AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 19.5.2026

COM(2026) 310 final

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Plean Gníomhaíochta an Leasacháin: Comhpháirtíocht chun infhaighteacht, inacmhainneacht agus uathriail straitéiseach a áirithiú i leasacháin dhúchasacha an Aontais

1.Réamhrá: Cén fáth a bhfuil plean gníomhaíochta leasacháin de dhíth ar an Aontas Eorpach?

Tá leasacháin fíor-riachtanach do tháirgiúlacht talmhaíochta, inmharthanacht feirmeacha agus slándáil bia. Soláthraíonn siad príomhchothaithigh plandaí – nítrigin (N), fosfar (P) agus potaisiam (K) – atá criticiúil le haghaidh fás barr, sláinte plandaí, táirgeachtaí agus cáilíocht táirgí. Tá táirgeadh domhanda bia ag brath go mór ar leasacháin.

Den dara huair le níos lú ná cúig bliana anuas, tá borradh mór faoi phraghsanna leasacháin mhianraigh sa domhan agus san Eoraip. In 2022, thíolaic an Coimisiún ‘teachtaireacht maidir le hinfhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán a áirithiú’ 1 (teachtaireacht 2022) ina leagtar amach bearta láithreacha chun infhaighteacht agus inacmhainneacht a choimirciú. Mar gheall ar mharthanacht praghsanna arda agus deacrachtaí struchtúracha ó shin i leith, d’fhógair an Coimisiún plean gníomhaíochta leasacháin i dteachtaireacht REsourceEU 2 , chun infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán intíre a áirithiú agus chun gníomhaíochtaí a mholadh lena gcumasófar an t‑aistriú i dtreo cothaithigh athchúrsáilte agus roghanna malartacha eile. Tá an ghéarchéim sa Mheánoirthear tar éis leochaileachtaí struchtúracha an Aontais sa soláthar leasacháin a nochtadh a thuilleadh.

Faoi láthair, braitheann soláthar leasacháin an Aontais ar allmhairí le haghaidh sciar mór de leasacháin neamhorgánacha agus dá n‑amhábhair (gás nádúrtha, amóinia, carraig fosfáite) 3 . An tráth céanna, bíonn tionchar mór ag praghsanna fuinnimh ar tháirgeadh intíre, go háirithe i gcás leasacháin nítrigine, lena bhfeidhmíonn gás nádúrtha mar bhunábhar agus mar mhórfhoinse fuinnimh araon. Ina theannta sin, mar gheall ar na méideanna móra astaíochtaí gás ceaptha teasa (GCT) le linn táirgthe agus an spleáchas mór ar bhreoslaí iontaise allmhairithe, ní mór dícharbónú a dhéanamh ar tháirgeadh leasacháin gan slándáil bia ná acmhainneacht airgeadais feirmeoirí a chur faoi riosca.

Chun go n‑éireoidh le straitéis leasacháin san Aontas, ní mór don tionscal agus d’fheirmeoirí oibriú as lámha a chéile i gcomhpháirtíocht agus ní mór slabhra luacha trédhearcach a bheith ann: iomaíochas a áirithiú d’fheirmeoirí agus do thionscal na leasachán araon agus uathriail straitéiseach an Aontais, agus cuidiú le cuspóirí aeráide agus comhshaoil an Aontais a bhaint amach an tráth céanna. Leis an teachtaireacht AccelerateEU 4 a eisíodh le déanaí, treoraítear gníomhaíochtaí an Aontais agus na mBallstát chun aghaidh a thabhairt ar thionchar na bpraghsanna fuinnimh ar leasacháin agus ar an talmhaíocht, ag díriú ar éifeachtaí láithreacha, laistigh de pheirspictíocht mheántéarmach. Leis an bPlean Gníomhaíochta seo, soláthrófar tacar níos leithne gníomhaíochtaí a bheidh le cur chun feidhme i gcomhpháirtíocht le táirgeoirí leasacháin agus le feirmeoirí chun cuspóirí iomadúla a threisíonn a chéile a bhaint amach a bhaineann le hinfhaighteacht agus inacmhainneacht, uathriail straitéiseach agus athléimneacht, agus trédhearcacht agus idirphlé.

2.Comhthéacs agus dúshláin

2.1. Costais mhéadaitheacha a dhéanann difear d’iomaíochas feirmeoireachta an Aontais

Déanann costais leasacháin difear díreach do tháirgeadh bia, toisc go bhfuil leasú ar cheann de na costais is airde d’fheirmeoirí 5 . Tá meáchan na leasachán i gcuntais feirme an-ard i gcás feirmeoirí barr curaíochta 6 . Sa ráithe dheireanach de 2025, bhí costais leasacháin d’fheirmeoirí an Aontais fós 62 % os cionn a leibhéal in 2020 (roimh an mbuaicphraghas roimhe sin). Sna chéad mhíonna de 2026, tá méadú mór tagtha ar phraghsanna leasacháin intíre an Aontais, go háirithe praghsanna leasachán nítrigine, arna spreagadh ag an éileamh domhanda, ag an trádáil agus ag spreagthaí geopholaitiúla. I mí Aibreáin 2026, tháinig méadú breise 40 % os cionn leibhéal mhí na Nollag 2025 ar phraghsanna foriomlána leasacháin nítrigine san Aontas.

D’fhéadfadh costais mhéadaitheacha leasachán iallach a chur ar fheirmeoirí gearradh siar ar úsáid, agus tá riosca soiléir ann go laghdófar cáilíocht agus táirgeachtaí. D’fhéadfadh sé an limistéar a shaothraíonn siad a laghdú freisin, rud a dhéanfadh difear do tháirgeadh an Aontais. Thairis sin, d’fhéadfadh sé go dtabharfadh sé ar fheirmeoirí tosaíocht a thabhairt do tháirgeadh gearrthéarmach trí thosaíocht a thabhairt do nítrigin thar ionchuir fosfair agus potaisiam, rud a d’fhéadfadh iarmhairtí fadtéarmacha a bheith aige ar thorthúlacht na hithreach.

2.2. Na dúshláin atá roimh an tionscal

Is é an fuinneamh is mó atá in anailís chostais thionscal leasacháin an Aontais, agus gás nádúrtha is cúis le 70-80 % den chóimheas costas táirgthe leasacháin nítrigine. Tá an tAontas ag brath ar allmhairí gáis nádúrtha, níl neamhthuilleamaíocht á háirithiú ag táirgeadh áitiúil leasachán nítrigine. Le teacht na géarchéime fuinnimh, tá laghdú tagtha freisin ar leibhéal na neamhthuilleamaíochta. Is iarmhairt é sin ar amóinia a tháirgtear san Eoraip a bheith ar an gcuid den chuar táirgthe costais dhomhanda is airde. Braitheann leasacháin fosfáite agus photaise ar bhunábhair a bhaintear san mianaigh den chuid is mó.

Agus praghsanna arda ionchuir fós ann, tá riosca díthionsclaithe san Aontas, ach tá tábhacht straitéiseach ag baint le hacmhainneacht táirgeachta intíre don Aontas: Le blianta beaga anuas, tá dlús curtha leis an laghdú ar tháirgeadh amóinia an Aontais mar a chonacthas le dúnadh buan gléasraí, ó bhí 2023 ann, ina raibh 9 % d’acmhainneacht an Aontais. Tá roinnt saoráidí leasacháin ar fud na hEorpa díomhaoin nó dúnta. Is measa fós na dúshláin ós rud é go gcuireann an tionscal go mór le hastaíochtaí GCT 7 agus go bhfuil gá le hinfheistíochtaí móra chun an t‑aistriú chuig táirgeadh ísealcharbóin a bhaint amach, infheistíochtaí a bhfuil deacrachtaí ag cuideachtaí an Aontais iad a shlógadh nuair atá costais arda ionchuir agus luaineacht dhomhanda agus easpa cothroime iomaíochta ag baint an bhoinn dá gcumas tuillimh.

Is é is aidhm do straitéis an Aontais maidir le dícharbónú agus ciorclaíocht cothaitheach níos fearr i gcórais feirmeoireachta astaíochtaí a laghdú, ach tá constaicí móra le sárú ag an aistriú sin. Ní mór infheistíocht mhór a dhéanamh fós in amóinia in-athnuaite, a tháirgtear trí úsáid a bhaint as hidrigin leictrealaithe a tháirgtear ó fhuinneamh in-athnuaite. Tá costais táirgthe níos airde roimh amóinia in-athnuaite ná roghanna malartacha atá bunaithe ar bhreosla iontaise, lena n‑áirítear amóinia ghorm - lena ngabhann gabháil agus stóráil carbóin (GSC) - agus leasacháin nítrigine bhithbhunaithe. Ar an taobh eile, tá bacainní rialála agus bacainní ar iontráil sa mhargadh roimh leasacháin bhithbhunaithe, lena n‑áirítear próisis fhada formheasa, scrogaill rialála atá nasctha le hábhair ionchuir a dhíorthaítear ó dhramhaíl agus glacadh míchothrom idir na Ballstáit.

2.3. Luaineacht sa mhargadh leasacháin

·Tá luaineacht shubstaintiúil sna margaí leasacháin domhanda

Mar thoradh ar chogadh foghach neamhdhleathach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, cuireadh isteach ar sholáthairtí leasacháin, rud a chuir leis an mbrú aníos ar phraghsanna. An 20 Meitheamh 2025, rinne an Coimisiún bearta taraife iomchuí chun dul i ngleic le spleáchas eacnamaíoch an Aontais ar allmhairiú na leasachán nítrigin-bhunaithe uile ó Chónaidhm na Rúise agus ón mBealarúis. Bhí gá leis an mbeart sin chun spleáchas straitéiseach an Aontais ar an Rúis a laghdú.

Ina theannta sin, leis an síneadh a cuireadh le déanaí le dleachtanna frithdhumpála cinntitheacha ar allmhairí úiré agus níotráit amóiniam ó Chónaidhm na Rúise, ó na Stáit Aontaithe agus ó Oileán na Tríonóide agus Tobága, tá srian breise á chur ar an soláthar, cé go raibh gá leis chun tionscal leasacháin an Aontais a chosaint ar iomaíocht éagórach leanúnach. I mí na Nollag 2025, sa tréimhse roimh thabhairt isteach an tsásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha (SCCT) 8 , chuir ionchais mhargaidh maidir le coinníollacha allmhairiúcháin amach anseo, mar aon le spreagthaí eile, le gluaiseacht aníos i bpraghsanna leasacháin nítrigine.

Tá tionchar ag an ngéarú míleata sa Mheánoirthear ón 28 Feabhra 2026 ar réigiún a bhfuil ról tábhachtach aige sa soláthar domhanda, as a dtagann 20-30 % d’onnmhairí domhanda, go háirithe i gcás amóinia agus úiré, agus trí sholáthar sulfair a úsáidtear chun leasachán fosfáite a tháirgeadh. I mí Aibreáin 2026, tháinig méadú géar ar mheánphraghsanna leasachán nítrigine, faoi thart ar 40 pointe céatadáin, i gcomparáid le mí Feabhra 2026 (agus tá siad thart ar 70 % os cionn mheán 2024). Déantar difear do phraghsanna leasachán fosfáiteach freisin.

Graf 1: Forbairt praghsanna leasacháin agus cóimheas le praghsanna gránach. Léiríonn cóimheas níos airde praghsanna leasacháin agus gránach inacmhainneacht níos ísle leasachán

Ar fud an domhain, is iad tíortha ísealioncaim agus meánioncaim atá ag brath ar an margadh domhanda chun a leasacháin a fhoinsiú is mó a ndéantar difear dóibh, go háirithe tíortha san Áise, san Afraic agus i Meiriceá Laidineach a cheannaíonn leasacháin nítrigine ón Meánoirthear go traidisiúnta. Tá coinne ag an Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta (FAO) le méadú mór ar rioscaí má leantar den suaitheadh i gCaolas Hormuz, rud a dhéanfaidh difear do chinntí maidir le plandú le haghaidh 2026 agus ina dhiaidh sin 9 . Tá tús curtha ag roinnt tíortha (an tSín, an India, Meicsiceo, an Rúis, na Stáit Aontaithe) le bearta a ghlacadh chun déileáil leis an staid atá ann faoi láthair: leas a bhaint as cúltacaí straitéiseacha, srianta ar onnmhairiú a fhorchur, buaicphraghsanna a shocrú d’fheirmeoirí nó bacainní ar allmhairiú a bhaint. Tá cothromaíocht an mhargaidh dhomhanda agus an tslándáil bia faoi riosca.

·An gá atá le slabhra soláthair an Aontais atá trédhearcach, dea-fheidhmiúil agus níos forbartha

Saintréith de mhargadh leasacháin an Aontais, i gcomparáid le margaí eile, is ea neamhshiméadracht, ilroinnt na margaí, easpa trédhearcachta agus táirgeadh réasúnta comhchruinnithe. Fiú i gcás ina bhfaigheann feirmeoirí ábhair ionchuir go comhpháirteach laistigh d’eagraíochtaí táirgeoirí, leanann neamhshiméadracht na cumhachta margála agus rochtain ar fhaisnéis sa slabhra ar aghaidh. Go háirithe, tá easpa sonraí praghsála fíor-ama ar fáil go poiblí ann agus easpa faisnéise ginearálta faoin margadh maidir le staid an tsoláthair agus an éilimh.

Níl aon mhargadh aonair ann le haghaidh leasachán san Aontas. Faoin Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin (RTL 10 ), bíonn leasacháin i saorchúrsaíocht san Aontas mar tháirgí a bhfuil marcáil CE orthu. Mar sin féin, tá RTL ag leanúint shamhail an chomhchuibhithe roghnaigh, rud a fhágann go bhfuil margaí náisiúnta leasacháin ag cómhaireachtáil leis an margadh aonair. Tá dearcadh dearfach ag táirgeoirí ar an gcur chuige sin, atá ann ó bhí 2003 ann agus a athnuadh in 2019, toisc go gceadaítear leis reachtais náisiúnta rialacha náisiúnta maidir le hábhair nach dramhaíl a thuilleadh iad agus bearta náisiúnta maidir le húsáid seachtháirgí ainmhithe a chur chun feidhme agus go dtugtar leis níos mó táirgí leasacháin d’fheirmeoirí. Mar sin féin, cuireann sé srian freisin ar an gcumas táirgí leasacháin a cheannach ar bhonn trasteorann sa mhargadh aonair. Tá an Margadh Aonair níos ilroinnte fós a mhéid a bhaineann le leasacháin mhianracha ísealcharbóin agus leasacháin bhithbhunaithe (orgánacha), agus is bac breise é an leibhéal níos ísle caighdeánaithe ar tháirgí, mar aon le tírdhreach rialála casta.

In 2022 chuir an Coimisiún Faireachlann Mhargadh na Leasachán 11 ar bun a mhéadaigh trédhearcacht margaidh, go háirithe trí na sonraí is déanaí agus atá cothrom le dáta a fhoilsiú maidir le praghsanna agus trádáil leasachán mianrach san Aontas. Ní leordhóthanach an dul chun cinn atá déanta, áfach, chun soiléireacht agus intuarthacht iomlán a thabhairt d’fheirmeoirí agus iad ag ceannach.

3.Cuspóirí

Leis an bplean gníomhaíochta seo, tugtar an obair a rinneadh roimhe seo chun cinn i gcomhthéacs beartais geopholaitiúil, trádála agus geilleagair chiorclaigh atá níos práinní. Laistigh de chuspóirí níos leithne an Aontais maidir le hiomaíochas, uathriail straitéiseach, slándáil bia, inbhuanaitheacht agus aeráidneodracht, tugtar aghaidh sa phlean gníomhaíochta leasacháin ar gach céim den slabhra luacha: ó tháirgeadh ag tionscal leasacháin an Aontais go húsáid deiridh ag feirmeoirí an Aontais, ós rud é go bhfuil an dá cheann acu faoi réir dhinimic na margaí ionchuir idirnáisiúnta. Ní mór an slabhra luacha iomlán a chumhdach sna freagairtí, ó sholáthar go héileamh.

Is é is aidhm don phlean gníomhaíochta Comhpháirtíocht a chruthú idir táirgeoirí leasacháin agus feirmeoirí, lena slógfar na gníomhaithe uile ar leibhéal an Aontais agus ar an leibhéal náisiúnta chun gníomhaíochtaí gearrthéarmacha a chur ar fáil arb é is aidhm dóibh tacú le hinacmhainneacht agus slándáil an tsoláthair. Múnlaítear é laistigh de chur chuige níos leithne sa mheántéarma agus san fhadtéarma arna cheapadh chun tacú le táirgeadh intíre, chun úsáid níos éifeachtúla agus níos inbhuanaithe cothaitheach a chur chun cinn agus chun an t‑aistriú chuig leasacháin ísealcharbóin agus chiorclacha a chothú.

Tá trí chuspóir a threisíonn a chéile ag an bplean gníomhaíochta leasacháin:

1.infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán a mhéadú sa ghearrthéarma;

2.uathriail straitéiseach oscailte agus athléimneacht an Aontais a neartú tríd an táirgeadh intíre a threisiú, tríd an soláthar a éagsúlú, trí bhainistiú inbhuanaithe cothaitheach a áirithiú agus trí dhlús a chur leis an aistriú chuig dícharbónú; agus

3.trédhearcacht agus idirphlé a neartú ar fud an tslabhra soláthair leasacháin.

4.Príomhréimsí gníomhaíochta

Leis an bplean gníomhaíochta, baintear na cuspóirí sin amach trí dhá chineál beart: bearta gearrthéarmacha lena dtugtar aghaidh ar an suaitheadh geopholaitiúil tobann a dhéanann difear d’infhaighteacht agus d’inacmhainneacht leasachán d’fheirmeoirí na hEorpa agus bearta níos fadtéarmaí lena spreagtar claochlú struchtúrach shlabhra luacha leasacháin na hEorpa agus úsáid cothaitheach.

Beidh bearta atá dírithe ar inacmhainneacht agus infhaighteacht ghearrthéarmach a mhéadú ina gcéimeanna i dtreo na n‑iarrachtaí fadtéarmacha.

4.1. Feabhas a chur ar an rochtain atá ag feirmeoirí ar leasacháin inacmhainne: gníomhaíochtaí gearrthéarmacha

Sna seachtainí agus sna míonna amach romhainn, beidh ar fheirmeoirí na hEorpa aghaidh a thabhairt ar chinntí deacra maidir leis an gcéad séasúr curadóireachta eile le haghaidh fhómhar 2027 in imthosca deacra eacnamaíochta. Sin an fáth a bhfuil gá le bearta láithreacha. Chun an brú ar chostais táirgthe agus praghsanna leasacháin a laghdú agus chun soláthar a dhaingniú d’fheirmeoirí agus don tionscal leasacháin intíre, moltar na bearta gearrthéarmacha seo a leanas:

Chun leachtacht láithreach a dhaingniú agus táirgeacht talmhaíochta a chothú, is gá tacaíocht eisceachtúil spriocdhírithe a sholáthar do na feirmeoirí Eorpacha is mó a ndéantar difear dóibh trí ionstraimí géarchéime atá ann cheana faoin gcomhbheartas talmhaíochta (CBT). Molfaidh an Coimisiún go tapa buiséad an Aontais a shlógadh chun an cúlchiste talmhaíochta a mhéadú le haghaidh méid substaintiúil chun faoiseamh tapa a sholáthar do na feirmeoirí.

Chun intuarthacht agus cobhsaíocht a sholáthar, agus chun comhar a éascú ar fud an tslabhra luacha, lainseálfaidh an Coimisiún Comhpháirtíocht slabhra luacha leasachán de chuid an Aontais idir táirgeoirí leasacháin, feirmeoirí, páirtithe leasmhara eile lena mbaineann agus na Ballstáit. Le comhpháirtíocht den sórt sin, d’fhéachfaí leis an méid seo a leanas a dhéanamh: (i) infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán dúchasach a áirithiú d’fheirmeoirí an Aontais; (ii) feabhas a chur ar intuarthacht le haghaidh táirgeoirí agus úsáideoirí araon; agus (iii) tacú le dícharbónú thionscal leasacháin an Aontais, agus cuspóirí fuinnimh agus aeráide an Aontais á gcur san áireamh. A luaithe a lainseálfar í, is i bhfoirm seisiúin idirphlé beartais a bheidh an chomhpháirtíocht. Cuirfear coimircí iomchuí i bhfeidhm chun a áirithiú go gcomhlíonfar rialacha iomaíochta an Aontais le linn na seisiún sin agus a mhéid a bhaineann le haon toradh.

Chun aghaidh a thabhairt ar éifeachtaí ghéarchéim an Mheánoirthir ar na hearnálacha is mó a ndéantar difear dóibh, ghlac an Coimisiún creat sealadach Státchabhrach an 29 Aibreán 2026 12 , lena gcomhlánaítear na rialacha maidir leis an Státchabhair atá ann cheana. Beidh na Ballstáit in ann dul ar iontaoibh an chreata shealadaigh sin chun tacú le gnóthais atá gníomhach i dtáirgeadh príomhúil talmhaíochta a ndéanann an ghéarchéim sa Mheánoirthear difear díreach nó indíreach dóibh, chun na hiarmhairtí a bhaineann le méaduithe fíorghéara ar phraghsanna breosla agus leasacháin a mhaolú.

Chun faoiseamh gearrthéarmach breise a sholáthar, cuirfidh an Coimisiún pacáiste spriocdhírithe CBT ar aghaidh lena gcuirfear é ar a gcumas do na Ballstáit an leas is mó is féidir a bhaint as an tacaíocht atá ar fáil faoi phleananna straitéiseacha CBT atá ann faoi láthair. Déanfaidh an Coimisiún na nithe seo a leanas:

·beart a mholadh, laistigh d’imchlúdach CBT atá ann cheana, lena gcruthófar tacaíocht leachtachta d’fheirmeoirí de réir mar is gá, agus a mholadh go ndéanfaí réamhíocaíochtaí níos solúbtha le tairbhithe chun é a chur ar a gcumas d’fheirmeoirí leanúint dá n‑oibleagáidí airgeadais i leith banc agus soláthróirí ionchuir a chomhlíonadh sna himthosca eisceachtúla sin;

·a mholadh do na Ballstáit éiciscéim nó beart agra-chomhshaoil-aeráide nua a fhorbairt agus a mhaoiniú nó éiciscéim nó beart agra-chomhshaoil-aeráide atá ann cheana a oiriúnú faoina bPleananna Straitéiseacha CBT chun feabhas a chur ar éifeachtúlacht leasacháin, úsáid inbhuanaithe cothaitheach athchúrsáilte a spreagadh agus athléimneacht feirme a neartú, lena n‑áirítear, i gcás inarb iomchuí, trí idirghabhálacha tiomnaithe a ath-chlársceidealú agus a fhorbairt;

·a mholadh do na Ballstáit cistiú a mhéadú, laistigh d’imchlúdaigh CBT atá ann cheana, le haghaidh bearta infheistíochta a thacaíonn le húsáid leasacháin níos éifeachtúla agus níos inbhuanaithe (amhail feirmeoireacht orgánach, feirmeoireacht bheacht, etc.).

Chuirfeadh na tograí sin é ar a gcumas do na Ballstáit faoiseamh eisceachtúil tapa a thabhairt faoi dheireadh na tréimhse reatha (2027) agus a áirithiú go bhfuil cistí CBT ag tacú go héifeachtach le feirmeoirí le linn na géarchéime atá ann faoi láthair.

Déanfaidh an Coimisiún pacáiste faisnéise do na Ballstáit a chomhdhlúthú agus a scaipeadh freisin maidir leis na huirlisí atá ar fáil d’fheirmeoirí, agus acmhainní eolais ábhartha trí líonra CBT an Aontais 13  agus trí fhoilseachán sonrach maidir le torthaí taighde agus nuálaíochta ón gclár Fís Eorpach a bhaineann le leasacháin bhithbhunaithe.

Tá an deis ag na Ballstáit, faoi chistí atá ann cheana, go háirithe cistí comhtháthaithe, tacú le táirgeadh inbhuanaithe bithgháis agus bithmheatáin, i gcomhréir leis an teachtaireacht ‘AccelerateEU – Aontas Fuinnimh – Fuinneamh Inacmhainne agus Slán trí Ghníomhaíocht Luathaithe’ 14 , agus dlús á chur an tráth céanna le cur chun feidhme na mbeart ábhartha a áirítear cheana ina bPleananna Téarnaimh agus Athléimneachta. Féadfar tionscadail ar an bhfeirm agus tionscadail chomhair a chumhdach leis an tacaíocht, gléasraí atá ann cheana a iarfheistiú, aghaidh a thabhairt ar na scrogaill atá fós ann i gceadanna do shaoráidí nua, bainistiú díleáiteáin agus bunábhair inbhuanaithe a iompar ar fud na réigiún. Is féidir leis an mbithghás spleáchas ar fhuinneamh agus ar chothaithigh a laghdú, ioncam breise a ghiniúint d’fheirmeoirí, luach áitiúil a chruthú i gceantair thuaithe agus athléimneacht a mhéadú trí réitigh chiorclacha le haghaidh fuinnimh agus cothaithigh athchúrsáilte.

Thairis sin, i gcomhréir leis an teachtaireacht AccelerateEU, tá an deis ag na Ballstáit bearta spriocdhírithe, tráthúla agus sealadacha a cheapadh, lena n‑áirítear idirghabháil praghsanna, scéimeanna tacaíochta ioncaim agus dreasachtaí cánach, arb é is aidhm dóibh tacú le tionscail dianfhuinnimh, agus an dreasacht chun fuinneamh a choigilt agus an spleáchas ar bhreosla iontaise allmhairithe a laghdú á caomhnú an tráth céanna. D’fhéadfadh sé sin cuidiú le costais fuinnimh táirgeoirí leasacháin a chobhsú. Chuirfeadh sé é ar a gcumas dóibh leanúint de leasacháin dhúchasacha inacmhainne a tháirgeadh, iomaíochas na hearnála a mhéadú agus ábhair chiorclacha agus bhithbhunaithe a úsáid a thuilleadh mar bhunábhair mhalartacha. Tá sé sin i gcomhréir leis an ngníomhaíocht atá beartaithe ag an gCoimisiún chun acmhainneachtaí Eorpacha a mhapáil agus chun oibriú leis an tionscal chun aghaidh a thabhairt ar bhacainní gearrthéarmacha ar chur in úsáid.

Chun ullmhú do na bearta níos struchtúrtha a dtugtar tuairisc orthu thíos, féachfaidh an Coimisiún ar ghníomhaíochtaí gearrthéarmacha chun úsáid díleáiteán a éascú, lena n‑áirítear bosca gainimh rialála a mholadh agus a chur ar bun.

Déanfaidh an Coimisiún faireachán go tráthrialta ar fhorbairtí i margaí leasacháin na hEorpa agus an domhain agus tá sé réidh chun breithniú a dhéanamh ar bhearta trádála breise, i gcás ina bhfuil údar cuí dlíthiúil agus eacnamaíoch leo de bharr dhálaí an mhargaidh, chun feabhas a chur ar rochtain ar leasacháin ó raon níos leithne soláthróirí, agus staid na dtáirgeoirí intíre á cur san áireamh an tráth céanna, chomh maith le staid na dtíortha leochaileacha atá ag brath ar allmhairiú leasachán. D’fhéadfaí a áireamh leis sin raon feidhme na dtáirgí leasacháin a leathnú, ar táirgí iad a thairbheodh d’fhionraíocht shealadach dhleachtanna na náisiún barrfhabhair atá molta cheana féin ag an gCoimisiún 15 .

Féadfaidh an Coimisiún a iarraidh ar an gComhairle an Gníomh um Éigeandáil agus Athléimneacht an Mhargaidh Inmheánaigh 16 (Gníomh ÉAMI) a ghníomhachtú i modh forairdill nó éigeandála, faoi réir forbairtí sa mhargadh. Chuige sin, bheadh gá le leasacháin agus amhábhar a ainmniú a bhfuil gá leo chun iad a tháirgeadh mar earraí atá ábhartha i gcás géarchéime, lena gcumasófaí, mar shampla, faireachán feabhsaithe, soláthar poiblí ag an gCoimisiún thar ceann na mBallstát, iarrataí spriocdhírithe ar fhaisnéis, iarrataí a bhfuil rátáil tosaíochta ag baint leo, formheasanna níos tapúla agus bearta chun an acmhainneacht táirgeachta a leathnú, agus saorghluaiseacht leasachán sa mhargadh aonair á caomhnú an tráth céanna.

I gcás ina dtiocfadh meath breise ar an staid i dtéarmaí infhaighteacht agus inacmhainneacht leasacháin, bhreithneodh an Coimisiún bearta eile a d’fhéadfadh a bheith de chineál sealadach.

Ina theannta sin, mar chuid dá fhreagairt láithreach, tá roinnt céimeanna spriocdhírithe glactha nó fógartha ag an gCoimisiún cheana féin.

·A mhéid a bhaineann le bearta trádála, an 20 Feabhra 2026 ghlac an Coimisiún togra le haghaidh Rialachán ón gComhairle 17 lena gcuirtear ar fionraí go ceann bliana, trí tharaifchuótaí saor ó dhleacht, dleachtanna na Comhtharaife Custaim is inchurtha ar amóinia, úiré agus leasacháin áirithe eile atá bunaithe ar nítrigin agus leasacháin mheasctha ó thíortha nach an Rúis ná an Bhealarúis iad. A luaithe a ghlacfar é, neartóidh an beart earnáil agraibhia an Aontais, rud a laghdóidh costais d’fheirmeoirí agus do thionscal na leasachán trí thart ar EUR 60 milliún i ndleachtanna allmhairiúcháin a choigilt.

·Cé go bhfuil an sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha (SCCT) á thabhairt isteach de réir a chéile, thug an Coimisiún isteach eisceacht ar na rialacha caighdeánacha ríofa le haghaidh luachanna réamhshocraithe: uasmharcáil chothrom 1 % a chuirtear i bhfeidhm ar luachanna réamhshocraithe SCCT le haghaidh leasachán, atá i bhfad níos ísle ná na huasmharcálacha a úsáidtear le haghaidh earraí SCCT eile (10 %, 20 % agus 30 % in 2026, 2027 agus 2028 faoi seach). Déanfaidh an Coimisiún athbhreithniú ar na luachanna réamhshocraithe faoi mhí na Nollag 2027 ar a dhéanaí. D’fhoilsigh an Coimisiún freisin an gníomh cur chun feidhme maidir leis an gcoigeartú ar leithdháileadh saor in aisce. Foilsíodh an gníomh cur chun feidhme agus tarmligthe sin agus gníomhartha cur chun feidhme agus tarmligthe eile is gá le haghaidh thús thréimhse chinntitheach SCCT ag deireadh 2025. Soláthraíonn na rialacha sin an tsoiléireacht is gá d’allmhaireoirí chun meastachán a dhéanamh ar a neamhchosaint SCCT 18 . Cuireann an Coimisiún infhaighteacht fíoraitheoirí chun cinn freisin chun dearbhú luachanna iarbhír a éascú, rud ar dócha go mbeidh oibleagáid SCCT níos ísle mar thoradh air i gcomparáid le húsáid luachanna réamhshocraithe.

·An 22 Aibreán 2026, thíolaic an Coimisiún a theachtaireacht fuinnimh ‘AccelerateEU – Aontas Fuinnimh – Fuinneamh Inacmhainne agus Slán trí Ghníomhaíocht Luathaithe’, arb é is aidhm di earnálacha leochaileacha a chosaint láithreach ar phraghsanna arda fuinnimh agus, go fadtéarmach, praghsanna fuinnimh a laghdú go struchtúrach agus faoiseamh a sholáthar do ghnólachtaí. Aithnítear sa teachtaireacht staid shonrach na leasachán agus tagraítear inti don tábhacht a bhaineann le réitigh chiorclacha, cothaithigh athchúrsáilte agus acmhainneacht neamhshaothraithe an bhithgháis agus an bhithmheatáin.

·Tacaíonn an Coimisiún leis na glaonna ar chomhordú ar an leibhéal idirnáisiúnta, lena n‑áirítear i bhfóraim G7 agus G20, d’fhonn athródú soláthairtí a éascú, lena n‑áirítear trí chonairí trádála malartacha lena bhfeabhsaítear trédhearcacht an mhargaidh agus lena n‑áirithítear feidhmiú cuí slabhraí soláthair, trádáil a choinneáil ar oscailt agus srianta onnmhairiúcháin gan údar ar bhia agus ar phríomhábhair ionchuir talmhaíochta amhail leasacháin a sheachaint, agus slándáil dhomhanda bia á neartú an tráth céanna.

4.2. Uathriail straitéiseach agus athléimneacht a neartú sa mheántéarma: táirgeadh intíre a threisiú, spleáchais a laghdú agus dlús a chur leis an aistriú chuig leasacháin dhícharbónaithe, ísealcharbóin agus chiorclacha

Cuireann na bearta struchtúracha fadtéarmacha leis an gcur chuige a léiríodh cheana i dteachtaireacht 2022, lena n‑áirithítear nach mór slándáil an tsoláthair, slándáil bia, uathriail straitéiseach, iomaíochas tionsclaíoch agus inbhuanaitheacht a shaothrú le chéile.

Gníomhaíochtaí chun tacú le hinfhaighteacht agus inacmhainneacht

Chun spleáchas ar ionchuir breosla iontaise a laghdú, athléimneacht in aghaidh suaití seachtracha a mhéadú agus tionscal intíre an Aontais a fhorbairt, tá gá le hacmhainneacht táirgeachta leordhóthanach, táirgeadh leasacháin mhianraigh níos inbhuanaithe agus uas-scálú ar roghanna malartacha bunaithe ar fhoinsí cothaitheach ísealcharbóin, ciorclacha, athchúrsáilte agus bithbhunaithe.

4.2.1. Tionsclaíocht, soláthar agus ullmhacht

Trí Chomhpháirtíocht an Aontais um an slabhra luacha leasacháin, cuirfidh an Coimisiún dlús leis an idirphlé chun deiseanna a shainaithint chun an acmhainneacht táirgeachta a neartú agus a leathnú, aghaidh a thabhairt ar shrianta a bhaineann le fuinneamh, rochtain ar phríomh-bhunábhair agus ar phríomh-amhábhair a dhaingniú, scrogaill oibríochtúla a bhaint agus feabhas a chur ar an iomaíochas.

Tabharfaidh an Coimisiún agus an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí aird ar leith ina rannpháirtíocht le tíortha comhpháirtíochta chun éagsúlú sholáthar amóinia, úiré agus leasachán agus ábhair ionchuir ábhartha eile a chur chun cinn, don Aontas agus dá thíortha comhpháirtíochta araon, i gcomhréir le beartas trádála agus córas smachtbhannaí an Aontais, agus bonn táirgthe intíre athléimneach á chaomhnú an tráth céanna. Chun an soláthar a éagsúlú, féachfaidh an Coimisiún ar infheistíocht i dtíortha comhpháirtíochta, trí chomhpháirtíochtaí comhthairbheacha, i measc comhpháirtíochtaí eile faoi chur chuige Global Gateway 19 agus Fhoireann na hEorpa 20 , lena mbaineann táirgeadh amóinia agus leasachán orgánach bithbhunaithe chun freastal ar mhargaí áitiúla, réigiúnacha agus ar mhargaí an Aontais feadh conairí sainaitheanta le saoráidí iontaofa iompair, lóistíochta agus stórála. I gcás na hamóinia in-athnuaite, is samplaí maithe iad tionscadail infheistíochta fhéideartha nó leanúnacha Fhoireann na hEorpa maidir le giniúint hidrigine in-athnuaite i dtríú tíortha, amhail sa Namaib nó i bParagua, mar aon leis an bhféidearthacht comhar a dhéanamh leis an Úcráin maidir le bithmheatán. Dá bhrí sin, tá comhar feabhsaithe lenár gcomhpháirtithe ríthábhachtach trí úsáid a bhaint as an sruth oibre uile atá ar fáil amhail comhpháirtíochtaí cuimsitheacha, chomh maith le fóraim réigiúnacha agus iltaobhacha. Le Comharsanacht an Deiscirt agus comhpháirtithe na Murascaille go háirithe, is féidir leis an gComhshocrú don Mheánmhuir deiseanna inláimhsithe gearrthéarmacha a chruthú freisin. 

Déanfaidh an Coimisiún measúnú agus, ar an mbonn sin, tabharfaidh sé aghaidh ar na rioscaí maidir le rochtain an Aontais ar photais agus ar fhosfáit chomh maith le leasacháin fosfair agus photaise, agus déanfaidh sé na rioscaí sin a laghdú, lena n‑áirítear tríd an acmhainneacht táirgeachta intíre a choinneáil ar bun nó a threisiú, éagsúlú allmhairí a áirithiú, aghaidh a thabhairt ar riachtanais nuachóirithe agus ar shiocracha comhshaoil, trí na hathruithe rialála iomchuí a dhéanamh más gá.

Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar stoc-charnadh agus ar roghanna ullmhachta eile le haghaidh príomhleasachán agus príomhábhar ionchuir, lena n‑áirítear stoic shéasúracha nó íosta agus, i gcás inarb iomchuí, soláthar comhpháirteach nó ionstraimí eile chun athléimneacht in aghaidh suaití seachtracha a mhéadú agus chun luaineacht praghsanna a chobhsú. Rannchuideoidh an obair sin le malartuithe ábhartha maidir le hullmhacht ábhair an Aontais i líonra stoc-charntha an Aontais a cruthaíodh faoi straitéis AE um stoc-charnadh 21 , le príomhghníomhaíochtaí eile Aontas na hUllmhachta, le bosca uirlisí Ghníomh ÉAMI agus le bailiú sonraí maidir le stoic faoi na bearta trédhearcachta margaidh a mholtar thíos. Cuirfear san áireamh go hiomlán ann srianta coimhdeachta, stórála agus sábháilteachta, na héifeachtaí a d’fhéadfadh a bheith ar phraghsanna agus ar thríú tíortha leochaileacha atá ag brath ar allmhairí, agus comhsheasmhacht le hionstraimí ullmhachta cothrománacha.

4.2.2. Ciorclaíocht, comhtháthú margaidh agus dícharbónú

Is léir go bhfuil acmhainneacht ann feabhas a chur ar éifeachtúlacht cothaitheach agus ciorclaíocht i bhfeirmeoireacht an Aontais a neartú. Tá sé indéanta agus tairbhiúil an lúb in úsáid cothaitheach a dhúnadh agus táirgeadh intíre á choinneáil ar bun an tráth céanna, rud a chruthaíonn coigilteas costais, rioscaí truaillithe laghdaithe, éifeachtúlacht acmhainne fheabhsaithe agus slándáil soláthairtí.

Tacóidh an Coimisiún le forbairt agus glacadh leasachán orgánach agus roghanna malartacha ar ghnáthleasacháin neamhorgánacha, go háirithe leasacháin bhithbhunaithe, trí athchúrsáil cothaitheach, aisghabháil fosfair agus nítrigine, conairí bithmheatáin agus bithgháis, luachshocrú díleáiteáin, luachshocrú bithmhaise algaí, réitigh mhiocróbacha agus teicneolaíochtaí nuálacha eile. Cuirfidh an obair sin leis an straitéis bhithgheilleagair 22 , le cur chun feidhme na Treorach maidir le Cóireáil Fuíolluisce Uirbigh 23 agus le tionscnaimh ábhartha an gheilleagair chiorclaigh arb é is aidhm dóibh táirgeadh agus úsáid shábháilte cothaitheach aisghafa a éascú, agus iarmhair, dramhaíl, seachtháirgí a luacháil ar fud slabhraí luacha lena n‑áirítear talmhaíocht, foraoiseacht, dobharshaothrú agus an t‑iascach. Tá measúnú á dhéanamh ar bhearta ábhartha freisin i bhfianaise an Ghnímh um an nGeilleagar Ciorclach atá ar na bacáin.

Sa straitéis bhithgheilleagair le déanaí, sainaithníodh leasacháin bhithbhunaithe mar cheann de na margaí tosaigh mar roghanna malartacha ar leasacháin mhianracha thraidisiúnta. Déanfaidh an Coimisiún scrúdú ar roghanna chun sainmhínithe soiléire a sholáthar dóibh. Mar aon le deireadh a chur le bacainní rialála nó margaidh, beidh sé ina chéad chéim riachtanach sainmhíniú den sórt sin a leagan síos le haghaidh na mbeart a dtugtar tuairisc orthu thíos, arb é is aidhm dóibh margaí tosaigh a chruthú le haghaidh na dtáirgí sin. Chun dlús a chur leis an aistriú ó tháirgí leasacháin iontaise-bhunaithe go roghanna malartacha ciorclacha agus bithbhunaithe, molfaidh an Coimisiún bearta chun iomaíochas agus glacadh táirgí leasacháin bithbhunaithe a mhéadú, lena n‑áirítear bithspreagthaigh plandaí, agus moltaí Chomhghuaillíocht na gCeimiceán Criticiúil á gcur san áireamh.

I dtogra an Ghnímh um an mBith-theicneolaíocht II, ullmhóidh an Coimisiún bearta chun margaí tosaigh a chruthú le haghaidh táirgí leasacháin bithbhunaithe. Is é an cuspóir atá le margaí tosaigh den chineál sin a chruthú cásanna gnó na bpróiseas táirgthe sin a neartú agus na táirgí lena mbaineann a dhéanamh níos inacmhainne le himeacht ama. Áireofar leis sin íoscheanglais chumaisc ábhair ísealcharbóin agus/nó bithbhunaithe agus/nó sásraí eile ar thaobh an éilimh, amhail scéimeanna lipéadaithe deonacha agus sainordaitheacha.

Maidir le leasacháin bhithbhunaithe de bhunadh ainmhíoch, déanfaidh an Coimisiún athbhreithniú ar scrogaill ar chruthú margaí tosaigh den sórt sin a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar reachtaíocht an Aontais. I gcomhthéacs na meastóireachta ar an Treoir maidir le Dramhaíl 24 , déanfaidh an Coimisiún measúnú ar bhearta chun bainistiú seachtháirgí ainmhithe agus seachtháirgí eile a shimpliú, lena n‑áirítear iad siúd atá beartaithe lena n‑úsáid i ngléasra bithgháis nó i ngléasra múirínithe, agus ar úsáid talmhaíochta aoiligh atá díleáite go hanaeróbach nó múirínithe, go háirithe an bhféadfaí iad a eisiamh óna raon feidhme. Déanfaidh an Coimisiún scrúdú freisin ar an gcaoi a bhféadfaí tuilleadh feabhais a chur ar fhorálacha an Rialacháin maidir le Seachtháirgí Ainmhithe chun margú agus úsáid leasachán bithbhunaithe de bhunadh ainmhíoch a éascú. Leanfaidh an Coimisiún dá chuid oibre freisin maidir le Rialachán (AE) 2019/1009 (Rialachán an Aontais maidir le Táirgí Leasacháin) a fhorbairt a thuilleadh chun go bhféadfar raon níos leithne ábhar bithbhunaithe a úsáid i dtáirgí leasacháin an Aontais, rud a chothóidh nuálaíocht agus ciorclaíocht táirgí don mhargadh aonair.

Tá an Coimisiún ag obair chun glacadh táirgí ísealcharbóin a chur chun cinn. Sa chomhthéacs sin, tá measúnú á dhéanamh ag Comhghuaillíocht na gCeimiceán Criticiúil ar roghanna beartais chun margaí tosaigh a chruthú le haghaidh táirgí ísealcharbóin, lena n‑áirítear leasacháin nítrigine, chun an cás gnó le haghaidh infheistíocht i dtáirgeadh ísealcharbóin a neartú. Breithneoidh an Coimisiún moltaí na comhghuaillíochta maidir le bearta chun an t‑éileamh ar tháirgí ísealcharbóin, lena n‑áirítear leasacháin, a neartú.

Cuirfidh an Coimisiún é ar a gcumas do na Ballstáit freisin ionstraimí Státchabhrach a úsáid, i gcás inarb iomchuí, chun tacú le feirmeoirí leasacháin bhithbhunaithe (orgánacha) agus ísealcharbóin a úsáid agus a ghlacadh, amhail na féidearthachtaí atá ann cheana faoi na Treoirlínte maidir le Státchabhair in earnáil na talmhaíochta agus in earnáil na foraoiseachta agus i limistéir thuaithe 25 agus faoin Rialachán maidir le Blocdhíolúine i Réimse na Talmhaíochta 26 .

Tá margadh an Aontais do tháirgí leasacháin ann i gcomhthráth le córais náisiúnta leasacháin. Braitheann Rialachán an Aontais maidir le Táirgí Leasacháin ar phrionsabal an chomhchuibhithe roghnaigh, lena ndéantar foráil maidir le dreasacht saorchúrsaíochta, ar fud an Aontais, le haghaidh táirgí leasacháin ar a bhfuil an marcáil CE a chomhlíonann na critéir a leagtar amach sa Rialachán. Cé go bhféadfar marcáil CE a chur ar tháirgí a chomhlíonann Rialachán an Aontais maidir le Táirgí Leasacháin agus iad a chur i saorchúrsaíocht sa mhargadh aonair, féadfaidh monaróirí a chinneadh freisin a dtáirgí leasacháin a mhargú faoi rialacha náisiúnta ina ionad sin. I bhfianaise chreat seanbhunaithe an Aontais maidir le leasacháin neamhorgánacha, ba cheart féachaint ar chomhchuibhiú iomlán na rialacha maidir le leasacháin neamhorgánacha, chun an tairbhe is mó is féidir a bhaint as an margadh aonair, agus chun ligean do tháirgeoirí a dtáirgí a chur ar mhargadh roinnt Ballstát faoi chóras aonair, agus ar an gcaoi sin cúrsaíocht na dtáirgí sin ar fud an Aontais a mhéadú. Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar indéantacht Margadh Aonair lán-chomhtháite le haghaidh leasacháin neamhorgánacha, b’fhéidir trí leasú a dhéanamh ar an Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin.

I gcás táirgí nach gcumhdaítear leis na rialacha comhchuibhithe, braitheann monaróirí ar phrionsabal an aitheantais fhrithpháirtigh chun iad a chur ar fáil ar mhargaí Ballstát eile. Tá meastóireacht á déanamh ag an gCoimisiún ar Rialachán (AE) 2019/515 27 maidir le haitheantas frithpháirteach earraí atá ar an margadh go dleathach i mBallstát eile, lena n‑áirítear measúnú ar éifeachtacht an Rialacháin maidir le feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh le haghaidh earraí neamh-chomhchuibhithe agus páirt-chomhchuibhithe a neartú, amhail táirgí leasacháin náisiúnta. Bunaithe ar thorthaí na meastóireachta sin, breithneoidh an Coimisiún bearta leantacha.

I gcás leasacháin fhosfáiteacha, áireofar sa mheastóireacht a dhéanfaidh an Coimisiún ar Rialachán (AE) 2019/1009 athbhreithniú ar theorainnluachanna caidmiam a leagtar amach sa Rialachán. Breithneofar san athbhreithniú sin indéantacht na dteorainnluachanna sin a laghdú go leibhéal iomchuí níos ísle, agus na teicneolaíochtaí atá ar fáil agus fianaise eolaíoch maidir le tionchair ar an tsláinte agus ar an gcomhshaol á gcur san áireamh, chomh maith le hinfhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán agus slándáil an tsoláthair.

Tacóidh an Coimisiún freisin le tuilleadh oibre ar aisghabháil fosfair agus nítrigine ó shruthanna dramhaíola orgánaí, lena n‑áirítear fuíolluisce agus sloda de thionscnamh tionsclaíoch agus uirbeach, bithdhramhaíl, díleáiteán agus dramhaíl eile. Déanfaidh an Coimisiún measúnú ar an ngá atá le spriocanna athchúrsála cothaitheach a leagan síos, agus an tráth céanna leanfaidh sé de bheith réalaíoch maidir leis an méid is féidir a bhaint amach.

4.2.3. Praghsáil carbóin agus tacaíocht thionsclaíoch

Le córas trádála astaíochtaí an Aontais 28 , tá laghdú tagtha ar astaíochtaí agus spreagadh infheistíochtaí i ndícharbónú tionsclaíoch. Chun an córas a fhorlíonadh, áirithíonn SCCT nach bhfuil tionscal an Aontais neamhchosanta ar riosca sceite carbóin. Tá sé ríthábhachtach an cur chuige sin a choinneáil ar bun, ós rud é gur áirithíodh leis go bhfuil an beartas aeráide agus tionsclaíoch fite fuaite ina chéile. Cuirfidh an Coimisiún tuilleadh feabhais ar an sásra, lena n‑áirítear trí oibriú le Parlaimint na hEorpa agus leis an gComhairle ar a thograí chun dul i ngleic le rioscaí imchéimnithe SCCT a d’fhéadfadh a bheith ann ionas go dtacóidh sé go héifeachtach freisin le hearnáil leasacháin an Aontais agus, ar an gcaoi sin, go laghdóidh sé spleáchas earnála talmhaíochta iomláine an Aontais ar allmhairí.

Trí fheirmeoirí an Aontais a thabhairt isteach sa chás gnó maidir le leasacháin a tháirgtear ar bhonn intíre, trí na hamhábhair orgánacha a chur ar fáil chun táirgeadh méadaithe leasachán bithbhunaithe (orgánach), laghdófar spleáchais agus leochaileachtaí, spreagfar éileamh, agus méadófar inacmhainneacht, infhaighteacht agus intuarthacht an tráth céanna.

Faoi mhí Iúil 2026, glacfaidh an Coimisiún togra reachtach chun athbhreithniú a dhéanamh ar chóras trádála astaíochtaí an Aontais (CTA). Faoi chuimsiú an athbhreithnithe ar CTA, breithneoidh an Coimisiún na bealaí is fearr is féidir chun tacú leis an gcás gnó le haghaidh dícharbónú tionsclaíoch i ngach earnáil CTA, agus cás sonrach shlabhra luacha an leasacháin á chur san áireamh freisin. Gan teacht roimh an athbhreithniú, déanfar measúnú ar roghanna chun a áirithiú go mbeidh aon solúbthacht bhreise don tionscal coinníollach ar mhéadú ar tháirgeadh dícharbónaithe dúchasach, agus ina theannta sin ar thacaíocht a thabhairt do tháirgeadh leasachán bithbhunaithe (orgánach) agus ciorclach, agus ar infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán dúchasach san Eoraip a dhaingniú. Sa chomhthéacs sin, cuirfear san áireamh na dúshláin shonracha agus na costais bhreise atá roimh fheirmeoirí sna réigiúin is forimeallaí agus leasacháin á bhfáil acu ó mhór-roinn an Aontais nó iad á n‑allmhairiú ó thríú tíortha.

Thairis sin, mar a fógraíodh in AccelerateEU, tabharfaidh an Coimisiún cúnamh do na Ballstáit ar mian leo féachaint an bhféadfaí ioncam ó CTA AE a úsáid le haghaidh bearta spriocdhírithe lena slógtar agus lena gcuirtear dlús le hinfheistíochtaí, inter alia, i ndícharbónú tionsclaíoch agus i bhfeidhmeanna ciorclacha iartheachtacha. D’fhéadfaí a áireamh leis sin infheistíochtaí atá dírithe ar tháirgeadh leasacháin a dhícharbónú, chomh maith le réitigh chiorclacha, amhail glacadh méadaithe cothaitheach athchúrsáilte. Leanann an Coimisiún de na Ballstáit a spreagadh chun féachaint ar leithdháiltí ioncaim CTA den sórt sin.

4.2.4. Maoiniú le haghaidh taighde, nuálaíochta agus nuachóiriú

Tá infheistíochtaí sa nuálaíocht agus in uas-scálú tionsclaíoch na bpróiseas táirgthe leasacháin dhícharbónaithe fíor-riachtanach. Ba cheart na hinfheistíochtaí sin leanúint de bheith incháilithe do thacaíocht faoin gCiste don Nuálaíocht 29 agus faoin mBanc Eorpach Hidrigine agus ba cheart iad a bheith incháilithe freisin do thacaíocht faoin mBanc um Dhícharbónú Tionsclaíoch atá beartaithe, i gcomhréir le téarmaí na ndeiseanna cistiúcháin a bheidh ann amach anseo. Ní dhéantar ionadaíocht leordhóthanach ar thionscadail leasacháin, áfach, sna tionscadail a bhronntar, i gcomparáid le hearnálacha eile dianfhuinnimh. Leanfaidh an Coimisiún de bheith i dteagmháil leis an tionscal leasacháin, faisnéis a sholáthar maidir le deiseanna cistiúcháin ábhartha, lena n‑áirítear le haghaidh tionscadail dícharbónaithe ardcháilíochta, chun feabhas a chur ar rochtain na hearnála ar chistiú le haghaidh tionscadail dícharbónaithe.

Beidh an Coimisiún ag brath ar chláir atá ann cheana, lena n‑áirítear Fís Eorpach, agus an Comhghnóthas um Eoraip Bhithbhunaithe Chiorclach 30 , agus an tráth céanna féachfaidh sé ar rannchuidiú na huirlise um chomhordú iomaíochais (UCI) 31 agus na gclár cistiúcháin a bheidh ann amach anseo a mholtar faoin gcéad chreat airgeadais ilbhliantúil eile. Faoi Chomhghnóthas CBE, tá an Coimisiún i dteagmháil leis an tionscal trí thionscadail shuaitheanta a chistiú chun leasacháin bhithbhunaithe a chur in úsáid. Faoin gcomhpháirtíocht phríobháideach phoiblí, tá an Grúpa Eorpach um Chur in Úsáid Infheistíochta Bithgheilleagair 32 á chur ar bun ag an gCoimisiún, grúpa a fógraíodh sa Straitéis Bhithgheilleagair chun infheistíocht chomhordaithe a shlógadh chun uas-scálú a dhéanamh, mar shampla, ar leasacháin bhithbhunaithe.

I gcomhthéacs an athbhreithnithe ar CTA agus ar phacáiste an aontais fuinnimh atá ar na bacáin, déanfaidh an Coimisiún measúnú ar an bhféidearthacht an Ciste don Nuálaíocht agus an creat dícharbónaithe tionsclaíoch níos leithne a shlógadh ó 2028 ar aghaidh chun tacú le tionscadail a bhfuil breisluach Eorpach soiléir ag baint leo. Is féidir leis an gCiste Eorpach um Iomaíochas a bheidh ann amach anseo 33  rannchuidiú leis an gcuspóir sin freisin, go háirithe trína ionú dícharbónaithe. Tá an Coimisiún ag obair ar dhá scéim phíolótacha UCI a d’fhéadfadh a bheith ann maidir le conairí amóinia agus leasacháin bithbhunaithe atá níos nua-aimseartha agus níos ísle ó thaobh carbóin de.

Tá an Coimisiún réidh chun tacú leis na Ballstáit úsáid a bhaint, i gcás inarb iomchuí, as ionstraimí Státchabhrach lena n‑áirítear Creat Státchabhrach an Chomhaontaithe maidir le Tionsclaíocht Ghlan (CSCTG) 34 , Tionscadail Thábhachtacha ar mhaithe le Leas na hEorpa i gCoitinne (TTMLECanna), na Treoirlínte maidir leis an Aeráid, Cosaint an Chomhshaoil agus Cúnamh Fuinnimh (CEEAG) 35 , an Rialachán Ginearálta maidir le Blocdhíolúine agus an creat maidir le Státchabhair le haghaidh taighde, forbartha agus nuálaíochta 36 . Déanann an Coimisiún faireachán leanúnach ar fhorbairtí sa mhargadh chun a áirithiú go bhfuil a rialacha maidir leis an Státchabhair oiriúnach don fheidhm, lena n‑áirítear chun margaí tosaigh a chruthú le haghaidh leasacháin bhithbhunaithe (orgánacha) agus leasacháin ísealcharbóin agus iompar na gcothaitheach.

Gníomhaíochtaí chun tacú le feirmeoirí

4.2.5. Bainistiú cothaitheach níos fearr

Tá infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán ríthábhachtach d’fheirmeoirí. Éilítear leis an aistriú freisin meaitseáil níos fearr a dhéanamh idir soláthar cothaitheach agus riachtanais cothaitheach, laistigh den Aontas Eorpach agus ar leibhéal na feirme araon, trí úsáid níos éifeachtúla a bhaint as cothaithigh ar fheirmeacha. Dá bhrí sin, cuirfidh an Coimisiún chun cinn gluaiseacht cothaitheach ó réigiúin ina bhfuil barrachais struchtúracha chuig réigiúin ina bhfuil riachtanais cothaitheach laistigh den mhargadh aonair, agus srianta comhshaoil á gcur san áireamh, agus iarrfaidh sé ar na Ballstáit an rud céanna a dhéanamh. Léireofar é sin sa straitéis beostoic i gcomhréir leis an bhfís le haghaidh na talmhaíochta agus an bhia 38 , agus acmhainneacht phróiseála, riachtanais chothaitheacha réigiúnacha agus na gníomhaíochtaí ábhartha éagsúla faoin bplean sin chun iompar a chur chun cinn nó scrogaill rialála a laghdú á gcur san áireamh. D’fhéadfadh grúpaí saineolaithe, líonraí agus ardáin atá ann cheana a bheith rannpháirteach ann chun meaitseáil idir oibreoirí i réigiúin bharrachais agus easnaimh a éascú.

4.2.6. Tacaíocht le haghaidh cleachtais feirmeoireachta atá éifeachtúil ó thaobh cothaitheach de

Ní mór cleachtais feirmeoireachta atá éifeachtúil ó thaobh cothaitheach de, lena méadaítear éifeachtúlacht úsáid na gcothaitheach agus athléimneacht ar an bhfeirm, a fheabhsú agus a úsáid ar scála níos mó. Áirítear leis sin leasú éifeachtúil, leasú beacht, lena n‑áirítear uirlisí digiteacha a úsáid, sonraí satailíte agus dróin, pleanáil bainistithe cothaitheach, nuálaíocht agranamaíoch agus réitigh dhúlrabhunaithe, lena n‑áirítear feirmeoireacht orgánach agus cleachtais agra-éiceolaíocha.

Ar leibhéal na feirme, tacaíonn CBT atá ann faoi láthair cheana féin le hinfheistíochtaí sa talmhaíocht bheacht agus le feabhsuithe ar bhainistiú cothaitheach. Ba cheart leanúint de na hiarrachtaí sin laistigh de CBT a bheidh ann amach anseo 39 , mar chuid de na pleananna comhpháirtíochta náisiúnta agus réigiúnaí 40 . Tacóidh Fís Eorpach 41 , an Misean Ithreach agus a líonra de shaotharlanna beo agus CEI a bheidh ann amach anseo freisin le hiomaíochas, le gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta i réimse na talmhaíochta. Trí uirlisí agus creataí a fhorbairt amhail an compás inbhuanaitheachta ar an bhfeirm 42 nó an bosca uirlisí cúnaimh do chothaithigh 43 , soláthrófar tagairtí úsáideacha d’fheirmeoirí chun éifeachtúlacht úsáide cothaitheach a fheabhsú agus caillteanais cothaitheach a laghdú.

Chun cuidiú le feirmeoirí cothaithigh a úsáid ar bhealach níos inbhuanaithe agus níos costéifeachtaí, iarrann an Coimisiún ar na Ballstáit a seirbhísí comhairleacha feirme a leathnú chun bainistiú inbhuanaithe cothaitheach a chumhdach agus chun úsáid fhorleathan scéimeanna bainistithe cothaitheach agus faireacháin ar an bhfeirm a áireamh, amhail an uirlis inbhuanaitheachta feirme (FaST) le haghaidh cothaitheach.

Eiseoidh an Coimisiún moltaí náisiúnta CBT (chomh maith le doiciméid ábhartha eile) chun tacú leis na Ballstáit agus a bPleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnaí don tréimhse 2028-2034 á n‑ullmhú acu amach anseo, mar a mhol an Coimisiún. Féadfar a chumhdach leis na moltaí sin tacaíocht d’fheabhsuithe ar éifeachtúlacht cothaitheach, agus do chleachtais talmhaíochta lena gcaomhnaítear agus lena bhfeabhsaítear torthúlacht nádúrtha na hithreach agus lena laghdaítear an spleáchas ar leasacháin mhianracha, amhail feirmeoireacht orgánach, uainíocht agus éagsúlú na mbarr, barra fosaithe nítrigine, brat fásra ithreach, etc. Beidh sé d’aidhm ag an tacaíocht na cleachtais sin a chothú agus, an tráth céanna, cuidiú le praghsanna bia a dhéanamh inacmhainne do thomhaltóirí.

Tacóidh an Coimisiún leis na Ballstáit bearta ábhartha CBT a cheapadh maidir le bainistiú feabhsaithe cothaitheach laistigh de CBT a bheidh ann amach anseo, mar a mholtar. Mar shampla, d’fhéadfadh na Ballstáit scéim aistrithe éifeachtúlachta shonrach a cheapadh a bheadh dírithe ar chothaithigh mar chuid de na gníomhaíochtaí agra-chomhshaoil agus aeráide. D’fhéadfaí an méid seo a leanas, mar shampla, a áireamh sa scéim aistrithe sin: (i) cothromaíochtaí cothaitheach a dhéanamh; (ii) spriocanna maidir le barrachas nítrigine agus/nó ionadú leasachán sintéiseach; (iii) oiliúint; (iv) athrú ar bharra/éagsúlú barr; agus (v) infheistíochtaí i mbraiteoirí agus in innealra le haghaidh feirmeoireacht bheacht.

Cuirfidh an Coimisiún saothrú barr fosaithe nítrigine chun cinn freisin mar chuid den phlean próitéine atá ar na bacáin a fógraíodh san fhís le haghaidh na talmhaíochta agus an bhia.

4.2.7. Cumasóirí rialála agus deiseanna ioncaim comhlántacha

Cuireann ábhair RENURE (nítrigin aisghafa ó aoileach) é ar a gcumas d’fheirmeoirí i Limistéir Leochaileacha ó thaobh Níotráite de níos mó leasachán mianrach a ionadú gan an bonn a bhaint de chosaint uisce, a bhuí leis an leasú a rinneadh le déanaí ar Threoir an Aontais maidir le Níotráití 44 . Is féidir leis na Ballstáit an rogha nua sin a thógáil cheana féin ina gCláir Ghníomhaíochta faoin Treoir maidir le Níotráití faoi seach.

Tá an Coimisiún ag obair ar an bhféidearthacht sin a leathnú chuig díleáiteáin, i bhfianaise a n‑éifeachtúlachta níos airde ná aoileach amh, amhail cineálacha áirithe díleáiteán leachtach, lena bhfuil gealladh faoin acmhainneacht na critéir cháilíochta a chomhlíonadh, trí Acht RENURE a leathnú, le coimircí comhshaoil iomchuí. Tá obair ullmhúcháin sa treo sin ar siúl cheana féin, agus é d’aidhm aici réitigh a sholáthar ar an láthair faoin gcéad séasúr fáis eile.

Foilseoidh an Coimisiún an mheastóireacht ar an Treoir maidir le Níotráití go luath freisin, ina bhféachtar ar dhea-chleachtais éifeachtacha agus acmhainneacht simpliúcháin a shainaithint. Déanfaidh sé obair leantach ar an meastóireacht sin trí shoiléiriú a dhéanamh ar conas rialacha a dhéanann difear d’inmharthanacht feirme a chur chun feidhme, amhail feirmeoireacht féilire, coimeád taifead agus pleanáil leasacháin d’fheirmeacha beaga, chun cuidiú leis na Ballstáit an Treoir a chur chun feidhme ar bhealach níos comhréirí agus i gcomhréir le dálaí aeráide.

Ina theannta sin, foilseoidh an Coimisiún a thuarascáil 4 bliana maidir le cur chun feidhme na Treorach maidir le Níotráití.

Thairis sin, mar chuid de straitéis athléimneachta uisce an Aontais, cuideoidh bosca uirlisí cúnaimh go luath leis na Ballstáit cur chuige comhleanúnach agus éifeachtúil a ghlacadh maidir le bainistiú cothaitheach, agus gach ionchur agus aschur cothaitheach ar leibhéal na habhantraí á gcur san áireamh.

Téann cleachtais feirmeoireachta a mhéadaíonn ábhar orgánach san ithir agus a laghdaíonn astaíochtaí ithreach chun tairbhe do thorthúlacht na hithreach san fhadtéarma agus cuidíonn siad le húsáid leasacháin a laghdú. Trí chritéir cháilíochta an Aontais a leagan amach agus próisis faireacháin agus tuairiscithe a leagan síos, is é is aidhm don Rialachán maidir le hAistrithe Carbóin agus Feirmeoireacht Charbóin (ACFC) 45  infheistíocht dheonach san fheirmeoireacht charbóin a éascú agus ioncam forlíontach a sholáthar d’fheirmeoirí. Tá modheolaíochtaí deimhniúcháin á n‑ullmhú ag an gCoimisiún faoi láthair le haghaidh aistriú carbóin agus laghdú astaíochtaí ithreach sa talmhaíocht agus san agrafhoraoiseacht.

Féachfaidh an Coimisiún ar conas cóineasú inmheánach níos dlúithe a áirithiú idir creat ACFC agus an plean leasacháin, trí chonairí a chruthú lena gcumasófar ioncam CTA agus feirmeoireacht charbóin luach saothair a thabhairt d’fheirmeoirí as leasacháin a úsáid ar bhealach níos éifeachtúla, lena n‑áirítear cothaithigh athchúrsáilte agus leasacháin ísealcharbóin. Chruthódh sé sin samhail ghnó don fheirmeoireacht charbóin le hionchais mhargaidh chobhsaí agus láidre le haghaidh creidmheasanna carbóin talmhaíochta, rud a d’fhéadfadh éileamh struchtúrach agus fadtéarmach margaidh a ghiniúint agus a bheadh ina shruth mór ioncaim breise do na feirmeoirí.

Chun dlús a chur leis an uas-scálú, breithneoidh an Coimisiún glao uile-Aontais a sheoladh ar thionscadail ACFC lena dtabharfaí luach saothair d’fheirmeoirí as úsáid leasacháin níos éifeachtúla agus lena gcúiteofaí iad as na costais bhreise a bhaineann le leasacháin bhithbhunaithe (orgánacha) agus ísealcharbóin. Chun cur chuige comhpháirtíochta príobháidí poiblí a fheabhsú agus infheistíochtaí cuideachtaí príobháideacha i dtionscadail ACFC a mhealladh, d’fhéadfaí tuilleadh tacaíochta ó na Ballstáit nó ranníocaíocht ó CEI amach anseo a bhreithniú.  Chun tarraingteacht ACFC a mhéadú, leis an athbhreithniú a dhéanfar go luath ar mhodheolaíocht ACFC, ba cheart an raon feidhme agus an bhreisíocht a choigeartú chun go mbeidh an margadh creidmheasa carbóin in ann bainistiú cothaitheach níos fearr agus úsáid mhéadaithe leasachán bithbhunaithe (orgánach) agus ísealcharbóin a chur chun cinn go héifeachtach.

GNÍOMHAÍOCHTAÍ CHUN TACÚ LE hINTUARTHACHT

4.3. Trédhearcacht, idirphlé agus fianaise bheartais a neartú ar fud shlabhra soláthair na leasachán

Chun margadh leasacháin dea-fheidhmiúil a bhaint amach, tá gá le faisnéis níos fearr, faisnéis mhargaidh níos láidre agus idirphlé struchtúrtha idir lucht ceaptha beartas agus páirtithe leasmhara ar fud an tslabhra luacha. Léiríodh le suaití i ndiaidh a chéile sa mhargadh leasacháin luach na sonraí cothrom le dáta maidir le praghsanna, lasta, costais fuinnimh, allmhairí, éaradh táirgeachta, stoic agus úsáid acmhainneachta. Chuir siad i dtábhacht freisin an gá atá le fianaise níos soiléire maidir leis an gcaoi a gcuirtear na costais – mar aon le beartais an Aontais a dhéanann difear dóibh – ar aghaidh chuig feirmeoirí. Trí thrédhearcacht an mhargaidh a mhéadú, i gcomhréir le rialacha iomaíochta, trí idirphlé le páirtithe leasmhara a fheabhsú agus trí uirlisí anailíseacha a fhorbairt, is féidir freagairt láithreach agus ceapadh beartais fhadtéarmaigh níos fearr a chur chun cinn.

Ar na cúiseanna sin, d’eagraigh an Coimisiún idirphlé ardleibhéil maidir le leasacháin an 13 Aibreán 2026, inar tugadh le chéile an tionscal leasacháin, feirmeoirí agus páirtithe leasmhara ábhartha eile sa slabhra. Leanfar den idirphlé beartais sin, a leathnófar chuig na Ballstáit, a eagrú chun tacú leis an gComhpháirtíocht chun plé a dhéanamh ar na srianta rialála agus airgeadais a dhéanann difear do sholáthar, do tháirgeadh, do mhargú agus d’úsáid leasachán, agus béim ar leith á leagan ar tháirgí leasacháin bithbhunaithe agus athchúrsáilte, ar leasacháin ísealcharbóin agus ar na bacainní a chuireann bac ar chinntí glactha feirmeoirí.

Oibreoidh an Coimisiún freisin chun trédhearcacht an mhargaidh leasacháin agus acmhainneacht luathrabhaidh a mhéadú. Áireofar leis sin obair chun a áirithiú go mbeidh faisnéis iontaofa atá cothrom le dáta ar fáil le haghaidh na bpríomhtháirgí leasacháin de réir an Bhallstáit maidir le méideanna táirgeachta agus acmhainneacht táirgeachta, praghsanna díola, agus stoic, d’fhonn feabhas a chur ar fheidhmiú an mhargaidh inmheánaigh, agus rialacha Iomaíochta an Aontais, rúndacht ghnó agus an gá atá leis an ualach riaracháin ar chuideachtaí agus ar údaráis phoiblí araon a íoslaghdú á n‑urramú go hiomlán an tráth céanna. Go háirithe, mura leordhóthanach fós an fhaisnéis a bhailítear trí mhodhanna eile, molfaidh an Coimisiún creat comhréireach a áireamh sa Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin nó in aon Ghníomh iomchuí eile chun faisnéis mhargaidh a bhailiú go córasach. Le trédhearcacht mhéadaithe sa mhargadh, trí thagarmharcanna praghais neamhspleácha b’fhéidir, soláthrófar bonn níos láidre do mhargaí todhchaíochtaí agus d’ionstraimí fálaithe eile, rud a chuideoidh le páirtithe leasmhara ar fud an tslabhra soláthair leasacháin neamhchosaint ar luaineacht praghsanna a bhainistiú.

Feidhmeoidh Faireachlann Mhargadh na Leasachán mar an príomhardán le haghaidh faisnéis mhargaidh, malartú sonraí praghsanna agus bailiú fianaise. Neartófar a ról trí fheabhas a chur ar bhailiú sonraí maidir le feidhmiú an mhargaidh, praghsanna agus stoic. Cuirfidh sé le gníomhaíochtaí ullmhachta, le cur chun feidhme agus le measúnú iar-iniúchta faoin bplean gníomhaíochta seo.

Leanfaidh an Coimisiún d’fhaireachán a dhéanamh ar an iomaíocht i margadh leasacháin an Aontais agus d’ionstraimí dhlí na hiomaíochta a chur i bhfeidhm i gcás inarb iomchuí. Beidh sé ar an airdeall i gcónaí maidir le haon tásca ar chomhaontuithe nó ar chleachtais fhrithiomaíocha san earnáil leasacháin.

Tá gá freisin le bonn fianaise níos láidre maidir le tionchar an chreata rialála leasacháin ar fheirmeoirí. Dá bhrí sin, déanfaidh an Coimisiún grinnmheastóireacht ar an gcaoi a gcuirtear costais a bhaineann le SCCT agus CTA ar aghaidh sna praghsanna leasacháin a íocann feirmeoirí agus ar deireadh thiar ar phraghsanna bia. Cuirfidh sé feabhas ar an mbonn fianaise maidir le forbairtí praghsanna ar leibhéal na feirme ar bhonn níos leithne.

Ar an leibhéal domhanda, leanfaidh an tAontas de bheith rannpháirteach i gcreataí comhair idirnáisiúnta, amhail Córas Faisnéise na Margaí Talmhaíochta (AMIS) lena gcuirtear trédhearcacht agus comhordú an mhargaidh chun cinn i margaí domhanda agraibhia. Tá an Coimisiún tiomanta i gcónaí na sonraí agus an tacaíocht uile is gá a sholáthar do rúnaíocht AMIS chun faireachán a dhéanamh ar mhargaí leasacháin.

Conclúid

Liostaítear sa teachtaireacht seo gníomhaíochtaí a bhfuil tionchar acu chun aghaidh a thabhairt ar an ngéarú atá ag teacht ar phraghsanna leasacháin faoi láthair agus chun soláthairtí a dhaingniú le haghaidh na mblianta amach romhainn. Is é is aidhm dó tacú le feirmeoirí agus leis an tslándáil bia sa ghearrthéarma agus leagtar amach ann gníomhaíochtaí meántéarmacha chun dlús a chur le teacht chun cinn margaidh le haghaidh bithleasacháin dhúchasacha dhícharbónaithe agus inacmhainne agus chun acmhainneacht táirgeachta intíre a dhaingniú. Déanann sé amhlaidh trí uirlisí éagsúla a úsáid: uirlisí rialála, uirlisí airgeadais, dreasachtaí margaidh agus praghsáil carbóin. Is é an cuspóir atá ann slabhra luacha na leasachán agus an bhainistithe cothaitheach a neartú, lena mbeidh táirgeoirí Eorpacha táirgí leasacháin agus feirmeoirí na hEorpa ag obair le chéile i gcomhpháirtíocht agus tairbheoidh siad de níos mó athléimneachta, níos mó intuarthachta agus, ar deireadh, níos mó luacha a chruthófar san Eoraip.

Tabharfar bearta a leagtar amach sa teachtaireacht seo ar aghaidh mar a léirítear san amchlár, agus beidh an Coimisiún ag brath ar an bParlaimint agus ar an gComhairle, ar na Ballstáit, ar an tionscal agus ar pháirtithe leasmhara feirmeoireachta chun na bearta a chur chun feidhme sa chleachtas. Bainfidh sé úsáid as Faireachlann Mhargadh na Leasachán, idirphlé leanúnach agus na próisis anailíseacha agus earnála ábhartha chun tacú le cur chun feidhme, ullmhacht, bailiú fianaise agus faireachán.

Tríd an bplean gníomhaíochta sin a chur chun feidhme, beidh an tAontas níos ullmhaithe do shuaití amach anseo agus neartóidh sé a sheasamh chun rannchuidiú le córais agraibhia dhomhanda.

(1)

 Teachtaireacht ón gCoimisiún, Infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán a áirithiú, COM(2022) 590 final/2 an 9 Samhain 2022,  EUR-Lex - 52022DC0590(01) - GA - EUR-Lex .

(2)

 Plean Gníomhaíochta RESourceEU – Dlús a chur lenár straitéis amhábhar criticiúil chun dul in oiriúint do réaltacht nua, COM/2025/945 final an 3 Nollaig 2025, EUR-Lex - 52025DC0945 - GA - EUR-Lex .

(3)

Is ó allmhairí a thagann 25 % go 30 % d’ídiú leasachán nítrigine san Aontas, thart ar 35-45 % d’ídiú potaise san Aontas agus thart ar 70 % d’ídiú leasachán fosfáiteach san Aontas; foinse: teachtaireacht ón gCoimisiún – Infhaighteacht agus inacmhainneacht leasachán a áirithiú.

(4)

  https://energy.ec.europa.eu/publications/accelerateeu-energy-union-affordable-and-secure-energy-through-accelerated-action_ga .

(5)

Bhí na costais leasacháin sin beagán níos mó ná 7 % de na costais ionchuir d’earnáil feirmeoireachta an Aontais in 2024 agus 2025, tar éis beagnach 9 % in 2022, an leibhéal is airde riamh; Sonraí ó chuntais eacnamaíochta na talmhaíochta (CET) de chuid Eurostat.

(6)

An líonra sonraí um inbhuanaitheacht feirme (LSIF), cosnaíonn leasachán 24 % d’ábhair ionchuir idirmheánacha agus 16 % d’ábhair ionchuir iomlána in 2023 d’fheirmeoirí barr curaíochta.

(7)

Is é an fosú nítrigine is cúis le thart ar 1,5 % d’astaíochtaí CO2 an Aontais (thart ar 50-60 Mt CO2 in aghaidh na bliana).

(8)

  Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha – Cánachas agus an tAontas Custaim ; tá tús curtha le cur chun feidhme SCCT ina thréimhse chinntitheach in 2026. Déanfar athbhreithniú ar an sásra i dtuarascáil in 2027.

(9)

  https://www.fao.org/newsroom/detail/fao-chief-economist-warns-of-severe-global-food-security-risks-from-disruption-to-strait-of-hormuz-trade-corridor/en .

(10)

Rialachán (AE) 2019/1009

(11)

  Leasacháin – Talmhaíocht agus forbairt tuaithe – An Coimisiún Eorpach .

(12)

  https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_26_894 .

(13)

  Líonra CBT an Aontais .

(14)

Teachtaireacht ón gCoimisiún, AccelerateEU – Aontas Fuinnimh – Fuinneamh Inacmhainne agus Slán trí Ghníomhaíocht Luathaithe, COM(2026) 370 final.

(15)

  Clár Dhoiciméid an Choimisiúin – COM(2026)99 .

(16)

Rialachán (AE) 2024/2747 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Deireadh Fómhair 2024 lena mbunaítear creat beart a bhaineann le héigeandáil sa mhargadh inmheánach agus le hathléimneacht an mhargaidh inmheánaigh agus lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 2679/98 ón gComhairle (Gníomh um Éigeandálaí sa Mhargadh Inmheánach agus Athléimneacht an Mhargaidh Inmheánaigh) (Téacs atá ábhartha maidir le LEE), Rialachán - AE - 2024/2747 - GA - EUR-Lex , is infheidhme ón 29 Bealtaine 2026 ar aghaidh.

(17)

  Clár Dhoiciméid an Choimisiúin – COM(2026)99 .

(18)

  Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2025/2620 . Le haghaidh na bliana 2026, foilsítear praghsanna ráithiúla ar thairseach ghréasáin SCCT .

(19)

  Global Gateway – an Coimisiún Eorpach .

(20)

  Tionscnaimh Fhoireann na hEorpa - Comhpháirtíochtaí Idirnáisiúnta - an Coimisiún Eorpach .

(21)

  Stoc-charnadh – Cosaint Shibhialta Eorpach agus Oibríochtaí um Chabhair Dhaonnúil .

(22)

Creat Straitéiseach le haghaidh Bithgheilleagar Iomaíoch Inbhuanaithe san Aontas, COM(2025) 960 final, EUR-Lex - 52025DC0960 - GA - EUR-Lex .

(23)

Treoir (AE) 2024/3019 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 27 Samhain 2024 maidir le cóireáil fuíolluisce uirbigh (athmhúnlú) (Téacs atá ábhartha maidir le LEE), Treoir - AE - 2024/3019 - GA - EUR-Lex .

(24)

 Treoir 2008/98/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Samhain 2008 maidir le dramhaíl agus lena n‑aisghairtear Treoracha áirithe (Téacs atá ábhartha maidir le LEE), EUR-Lex - 02008L0098-20251016 - EN - EUR-Lex .

(25)

Teachtaireacht ón gCoimisiún - Treoirlínte maidir le Státchabhair in earnáil na talmhaíochta agus in earnáil na foraoiseachta agus i limistéir thuaithe (IO C 485, 21.12.2022, lch. 1, EUR-Lex - 02022XC1221(01)-20240305 - GA - EUR-Lex ).

(26)

Rialachán (AE) 2022/2472 ón gCoimisiún an 14 Nollaig 2022 lena ndearbhaítear go bhfuil catagóirí áirithe cabhrach in earnálacha na talmhaíochta agus na foraoiseachta agus i gceantair thuaithe comhoiriúnach don mhargadh inmheánach agus Airteagail 107 agus 108 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh á gcur i bhfeidhm (IO L 327, 21.12.2022, lch. 1, ELI:  http://data.europa.eu/eli/reg/2022/2472/oj ).

(27)

 Rialachán (AE) 2019/515 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 19 Márta 2019 maidir le haitheantas frithpháirteach earraí atá ar an margadh go dleathach i mBallstát eile agus lena n‑aisghairtear Rialachán (CE) Uimh. 764/2008 (Téacs atá ábhartha maidir le LEE)

(28)

  Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais (CTA AE) – Gníomhú ar son na hAeráide – An Coimisiún Eorpach .

(29)

  An Ciste don Nuálaíocht – Gníomhú ar son na hAeráide – An Coimisiún Eorpach .

(30)

  Baile | an Comhghnóthas um Eoraip Bhithbhunaithe Chiorclach (Comhghnóthas CBE) .

(31)

  An Compás Iomaíochais – an Coimisiún Eorpach .

(32)

  Grúpa Eorpach um Chur in Úsáid Infheistíochta Bithgheilleagair: cnámh droma airgeadais thodhchaí bhithbhunaithe na hEorpa a thógáil | an Comhghnóthas um Eoraip Bhithbhunaithe Chiorclach (Comhghnóthas CBE) .

(33)

  Fás – An Ciste Eorpach um Iomaíochas: cuidiú leis an Eoraip infheistíocht níos cliste a dhéanamh, dul san iomaíocht ar bhealach níos láidre agus freagairt níos tapúla do dhúshláin gheopholaitiúla .

(34)

Teachtaireacht ón gCoimisiún, Creat le haghaidh bearta Státchabhrach chun tacú leis an gComhaontú maidir le Tionsclaíocht Ghlan (Creat Státchabhrach an Chomhaontaithe maidir le Tionsclaíocht Ghlan), C/2025/3602.

(35)

 Teachtaireacht ón gCoimisiún, Treoirlínte maidir le Státchabhair le haghaidh na haeráide, chosaint an chomhshaoil agus an fhuinnimh 2022, C/2022/481, EUR-Lex - 52022XC0218(03) - GA - EUR-Lex .

(36)

 Teachtaireacht ón gCoimisiún, Creat do Státchabhair le haghaidh taighde agus forbartha agus nuálaíochta, 2022/C 414/01, C/2022/7388, EUR-Lex - 52022XC1028(03) - GA - EUR-Lex .

(37)

Amhail pobal cleachtais Comhtháthaithe le haghaidh Aistrithe (C4T) nó Líonra Eorpach na nÚdarás Comhshaoil agus Bainistíochta (ENEA-MA)

(38)

 Fís le haghaidh na Talmhaíochta agus an Bhia – Earnáil tharraingteach feirmeoireachta agus agraibhia a mhúnlú le chéile le haghaidh na nglúnta atá le teacht, COM(2025) 75 final an 19 Feabhra 2025, EUR-Lex - 52025DC0075 - GA - EUR-Lex .

(39)

Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear na coinníollacha maidir le tacaíocht ón Aontas don Chomhbheartas Talmhaíochta a chur chun feidhme le haghaidh na tréimhse ó 2028 go 2034, COM(2025) 560 final, EUR-Lex - 52025PC0560 - GA.

(40)

  An Ciste Eorpach um chomhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach, um thalmhaíocht agus ceantair thuaithe, um iascach agus gnóthaí muirí, um rathúnas agus um shlándáil – an Coimisiún Eorpach .

(41)

  Fís Eorpach – clár cistiúcháin an Aontais don taighde agus don nuálaíocht .

(42)

Is é is aidhm don chompás inbhuanaitheachta ar an bhfeirm, mar a fógraíodh san fhís le haghaidh na talmhaíochta agus an bhia, castacht na comhlíontachta a laghdú trí chead a thabhairt d’fheirmeoirí a roghnaíonn a bheith rannpháirteach faireachán agus taifeadadh a dhéanamh ar shonraí inbhuanaitheachta aon uair amháin agus trí chomhroinnt sonraí le comhlachtaí poiblí agus le cuideachtaí príobháideacha a éascú. Chuideodh sé freisin le cinnteoireacht maidir le gníomhaíochtaí ar son an chomhshaoil agus na haeráide a ghlacadh chun feabhas a chur ar fheidhmíocht ar leibhéal na feirme.

(43)

Ina straitéis maidir le hathléimneacht uisce, d’fhógair an Coimisiún go lainseálfadh sé bosca uirlisí cúnaimh do na Ballstáit in 2026-2027 chun tacú le gníomhaíochtaí chun truailliú cothaitheach a laghdú, lena n‑áirítear trí shamhaltú feabhsaithe, léarscáileanna idirghníomhacha agus malartuithe dea-chleachtas.

(44)

 Treoir 91/676/CEE ón gComhairle an 12 Nollaig 1991 maidir le huiscí a chosaint ar thruailliú níotráití ó fhoinsí talmhaíochta Treoir - 91/676 - EN - EUR-Lex

(45)

Rialachán (AE) 2024/3012.

AN COIMISIÚN EORPACH

Strasbourg, 19.5.2026

COM(2026) 310 final

IARSCRÍBHINN

a ghabhann leis an

TEACHTAIREACHT ÓN gCOIMISIÚN CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA, CHUIG AN gCOMHAIRLE, CHUIG COISTE EACNAMAÍOCH AGUS SÓISIALTA NA hEORPA AGUS CHUIG COISTE NA RÉIGIÚN

Plean Gníomhaíochta an Leasacháin: Comhpháirtíocht chun infhaighteacht, inacmhainneacht agus uathriail straitéiseach a áirithiú i leasacháin dhúchasacha an Aontais

Príomhghníomhaíochtaí

Feabhas a chur ar an rochtain atá ag feirmeoirí ar leasacháin inacmhainne: gníomhaíochtaí gearrthéarmacha

1.Tacaíocht eisceachtúil spriocdhírithe a sholáthar do na feirmeoirí is mó a ndéantar difear dóibh trí ionstraimí atá ann cheana faoin gcomhbheartas talmhaíochta, agus pacáiste spriocdhírithe CBT a mholadh lena gcuirfear é ar a gcumas do na Ballstáit an úsáid is mó is féidir a bhaint as an tacaíocht atá ar fáil faoi phleananna straitéiseacha CBT atá ann faoi láthair, lena n‑áirítear scéim leachtachta nua, réamhíocaíochtaí, éiciscéim nua nó choigeartaithe nó beart agra-chomhshaoil-aeráide nua nó coigeartaithe chun éifeachtúlacht leasacháin agus bearta infheistíochta a mhéadú chun tacú le húsáid éifeachtúil leasacháin, etc.). [R2 2026]

2.Féachaint ar bhearta gearrthéarmacha chun úsáid díleáiteán a éascú, amhail Gníomh RENURE a leathnú. [R3 2026 ]

3.Comhpháirtíocht slabhra luacha leasachán de chuid an Aontais a lainseáil idir táirgeoirí leasacháin, feirmeoirí agus na Ballstáit chun intuarthacht agus cobhsaíocht a sholáthar, agus chun comhar a éascú ar fud an tslabhra luacha trí idirphlé beartais tréimhsiúil. [ó R3 2026] 

4.Úsáid a bhaint as an gcreat státchabhrach sealadach le haghaidh táirgeoirí príomhúla talmhaíochta a ndéanann géarchéim an Mheánoirthir difear dóibh, rud a chomhlánaíonn na huirlisí státchabhrach atá ann cheana. [arna ghlacadh an 29 Aibreán]

5.Tacú le tionscadail bhithgháis agus bhithmheatáin agus aghaidh a thabhairt ar scrogaill chistiúcháin, uas-scálaithe, ceadaithe agus iompair, i gcomhréir leis an teachtaireacht AccelerateEU. [ó R2 2026 ar aghaidh]

6.I gcás ina bhfuil údar dlíthiúil agus eacnamaíoch leis, agus ina bhfuil údar leis de bharr dhálaí an mhargaidh, breithniú a dhéanamh ar bhearta trádála breise chun feabhas a chur ar an rochtain ar leasacháin ó raon níos leithne soláthróirí agus staid na dtáirgeoirí intíre á cur san áireamh an tráth céanna, chomh maith le staid na dtíortha leochaileacha atá ag brath ar allmhairiú leasachán. [ó R2 2026 ar aghaidh]

7.Breithniú a dhéanamh ar ghníomhachtú mhodh forairdill nó éigeandála an mhargaidh inmheánaigh a mholadh i gcomhréir leis an nGníomh um Éigeandálaí agus Athléimneacht sa Mhargadh Inmheánach, más gá. [ó R2 2026 ar aghaidh] 

Gníomhaíochtaí chun tacú le hinfhaighteacht leasachán: bearta struchtúracha

8.Éagsúlú foinsí amóinia, úiré agus leasachán agus ionchur eile a chur chun cinn i gcomhthéacs rannpháirtíochtaí idirnáisiúnta, féachaint ar infheistíochtaí trí chomhpháirtíochtaí comhthairbheacha, i measc nithe eile faoi straitéis Global Gateway agus i gcur chuige Fhoireann na hEorpa, measúnú a dhéanamh ar rioscaí an tslabhra soláthair maidir le rochtain an Aontais ar photais, ar charraig fosfáite agus ar leasacháin ghaolmhara agus bearta a shainaithint chun athléimneacht an tsoláthair a neartú más gá. [ó 2026 ar aghaidh]

9.Measúnú a dhéanamh ar stoc-charnadh agus ar roghanna ullmhachta eile le haghaidh príomhleasachán agus príomhionchur, lena n‑áirítear moltaí ar leibhéal na feirme. [ó 2026 ar aghaidh]

10.Measúnú a dhéanamh ar indéantacht mhargadh aonair lán-chomhtháite le haghaidh leasacháin neamhorgánacha tríd an Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin a leasú agus athbhreithniú a dhéanamh ar aitheantas frithpháirteach le haghaidh táirgí eile más iomchuí. [R2 2027]

11.Chun an bealach a réiteach le haghaidh margaí tosaigh i gcomhair táirgí leasacháin bithbhunaithe agus táirgí ísealcharbóin, scrúdú a dhéanamh ar roghanna chun leasacháin bhithbhunaithe (orgánacha) agus leasacháin mhianracha ísealcharbóin a shainiú, féachaint ar cheanglais chumaisc agus sásraí lipéadaithe, athbhreithniú a dhéanamh ar scrogaill rialála sa Treoir maidir le Dramhaíl, sa Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin, sa Rialachán maidir le Seachtháirgí Ainmhithe agus sa Ghníomh um an nGeilleagar Ciorclach. [ó R3/R4 2026 ar aghaidh]

12.Tuarascáil maidir le teorainnluachanna caidmiam le haghaidh leasacháin fosfáite, agus rioscaí sláinte agus comhshaoil agus indéantacht theicniúil, inacmhainneacht agus slándáil an tsoláthair á gcur san áireamh. [R3 2026] 

13.Tacú le tuilleadh oibre ar íosráta comhcheangailte athúsáide agus athchúrsála d’fhosfar ó shloda séarachais agus ó fhuíolluisce uirbeach agus measúnú a dhéanamh ar an ngá atá le spriocanna nítrigine. [R1 2028]

14.Athbhreithniú a dhéanamh ar an Treoir Eorpach maidir le Córas Trádála Astaíochtaí, chun tacú leis an gcás gnó le haghaidh dícharbónú tionsclaíoch, agus staid shonrach an tslabhra luacha leasacháin á cur san áireamh, inter alia, leanúint de bheith i dteagmháil leis an tionscal leasacháin ionas go dtairbhíonn sé de rochtain níos fearr ar chistiú le haghaidh tionscadail táirgthe leasacháin dhícharbónaithe, taighde, nuálaíocht agus tacaíocht mhéadaithe do leasachán bithbhunaithe agus do chonairí amóinia in-athnuaite a threisiú. [ó Iúil 2026 ar aghaidh]

15.Obair leantach a dhéanamh leis an bParlaimint agus leis an gComhairle maidir le bearta chun teacht timpeall SCCT a sheachaint. [ó 2026 ar aghaidh]

Gníomhaíochtaí chun tacú le feirmeoirí

16.Moltaí náisiúnta CBT a eisiúint, lena bhféadfaí scéim aistrithe éifeachtúlachta shonrach a chumhdach a bheadh dírithe ar chothaithigh [R1 2027]. Ina dhiaidh sin, tacú leis na Ballstáit bearta aistrithe bainistithe cothaitheach a cheapadh a bhféadfaí tacú leo faoi na Pleananna Comhpháirtíochta Náisiúnta agus Réigiúnaí chun feabhas a chur ar éifeachtúlacht úsáide cothaitheach, spleáchas ar leasacháin mhianracha a laghdú agus/nó tacú go díreach le feirmeoirí aistriú chuig leasacháin bhithbhunaithe agus ísealcharbóin, mar shampla, agus oibriú leis na Ballstáit chun seirbhísí comhairleacha feirme a neartú chun tacú le réitigh oibríochtúla phraiticiúla a bhaineann go sonrach leis an bhfeirm. [ó 2028]

17.Cur chun feidhme comhréireach na Treorach maidir le Níotráití a éascú a mhéid a bhaineann leis na cleachtais feirmeoireachta féilire, atá oiriúnaithe níos fearr do na dálaí aeráide atá ag athrú chun gur féidir aoileach, díleáiteán agus leasacháin a leathadh ar an mbealach is iomchuí.[R4 2026]

18.Modheolaíochtaí deimhniúcháin feirmeoireachta carbóin a ghlacadh atá fabhrach do thionscadail atá bunaithe ar úsáid éifeachtúil leasacháin agus ar ghlacadh leasachán bithbhunaithe agus ísealcharbóin trí raon feidhme leathnaithe agus breisíocht. [R3 2026]

19.Saothrú barr fosaithe nítrigine a chur chun cinn sa phlean próitéine. [R3 2026] 

20.Gluaiseacht cothaitheach ó réigiúin ina bhfuil barrachais struchtúracha chuig réigiúin ina bhfuil riachtanais cothaitheach laistigh den mhargadh aonair a chur chun cinn, mar a shonraítear sa straitéis beostoic. [R3 2026]

Trédhearcacht, idirphlé agus fianaise bheartais a neartú ar fud shlabhra soláthair na leasachán

21.Oibriú chun trédhearcacht an mhargaidh leasacháin agus infhaighteacht faisnéise atá cothrom le dáta agus iontaofa a mhéadú le haghaidh na bpríomhtháirgí leasacháin ag na Ballstáit maidir le méideanna táirgeachta agus acmhainneacht táirgeachta, praghsanna díola agus stoic. Má mheastar gur gá sin, molfaidh an Coimisiún creat comhréireach a áireamh sa Rialachán maidir le Táirgí Leasacháin nó in aon Ghníomh iomchuí eile chun faisnéis mhargaidh a bhailiú go córasach. [R4 2026]

22.Faireachán a neartú trí Fhaireachlann Mhargadh na Leasachán mar ardán le haghaidh faisnéis mhargaidh, praghsanna agus stoc. [buan]

23.Meastóireacht a dhéanamh ar thabhairt ar aghaidh costais a bhaineann le SCCT agus CTA i bpraghsanna leasacháin a íocann feirmeoirí agus fianaise ar fhorbairtí ar phraghsanna ar leibhéal na feirme a neartú. [R1 2027]

24.Faireachán a dhéanamh ar iomaíocht i margadh leasacháin an Aontais agus ionstraimí dhlí na hiomaíochta a chur i bhfeidhm i gcás inarb iomchuí. [buan]

25.Rannpháirtíocht sa chomhar idirnáisiúnta, go háirithe i gCóras Faisnéise na Margaí Talmhaíochta (AMIS). [buan]