ar an ngéarchéim. Tá na bearta reachtacha sin sealadach agus teoranta don tréimhse a mhairfidh géarchéim COVID-19. Léirítear lena nglacadh go tapa go bhfuil an Coimisiún, an Pharlaimint agus an Chomhairle in ann freagairt go héifeachtach do ghéarchéimeanna den sórt sin.

Is féidir leis na Ballstáit oibleagáidí seirbhíse poiblí nua a ainmniú, go háirithe nuair a bhíonn baol ann go gcaillfear nascacht go tobann. Chuir an Coimisiún treoir ar fáil maidir le hoibleagáidí seirbhíse poiblí a chúiteamh le linn na ráige COVID-19 38 agus bhí roinnt plé déthaobhach aige leis na Ballstáit. 

2.5 Maoiniú spriocdhírithe a chur ar fáil do phríomhoibríochtaí iompair

Mar chuid den EUR 2.7 billiún a leithdháileadh faoin Ionstraim Tacaíochta Éigeandála (ESI) chun cuidiú leis na Ballstáit freagairt don ghéarchéim COVID-19, bhíothas in ann EUR 220 milliún a chur ar fáil go tapa de bharr sholúbthacht SIE le haghaidh gníomhaíochtaí a bhaineann le hiompar. Rinneadh sin a struchtúrú mar “Phacáiste Soghluaisteachta” ESI nuair a seoladh é an 19 Meitheamh 2020, lenar tugadh tacaíocht riachtanas‑bhunaithe do na Ballstáit chun lasta a iompar a bhaineann leis an ngéarchéim COVID-19, chun othair a iompar, agus chun foirne leighis a iompar. San iomlán, tugadh tacaíocht do níos mó ná 2000 oibríocht san aer, ar tír nó ar muir le haghaidh trealamh agus foirne leighis a iompar agus othair a aistriú. Ar an iomlán, maoiníodh oibríochtaí lasta le níos mó ná EUR 164 milliún. Tá os cionn EUR 9 milliún bronnta go dtí seo ar na Ballstáit as foirne leighis a iompar agus othair a aistriú, a thacaíonn le hiompar breis agus 450 oibrí sláinte agus thart ar 350 othar. Is é 21 líon na mBallstát a bhain tairbhe as Pacáiste Soghluaisteachta SIE.

Ullmhacht do Ghéarchéimeanna

Léirigh cogadh na Rúise i leith na hÚcráine a thábhachtaí atá sé a bheith ullmhaithe. A bhuí leis na hacmhainneachtaí atá ann cheana, bhí an tAontas in ann cúnamh éifeachtach a thabhairt don Úcráin agus do dhídeanaithe atá ag teitheadh ón tír. Níl a fhios againn fós an tionchar iomlán a bheadh ag an gcogadh ná ag an gcéad ghéarchéim eile a d’fhéadfadh cur isteach ar iompar. Níor cheart sásra freagartha éifeachtach a bheith dírithe ar mhodh iompair amháin toisc gur féidir le cur isteach sistéamach i mód amháin difear a dhéanamh don ghréasán ar fad.

I dTuarascáil Réamhbhreathnaitheach Straitéiseach 2021 an Aontais 45 , leagtar béim ar thosca a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar iompar an Aontais, lena n‑áirítear an t‑athrú aeráide agus dúshláin eile a bhaineann leis an gcomhshaol, bagairtí slándála agus sceimhlitheoireacht, hipirnascacht dhigiteach, agus claochlú teicneolaíoch. San am a chuaigh thart, bhí roinnt ionsaithe sceimhlitheoireachta nó roinnt iarrachtaí sceimhlitheoireachta dírithe ar iompar an Aontais, toisc gur sprioc éifeachtach é an t‑iompar mar gheall ar an líon mór daoine a bhaineann úsáid as go laethúil 46 . Le linn phaindéim COVID-19, díríodh ar theileachumarsáid, lena n‑áirítear bonneagar 3G/4G/5G (e.g. athchraoltaí, droichid athsheoltóra agus túir cille) agus comhpháirteanna eile den ghréasán (e.g. athsheachadáin agus cáblaí). I mí Iúil 2021, ba iad tuilte sa Bheilg agus sa Ghearmáin ba chúis le go leor básanna agus gur cuireadh isteach go minic ar an iompar ar feadh i bhfad.

Ní mór aird ar leith a thabhairt ar an gcibearshlándáil. Aithnítear sa straitéis maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste gur gá caitheamh leis an gcibearshlándáil iompair le hardtosaíocht chun dul i ngleic le cibearbhagairtí. De réir Ghníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil (ENISA) 47 , tá cibearchoireanna ag díriú ar chúram sláinte, iompar 48 agus bonneagar fuinnimh níos tábhachtaí. Mar gheall ar ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine, tá méadú tagtha ar na hábhair imní atá ann faoin gcibear-reat, agus i gcoinne spriocanna an Aontais freisin.

3.1 Prionsabail theagmhasacha iompair

Chun ullmhú do mhórimeachtaí agus chun freagairt dóibh, chomh maith le prionsabail ábhartha eile de chuid an Aontais, ba cheart na prionsabail teagmhais a bhfuil tuairisc orthu thíos a urramú i gcónaí.

I.Comhréireacht: Bearta a thabhairt isteach lena gcuirfear srian le hiompar earraí nó daoine mar rogha dheireanach amháin. Ní mór do gach beart a bheith cuí‑réasúnaithe, bunaithe ar fhianaise agus comhréireach, faoi réir faireacháin agus athbhreithnithe rialta, faoi réir faireacháin rialta agus athbhreithnithe shealadaigh agus ní mór iad a bheith curtha i leataobh chomh luath agus is féidir 49 .

II.neamh‑idirdhealú: Níor cheart do bhearta idirdhealú míchuí a dhéanamh ar fhorais náisiúntachta, tionscnaimh earraí, ná idirdhealú a dhéanamh idir modhanna éagsúla iompair nó earraí atá á n‑iompar. Ba cheart dóibh a áirithiú go gcaithfear go neamh‑idirdhealaitheach le hoibrithe iompair (lena n‑áirítear cónaitheoirí nach bhfuil san Aontas) agus ba cheart srianta taistil nó tráchta nó aon ualaí riaracháin eile a mbeadh tionchar acu orthu a tharscaoileadh, i bhfianaise an róil ríthábhachtaigh atá acu i slabhraí soláthair feithiclí lasta. Is amhlaidh atá i gcás neamh‑idirdhealú na bpaisinéirí.

III.Comhordú Ba cheart na bearta go léir a chomhordú le húdaráis iompair trí Líonra na bPointí Teagmhála Náisiúnta Iompair. Ba cheart bealaí cumarsáide a bhunú idir an Líonra, an AE agus fóraim idirnáisiúnta chothrománacha bainistithe géarchéime. Ní mór comhordú a thosú idir na húdaráis ábhartha ón tús go háirithe nuair a dhéanann sé difear do ghréasán TEN-T agus do níos mó ná Ballstát amháin.

IV.Trédhearcacht, cumarsáid agus idirphlé: Ba cheart na bearta go léir a chur in iúl go soiléir do na geallsealbhóirí lena mbaineann sula dtiocfaidh siad i bhfeidhm 50 , sula ndéanfar iad a phlé leo, agus a choigeartú más gá. Ba cheart idirphlé leanúnach leis na geallsealbhóirí, lena n‑áirítear comhpháirtithe idirnáisiúnta, a áirithiú.

V.Comhsheasmhacht le beartas an AE: Ní mór bearta náisiúnta agus áitiúla a dhéanann dochar d’fheidhmiú an Limistéir Iompair Eorpaigh Aonair a sheachaint. A luaithe a bheidh bearta teagmhasacha iompair ann ar leibhéal an Aontais, ba cheart do na húdaráis ábhartha deireadh a chur le bearta náisiúnta láithreach.

VI.Sláine an chórais iompair: Ba cheart na modhanna iompair go léir a chur san áireamh agus leas iomlán a bhaint astu i mbearta a fhreagraíonn d’fhadhbanna i modh iompair amháin.

VII.Cúram do phaisinéirí a bhfuil riachtanais shonracha acu: Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar riachtanais paisinéirí agus grúpaí paisinéirí atá i staideanna leochaileacha (e.g. daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe agus/nó daoine faoi mhíchumas), paisinéirí a bhfuil fuireach orthu, taistealaithe a bhfuil poist fhíor-riachtanacha acu, agus oibrithe trasteorann.

VIII.Cúram d’oibrithe iompair: Ba cheart dálaí oibre sábháilte, slána agus oiriúnacha a bheith ag oibrithe iompair 51 .

3.2 Bosca uirlisí teagmhasacha iompair

Molann an Coimisiún bosca uirlisí ina bhfuil 10 bheart chun dlús a chur le hullmhacht na hearnála iompair i gcomhair géarchéimeanna agus lena cumais freagartha. Ba cheart an bosca uirlisí a úsáid i gcomhréir leis na prionsabail a liostaítear thuas. I measc na mbeart sin tá gníomhaíochtaí ullmhúcháin níos fadtéarmaí agus uirlisí is féidir a úsáid le haghaidh beart láithreach. Is é an cuspóir comhchoiteann a bheith níos ullmhaithe chun freagairt thapa a thabhairt ar aon tionóisc nó aon teagmhas a d’fhéadfadh cur isteach go mór ar chóras iompair an Aontais. D’fhéadfadh tubaistí nádúrtha, paindéimí, ionsaithe sceimhlitheoireachta, cibear-ionsaithe, bogearraí éadóchais, coinbhleachtaí míleata, cliseadh bonneagair (amhail titim droichid nó tollán) nó éirí as cumhacht a bheith ina chúis leis an gcur isteach sin.

1)Dlíthe iompair an Aontais a chur in oiriúint do ghéarchéimeanna

Tá clásail éigeandála ag roinnt dlíthe iompair cheana féin. I measc na samplaí tá Airteagal 21 den Rialachán maidir le hAersheirbhísí 52 , Airteagal 5(5) den Rialachán maidir le conarthaí seirbhíse poiblí a dhámhachtain le haghaidh iompar de thalamh 53 , Airteagal 7(4) den Rialachán maidir le seirbhísí calafoirt 54 , agus Airteagal 10 den Rialachán maidir le rochtain ar an margadh idirnáisiúnta tarlaithe de bhóthar 55 . Luaitear cheana féin sa reachtaíocht atá ann faoi láthair an oibleagáid atá ann pleananna teagmhasacha a chur ar fáil. Faoin gceathrú pacáiste iarnróid 56 , ní mór do chuideachtaí iarnróid pleananna teagmhasacha a tharraingt suas chun paisinéirí a chosaint agus cúnamh a thabhairt dóibh má chuirtear isteach go mór ar an iompar 57 .

I gcás inarb iomchuí, is gá dlíthe iompair AE a leasú chun forálacha a thabhairt isteach chun déileáil níos fearr le géarchéim mhór. Níor cheart, áfach, go mbeadh eisceachtaí míchuí ó chur i bhfeidhm dhlí an AE mar thoradh ar na forálacha sin. Dá bhrí sin, ba cheart machnamh cúramach a dhéanamh ar chlásail den sórt sin a thabhairt isteach agus rialachán sonrach nó treoir shonrach á leasú nó á ghlacadh. Ba cheart go ndéanfadh measúnuithe tionchair measúnú ar cibé an bhfuil clásail éigeandála riachtanach agus ar an gcaoi ar cheart iad a cheapadh.

De réir an chur chuige sin, mhol an Coimisiún forálacha áirithe sna hathbhreithnithe a rinneadh le déanaí ar dhlíthe TEN-T agus ar dhlíthe an Chórais Chliste Iompair 58 . Maidir le codanna trasteorann TEN-T a neartú, maidir leis an méadú ar ilmhódúlacht trí na críochfoirt agus maidir leis an aistriú chuig modhanna iompair inbhuanaithe, is samplaí iad de ghníomhaíochtaí níos fadtéarmaí a bhfuil gá leo chun ullmhacht níos fearr a bheith ann. Tá sé ar intinn ag an gCoimisiún anailís a dhéanamh féachaint an bhfuil sé iomchuí solúbthacht bhreise shealadach a thabhairt maidir le rialacha iompair de bhóthar a chur i bhfeidhm maidir le srianta tiomána agus amanna tiomána, agus sábháilteacht na n‑oibríochtaí iompair á háirithiú i gcónaí.

D’fhéadfadh na forálacha buana sin na bearta sealadacha a tugadh isteach mar fhreagairt ar an ngéarchéim COVID-19 a léiriú, amhail na bearta a tugadh isteach faoi Omnibus I agus Omnibus II nó faoi na leasuithe ar an Rialachán maidir le hAersheirbhísí agus an Rialachán maidir le Sliotáin 59 (féach Roinn 2.4). Ar an gcaoi chéanna, ba cheart do na ceachtanna a foghlaimíodh ó phaindéim COVID-19 tús a chur leis an bplé a bhí le déanamh le fada an lá maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar Rialachán 261/2004 maidir le cearta aerphaisinéirí chun é a chur in oiriúint do ghéarchéimeanna amach anseo. Beidh tabhairt isteach pleananna teagmhasacha mar chuid den mheasúnú leanúnach ar reachtaíocht an Aontais maidir le cearta paisinéirí.  

2)Tacaíocht leordhóthanach a chinntiú d’earnáil an iompair

Tá neartú athléimneachta na hearnála iompair fite fuaite le nascacht agus inbhuanaitheacht chóras iompair an Aontais a fheabhsú. Leanfaidh an Coimisiún de shúil ghéar a choinneáil ar chur chun feidhme na Saoráide um Théarnamh agus um Athléimneacht agus tacóidh sé léi, rud a chuideoidh leis an earnáil iompair a dhéanamh níos athléimní sna modhanna uile. Tá sé beartaithe ag na Ballstáit codanna suntasacha den tSaoráid um Théarnamh agus Athléimneacht a thiomnú chun iad a iompar, agus é a chur i measc phríomhearnálacha an gheilleagair chun tairbhe a bhaint as infheistíochtaí faoin NextGenerationEU. I bPleananna don Téarnamh agus don Athléimneacht in 22 a d’fhormheas an Chomhairle (a sheasann do leithdháileadh EUR 450 billiún i gcistiú), tabharfaidh na RRPanna náisiúnta méid suntasach chun inbhuanaitheacht chóras soghluaisteachta na hEorpa a fheabhsú. Ar an iomlán, caithfidh na Ballstáit EUR 70.7 billiún ar infheistíochtaí agus ar athchóirithe a bhaineann le haistriú glas iompair, thart ar 15.7 % den leithdháileadh. Le hinfheistíochtaí agus athchóirithe breise in earnáil an iompair, tugtar aghaidh ar thosaíochtaí eile, amhail a claochlú digiteach agus a comhtháthú sóisialta agus críochach. Cuirtear cuid dá leithdháileadh ar an réimse sin i ngach plean náisiúnta. Sa chomhthéacs geopholaitiúil atá ann faoi láthair a bhfuil tionchar nach beag ag ionsaí míleata na Rúise san Úcráin air, tá an laghdú ar spleáchas an Aontais ar bhreoslaí iontaise níos práinní fós. Chun aghaidh a thabhairt ar na dúshláin sin, d’fhoilsigh an Coimisiún an 18 Bealtaine 2022 plean REPowerEU 60 ina leagtar amach gníomhaíochtaí comhpháirteacha Eorpacha sa réimse seo. Beidh ról lárnach ag RRF maidir leis na hacmhainní atá ar fáil a shlógadh agus a chur chun feidhme ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta chun cuspóirí phlean REPowerEU a bhaint amach. Ina theannta sin, tá ionstraimí airgeadais amhail an tSaoráid um Chónascadh na hEorpa, lena n‑áirítear an chuid dhigiteach de CEF Digiteach, an Ciste Comhtháthaithe, Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa agus InvestEU, ríthábhachtach chun athléimneacht an mhargaidh aonair a fheabhsú trí infheistíochtaí sa nascacht, sa digitiú agus i mbonneagair nascachta digití agus in ilmhódúlacht chóras iompair an Aontais, chomh maith lena spleáchas ar bhreoslaí iontaise a laghdú.

Chun freagairt go tapa do ghéarchéim a bheidh ann amach anseo, ba cheart don Choimisiún agus do na Ballstáit leas a bhaint as cistí eile de réir mar is iomchuí, ag brath ar chineál na géarchéime. D’fhéadfadh an fhreagairt a bheith i bhfoirm faoisimh airgeadais freisin, trí oibleagáidí íocaíochta a shaoradh go sealadach. D’fhéadfadh an Coimisiún breithniú a dhéanamh freisin ar bhearta reachtacha lena dtugtar faoiseamh airgeadais d’earnáil an iompair. Leis na bearta sin, d’fhéadfaí a cheadú do chomhlacht bainistíochta calafoirt nó don údarás atá i gceannas íocaíocht na muirear ar bhonneagar calafoirt a tharscaoileadh, a laghdú nó a chur siar nó a cheadú do bhainisteoirí bonneagair iarnróid muirir rochtana a shocrú faoi bhun costas oibriúcháin (féach Roinn 2.4). Ós rud é go bhfuil gach géarchéim éagsúil agus go bhféadfadh gníomhaíocht éagsúil a bheith ag teastáil, déanfar anailís ar an ngá atá le státchabhair shealadach de réir an cháis seachas creat buan dolúbtha a bhunú don todhchaí.

3)Saorghluaiseacht leanúnach earraí, seirbhísí agus daoine

Is féidir córas Green Lanes, a cuireadh i bhfeidhm go rathúil le linn phaindéim COVID-19, a athghníomhachtú nuair is gá chun aghaidh a thabhairt ar aon ghéarchéim nua a théann i bhfeidhm ar iompar an AE. Chun a áirithiú gur rogha dheiridh iad na rialuithe ag teorainneacha inmheánacha, rinneadh an togra ón gCoimisiún maidir le Cód Teorainneacha Schengen 61 a shoiléiriú agus cuireadh leis an liosta nach mór do Bhallstát a mheasúnú agus cinneadh á dhéanamh aige maidir le rialuithe teorann a athbhunú ar bhonn sealadach. Tugtar isteach leis na rialacha nua uirlisí coiteanna chun teorainneacha seachtracha a bhainistiú ar bhealach níos éifeachtúla le linn géarchéime sláinte poiblí, a thógann ar na ceachtanna a foghlaimíodh ó phaindéim COVID-19. Tá sé beartaithe ag an gCoimisiún Ionstraim Éigeandála don Mhargadh Aonair a mholadh in 2022. Cuirfidh sé creat ar fáil chun bearta freagartha ar ghéarchéimeanna a chur chun feidhme atá tábhachtach don earnáil iompair, go háirithe saorghluaiseacht earraí, seirbhísí agus daoine, infhaighteacht táirgí agus seirbhísí, agus trédhearcacht agus comhordú.

D’iarr an Coimisiún ar na Ballstáit a chinntiú go gcuirtear na prionsabail theagmhasacha i bhfeidhm agus seiceálacha, scagthástáil agus foirmiúlachtaí eile a íoslaghdú d’fhonn moilleanna ag trasnuithe teorann lána glasa a laghdú agus an teorainn ama 15 nóiméad a urramú. Féadfaidh na Ballstáit breithniú a dhéanamh freisin ar na srianta uile ar rochtain ar bhóithre ina gcríoch a chur ar fionraí (toirmeasc ar dheireadh seachtaine, cosc ar thráth na hoíche, toirmisc ar earnálacha áirithe iompair chun torann a laghdú, etc.) chun iompar lasta de bhóthar agus an tsaorghluaiseacht is gá d’oibrithe iompair a éascú. Ba cheart dóibh a áirithiú freisin go meastar gur leor agus gur spreagadh doiciméid a chur isteach/a chur i láthair go leictreonach. Ba cheart do na Ballstáit leanúint d’aitheantas a thabhairt don deimhniú d’oibrithe iompair idirnáisiúnta atá i mbun seirbhísí trasteorann, mar a mholtar in Iarscríbhinn 3 a ghabhann le Teachtaireacht na Lánaí Glasa 62 . Cuireadh an deimhniú sin le Lámhleabhar Praiticiúil an Aontais do Ghardaí Teorann cheana féin 63 .

Má tharlaíonn géarchéim chomhchosúil le COVID-19, ba cheart don Choimisiún agus do na Ballstáit tógáil ar an taithí maidir le teimpléad coiteann a fhorbairt le haghaidh foirmeacha AE d’aimsitheoirí digiteacha paisinéirí 64 agus ardán chun sonraí paisinéirí a chomhroinnt le haghaidh rianú teagmhála trasteorann. Ba cheart na huirlisí arna bhforbairt ar leibhéal an AE a athghníomhachtú go tapa agus go héasca más gá.

4)Sreafaí dídeanaithe a bhainistiú agus paisinéirí agus oibrithe iompair atá sáinnithe ar fuireach a aisdúichiú

I dtíortha nach bhfuil san Aontas Eorpach, ba cheart do Thoscaireachtaí an Aontais agus do na Ballstáit a bhfuil ambasáidí nó consalachtaí acu leanúint de bheith ag cur leis an ullmhacht i gcomhair géarchéimeanna consalachta, go háirithe trí phleananna teagmhais áitiúla. Ba cheart Foirne Consalachta Comhpháirteacha Freagartha Géarchéime AE, lena n‑áirítear rannpháirtíocht na mBallstát nach bhfuil ionadaíocht acu, a mheas agus a bhunú. Tá an SEGS tar éis a fhreagairt chonsalach agus a hullmhacht a neartú trí Fhoireann Chonsalach Ghéarchéime a bhunú, a bheidh réidh le teacht i mbun gnímh agus le hiarrachtaí maidir le hathdhúichiú arna n‑eagrú ag na Ballstáit le líonra Thoscaireachtaí an AE (urraithe nó gan urraíocht).

Bainfear leas as Sásra an Aontais um Chosaint Shibhialta agus as an gcúlchiste rescEU de réir mar is gá. Is féidir le paisinéirí nó le hoibrithe deireadh a chur leo laistigh nó lasmuigh de chríoch an Aontais. Chun ullmhú do ghéarchéimeanna amach anseo agus chun freagairt dóibh, leanfaidh SEGS de bheith ag rannchuidiú le comhar agus comhordú géarchéime, ag obair go dlúth leis na Ballstáit. Le linn géarchéimeanna amach anseo, tacóidh Sásra an Aontais um Chosaint Shibhialta le saoránaigh de chuid an Aontais atá sáinnithe lasmuigh den Aontas a aisdúichiú. Ní mór do rialtas/rialtais na saoránach atá buailte an Mheicníocht a chur i ngníomh go tapa. Féadfaidh Ballstát cúnamh comhordúcháin do gach saoránach AE lena mbaineann iarratas a chur chuig Lárionad Comhordúcháin Práinnfhreagartha an Choimisiúin.

Is féidir leis na Ballstáit agus/nó na stáit rannpháirteacha 66 an aslonnú a dhéanamh ar bhonn deonach, agus is féidir leis an gCoimisiún suas le 75 % de na costais iompair a chómhaoiniú. Foráiltear leis an reachtaíocht athbhreithnithe maidir leis an Sásra 67  go bhféadfaí aerárthaí ilchuspóireacha a fhorbairt le haghaidh cúlchiste rescEU le haghaidh aslonnú míochaine. Amach anseo, d’fhéadfadh an Coimisiún na haerárthaí sin a úsáid, mar rogha dheireanach, chun freagairt d’iarratais na mBallstát ar chúnamh maidir le haslonnú consalachta. I gcás géarchéime a bhaineann leis an tsláinte, is féidir aslonnú míochaine paisinéirí agus oibrithe iompair AE a chur i ngníomh mar chuid d’oibríocht aslonnaithe leighis agus trí Chóras Luathrabhaidh agus Freagartha an Aontais i gcomhar leis an gCoimisiún.

Déanfaidh an Coimisiún agus SEGS comhordú agus faireachán ar bhunú na gconairí idirthurais shábháilte pasáiste. I gcomhréir leis an Teachtaireacht maidir le Lanes Glas i mí an Mhárta 2020, ba cheart do na Ballstáit conairí idirthurais a chur ar bun do thiománaithe príobháideacha agus dá bpaisinéirí (beag beann ar a náisiúntacht) agus d’aisdúichiú shaoránaigh uile an AE 68 . Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú freisin go mbeidh aerfort amháin ar a laghad tiomnaithe d’aisdúichiú agus d’eitiltí faoisimh idirnáisiúnta. Ba cheart conairí den sórt sin a bheith mar chuid de phleananna éigeandála náisiúnta.

Ba cheart do na Ballstáit ligean do dhaoine taisteal agus cabhrú leo filleadh abhaile. Saoránaigh den Aontas Eorpach a iompraíodh ar ais ó limistéir ghéarchéime agus nár shroich a dtír chónaithe san Aontas go fóill, níor cheart dóibh taisteal le chéile mar go bhféadfadh sé sin moil bhonneagair/loighistice a iompar le chéile. Ba cheart do na Ballstáit, a bhfuil a saoránaigh ar idirthuras i mBallstát eile, cabhrú leis an tír eile sin na saoránaigh atá buailte a aisdúichiú.

Ba cheart do na Ballstáit cabhrú le náisiúnaigh tríú tír atá ag teacht ó limistéir choinbhleachta nó ó limistéir anásta eile agus cabhrú leo taisteal ar aghaidh. D’fhéadfaí a áireamh leis sin saoráidí glactha agus conairí idirthurais sábháilte a bhunú, ceanglais shonracha a tharscaoileadh ar bhonn sealadach (e.g. ceadanna idirthurais), agus seiceálacha teorann a dhéanamh in áit shábháilte ar shiúl ón teorainn chun cruthú scuainí fada a sheachaint. I gcomhréir leis an Teachtaireacht maidir le treoirlínte oibríochtúla do bhainistiú na dteorainneacha seachtracha 69 , ba cheart do na Ballstáit leas a bhaint as Frontex agus buanchór Europol is féidir a úsáid chun sreabha tráchta ag teorainneacha a bhainistiú agus a fheabhsú (doiciméid taistil, teastais COVID-19 etc. a sheiceáil). Beidh feidhm ag na treoirlínte oibríochtúla sna Ballstáit uile seachas sna Ballstáit uile atá ar theorainn le limistéar atá ina gcoimhlint. Ar an gcaoi sin, éascaítear teorainneacha inmheánacha an Aontais a thrasnú, seachnaíonn sé brú tráchta agus cuidíonn sé le daoine atá ag teitheadh ó chrios coinbhleachta taisteal ar aghaidh. Áirítear leis sin trasnuithe teorann idir tíortha nach tíortha Schengen iad agus tíortha Schengen.

D’fhéadfadh daoine faoi mhíchumas a bheith i staid leochaileach go príomha le linn géarchéimeanna. D’fhéadfadh bacainní a bheith ar phaisinéirí faoi mhíchumas maidir le rochtain ar iompar i gcásanna éigeandála. Dá bhrí sin, áiritheoidh na Ballstáit gníomhaíocht spriocdhírithe agus príomhshruthú míchumais i ngach ceann de na gníomhaíochtaí thuas. Is gá a riachtanais shonracha a chur san áireamh, inrochtaineacht, cóiríocht réasúnach agus a sábháilteacht a áirithiú le linn bainistiú géarchéimeanna i gcomhréir le Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine atá faoi Mhíchumas.  70

5)Nascacht iompair íosta agus cosaint paisinéirí a chinntiú

Nuair a bhíonn seirbhísí iompair faoi bhrú, tá sé tábhachtach iompar poiblí comhchoiteann leordhóthanach a choimeád i gcathracha agus idir réigiúin. D‘fhéadfadh sé sin a bheith thar a bheith dúshlánach do limistéir teorann nuair a d’fhéadfadh soláthar seirbhísí riachtanacha a bheith ag brath ar oibrithe trasteorann. Ba cheart do na Ballstáit, dá bhrí sin, breithniú a dhéanamh ar chonarthaí seirbhíse poiblí a dhámhachtain go práinneach do sheirbhísí iompair comhchoiteanna nó ar chonarthaí atá ann cheana a leasú le haghaidh riachtanais taistil an phobail. Le rialacha iompair phoiblí an Aontais maidir le hiompar d’iarnród, de bhóthar agus de mhuir, foráiltear cheana do nós imeachta práinne faoi choinníollacha áirithe. Mar chuid den athbhreithniú ar an Rialachán maidir le hAersheirbhísí, breithneoidh an Coimisiún roghanna lena n‑éascófar do na Ballstáit conarthaí seirbhíse poiblí a bhronnadh go práinneach chun nascacht bhunúsach i ngéarchéim a áirithiú.

Iarrann an Coimisiún freisin ar na húdaráis réigiúnacha agus áitiúla a n‑ullmhacht a fheabhsú. I ndiaidh na treorach maidir le pleanáil do shoghluaisteacht uirbeach a bheidh níos athléimní agus níos stóinsithe 71 , chuir an Coimisiún in iúl gur gá ullmhú le haghaidh aon teagmhais agus an tábhacht a bhaineann le soghluaisteacht uirbeach in athléimneacht fhoriomlán na gceantar uirbeach. Bheadh an méid sin léirithe sa ghníomhaíocht leantach, amhail moladh ón gCoimisiún maidir le pleananna soghluaisteachta uirbí inbhuanaithe atá beartaithe in 2022 agus plé tiomnaithe le saineolaithe ó na Ballstáit agus ó chathair maidir le bearta breise chun soghluaisteacht uirbeach a dhéanamh níos athléimní.

Bealach eile chun nascacht íosta a áirithiú i ngéarchéim is ea athléimneacht an bhonneagair iompair agus na n‑oibreoirí i gcoinne na suaití a neartú. Sa togra ón gCoimisiún le haghaidh rialachán nua TEN-T, bheadh ar na Ballstáit slándáil agus athléimneacht ghréasán TEN-T i gcoinne athrú aeráide, tubaistí comhshaoil agus tubaistí de dhéantús an duine, agus teagmhais eisceachtúla eile a dhéanann difear do chóras iompair an Aontais a fheabhsú.

Tá an Coimisiún ag fiosrú tionscnamh reachtach chun paisinéirí a chosaint ar an riosca a bhaineann le géarchéim leachtachta nó dócmhainneacht iompróirí iompair – staid a bhaineann go minic le géarchéim. Ina theannta sin, déanfaidh an Coimisiún cearta paisinéirí a shoiléiriú agus a chosaint nuair a chuirfidh géarchéim iad faoi bhrú, agus soiléireoidh sé conas iad a chosaint ar rioscaí nach gcumhdaítear faoi rialacha reatha AE maidir le cearta paisinéirí.

6)Eolas iompair a chomhroinnt

Tá comhroinnt faisnéise i measc na bpríomhghníomhaithe ríthábhachtach. Ba cheart don Choimisiún, d’údaráis na mBallstát (lena n‑áirítear údaráis ar an leibhéal fonáisiúnta), gníomhaireachtaí AE, institiúidí eile AE (lena n‑áirítear an Pharlaimint agus an Chomhairle), cuideachtaí iompair, paisinéirí, oibrithe iompair, gnólachtaí, agus eagraíochtaí agus comhlachais iompair faisnéis atá cothrom le dáta a chomhroinnt agus rochtain a bheith acu uirthi ionas gur féidir leo a bheith ina gcomhpháirtithe i dtaca le fadhbanna a réiteach. Tá plé agus comhar rialta ar an leibhéal idirnáisiúnta (e.g. an Eagraíocht Eitlíochta Sibhialta Idirnáisiúnta, an Eagraíocht Mhuirí Idirnáisiúnta agus an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte) tábhachtach freisin chun freagairt éifeachtach a thabhairt ar ghéarchéimeanna. Le bheith réidh do gach géarchéim a d’fhéadfadh a bheith ann (e.g. idir dhúbláil idirlín agus chaillteanas cumarsáide satailíte), ní mór prótacail maidir leis an gcainéal cumarsáide/scaipthe satailíte is oiriúnaí agus saincheisteanna gaolmhara a bhunú mar chuid den obair a bhaineann le cás géarchéime. Má dhéantar ionsaí ar phríomhchórais chumarsáide, ba cheart córais mhalartacha agus chúltaca a bhunú le húdaráis na mBallstát chun cumarsáid éifeachtúil a áirithiú i measc geallsealbhóirí. Breathnófar ar bhealaí malartacha chun faisnéis a chur in iúl agus a bhailiú chun rochtain a thabhairt ar fhaisnéis fíor-ama má dhéantar miondealú ar na gnáthbhealaí.

7)Comhordú an bheartais iompair a neartú

Leanfaidh Líonra na bPointí Teagmhála Náisiúnta don Iompar de bheith mar an pointe lárnach do phlé ar ghéarchéimeanna iompair. Seachnóidh sé sin cinnteoireacht chomhthreomhar, agus beifear in ann freagairt go tapa, agus déileálfar le gnéithe sonracha iompair i bhfóram a bhfuil eolas teicniúil aige ar an earnáil. Tar éis an taithí dhearfach a fuarthas ón Líonra agus i gcomhréir le tuairimí na bpáirtithe leasmhara maidir leis an ngá atá ann bearta náisiúnta a chomhordú níos fearr agus an t‑aga freagartha a laghdú, molann an Coimisiún a ról a threisiú trí líonra níos buaine a dhéanamh de a bhfuil réimse níos leithne cúraimí aige, agus é réidh le freagairt go tapa ag am ar bith. Ba cheart don Líonra leanúint de bheith ag obair go solúbtha agus go neamhfhoirmiúil chun freagairt go tapa do ghéarchéim atá ina cúis le mórshuaitheadh marthanach ar chóras iompair an Aontais. Ba cheart go bhfeidhmeodh sé mar fhóram chun bearta teagmhasacha agus a ndíghníomhachtú a phlé agus a chur chun feidhme. Is é an Coimisiún a bheidh ina chathaoirleach ar an Líonra, a thabharfaidh le chéile ionadaithe aireachtaí agus ghníomhaireachtaí iompair na mBallstát agus gníomhaireachtaí iompair an AE. D’fhéadfaí cuireadh a thabhairt do pháirtithe eile, amhail gníomhaireachtaí agus comhlachtaí eile de chuid an AE, ionadaithe aireachtaí eile de chuid na mBallstát, agus geallsealbhóirí iompair, páirt a ghlacadh i bplé de réir an cháis.

Áiritheoidh an Coimisiún sreabhadh faisnéise idir an Líonra, IPCR, grúpaí eile de chuid na Comhairle agus fóraim AE agus idirnáisiúnta. Tuairisceoidh an Líonra freisin ar thorthaí freachnaimh ullmhachta i gcomhair géarchéimeanna a eagraíonn gníomhaireachtaí an AE agus comhpháirtithe idirnáisiúnta. Féadfaidh sé freisin oiliúint thiomnaithe a mholadh agus a chomhordú chun prótacail a thástáil agus ullmhacht i gcomhair géarchéimeanna a fheabhsú. Glacfaidh an Líonra páirt i gcleachtaí ullmhachta nuair is iomchuí. Leanfaidh an Coimisiún de bheith ag déanamh faireacháin go rialta ar amanna feithimh ag pointí trasnaithe teorann lána glasa agus tuairisceoidh sé orthu sin don Líonra. Ar an gcaoi sin, beifear in ann freagairt go pras d’aon saincheisteanna atá ag teacht chun cinn.

8)An chibearshlándáil a neartú

Cuirfidh an Coimisiún dlús leis an gcomhar cibearshlándála le Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh (EASA), leis an nGníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí (EMSA), le Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh (ERA), le Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais agus ENISA. Cuireann reachtaíocht reatha eitlíochta agus muirí an AE d’oibleagáid ar údaráis agus ar gheallsealbhóirí measúnuithe riosca a dhéanamh a shainaithníonn sonraí agus córais ríthábhachtacha agus a chuireann bearta oiriúnacha i bhfeidhm chun aghaidh a thabhairt ar aon rioscaí iarmharacha. Ba cheart na bearta sin a fhorbairt tuilleadh chun cibearfheasacht, cibear-athléimneacht, oiliúint agus comhroinnt faisnéise a fheabhsú. I gcomhréir le Gníomhaíocht 3, ba cheart rioscaí cibearionsaithe a chur san áireamh agus aghaidh a thabhairt orthu nuair is gá sna hathbhreithnithe a dhéanfar amach anseo ar reachtaíocht iompair an Aontais.

Mhol an Coimisiún creat reachtach cuimsitheach chun an bonneagar criticiúil a chosaint, creat a chumhdódh teacht aniar na hearnála iompair freisin. Leis an togra le haghaidh athbhreithniú ar Threoir maidir le hathléimneacht na n‑eintiteas criticiúil 72 , ceanglaítear ar eintitis chriticiúla arna sainaithint ag na Ballstáit mar eintitis a sholáthraíonn seirbhísí bunriachtanacha sa mhargadh inmheánach, measúnuithe riosca a dhéanamh agus bearta chun athléimneacht a fheabhsú a ghlacadh chun go mbeidh siad níos athléimní i gcoinne gach riosca ábhartha de dhéantús an duine agus i gcoinne gach riosca nádúrtha neamhchíbear. A luaithe a ghlacfar an téacs deiridh, oibreoidh an Coimisiún chun a áirithiú go gcuirfear chun feidhme é go tráthúil agus chun tacaíocht a thabhairt do na Ballstáit agus d’eintitis chriticiúla, lena n‑áirítear forléargas riosca ar leibhéal an Aontais, comhroinnt dea-chleachtas, cleachtaí, chomh maith le comhar leis na Ballstáit a éascú. Ina thogra comhthreomhar le haghaidh athbhreithniú a dhéanamh ar an Treoir maidir le Slándáil Líonra agus Faisnéise, molann an Coimisiún 73 athléimneacht agus ullmhacht a neartú trína cheangal ar eagraíochtaí, lena n‑áirítear eagraíochtaí san earnáil iompair, bearta leanúnachais gnó agus bearta bainistithe géarchéime a chur i bhfeidhm.

Leanfaidh an Coimisiún agus gníomhaireachtaí an Aontais de bheith ag tacú le forbairt prótacal cibearshlándála chun leanúnachas gnó a áirithiú i gcás teagmhais. D’eisigh ENISA treoir maidir le rioscaí cibearshlándála a bhainistiú san earnáil iarnróid 74 agus i gcalafoirt 75 . Tá EASA ag obair ar reachtaíocht chun sábháilteacht san eitlíocht shibhialta a áirithiú. Tá EMSA ag obair leis na Ballstáit agus leis an tionscal muirí chun bearnaí cibearshlándála a d’fhéadfadh a bheith ann agus bearta chun aghaidh a thabhairt orthu a shainaithint. Beidh an obair sin mar bhonn chun tuilleadh oibre a dhéanamh leis an gCoimisiún, amhail bearta cibearshlándála do longa.

Oibreoidh an Coimisiún le comhpháirtithe idirnáisiúnta freisin. Ghlac ECFE treoir in 2021 chun taisteal idirnáisiúnta a éascú, bunaithe ar Threoir AE DCC agus treoir eile ón AE 76 . Ghlac an Eagraíocht Eitlíochta Sibhialta Idirnáisiúnta (ICAO) caighdeáin maidir le bearta coisctheacha cibearshlándála, a trasuíodh i ndlí slándála eitlíochta an Aontais in 2019 77 . Ina theannta sin, iarradh i rún A40-12/1 ICAO, ar thíortha agus ar lucht tionscail, i measc nithe eile, bagairtí agus rioscaí cibearshlándála d’oibríochtaí na heitlíochta sibhialta agus do chórais chriticiúla agus na hiarmhairtí a bhaineann leo a shainaithint. Tá an Coimisiún agus na Ballstáit ag obair go gníomhach freisin i roinnt gníomhaíochtaí cibearshlándála ICAO atá ar siúl faoi láthair, lena n‑áirítear plean gníomhaíochta cibearshlándála ICAO a chur chun feidhme 78 . Leanfaidh an Coimisiún de bheith ag obair i ndlúthchomhar le EUROCONTROL chun cur chuige comhchuibhithe maidir le cibearshlándáil agus cibear-athléimneacht a chur chun cinn trí fheasacht a mhúscailt agus trí oibriú leis na geallsealbhóirí chun cibearchosaintí a fhorbairt. Ar an gcaoi chéanna, leanfaidh an Coimisiún de bheith ag tacú leis an gcibearshlándáil mhuirí idirnáisiúnta san Eagraíocht Mhuirí Idirnáisiúnta (IMO). Go háirithe, molann IMO go rachadh cuideachtaí loingseoireachta i ngleic go leordhóthanach le cibear-rioscaí ina gcórais bainistithe sábháilteachta, agus go bhfuil treoirlínte dréachtaithe ag comhlachais tionscail lena bhforbraítear an méid sin.

9)Teagmhas iompair a thástáil

Ba cheart na tástálacha sin a chomhtháthú i gcóras ginearálta bainistithe géarchéime an Choimisiúin agus, a mhéid is féidir, ba cheart iad a bheith mar chuid de chleachtaí AE atá ann cheana, chun ionchur agus torthaí a uasmhéadú. Mar shampla, áirítear comhpháirt iompair i gcleachtadh Chomhthreomhar agus Chomhordaithe 2022. D‘fhéadfadh tástálacha den sórt sin tógáil ar chásanna a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do chóras iompair an Aontais, amhail paindéim, tubaiste nádúrtha, ionsaí sceimhlitheoireachta, ganntanas fuinnimh, cibear-ionsaí mórscála (lena n‑áirítear éasamh) nó éaradh mór teileachumarsáide. Ag brath ar an gcomhthéacs, ba cheart iarrachtaí a dhéanamh ról suntasach a thabhairt do ghníomhaithe ábhartha a d’fhéadfadh cur go mór leis na tástálacha a mhéid is féidir, amhail ENISA, EMSA, EASA, Bainisteoir Líonra EUROCONTROL agus ERA. D’fhéadfadh an Cell Eorpach um Chomhordú Eitlíochta i gcás Géarchéime, atá á bhainistiú ag Bainisteoir Líonra EUROCONTROL, a bheith lárnach ó thaobh aghaidh a thabhairt ar dhúshláin san earnáil eitlíochta, amhail srianta sláinte, teorann agus taistil.

10)Comhar le comhpháirtithe idirnáisiúnta

D’fhéadfadh gné dhomhanda a bheith ag baint le haon ghéarchéim a dhéanfadh difear do chóras iompair an AE. Léiríonn aiseolas ó chomhairliúchán poiblí 79 an gá atá le sásraí comhordúcháin idirnáisiúnta a neartú toisc gur léirigh paindéim COVID-19 laigí maidir leis an gcumas an fhreagairt dhomhanda a chomhchuibhiú. Dá bhrí sin, ba cheart dlús a chur le hullmhacht le haghaidh géarchéimeanna a phlé go rialta le príomh‑chomhpháirtithe idirnáisiúnta an Aontais, go háirithe na comhpháirtithe sin a bhfuil naisc nascachta níos dlúithe acu agus iad siúd a bhfuil taithí ar ghéarchéimeanna ar leith acu, i gcomhréir leis an Tairseach Dhomhanda. Leag paindéim COVID-19 agus ionradh na Rúise ar an Úcráin béim ar an tábhacht a bhaineann le comhar leis na Balcáin Thiar – tríd an gComhphobal Iompair – chun go n‑oibreoidh na lánaí glasa go héifeachtach lasmuigh den AE, agus chun gréasán TEN-T a leathnú. Ar an gcaoi chéanna, léirigh na géarchéimeanna a tharla le déanaí a thábhachtaí atá sé aird ar leith a thabhairt ar an Áise Láir agus ar na limistéir iargúlta agus ar na críocha thar lear, i bhfianaise na riachtanas sonrach iompair atá acu. Leanfaidh an Coimisiún agus SEGS d’ullmhacht i gcomhair géarchéimeanna a chur chun cinn sna fóraim agus sna heagraíochtaí idirnáisiúnta ábhartha uile, amhail ICAO agus IMO. Ina theannta sin, leis an leasú atá beartaithe ar Chód Teorainneacha Schengen, chun cuíchóiriú a dhéanamh ar an nós imeachta chun srianta taistil neamhriachtanacha a ghlacadh, leagtar béim freisin ar an ngá atá le dea-chomhar le tíortha nach bhfuil san Aontas. Tá an comhar idir an tAontas agus ECAT dírithe cheana féin ar bhagairtí hibrideacha, bunaithe ar Dhearbhuithe Comhpháirteacha 2016 agus 2018 na Bruiséile 80 .

Conclúidí

Tá ionsaí na Rúise i gcoinne na hÚcráine ag cur isteach go mór ar chóras iompair an Aontais Eorpaigh. Cuireann ardú praghsanna ola agus gáis, slabhraí soláthair briste, dúnadh sciála agus margaí, agus ganntanas oibrithe iompair a d’fhéadfadh a bheith ann leis na dúshláin atá ann faoi láthair a bhaineann le paindéim COVID-19. Mar sin féin, léiríonn an choinbhleacht go bhfuil cuid mhór foghlamtha ag an Aontas ó ghéarchéim COVID-19 trína thapa a d’fhreagair sé don chogadh cheana féin. Leag an choinbhleacht béim freisin ar an ngá atá ann spleáchas an Aontais ar na breoslaí iontaise allmhairithe a laghdú.

Tá athrú ag teacht ar thimpeallacht an riosca agus teastaíonn an tacar cuimsitheach uirlisí a leagtar amach sa Teachtaireacht seo. Is féidir, agus ba cheart, cur leis an leibhéal ullmhachta. Cuireann tionscnaimh maidir le cosc agus ullmhacht ar ár gcumas dul in oiriúint don athrú aeráide agus rioscaí atá ag teacht chun cinn a mhaolú, ach ní mór iad a oiriúnú agus a athbhreithniú i gcónaí. Is gá leanúint de na córais réamhrabhaidh a fheabhsú agus a neartú maidir le faisnéis inghníomhaithe chun gur féidir cinnteoireacht fheasach a dhéanamh, agus chun a áirithiú go ndéanfar luathfhaisnéis agus luathfheasacht a aistriú tuilleadh go luath. Níl aon réiteach ullamh chun aghaidh a thabhairt ar ghéarchéim dhothuartha amach anseo. Is é an réiteach is fearr an t‑eolas ar leochaileachtaí agus ar na rioscaí a fheabhsú agus iad a mhaolú. Cruthófar agus cothabhálfar leis sin cumas an Aontais freagairt thapa, chomhordaithe agus chomhoibríoch a dhéanamh idir bearta AE, bearta náisiúnta agus bearta áitiúla.

Tá sé fíor-riachtanach go gcuirfidh na Ballstáit na prionsabail theagmhasacha i bhfeidhm agus go mbainfidh siad lánúsáid as bosca uirlisí teagmhais an Choimisiúin, rud a mheaitseálann na huirlisí éagsúla do na fadhbanna sonracha a bhfuiltear chun aghaidh a thabhairt orthu. Déanfaidh an Coimisiún an próiseas sin a stiúradh go gníomhach chun ullmhacht a fhorbairt chun freagairt ar ghéarchéim i gcomhar le gníomhaireachtaí an AE, trí Líonra na bPointí Teagmhála Náisiúnta don Iompar a chomhordú agus trí phlé rialta a choimeád le comhpháirtithe agus le geallsealbhóirí idirnáisiúnta.

Tacóidh an Coimisiún leis na Ballstáit a n‑ullmhacht i gcomhair géarchéimeanna a fheabhsú. Ba cheart do na Ballstáit an comhar agus an plé le páirtithe leasmhara a threisiú chun dlús a chur lena n‑ullmhacht agus lena bhfreagairt do ghéarchéim a bhfuil tionchar aici ar an earnáil iompair, bunaithe ar an taithí a fuarthas ó ghéarchéimeanna COVID-19 agus na hÚcráine agus ó chleachtaí teagmhasacha éagsúla. Tacóidh an Coimisiún leis an bpróiseas sin freisin trí thástálacha rialta ionsamhlúcháin géarchéime a eagrú le gníomhaireachtaí an Aontais, agus roinnfidh sé na ceachtanna a fhoghlaimeofar.

Iarrann an Coimisiún ar an bParlaimint agus ar an gComhairle páirt iomlán a ghlacadh san obair reachtach chun athléimneacht earnáil iompair an Aontais a nuachóiriú agus a neartú. Beidh sé ríthábhachtach bailchríoch a chur ar an obair ar na tograí atá ar feitheamh maidir le TEN-T, Córais Chliste Iompair, Aerspás Eorpach Aonair, Eitlíocht Athbhreoslaithe, BreoslaEU Muirí, agus an Rialachán maidir le Bonneagar Breosla Malartach chun athléimneacht fhadtéarmach in iompar an Aontais a mhéadú. Ba cheart d’údaráis réigiúnacha agus áitiúla an Aontais oibriú leis an gCoimisiún freisin chun an tsoghluaisteacht uirbeach a fheabhsú, i gcomhréir leis an gCreat nua um Shoghluaisteacht Uirbeach.

(1) In 2020, b’ionann aerthrácht na hEorpa agus 45 % de leibhéil 2019, agus laghdú paisinéirí os cionn 70 % (EUROCONTROL) ina dhiaidh sin. I roinnt míonna de 2020, tháinig laghdú beagnach faoina leath (faoi 45 %) ar líon na bpaisinéirí atá ag dul ar bord agus ag teacht i dtír i gcalafoirt an AE. Bhí 42 % níos lú paisinéirí iarnróid ann freisin (Eurostat). Tháinig laghdú 13 % ar an láimhdeachas iomlán in earnáil na seirbhísí iompair idir 2019 agus 2020.

(2) Chun bunachar sonraí beart a fháil, féach: https://covid-statistics.jrc.ec.europa.eu/RMeasures .

(3) Tionchar COVID-19 ar an Margadh Inmheánach, IPOL_STU(2021)658219_EN.

(4) Samplaí de ghéarchéimeanna a d’fhéadfadh a bheith ann is ea tubaistí nádúrtha, paindéimí, ionsaithe sceimhlitheoireachta, cibear-ionsaithe, bogearraí éirice, coinbhleachtaí míleata, teipeanna droichid nó tollán nó clistí eile sa bhonneagar, agus éafáis cumhachta.

(5) Conclúidí ón gComhairle 12391/20

(6) COM(2020) 789 final

(7) C(2020) 1897.

(8) C(2020) 3100.

(9) Rialachán (AE) 2020/698 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Bealtaine 2020 lena leagtar síos bearta sonracha agus sealadacha i bhfianaise ráig COVID‐19 i dtaca le deimhnithe, ceadúnais agus údaruithe áirithe a athnuachan nó síneadh a chur leo agus le cur ar athlá seiceálacha tréimhsiúla áirithe agus oiliúint thréimhsiúil áirithe i réimsí áirithe den reachtaíocht iompair (IO L 165, 27.5.2020, lch. 10).

(10) https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13181-Single-market‑new-EU-instrument‑to-guarantee-functioning-of-single-market‑during-emergencies_en

(11) Cuireann an tAontas Eorpach faisnéis COVID-19 ar fáil faoi bhearta taistil agus sláinte i dtíortha an Aontais agus limistéar Schengen (an Íoslainn, Lichtinstéin, an Iorua agus an Eilvéis). Déantar an fhaisnéis a nuashonrú go minic agus bíonn sí ar fáil i 24 theanga.

(12) https://europa.eu/youreurope/index_en.htm

(13) Measúnú ó Chúirt Iniúchóirí na hEorpa ar Ath‑Oscailt.eu, Tuarascáil Speisialta 15/2021: Cearta paisinéirí aeir le linn phaindéim COVID-19: Ní chosnaítear príomhchearta in ainneoin iarrachtaí an Choimisiúin.

(14) C(2020) 189, COM(2020) 685 final

(15) https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13056-Contingency-plan‑for-transport_en

(16) Ba é 15.5 nóiméad an meán‑am laethúil trasnaithe teorann ag na pointí trasnaithe teorann ar fad ar ghréasán TEN-T idir an 3 Meitheamh 2020 (nuair a cuireadh tús leis an bhfaireachán) agus an 30 Meán Fómhair 2021, agus diall caighdeánach 2.8 nóiméad ann. B’ionann na figiúirí in 2021 agus 15.1 agus 2 nóiméad faoi seach.

(17) Rialachán (AE) 2020/698 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Bealtaine 2020 lena leagtar síos bearta sonracha agus sealadacha i bhfianaise ráig COVID‐19 i dtaca le deimhnithe, ceadúnais agus údaruithe áirithe a athnuachan nó síneadh a chur leo agus le cur ar athlá seiceálacha tréimhsiúla áirithe agus oiliúint thréimhsiúil áirithe i réimsí áirithe den reachtaíocht iompair (IO L 165, 27.5.2020, lch. 10).

(18) Rialachán (AE) 2021/267 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2021 lena leagtar síos bearta sonracha agus sealadacha i bhfianaise mharthanacht ghéarchéim COVID-19 i dtaca le deimhnithe, ceadúnais agus údaruithe áirithe a athnuachan nó síneadh a chur leo, le cur ar athlá seiceálacha tréimhsiúla áirithe agus oiliúint thréimhsiúil áirithe i réimsí áirithe den reachtaíocht iompair agus síneadh a chur le tréimhsí áirithe dá dtagraítear i Rialachán (AE) 2020/698 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(19) https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13056-Contingency-plan‑for-transport_en

(20) Moladh (AE) 2020/1475 ón gComhairle an 13 Deireadh Fómhair 2020 maidir le cur chuige comhordaithe i leith an tsaorghluaiseacht a shrianadh mar fhreagairt ar phaindéim COVID-19, IO L 337, 14.10.2020, lch. 3.

(21) Moladh (AE) 2022/107 ón gComhairle an 25 Eanáir 2022 maidir le cur chuige comhordaithe chun saorghluaiseacht shábháilte a éascú le linn phaindéim COVID-19 agus a chuirtear in ionad Mholadh (AE) 2020/1475 (ar fáil anseo: http://data.europa.eu/eli/reco/2022/107/oj )

(22) C(2022) 1404 final

(23) Le rialachán (AE) 2021/953 bunaítear creat chun deimhnithe idir-inoibritheacha COVID-19 i ndáil le vacsaíniú, tástáil agus téarnamh (Deimhniú Digiteach COVID AE) a eisiúint agus a fhíorú, agus chun go nglacfaí leo, chun an tsaorghluaiseacht a éascú le linn phaindéim COVID-19.

(24) C(2020) 1897 final

(25) C(2020) 119.

(26) Treoirlínte léirmhínitheacha an 18 Márta 2020, agus ina dhiaidh sin Moladh maidir le dearbháin an 13 Bealtaine 2020.

(27) Moladh (AE) 2020/648 ón gCoimisiún an 13 Bealtaine 2020 maidir le dearbháin a thairgtear do phaisinéirí agus do thaistealaithe mar mhalairt ar aisíocaíocht ar sheirbhísí taistil agus iompair láneagraithe a cuireadh ar ceal i gcomhthéacs phaindéimí COVID-19 C/2020/3125, IO L 151, 14.5.2020, lgh. 10-16.

(28) Chun tuilleadh eolais a fháil faoi ghealltanais shonracha aerlínte: Https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/consumer-rights‑and‑complaints/enforcement‑consumer-protection/coordinated‑actions/air-travel_en.

(29) Rialachán (AE) 2020/696 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Bealtaine 2020 lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 1008/2008 maidir le rialacha comhchoiteanna le haghaidh oibriú aersheirbhísí sa Chomhphobal, i bhfianaise phaindéim COVID-19 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(30) Rialachán (AE) 2020/459 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Márta 2020 lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 ón gComhairle maidir le rialacha comhchoiteanna chun sliotáin a leithdháileadh in aerfoirt an Chomhphobail, IO L 99, 31.3.2020, lch. 1 Rialachán (AE) 2021/250 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2021 lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 ón gComhairle a mhéid a bhaineann le díolúine shealadach ó na rialacha maidir le húsáid sliotán in aerfoirt an Aontais i ngeall ar ghéarchéim COVID-19 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(31) Rialachán (AE) 2017/352 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Feabhra 2017 lena mbunaítear creat chun seirbhísí calafoirt a sholáthar agus rialacha comhchoiteanna maidir le trédhearcacht airgeadais calafort (IO L 57, 3.3.2017, lch. 1).

(32) Rialachán (AE) 2020/1429 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 7 Deireadh Fómhair 2020 lena mbunaítear bearta le haghaidh margadh iarnróid inbhuanaithe i bhfianaise ráig COVID-19 (IO L 333, 12.10.2020, lch. 1).

(33) Treoir (AE) 2020/700 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 25 Bealtaine 2020 lena leasaítear Treoracha (AE) 2016/797 agus (AE) 2016/798, a mhéid a bhaineann le síneadh a chur lena dtréimhse thrasuí (IO L 165, 27.5.2020, lch. 27)

(34) IO C 91I, 20.3.2020, lch. 1. Leasaíodh an Creat Sealadach roinnt uaireanta.

(35) https://ec.europa.eu/competition-policy/system/files/2021-03/land_transport_overview_rules_during_coronavirus.pdf  

(36) https://ec.europa.eu/competition‑policy/system/files/2021-05/air_transport_update_March_2021.pdf

(37) https://ec.europa.eu/competition‑policy/system/files/2021-05/maritime_transport_update_March_2021.pdf

(38) https://ec.europa.eu/competition/state_aid/what_is_new/air_transport_overview_sa_rules_during_coronavirus.pdf

(39) Tá a n‑eitiltí chuig an AE dúnta ag RU agus BY araon. Tá brat nua ar na haerárthaí a bhfuil bratach an Aontais Eorpaigh ar foluain acu agus athárachaíodh iad in RU i gcoinne an dlí idirnáisiúnta.

(40) Ba é an dlí sin freagra an AE in 2001 ar insreabhadh na ndaoine easáitithe tar éis na coinbhleachta san iar-Iúgslaiv. Níor feidhmíodh riamh é go dtí an 3 Márta 2022. Go dtí an 7 Aibreán 2022, chláraigh níos mó ná 1.6 milliún duine.

(41) C(2022) 1404 final.

(42) COM(2022)108 final

(43)  COM(2022) 217 final

(44) C(2022) 3204 final

(45)   https://ec.europa.eu/info/strategy/strategic-planning/strategic-foresight/2021-strategic-foresight-report_en  

(46) Maidrid (2004), Londain (2005), Glaschú (2007), aerfort Frankfurt (2011), Oignes (Thalys, 2015), an Bhruiséil (2016), Würzburg (2016), an Bhruiséil (2017) nó Londain (2017).

(47)   https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2021

(48) San earnáil mhuirí, mar shampla, tá ceithre cinn de na cuideachtaí loingseoireachta muirí is mó (APM Maersk, CMA CGM, COSCO, an Chuideachta Loingseoireachta Meánmhara) buailte ag cibear-ionsaithe ó 2017.

(49) Is amhlaidh an cás maidir le fionraí sealadacha beart cosanta comhshaoil, sóisialta nó sláinte.

(50) I gcásanna sonracha, amhail smachtbhannaí eacnamaíocha i gcoinne na Rúise, d’fhéadfadh sé go mbeadh gá le comhairliúcháin áirithe roimh ré a theorannú.

(51) Lena n‑áirítear cloí le reachtaíocht ábhartha AE agus náisiúnta i réimse na sábháilteachta agus na sláinte ceirde, lena n‑áirítear i ndáil le Treoir 89/391/CEE ón gComhairle an 12 Meitheamh 1989 maidir le bearta a thabhairt isteach chun feabhsuithe ar shábháilteacht agus ar shláinte oibrithe ag an obair a spreagadh, IO L 183, 29.6.1989, lgh. 1-8.

(52) Rialachán (CE) Uimh. 1008/2008 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 24 Meán Fómhair 2008 maidir le rialacha comhchoiteanna le haghaidh oibriú aersheirbhísí sa Chomhphobal (Athmhúnlú) (IO L 293, 31.10.2008, lch. 3).

(53) Rialachán (CE) Uimh. 1370/2007 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 23 Deireadh Fómhair 2007 maidir le seirbhísí poiblí iompair do phaisinéirí d’iarnród agus de bhóthar agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 1191/69 agus Rialachán (CEE) Uimh. 1107/70 ón gComhairle (IO L 315, 3.12.2007, lch. 1).

(54) Rialachán (AE) 2017/352 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 15 Feabhra 2017 lena mbunaítear creat chun seirbhísí calafoirt a sholáthar agus rialacha comhchoiteanna maidir le trédhearcacht airgeadais calafort (IO L 57, 3.3.2017, lch. 1).

(55) Rialachán (CE) Uimh. 1072/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 21 Deireadh Fómhair 2009 maidir le rialacha comhchoiteanna le haghaidh rochtain ar an margadh idirnáisiúnta tarlaithe de bhóthar (IO L 300, 14.11.2009, lch. 72).

(56)   Airteagal 54 de Threoir 2012/34/AE lena mbunaítear an limistéar Eorpach aonair iarnróid.

(57) Ina theannta sin, leis an Rialachán nua maidir le Cearta Paisinéirí Iarnróid (AE) 2021/782, a mbeidh feidhm aige ón 7 Meitheamh 2023, cuirtear d’oibleagáid ar chuideachtaí iarnróid oibriú i gcomhar le bainisteoirí stáisiúin agus le bainisteoirí bonneagair agus na pleananna sin á dtarraingt suas acu. Ní mór an gá atá le córais rabhaidh agus faisnéise inrochtana a chur san áireamh sna pleananna teagmhasacha freisin.

(58) COM(2021) 812 agus COM(2021) 813.

(59) Rialachán (AE) 2020/459 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 30 Márta 2020 lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 ón gComhairle maidir le rialacha comhchoiteanna chun sliotáin a leithdháileadh in aerfoirt an Chomhphobail, IO L 99, 31.3.2020, lch. 1 Rialachán (AE) 2021/250 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Feabhra 2021 lena leasaítear Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 ón gComhairle a mhéid a bhaineann le díolúine shealadach ó na rialacha maidir le húsáid sliotán in aerfoirt an Aontais i ngeall ar ghéarchéim COVID-19 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(60) COM(2022) 108 final

(61) COM(2021)891 críochnaitheach

(62) C(2020) 1897.

(63) C(2019) 7131 final

(64) Sainítear le Cinneadh Cur Chun Feidhme 2021/858 agus Cinneadh Cur Chun Feidhme 2021/1212 an bunús dlí chun sonraí a mhalartú ó phaisinéirí ionfhabhtaithe agus ó dhaoine nochta le haghaidh rianú teagmhála trasteorann.

(65) Ina theannta sin, rinneadh socruithe speisialta le gur fusa a bheidh sé na daoine sin atá ag teitheadh ón Úcráin agus a shroich an Mholdóiv ar a mbealach chuig an Aontas Eorpach a aistriú. Bhí toirmeasc eitilte eisithe ag an Moldóiv, rud ba ghá a leasú chun go bhféadfaí na heitiltí sin a dhéanamh.

(66) Na stáit atá rannpháirteach sa Sásra (an Íoslainn, an Iorua, an tSeirbia, an Mhacadóin Thuaidh, Montainéagró agus an Tuirc).

(67)   Rialachán (AE) 2021/836 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2021 lena leasaítear Cinneadh Uimh. 1313/2013/AE maidir leis an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta,  IO L 185, 26.5.2021

(68) Ní mór do na Ballstáit cúnamh a thabhairt do shaoránaigh AE nach bhfuil ionadaíocht á déanamh orthu i dtír nach bhfuil san AE faoi na coinníollacha céanna a thugann siad dá náisiúnaigh féin.

(69) C(2022) 1404 final.

(70) Airteagal 2, Airteagal 9 agus Airteagal 11 de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (UN CRPD)

(71) COIM (2021) 811 final

(72) COM(2020) 829 final

(73) COM(2020) 823 final

(74) https://www.enisa.europa.eu/publications/railway-cybersecurity-good‑practices‑in‑cyber-risk-management

(75)   https://www.enisa.europa.eu/publications/guidelines-cyber-risk-management-for-ports/  

(76)   https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/oecd-initiative-for-safe-international-mobility-during-the-covid-19-pandemic-including-blueprint-d0594162/  

(77) Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2019/1583 ón gCoimisiún an 25 Meán Fómhair 2019 lena leasaítear Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2015/1998 lena leagtar síos bearta mionsonraithe maidir le cur chun feidhme na gcaighdeán bunúsach comhchoiteann i ndáil leis an tslándáil eitlíochta, maidir le bearta cibearshlándála, C/2019/6825, IO L 246, 26.9.2019, lgh. 15-18

(78) https://www.icao.int/cybersecurity/Pages/Cybersecurity-Action‑Plan.aspx

(79) https://ec.europa.eu/info/law/better-regulation/have-your-say/initiatives/13056-Contingency-plan‑for-transport_en

(80) Féach an Séú tuarascáil ar dhul chun cinn maidir le cur chun feidhme na sraithe comhchoitinne tograí a d’fhormhuinigh Comhairlí an Aontais agus ECAT an 6 Nollaig 2016 agus an 5 Nollaig 2017, 3 Meitheamh 2021.