AN COIMISIÚN EORPACH

An Bhruiséil,29.6.2023

COM(2023) 356 final

TUARASCÁIL ÓN gCOIMISIÚN CHUIG AN gCOMHAIRLE AGUS CHUIG PARLAIMINT NA hEORPA

An chéad tuarascáil dhébhliantúil maidir le cur chun feidhme an Chur Chuige Dhomhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta

1.Réamhrá

I gcomhthéacs domhanda arb iad is sainghnéithe ann teannas geopholaitiúil méadaithe agus an ilroinnt mhéadaithe ar shlabhraí soláthair an domhain mar thoradh air sin, tá dúshlán roimh an Aontas Eorpach foinsí soláthair amhábhar criticiúil agus fuinnimh ghlain a éagsúlú agus a ionadú. Ní mór dó freisin borradh a chur faoina chumas féin maidir le ceannasacht theicneolaíoch i ndlúthchaidreamh le comhpháirtithe iontaofa, agus ar an gcaoi sin a neamhspleáchas straitéiseach oscailte a áirithiú.

Admhaítear i bplean tionsclaíoch an Chomhaontaithe Ghlais 1 an gá atá le méadú mór a dhéanamh ar fhorbairt theicneolaíoch, ar mhonaraíocht agus ar shuiteáil táirgí glan‑nialasachta agus soláthair fuinnimh sna deich mbliana amach romhainn. Tá an Eoraip ina príomhghníomhaí sa nuálaíocht agus tá eolaithe agus taighdeoirí den scoth aici. Ag tógáil ar na láidreachtaí sin, oibríonn an Coimisiún le comhpháirtithe chun teicneolaíochtaí glan‑nialasachta a fhorbairt agus a úsáid, le cur chuige atá oscailte ach treallúsach.

Sa teachtaireacht uaidh maidir leis an gCur Chuige Domhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta (T&N) 2 , chuir an Coimisiún straitéis i láthair chun comhar idirnáisiúnta T&N a dhoimhniú bunaithe ar oscailteacht agus ar urraim do chearta agus do luachanna bunúsacha. D’athdhearbhaigh an Chomhairle gealltanas an Aontais maidir le hoscailteacht sa chomhar idirnáisiúnta T&N, agus é ag féachaint san am céanna le cothroime iomaíochta agus oscailteacht chómhalartach chothrom a bhaint amach 3 , agus chuir Parlaimint na hEorpa i dtábhacht an gá atá ann comhar iltaobhach riailbhunaithe a fhorbairt, inar cheart ról ríthábhachtach a bheith ag T&N 4 .

Cuirtear an Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda chun feidhme trí chomhar déthaobhach le tíortha aonair a mhodhnú, trí fhéachaint le hoscailteacht chómhalartach agus cothroime iomaíochta a bhaint amach. An tráth céanna, tacaíonn an Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda le comhpháirtíochtaí iltaobhacha chun réitigh nua ar dhúshláin dhomhanda a sholáthar agus athléimneacht an Aontais a mhéadú. Tá sé ríthábhachtach don Global Gateway 5 , straitéis an Aontais maidir le hinfheistíocht a threisiú ar fud an domhain sa digitiú, aeráid agus fuinneamh, iompar, sláinte, oideachas agus taighde.

Is í seo an chéad tuarascáil dhébhliantúil ina ndéantar dul chun cinn i dtreo chuspóirí na Teachtaireachta maidir le Cur Chuige Domhanda a mheas. Tugtar léargas inti ar sheasamh an Aontais maidir le comhar idirnáisiúnta T&N i réimsí téamacha. Cuimsítear inti freisin machnamh ar thaidhleoireacht eolaíochta chun an Cur Chuige Domhanda maidir le T&N a chomhtháthú tuilleadh i mbeartas eachtrach agus slándála an Aontais 6 .

2.Gealltanas an Aontais a athdhearbhú maidir le hoscailteacht idirnáisiúnta agus luachanna bunúsacha sa taighde agus sa nuálaíocht

2.1 Luachanna agus prionsabail maidir le comhar idirnáisiúnta T&N

Sonraítear sa Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda gur cheart luachanna agus prionsabail bhunúsacha atá mar bhonn faoi chomhar idirnáisiúnta T&N a phlé le comhpháirtithe idirnáisiúnta trí idirphlé iltaobhach. D’fhormhuinigh an Chomhairle an cur chuige sin i dtrí shraith de chonclúidí ón gComhairle a bhaineann le T&N 7 , agus formhuiníodh é freisin le Dearbhú Marseille 8 maidir le comhar idirnáisiúnta in T&N. D’óstáil an Coimisiún an chéad chruinniú den idirphlé iltaobhach i bhformáid fhíorúil an 8 Iúil 2022, ar ar fhreastail ionadaithe ó 46 thír agus ó roinnt eagraíochtaí idirnáisiúnta 9 agus eagraíochtaí páirtithe leasmhara Eorpacha.

Tá an t‑idirphlé á chur chun feidhme trí cheardlanna a dhírítear ar luachanna agus ar phrionsabail T&N 10 , arb é is aidhm dóibh téarmaíocht choiteann a phlé, taithí ar chur chun feidhme praiticiúil a roinnt agus dea-chleachtas a shainaithint. Cuirtear san áireamh sa phlé an Comhshocrú T&N san Eoraip 11 agus obair i bhfóraim idirnáisiúnta amhail G7, G20, an Chomhairle Taighde Dhomhanda, an OECD agus UNESCO agus tógann siad ar an gComhshocrú agus ar an obair sin. Déanfar an t‑aschur ó na ceardlanna a chomhdhlúthú trí chruinnithe ‘athbhreithnithe’, a thionólfar le linn 2023, agus trí imeacht aireachta in 2024 le rannpháirtíocht bheartaithe ionadaithe ó thíortha agus ó eagraíochtaí a bhfuil baint acu leis an idirphlé iltaobhach.

Bhí an tAontas Eorpach an‑ghníomhach freisin maidir le saoirse acadúil a chosaint, go háirithe tríd an tionscadal Inspireurope+ arna mhaoiniú trí ghníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCAnna) faoi Fhís Eorpach. Is é is aidhm don tionscadal comhar trasnáisiúnta a éascú trí dhea-chleachtas a neartú agus a scaipeadh maidir le tacú le taighdeoirí atá i mbaol, mar gheall ar iarmhairtí phaindéim COVID-19 mar shampla, gabháil cumhachta láidir na hAfganastáine ag réimeas de facto an Taliban nó an cur faoi chois inmheánach sa Rúis nó imeacht éigeantach ón Rúis mar gheall go raibh siad i gcoinne fhogha na tíre faoin Úcráin 12 .

Tá an tAontas ar thús cadhnaíochta maidir le cleachtais eolaíochta oscailte a chur chun cinn agus a ghlacadh trí thionscnaimh um chomhoibriú idirnáisiúnta, amhail an Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte. Tá an tionscnamh um Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte bainteach freisin le comhar dé-réigiúnach agus déthaobhach, amhail iniúchadh a dhéanamh ar naisc fhéideartha le hArdán Eolaíochta Oscailte na hAfraice. Rannchuidíonn an tAontas Eorpach freisin le hailíniú agus comhoibriú idirnáisiúnta maidir leis an eolaíocht oscailte trí chomhchathaoirleacht a dhéanamh ar ghrúpa oibre tiomnaithe de chuid an G7. Tá gá fós le beartais, rialacha agus gníomh a ailíniú tuilleadh ar bhonn idirnáisiúnta le haghaidh comhroinnt oscailte eolais eolaíoch agus sonraí taighde le haghaidh prionsabal lena dtreoraítear athruithe ar mheasúnú taighde, mar shampla faoin gComhghuaillíocht chun Measúnú Taighde a Chur Chun Cinn.

Tá ról níos mó ná riamh ag an taidhleoireacht eolaíochta 13 sa lá atá inniu ann, mar gheall ar roinnt tosca amhail na tosca seo a leanas: an chastacht atá ag méadú maidir le dúshláin dhomhanda, na mbrúnna ar an gcoimíneacht dhomhanda, tionchar na dteicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn, an chomhthéacs slándála domhanda, go háirithe le cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, agus an tóir ar neamhspleáchas straitéiseach oscailte agus ar cheannasacht theicneolaíoch an Aontais. Ní na hiarrachtaí taidhleoireachta eolaíochta san Aontas comhordaithe fós den chuid is mó, tá siad gan sineirgí agus gan cur chuige uile-Aontais 14 .. Le heasnaimh den sórt sin cruthaítear leochaileacht i dtimpeallacht gheopholaitiúil, eolaíoch agus theicneolaíoch atá ag athrú go tapa, agus gníomhaithe idirnáisiúnta eile ag baint úsáid as taidhleoireacht eolaíochta ar bhealach i bhfad níos spriocdhírithe.

D’iarr an Chomhairle freisin ar an gCoimisiún agus ar an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí clár oibre Eorpach maidir le taidhleoireacht eolaíochta a fhorbairt ina conclúidí maidir leis an gCur Chuige Domhanda agus maidir le rialachas an Limistéir Eorpaigh Taighde (LET) amach anseo. Ó phlé a rinneadh i bhFoghrúpa Fhóram LET maidir leis an gCur Chuige Domhanda agus le grúpaí éagsúla páirtithe leasmhara, tháinig ceithre cholún um thaidhleoireacht eolaíochta chun cinn 15 agus táthar ag leanúint le plé ar an mbonn sin, laistigh d’institiúidí an Aontais agus le páirtithe leasmhara ábhartha.

2.2. An ghné idirnáisiúnta le Fís Eorpach agus a beartas comhlachais

Tá comhar idirnáisiúnta T&N riachtanach chun rochtain ar thalann, eolas, bonneagair agus margaí ar fud an domhain a áirithiú, chun dul i ngleic go héifeachtach le dúshláin dhomhanda agus chun gealltanais dhomhanda a chur chun feidhme. Tá an tAontas ina mhórchatalaíoch le haghaidh idirnáisiúnú T&I, le Fís Eorpach – clár réimse an Aontais um thaighde agus um nuálaíocht – ag mealladh taighdeoirí, nuálaithe agus cuideachtaí atá dian ar eolas 16 .

Tá oscailteacht don domhan ina Trádmharc de chuid Fís Eorpach. Is féidir le comhpháirtithe ó gach cearn den domhan páirt a ghlacadh i dtionscadail chomhoibríocha. Cé is moite de chúpla cás, tá comhpháirtithe ó thíortha ísealioncaim agus meánioncaim incháilithe go huathoibríoch do mhaoiniú ón Aontas, agus táthar ag súil go ginearálta go soláthróidh tíortha tionsclaithe a maoiniú féin i gcomhair tionscadal.

Sa chéad dá chlár oibre débhliantúla maidir le Fís Eorpach (le haghaidh 2021-22 agus 2023-24), rinne thart ar 21 % de na hábhair thaighde chomhoibríocha go léir comhar idirnáisiúnta a spreagadh go gníomhach. Seoladh tionscnaimh shonracha freisin, a dhírigh ar chomhar leis an Afraic agus le tíortha na Meánmhara Theas. Is iad gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie (MSCAnna) an chomhpháirt is idirnáisiúnta i bhFís Eorpach 17 agus tá siad riachtanach chun comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta a bhunú idir eagraíochtaí T&N. I measc na dtaighdeoirí aonair a roghnaíodh faoi chomhaltachtaí iardhochtúireachta MSCA, tá 38 % díobh as lasmuigh den Aontas 18 . Agus iad fréamhaithe, i measc eile, le Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na Náisiún Aontaithe, tá gné láidir idirnáisiúnta ag baint le misin Fís Eorpach 19 (féach roinn 4).

Faoi Fís Eorpach, lean an tAontas le rochtain thrasnáisiúnta ar bhonneagair thaighde a mhaoiniú, lena n‑áirítear na cinn atá á reáchtáil ag Airmheán Comhpháirteach Taighde an Choimisiúin 20 , d’úsáideoirí ó thríú tíortha. Cuireann an tAontas Eorpach cláir rochtana idirnáisiúnta chun cinn laistigh de Ghrúpa G7 d’oifigigh shinsearacha maidir le bonneagair thaighde dhomhanda 21 . In 2022, thacaigh an Coimisiún agus na Ballstáit le Dearbhú Brno 22 , arb é is aidhm dó éiceachóras domhanda bonneagar taighde a chothú.

Cé go raibh Cláir Réime roimhe seo oscailte do chomhlachas thíortha comharsanachta an Aontais Eorpaigh, den chéad uair riamh, tugtar deis le Fís Eorpach do thríú tíortha atá lonnaithe áit ar bith ar domhan a chomhlachú, áiteanna a bhfuil cumas maith acu san eolaíocht, sa teicneolaíocht agus sa nuálaíocht 23 agus a roinneann comhluachanna leis an Aontas. Is í an Nua-Shéalainn an chéad tír lasmuigh de chomharsanacht dhíreach an Aontais inar tugadh an chaibidlíocht um chomhlachas chun críche i mí na Nollag 2022. Tá an chaibidlíocht le Ceanada ar siúl faoi láthair agus fógraíodh seoladh na caibidlíochta le Poblacht na Cóiré ag an gCruinniú Mullaigh idir an tAontas agus an Chóiré i mí na Bealtaine 2023. Tá tús féideartha na caibidlíochta leis an tSeapáin á bhreithniú freisin.

I gcomharsanacht an Aontais, dearbhaítear le Fís Eorpach an deis do thríú tíortha a bhaineann le Comhlachas Saorthrádála na hEorpa (CSTE) ar comhaltaí iad den Limistéar Eorpach Eacnamaíoch, do thíortha aontacha, do thíortha is iarrthóirí agus do thíortha is iarrthóirí ionchasacha, agus do thíortha a bhaineann le beartas comharsanachta na hEorpa comhlachú leis an gclár. Go dtí seo, tá 16 thír páirteach sa chlár: An Albáin, an Airméin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, Oileáin Fharó, an tSeoirsia, an Íoslainn, Iosrael, an Chosaiv*, Poblacht na Moldóive, Montainéagró, an Mhacadóin Thuaidh, an Iorua, an tSeirbia, an Túinéis, an Tuirc agus an Úcráin 24 . Tá tuilleadh oibre á dhéanamh ag an Aontas ar an bpróiseas comhlachais leis an Ríocht Aontaithe a thabhairt i gcrích, agus tá caibidlíocht fhoirmiúil ar siúl le Maracó.

3.Cur chuige domhanda an Aontais maidir le T&N a athchothromú: i dtreo cothroime iomaíochta agus cómhalartachta

Le paindéim COVID-19 agus an comhthéacs geopholaitiúil atá ag athrú go tapa léiríodh na rioscaí tromchúiseacha a bhaineann le spleáchais an Aontais i roinnt earnálacha straitéiseacha 27 . Iarrtar leis sin go dtabharfaí aird ar an dóigh a ndáiltear acmhainneacht theicneolaíoch ar mhórghníomhaithe eacnamaíocha 28 . Éilítear le ceannasacht theicneolaíoch an t‑eolas eolaíoch is gá chun teicneolaíochtaí criticiúla a chruthú, a oibriú agus a thuiscint, agus rochtain ar na comhpháirteanna agus na hábhair is gá chun na teicneolaíochtaí a aistriú ón tsaotharlann go dtí an margadh 29 .

Le hAirteagal 22(5) den Rialachán maidir le Fís Eorpach, is féidir rannpháirtíocht a theorannú d’eintitis dhlítheanacha atá bunaithe i mBallstáit nó i dtíortha comhlachaithe sonraithe nó i dtríú tíortha eile mar a shainítear sa chlár oibre chun sócmhainní straitéiseacha, leasanna, uathriail nó slándáil an Aontais a chosaint. Féadfar srianta a chur i bhfeidhm freisin ar eintitis atá bunaithe i dtíortha atá incháilithe ach atá á rialú go díreach nó go hindíreach ag tír neamh-incháilithe nó ag eintiteas atá bunaithe i dtír neamh-incháilithe. Bhí an rannpháirtíocht teoranta faoi Airteagal 22(5) maidir le 49 n‑ábhar i gclár oibre 2021-22 agus maidir le 31 ábhar i gclár oibre 2023-24, a raibh 4 % agus 3.5 % faoi seach de bhuiséid na gclár oibre sin i gceist leo 30 . Baineadh úsáid as forálacha Airteagal 22(5) maidir le hábhair a bhaineann le taighde candamach, leis an spás agus le hamhábhair chriticiúla. Tá úsáid Airteagal 22(5) eisceachtúil agus tá údar cuí leis.

I gcás inarb iomchuí agus ina bhfuil údar cuí leis, ceadaítear le hAirteagal 22(6) den Rialachán maidir le Fís Eorpach critéir incháilitheachta bhreise a chur isteach chun ceanglais shonracha beartais nó cineál agus cuspóirí na gníomhaíochta a chur san áireamh. Bhain an Coimisiún leas a bhaint as an Airteagal sin le tríú tíortha i gcás inar measadh nach raibh na coinníollacha creata lena n‑áirithítear cothroime iomaíochta sa chomhar T&N i bhfeidhm.

Lena áirithiú go gcomhlíonfaidh gníomhaíochtaí a dhéantar faoi chlár Fís Eorpach na rialacha slándála is infheidhme i gcomhréir le hAirteagal 20(1) den Rialachán maidir le Fís Eorpach, chuir an Coimisiún nós imeachta um ghrinnfhiosrúchán slándála chun feidhme maidir le tionscadail lena mbaineann faisnéis íogair nó rúnaicmithe, nó faisnéis nó ábhair atá faoi réir srianta slándála náisiúnta. Mar thoradh ar an staid gheopholaitiúil atá ann faoi láthair, tháinig méadú ar an éileamh ar nós imeachta um ghrinnfhiosrúchán slándála i gcomhair na dtionscadal go léir sa chlár Fís Eorpach.

D’fhoilsigh an Coimisiún treoirlínte maidir le dul i ngleic le trasnaíocht eachtrach T&N 31 . Leagtar amach sa doiciméad sin na dea-chleachtais chun tacú le hinstitiúidí ardoideachais an Aontais agus le heagraíochtaí a dhéanann taighde maidir lena saoirse acadúil, a sláine agus a neamhspleáchas institiúideach a chosaint, chomh maith lena dtorthaí agus lena sócmhainní taighde. Laistigh de Mheitheal G7 SIGRE 32 , d’fhorbair an Coimisiún, in éineacht le comhpháirtithe a bhfuil an dearcadh céanna acu agus atá aige féin, comhphrionsabail slándála taighde.

Chun borradh a chur faoin luach a chruthaítear ó eolas, ghlac an Chomhairle Moladh maidir le treoirphrionsabail le haghaidh luachshocrú eolais 33 . Tá gá le feasacht an phobail eolaíoch maidir le bainistiú sócmhainní intleachtúla, lena n‑áirítear cearta maoine intleachtúla, chun úsáid agus cur chun feidhme éifeachtach an eolais a chur chun cinn, agus chun rochtain ar shócmhainní atá faoi chosaint maoine intleachtúla agus comhroinnt na sócmhainní sin a dhéanamh níos éasca. Chun comhoibriú maidir le caighdeáin dhomhanda a threisiú, féadfaidh an Coimisiún féachaint le comhordú méadaithe a dhéanamh le comhpháirtithe a bhfuil an dearcadh céanna acu agus atá aige féin, ag bain leas as moltaí an Choimisiúin maidir leis an gcód cleachtais le haghaidh sócmhainní intleachtúla a bhainistiú agus maidir leis an gcód cleachtais maidir le caighdeánú 34 .

4.Iarrachtaí domhanda a chomhthiomsú chun dul i ngleic le dúshláin dhomhanda le chéile

4.1.Iarrachtaí domhanda a threorú i dtreo aistriú cóir glas

Chun an Comhaontú Glas don Eoraip a bhaint amach, tá sé ríthábhachtach go ndéanfaí tuilleadh dul chun cinn eolaíoch chun caipiteal nádúrtha a chosaint agus a athbhunú, an geilleagar agus an tionscal a dhícharbónú le ceimiceáin agus ábhair atá sábháilte agus inbhuanaithe trí dhearadh, truailliú a chosc agus a laghdú, ár mbonneagar a nuachóiriú agus a athléimneacht a mhéadú, sláinte agus folláine an phobail a chosaint, agus córais inbhuanaithe bia agus uisce a dhearadh. Mar chuid dá chuid iarrachtaí aistriú cóir glas cuimsitheach a chothú agus i gcomhréir leis an straitéis Global Gateway 35 agus le gealltanais idirnáisiúnta eile, thacaigh an tAontas freisin lena thíortha comhpháirtíochta le rochtain a fháil ar shonraí comhshaoil agus chun faireachán agus tuairisciú a dhéanamh ar an dul chun cinn trí thionscnaimh arb é is aidhm dóibh eolas agus acmhainní a neartú agus an comhéadan idir beartas agus eolaíocht a threisiú.

Sa Teachtaireacht Chomhpháirteach maidir le rialachas idirnáisiúnta 36 na n‑aigéan cuireadh i dtábhacht an gá le heolas faoi na haigéin a fhorbairt chun na haigéin a chosaint agus a bhainistiú go hinbhuanaithe. Agus an cuspóir sin á chur san áireamh, shínigh an Coimisiún dearbhú polaitiúil 37 thar ceann an Aontais lena mbunaítear Comhghuaillíocht an Atlantaigh Uile um Thaighde ar an Aigéan leis an Airgintín, leis an mBrasaíl, le Ceanada, le Cabo Verde, le Maracó, leis an Afraic Theas agus leis na Stáit Aontaithe. Ag teacht le raon feidhme idirnáisiúnta an mhisin ‘Athshlánaigh ár nAigéan agus ár nUiscí faoi 2030’ de chuid Fís Eorpach déantar gníomhaíochtaí comhair idirnáisiúnta laistigh de Theach Solais an Atlantaigh-an Artaigh agus de Theach Solais na Meánmhara, chomh maith le tíortha comhpháirtíochta na Mara Duibhe.

Faoin tionscnamh Mission Innovation 38 , chuir an Coimisiún luathú an aistrithe fuinnimh ghlain chun cinn i gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip. Trína bheith ina chomhcheannaire ar mhisean na hidrigine glaine, tá sé beartaithe ag an gCoimisiún iomaíochas costais na hidrigine glaine a mhéadú trína costais ó cheann go ceann a laghdú agus trí 100 gleann hidrigine ar a laghad a fhorbairt ar fud an domhain faoi 2030. Le tacaíocht ón misean ‘cathracha atá neodrach ó thaobh na haeráide de agus cathracha cliste’ de chuid Fís Eorpach, tá an Coimisiún ina chomhcheannaire ar misean na nAistrithe Uirbeacha freisin chun oibriú le 300 cathair ar fud an domhain chun a bhfíseanna glan‑nialasachta a neartú, gníomhaíocht a mhéadú agus cur chun feidhme a luathú.

Ar an leibhéal iltaobhach, sholáthair an Coimisiún tacaíocht atá bunaithe ar fhianaise le haghaidh ceapadh beartas, mhúnlaigh sé na cláir oibre agus rannchuidigh sé le hobair roinnt eagraíochtaí, lena n‑áirítear: an Grúpa um Fhaire na Cruinne – maidir le húsáid níos fearr a bhaint as sócmhainní Eorpacha um fhaire na Cruinne (amhail Copernicus); an Fóram Idirnáisiúnta Bithgheilleagair agus fóraim eile an chomhair iltaobhaigh – maidir leis an mbithgheilleagar; an Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide – maidir le heolaíocht na haeráide; an tArdán Idir-Rialtasach maidir le Beartas Eolaíochta um Sheirbhísí Bithéagsúlachta agus Éiceachórais agus Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an mBithéagsúlacht 39 - maidir leis an mbithéagsúlacht; an Painéal Idirnáisiúnta um Bainistiú Acmhainní agus an Chomhghuaillíocht Dhomhanda maidir leis an nGeilleagar Ciorclach agus le hÉifeachtúlacht Acmhainní 40 ; tionscnamh na Náisiún Aontaithe maidir le Córais Bhia; agus an Chomhpháirtíocht Dhomhanda um Ithir de chuid na Náisiún Aontaithe trí mhisean Fís Eorpach ‘A soil deal for Europe’.

Faoin Bauhaus Eorpach Nua (NEB), bhunaigh an Coimisiún ardán idirnáisiúnta bainistíochta eolais chun faisnéis a roinnt faoi chaighdeáin, treoir agus deiseanna maoiniúcháin d’fhonn gnéithe na hinbhuanaitheachta, an chuimsithe agus na haeistéitice/cháilíocht an eispéiris i bhfoirgnimh agus i spásanna poiblí a chomhtháthú. Tá tionscnaimh áirithe oscailte d’eintitis ó thríú tíortha, faoi réir coinníollacha éagsúla rannpháirtíochta: Comhphobal Bauhaus Eorpach Nua, Saotharlann Bauhaus Eorpach Nua, Duaiseanna Bauhaus Eorpach Nua, agus deiseanna maoiniúcháin Bauhaus Eorpach Nua faoi chláir an Aontais Eorpaigh 41 .

4.2.An t‑aistriú digiteach a chur chun cinn

Tá cumas láidir ag an Aontas maidir le taighde agus maidir le forbairt thionsclaíoch, go háirithe sna hearnálacha gluaisteán, teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide, agus sláinte, agus tá traidisiún láidir aige maidir le taighde chandamach agus maidir le róbataic. Cé go bhfuil cumas láidir ag an Aontas maidir le hardmhonarú agus ardábhair, is gá spleáchais straitéiseacha a laghdú sna príomhréimsí teicneolaíochta agus sna slabhraí luacha, amhail intleacht shaorga, olltiomsú sonraí, néalríomhaireacht, cibearshlándáil, cumarsáid shlán, róbataic agus micrileictreonaic. Beidh rialáil, rialachas agus caighdeánú teicneolaíochtaí digiteacha ina dtosca ríthábhachtacha chun deiseanna digiteacha a uasmhéadú, agus na dúshláin nó na bagairtí a bhaineann leo á laghdú 44 .

Tacaíonn an tAontas le tíortha i mbéal forbartha agus tíortha atá ag teacht chun cinn, agus aird ar leith á tabhairt ar an Afraic, trí nascacht dhigiteach a cothú trí phacáistí geilleagair dhigitigh a mhaoinítear trí thionscnaimh Fhoireann na hEorpa 45 . Tá na pacáistí sin deartha chun samhail d’fhorbairt dhigiteach dhuinelárnach a chur chun cinn. Mhéadaigh an tAontas an méid tacaíocht thugann sé i gcomhair tionscadail um rolladh amach agus nascacht leathanbhanda freisin agus chuir sé lárionaid sonraí réigiúnacha ar bun chun seirbhísí spásbhunaithe a sholáthar san Afraic, i Meiriceá Laidineach agus sa Mhuir Chairib, agus san Áise, de réir na straitéise Global Gateway 46 . Rinneadh dul chun cinn freisin maidir le bunú bhrainsí réigiúnacha an Mhoil um Dhigitiú don Fhorbairt (D4D) 47 , go háirithe san Afraic, i Meiriceá Laidineach agus sa Mhuir Chairib, agus i réigiúin na hÁise agus an Aigéin Chiúin. Le seoladh na Comhghuaillíochta Digití le stáit Mheiriceá Laidinigh agus Mhuir Chairib in 2023, threisigh an tAontas an chomhpháirtíocht dhigiteach dhéréigiúnach chun aghaidh a thabhairt ar an mbearna dhigiteach agus chun aistriú digiteach cuimsitheach a bhaint amach sa réigiún.

Trí chomhpháirtíochtaí agus comhghuaillíochtaí a bhunú le tíortha a bhfuil an dearcadh céanna acu, is féidir leis an Aontas caighdeáin theicneolaíochta idirnáisiúnta eiticiúla, shábháilte agus chuimsitheacha a mhúnlú 48 . Bhí an tAontas ina cheannródaí domhanda sa phlé idirnáisiúnta maidir le cosaint sonraí (an Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí, an Gníomh um Rialachas Sonraí), maidir le geilleagar ardán (an Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha, an Gníomh um Margaí Digiteacha), maidir le hintleacht shaorga iontaofa dhuinelárnach (an Gníomh um an Intleacht Shaorga) agus maidir le cearta agus saoirsí ar líne (an Gníomh um Shaoirse na Meán, Dearbhú maidir le todhchaí an idirlín, Dearbhú Eorpach maidir le cearta agus prionsabail dhigiteacha). Tá caibidlíocht déanta aige i gcomhlachtaí iltaobhacha 49 chun feabhas a chur ar fheidhmiú an gheilleagair dhigitigh ar fud an domhain agus chun luachanna an Aontais a chur chun cinn ar fud an domhain. Cuireann sé cibearspás domhanda, oscailte, seasmhach agus slán chun cinn bunaithe ar mheas ar an dlí idirnáisiúnta agus ar noirm, rialacha agus prionsabail neamhcheangailteacha maidir le hiompar freagrach stáit.

4.3.Comhar maidir le sláinte dhomhanda a neartú

I straitéis sláinte domhanda an Aontais 50 , sainaithnítear T&N mar phríomhchumasóirí le haghaidh sláinte níos fearr, mar aon le digitiú agus lucht saothair oilte. Ghabhann an chéad tuarascáil ar ullmhacht maidir le staid na sláinte leis an straitéis sin 51 , inar gcuirtear i dtábhacht an dul chun cinn atá déanta i réimsí na hullmhachta agus na freagartha, lena n‑áirítear sa chomhar idirnáisiúnta T&N, ó thosaigh paindéim COVID-19, ina ndírítear go háirithe ar fhrithbhearta leighis.

Lean an Coimisiún lena chomhar leis an Luasaire um Rochtain ar Uirlisí COVID-19 (ACT‑ A) 52  agus le heagraíochtaí idirnáisiúnta maoiniúcháin T&N um shláinte a bhfuil an dearcadh céanna acu, laistigh agus lasmuigh den Eoraip, trí chomhpháirtíochtaí Eorpacha agus comhghuaillíochtaí idirnáisiúnta 53 . Chuir an Coimisiún dlús leis na hullmhúcháin do chomhpháirtíochtaí Eorpacha nua le comhpháirtithe idirnáisiúnta 54 agus lean sé le tacaíocht a thabhairt do rannpháirtíochtaí idirnáisiúnta ar an leibhéal réigiúnach, amhail tionscnamh PerMed AE-na hAfraice idir an tAontas Eorpach agus tíortha san Afraic 55 .

Is é an ‘Sláinte Dhomhanda EDCTP3’ an tríú clár den Chomhpháirtíocht maidir le Trialacha Cliniciúla idir Tíortha Eorpacha agus Tíortha i mBéal Forbartha agus bunaítear é mar chomhghnóthas faoi Fhís Eorpach 56 . Agus ballraíocht atá ag fás ag baint leis lena n‑áirítear 15 thír Eorpacha agus 25 thír san Afraic faoi láthair, tá sé mar aidhm ag an gcomhghnóthas dlús a chur le forbairt chliniciúil táirgí teicneolaíochta sláinte nua nó feabhsaithe chun galair thógálacha a bhaineann le bochtaineacht agus cinn a ndéantar siléig iontu a shainaithint, a chóireáil agus a chosc, lena n‑áirítear galair atá ag teacht chun cinn agus galair atá ag teacht chun cinn arís, san Afraic Fho-Shahárach. Le gach deontas maidir le Sláinte Domhanda EDCTP3 ceanglaítear ar thairbhithe a áirithiú go gcuirfear na táirgí nó na seirbhísí arna bhforbairt a bhuí le staidéir chliniciúla ar fáil, go mbeidh siad inacmhainne agus inrochtana don phobal ar théarmaí córa réasúnta.

4.4.An nuálaíocht a chur chun cinn

Leis an Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda aithnítear an tábhacht a bhaineann le comhar idirnáisiúnta sa nuálaíocht agus cuirtear comhpháirtíochtaí nuálaíochta idirnáisiúnta a mbíonn an bua ag gach taobh chun cinn le tíortha agus le réigiúin a sholáthraíonn oscailteacht chómhalartach maidir le fiontraíocht agus infheistíocht, mar shampla le páirtithe leasmhara sna Stáit Aontaithe (Silicon Valley) agus san Afraic (clár oibre nuálaíochta AA-AE).

Cuireann gné idirnáisiúnta an chláir oibre Eorpaigh nua um nuálaíocht 57 le tallann ar fud an domhain a chothú, a mhealladh agus a choinneáil agus le páirt a thabhairt do phríomh-chomhpháirtithe i gcur chun feidhme tionscnamh ábhartha. Ina leith sin teastaíonn creat chun fiontraithe eachtracha a mhealladh, lena n‑áirítear láimhseáil níos fabhraí maidir le cothromas, nósanna imeachta simplithe um liostú, go mbeidh níos mó caipitil ar fáil ó infheisteoirí institiúideacha agus go mbeidh níos mó deiseanna ar fáil do mhná in infheisteoirí fiontair.

Neartaítear tuilleadh for-rochtain dhomhanda an Aontais ar an nuálaíocht le gníomhaíochtaí na hInstitiúide Eorpaí um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht (EIT), a rinne a creat straitéiseach a nuashonrú le déanaí chun é a ailíniú leis an Teachtaireacht maidir leis an gCur Chuige Domhanda 58 . Ag an am céanna, tá an Chomhairle Nuálaíochta Eorpach (CNE) ag cur a gcláir um aontaí trádála eachtraí chun cinn, rud a chuidíonn le tairbhithe CNE a straitéis tráchtálaithe a chur chun cinn i margaí eachtracha agus leas a bhaint as deiseanna gnó ag na haontaí trádála idirnáisiúnta is mó tóir.

5.Comhar le tíortha agus le réigiúin tosaíochta a mhodhnú

5.1.Comhar le tíortha tionsclaithe nach bhfuil san Aontas agus le geilleagair atá ag teacht chun cinn a neartú

Rinneadh an comhar leis na <g Stáit Aontaithe a neartú go mór i gcomhréir leis an uaillmhian a leagtar amach sa Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda agus sa Teachtaireacht Chomhpháirteach maidir le clár oibre nua AE-SAM don athrú domhanda 61 . Ag an gcruinniú mullaigh idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe i mí an Mheithimh 2021, seoladh go foirmiúil an Chomhairle Trádála agus Teicneolaíochta idir an tAontas agus na Stáit Aontaithe (CTT AE-SAM), a raibh mar thoradh air sruthanna oibre nua agus gníomhacha maidir le socrú caighdeán, intleacht chandamach agus shaorga agus taighde a bhaineann leis an aeráid agus le teicneolaíocht ghlan. Sruth oibre ghníomhach maidir le leictrea-shoghluaisteacht agus idir-inoibritheacht le heangacha cliste faoi mheitheal CTT AE-SAM maidir le moltaí um ullmhaithe don aeráid agus do theicneolaíocht ghlan maidir le bonneagar luchtaithe leictrea-shoghluaisteachta poiblí.

I gcomhréir leis an gcur chuige ilghnéitheach sa Teachtaireacht Chomhpháirteach ‘An tAontas‑an tSín - Dearcadh Straitéiseach’ 62 , tá dlús curtha ag an gCoimisiún arís lena iarracht comhar T&N leis an tSín a athchalabrú. Tá plé ar siúl faoi láthair maidir le treochlár comhpháirteach do thodhchaí an chomhair idir an tAontas agus an tSín san eolaíocht, sa teicneolaíocht agus sa nuálaíocht, lena n‑áirítear maidir le sraith coinníollacha creata. Léirítear le raon feidhme an chomhair T&N idir an tAontas agus an tSín gur mhéadaigh an tábhacht a bhaineann leis an iomaíocht shistéamach agus go léirítear leis an bplé ar an treochlár torthaí dearfacha maidir leis na coinníollacha creata a bhaineann le taighde 63 ach go bhfuil easpa dul chun cinn ann maidir le coinníollacha creata a bhaineann le nuálaíocht 64 . Dá bhrí sin, i gclár oibre Fís Eorpach 2023-2024, leantar leis an gcomhar taighde agus nuálaíochta idir an tAontas agus an tSín trí dhá thionscnamh shuaitheanta taighde, ceann amháin maidir le bia, talmhaíocht agus biteicneolaíocht, agus ceann eile maidir leis an athrú aeráide agus maidir leis an mbithéagsúlacht. I bhfianaise na n‑ábhar imní suntasach maidir le húsáid maoine intleachtúla a ghintear faoi Fhís Eorpach, áfach, cuireadh Airteagal 22(6) den Rialachán maidir le Fís Eorpachi bhfeidhm chun cosc a chur ar rannpháirtíocht eintitis na Síne i ngníomhaíochtaí nuálaíochta 65 .

Leanadh le comhar le Ceanada, leis an Astráil agus leis an Nua-Shéalainn, i réimsí tosaíochta frithpháirteacha, amhail an tsláinte agus an t‑aistriú glasa agus an t‑aistriú digiteach. I gcomhréir le straitéis an Aontais maidir le comhar leis an réigiún Ind-Chiúin‑Aigéanach, tá comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta digiteacha tugtha i gcrích ag an gCoimisiún 66 leis an tSeapáin, le Poblacht na Cóiré agus le Singeapór. Tá móiminteam bainte amach ag an gcomhar leis an India mar gheall ar sheoladh na Comhairle Trádála agus Teicneolaíochta idir an tAontas 67 agus an India a dhíreoidh ar theicneolaíochtaí digiteacha, glasa agus fuinnimh ghlain, chomh maith le slabhraí luacha trádála agus slabhraí luacha athléimneacha. D’aontaigh an India freisin go gcuirfeadh sí sásra cómhaoinithe ar bun le haghaidh ábhair shonracha i gclár oibre Fís Eorpach 2023-24.

Maidir le comhar T&N idir an tAontas agus an Bhrasaíl rinneadh athnuachan cúig bliana ar an gcomhaontú déthaobhach eolaíochta agus teicneolaíochta agus síníodh socrú riaracháin le trí ghníomhaireacht maoiniúcháin taighde de chuid na Brasaíle chun sásra cómhaoiniúcháin a bhunú d’eintitis ón mBrasaíl atá rannpháirteach sa chlár Fís Eorpach. Leis an gcomhar déthaobhach idir an tAontas Eorpach agus Meicsiceo éascaíodh seoladh ‘Puerta Horizonte na hEorpa-Meicsiceo’, lena soláthraítear tacaíocht agus cómhaoiniú do rannpháirtíocht Mheicsiceo i gclár Fís Eorpach, agus meastar go síneofar socrú riaracháin leis an Airgintín maidir le Copernicus in 2023. Rinneadh an comhaontú déthaobhach um chomhar eolaíochta agus teicneolaíochta idir an tAontas Eorpach agus an tSile a athnuachan go hintuigthe go dtí 2027.

5.2.Comhar a chomhtháthú laistigh de chomharsanacht an Aontais

Tá dul chun cinn maith déanta maidir le cur chun feidhme chlár oibre na mBalcán Thiar maidir le nuálaíocht, taighde, cultúr, oideachas, an óige agus spórt. Is é is aidhm don chlár barr feabhais eolaíoch a chur chun cinn agus córais oideachais an réigiúin a athchóiriú, deiseanna a chruthú don óige agus cuidiú le himirce daoine oilte a chosc. Den chéad uair riamh, tá comhpháirtithe uile na mBalcán Thiar comhlachaithe le Fís Eorpach.

Ag an gcéad chomhdháil aireachta de chuid an Aontais don Réigiún Meánmhuirí maidir le T&N, formhuiníodh trí threochlár T&N maidir leis an tsláinte, leis an athrú aeráide agus le fuinneamh inathnuaite 68 . Le clár oibre Fís Eorpach 2023-24, seoladh ‘tionscnamh na Meánmhara’ ina ndírítear ar an athrú aeráide agus ar fhuinneamh inathnuaite, agus lena spreagtar rannpháirtíocht eintiteas atá bunaithe i dtíortha na Meánmhara Theas. Leantar le comhar T&N trí Theach Solais na Meánmhara de mhisean Fís Eorpach ‘Athchóirigh ár nAigéan agus ár nUisce faoi 2030’, an tionscnamh BlueMed, an Chomhpháirtíocht um an nGeilleagar Gorm Inbhuanaithe agus an Chomhpháirtíocht maidir le Taighde agus Nuálaíocht i Limistéar na Meánmhara (PRIMA) 69 .

I bhfianaise chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, bhí comhar réigiúnach T&N Chomhpháirtíocht an Oirthir níos tábhachtaí ná riamh maidir le luachanna agus prionsabail T&N a chur chun cinn sa réigiún. Is é is aidhm don ghné T&N i gComhpháirtíocht an Oirthir borradh a chur faoi chumais nuálaíochta na dtíortha comhpháirtíochta trína gcomhtháthú níos mó le córais T&N an Aontais, i bhfianaise na peirspictíochta Eorpaigh sa tSeoirsia, sa Mholdóiv agus san Úcráin.

Tá an comhar T&N leis an Eilvéis agus leis an Ríocht Aontaithe fós ar siúl; i gcás na Ríochta Aontaithe, chuirfí tuilleadh feabhais ar dheiseanna comhair nuair a thabharfar a próiseas comhlachais le Fís Eorpach i gcrích.

5.3.Comhpháirtíochtaí an Aontais leis an Afraic, le Meiriceá Laidineach agus leis an Muir Chairib, agus le hOirdheisceart na hÁise a neartú

Tá a ghealltanas maidir le tacaíocht a thabhairt don comhar T&N leis an Afraic comhlíonta ag an gCoimisiún, trí dhréachtchlár oibre comhpháirteach AA-AE um nuálaíocht a fhorbairt i gcomhar le Coimisiún an Aontais Afracaigh (AA) agus leis na Ballstáit. Tugadh aitheantas don chlár oibre sin sa dearbhú deiridh ó 6ú cruinniú mullaigh AA-AE na gCeannairí Stáit agus an Rialtais i mí Feabhra 2022, pléadh é in idirphlé le páirtithe leasmhara i mí na Samhna 2022 agus formhuiníodh é ag cruinniú d’oifigigh shinsearacha an 4 Bealtaine 2023. I ndiaidh ‘Tionscnamh na hAfraice’ ar éirigh go maith leis faoi chlár oibre Fís Eorpach 2021-22, ghlac an Coimisiún ‘Tionscnamh na hAfraice II’ nua faoi chlár oibre Fís Eorpach 2023-24 70 . Ina theannta sin, sheol an Coimisiún Ardán Eolais na hAfraice 71 , ar tairseach é chun sonraí agus faisnéis a fháil faoi fhorbairt shóisialta, eacnamaíoch agus chomhshaoil na hAfraice, chun tacú le hanailís chomhtháite ar cheapadh beartas.

Tacaíonn pacáiste infheistíochta Global Gateway na hAfraice-na hEorpa, a fógraíodh ag an 6ú cruinniú mullaigh AA-AE thuasluaite, le clár oibre nuálaíochta AA-AE, ionaid réigiúnacha barr feabhais maidir le haistriú glas san Afraic fho-Shahárach, faire na Cruinne agus teicneolaíochtaí spáis, agus infheistíochtaí san oideachas agus i nascacht dhigiteach 72 . Tá tionscnaimh shuaitheanta á bhforbairt i gcomhréir le tosaíochtaí ICFCI 73 , amhail Tionscadal Suaitheanta Sonraí AA-AE, Droichead Nuálaíochta Digití na hAfraice-na hEorpa, Tairseach EurAfrica chun cóstaí na hAfraice a nascadh, agus an líonra amach anseo na gcáblaí snáthoptaice chun feabhas a chur ar bhonneagair dhigiteacha réigiúnacha in Iarthar, in Oirthear agus i nDeisceart na hAfraice. Samplaí eile is ea tionscnaimh Fhoireann na hEorpa maidir le faireachán agus rochtain ar chógais, ar vacsaíní agus ar theicneolaíocht sláinte; maidir le sláinte agus cearta gnéis agus atáirgthe san Afraic Fho-Shahárach; maidir le slándáil sláinte/OneHealth; sláinte dhigiteach agus institiúidí sláinte poiblí.

Maidir le Comhphobal Stáit Mhuir Chairib agus Mheiriceá Laidinigh (CELAC), díríodh ar chur chun feidhme threochlár straitéiseach AE-CELAC maidir le heolaíocht, teicneolaíocht agus nuálaíocht do 2021-2023 74 . Tionólfar an chéad chruinniú mullaigh AE-CELAC de Cheannairí Stáit agus Rialtas le 8 mbliana anuas an 17-18 Iúil 2023 agus ina dhiaidh sin tionólfar cruinniú oifigeach sinsearach maidir le tionscnamh comhpháirteach T&N AE-CELAC sa dara leath de 2023, lena réiteofar an bealach do chruinniú aireachta maidir le taighde agus nuálaíocht.

I Ráiteas na gCeannairí Comhpháirteacha 75 ag Cruinniú Mullaigh Comórtha AE-ASEAN an 14 Nollaig 2022, iarradh comhoibriú níos doimhne san oideachas, san eolaíocht, sa teicneolaíocht agus sa nuálaíocht. D’fhormhuinigh leis freisin Plean Gníomhaíochta 2023-2027 maidir le Comhpháirtíochtaí Straitéiseacha ASEAN‑AE a chur chun feidhme 76 , ina gcuirtear i dtábhacht teicneolaíochtaí glasa, an spás agus limistéir mhuirí mar thosaíochtaí don chomhar T&N. D’fhógair an tAontas seoladh pacáiste infheistíochta dar luach EUR 10 mbilliún faoin straitéis Global Gateway i réigiún ASEAN trí chur chuige fhoireann na hEorpa ag cur le cuspóirí an Aontais sa réigiún Ind-Chiúin‑Aigéanach.

5.4.Iarmhairtí Chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine

Is sárú ar an dlí idirnáisiúnta é cogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, lena mbaintear an bonn de shlándáil agus de chobhsaíocht na hEorpa agus an domhain. Chinn an tAontas gan dul i mbun comhar T&N a thuilleadh le heintitis na Rúise. Cuireadh deireadh le rannpháirtíocht eintitis phoiblí na Rúise i dtionscadail leanúnacha nó i dtionscadail amach anseo. 77 Maidir leis na smachtbhannaí agus na bearta, eisiatar gach eintiteas dlíthiúil atá bunaithe sa Rúis, sa Bhealarúis, nó i gcríocha faoi rialú neamhrialtasach na hÚcráine ó rannpháirtíocht sa chlár in aon cháil. Féadfaidh daoine nádúrtha atá bunaithe sa Rúis, sa Bhealarúis, nó i gcríocha faoi rialú neamhrialtasach na hÚcráine a bheith rannpháirteach fós i nGníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie, áfach, lena gceadaítear teagmhálacha idir daoine le pobal eolaíochta na Rúise agus na Bealarúise a choinneáil. Sa chomhthéacs sin, aithnítear staid eolaithe na Rúise agus na Bealarúise a bhfuil deacrachtaí acu toisc go bhfuil siad i gcoinne an chogaidh nó an réimis, i gcomhréir leis an teachtaireacht ó airí eolaíochta G7 i mí an Mheithimh 2022 78 .

Dhírigh an Coimisiún ar bhearta tacaíochta tiomnaithe a chur ar bun don Úcráin 79 agus d’éascaigh sé rannpháirtíocht na hÚcráine i nglaonna Fís Eorpach agus Euratom. Tacaíonn scéim thiomnaithe comhaltachta, MSCA4Ukraine, le taighdeoirí easáitithe ón Úcráin agus cuirtear ar a gcumas léi leanúint dá gcuid gníomhaíochtaí taighde san Aontas. Rinneadh an comhaontú um chomhar eolaíochta agus teicneolaíochta idir an tAontas Eorpach agus an Úcráin a athnuachan in 2022, ar feadh 5 bliana le héifeacht chúlghabhálach ón 8 Samhain 2019. I gcomhréir leis an gcomhthéacs polaitiúil atá ag teacht chun cinn, leanfaidh an Coimisiún le comhordú a dhéanamh leis na Ballstáit agus le tacú le ról T&N sna creataí polaitiúla agus oibríochtúla atá nasctha le téarnamh agus atógáil na hÚcráine, .mar a cuireadh i dtábhacht le teachtaireacht airí eolaíochta agus teicneolaíochta G7 i mí na Bealtaine 2023 80 .

6.Conclúidí

Taispeántar leis an gcéad tuarascáil dhébhliantúil seo ar chur chun feidhme an Chur Chuige Dhomhanda maidir le T&N go bhfuil dul chun cinn suntasach déanta ag an Aontas maidir le cur chun feidhme na ngníomhaíochtaí a shainaithnítear sa Teachtaireacht maidir le Cur Chuige Domhanda agus maidir le seasamh na hEorpa ar domhan a neartú. Choimeád an tAontas oscailteacht maidir le comhar idirnáisiúnta T&N agus chuir sé idirphlé iltaobhach chun cinn maidir le luachanna agus prionsabail. D’éirigh leis na forálacha nua a chur chun feidhme maidir le comhlachas tíortha nach tíortha den Aontas Eorpach iad le Fís Eorpach. D’fhorbair an tAontas gealltanais chomhpháirteacha le comhpháirtithe idirnáisiúnta, rud a chuidigh le rialachas domhanda a mhúnlú. Rinne sé a shócmhainní straitéiseacha, a leasanna, a uathriail agus a shlándáil a chosaint go docht, agus feabhas á chur ar uathriail straitéiseach oscailte an Aontais. D’úsáid an tAontas a phríomhról maidir le comhar iltaobhach T&N a chur chun cinn chun réitigh eolaíochtbhunaithe a sholáthar chun an t‑aistriú cóir glas agus an t‑aistriú digiteach agus slándáil sláinte, ullmhacht agus freagairt i leith géarchéimeanna a chur chun cinn, agus comhpháirtíochtaí idirnáisiúnta a fhorbairt chun spleáchais straitéiseacha i bpríomhréimsí teicneolaíochta agus slabhraí luacha a laghdú. Bhunaigh sé comhpháirtíochtaí nuálaíochta idirnáisiúnta le tíortha agus le réigiúin a sholáthraíonn oscailteacht chómhalartach maidir le fiontraíocht agus infheistíocht.

I gcomhthéacs timpeallacht gheopholaitiúil chasta atá ag teacht chun cinn i gcónaí, atá imithe in olcas mar gheall ar chogadh foghach na Rúise in aghaidh na hÚcráine, cruthaíodh leis an gCur Chuige Domhanda maidir le T&N a éifeachtacht agus a ábharthacht agus is creat straitéiseach iomchuí é fós maidir le comhar idirnáisiúnta T&N. Tá ról atá ag éirí níos tábhachtaí ag an eolaíocht agus ag an teicneolaíocht sa bheartas eachtrach. Ní mór tuilleadh sineirgí le gníomhaíocht sheachtrach an Aontais a lorg, go háirithe le Global Gateway. Ina theannta sin, ba cheart machnamh breise a dhéanamh ar an dóigh le taidhleoireacht eolaíochta a chur chun cinn san Eoraip. Ar deireadh, leanfaidh an Coimisiún le faireachán a dhéanamh ar chur chun feidhme na Teachtaireachta maidir le Cur Chuige Domhanda agus cuirfidh sé tuarascáil faoi bhráid na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa sa dara tuarascáil dhébhliantúil atá le teacht in 2025.

(1)

COM(2023) 62 final.

(2)

COM(2021) 252 final.

(3)

Conclúidí ón gComhairle maidir leis an gCur Chuige Domhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta, 28/09/2021, doiciméad 12301/21.

(4)

Rún maidir le cur chuige domhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta, an 6 Aibreán 2022, 2021/3001 (RSP).

(5)

Teachtaireacht Chomhpháirteach ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún agus chuig an mBanc Eorpach Infheistíochta , The Global Gateway, JOIN (2021) 30 final.

(6)

Féach pointe 34 de na Conclúidí ón gComhairle maidir leis an gCur Chuige Domhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta.

(7)

Conclúidí ón gComhairle maidir leis an gCur Chuige Domhanda i leith an taighde agus na nuálaíochta an 28/09/2021, doiciméad 12301/21; maidir le rialachas an Limistéir Eorpaigh Taighde (LET) amach anseo, 26/11/2021 , doiciméad 14308/21; agus maidir le prionsabail agus luachanna le haghaidh comhar idirnáisiúnta in T&N, 10/06/2022, doiciméad 10125/22.

(8)

Arna heagrú faoi Uachtaránacht na Fraince ar an gComhairle, tionóladh comhdháil Marseille maidir leis an gCur Chuige Domhanda maidir le T&N an 8 Márta 2021. Mar thoradh air sin, glacadh dearbhú na hUachtaránachta maidir le comhar idirnáisiúnta in T&N .

(9)

Is iad sin Ballstáit an Aontais, tíortha atá comhlachaithe le Fís Eorpach agus tíortha a bhfuil comhaontú maidir le comhar eolaíochta agus teicneolaíochta acu leis an Aontas.

(10)

Is iad na luachanna agus na prionsabail sin na cinn atá leagtha amach sna conclúidí ón gComhairle an 10 Meitheamh 2022, doiciméad 10125/22. Déantar na ceardlanna a chomhdhearadh agus a chomheagrú leis na Ballstáit agus/nó le comhpháirtithe idirnáisiúnta agus eagraíochtaí páirtithe leasmhara, i ndlúthchomhar le Foghrúpa Fhóram LET maidir leis an gCur Chuige Domhanda.

(11)

Moladh (AE) 2021/2122 ón gComhairle an 26 Samhain 2021 maidir leis an gComhaontú T&N san Eoraip.

(12)

Tuilleadh eolais: Inspireurope+ .  

(13)

 Tuigtear taidhleoireacht eolaíochta anseo mar úsáid dhíreach nó indíreach as an eolaíocht, as fianaise eolaíoch agus as comhar eolaíoch chun spriocanna taidhleoireachta a chur chun cinn. Cuimsítear sa téarma seo eolaíocht, teicneolaíocht, innealtóireacht agus matamaitic, chomh maith leis na heolaíochtaí sóisialta agus na daonnachtaí.

(14)

Uirlisí le haghaidh Taidhleoireacht Eolaíochta an Aontais, Lucsamburg: Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, 2017.

(15)

Taidhleoireacht eolaíochta a úsáid chun dul i ngleic le dúshláin gheopholaitiúla i ndomhan ilroinnte ilpholach; Taidhleoireacht Eorpach a dhéanamh níos straitéisí, níos éifeachtaí agus níos athléimní trí fhianaise eolaíoch agus trí fhadbhreathnaitheacht; An taidhleoireacht eolaíochta a neartú i dtoscaireachtaí agus in ambasáidí an Aontais agus na mBallstát agus for-rochtain na taidhleoireachta eolaíochta domhanda a chothú; Cumas a fhorbairt do thaidhleoireacht eolaíochta na hEorpa.

(16)

An Coimisiún Eorpach, Measúnú tionchair a ghabhann leis an togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, lena leagtar síos na rialacha maidir le rannpháirtíocht agus leathadh, SWD (2018) 307.

(17)

Tá thart ar 50 % de rannpháirtíochtaí iomlána Fís Eorpach ó eagraíochtaí tríú tír i gceist le Gníomhaíochtaí Marie Skłodowska-Curie. Maidir le go leor tíortha, déantar os cionn 50 % dá rannpháirtíocht iomlán i dtionscadail Fís Eorpach trí MSCA: SAM (77.5 %); an Airgintín (76.5 %), an Indinéis, Singeapór, an Nua-Shéalainn (75 %); an tSeapáin (66.7 %); an Astráil (62.2 %); an Bhrasaíl (57.1 %); Ceanada (54.1 %).

(18)

Tá sé sin bunaithe ar na chéad sonraí ó Fís Eorpach. Ina theannta sin, tá gníomhaíocht tiomnaithe seolta ag an gCoimisiún freisin maidir le comhar idirnáisiúnta a chothú in MSCA ( MSCAdvocacy ) , mar shampla, measúnú a dhéanamh ar choinníollacha creata maidir le comhar in oiliúint agus i soghluaisteacht taighdeoirí le tíortha a bhfuil comhaontú déthaobhach comhair eolaíochta agus teicneolaíochta i bhfeidhm acu leis an Aontas.

(19)

Rialachán (AE) 2021/695 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 28 Aibreán 2021 lena mbunaítear Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, lena leagtar síos a rialacha maidir le rannpháirtíocht agus scaipeadh, agus lena n‑aisghairtear Rialacháin (AE) Uimh. 1290/2013 agus (AE) Uimh. 1291/2013, (– an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht, lena leagtar síos na rialacha maidir le rannpháirtíocht agus leathadh, agus lena n‑aisghairtear Rialacháin (AE) Uimh. 1290/2013 agus (AE) Uimh. 1291/2013), féach Airteagal 8 de.

(20)

Féach: Rochtain oscailte ar Bhonneagair Thaighde JRC (europa.eu)

(21)

  GSO – An Grúpa Oifigeach Sinsearach (GSO) ar Bhonneagair Taighde dhomhanda (gsogri.org)

(22)

  Dearbhú Brno maidir le hÉiceachóras Domhanda Bonneagar Thaighde a Chothú (icri2022.cz)

(23)

Déantar tagairt do thríú tíortha a chomhlíonann na critéir a bhunaítear in Airteagal 16(1)(d) de Rialachán (AE) 2021/695 an 28 Aibreán 2021 lena mbunaítear Fís Eorpach.

* Tá an t‑ainmniú seo gan dochar do sheasaimh maidir le stádas, agus tá sé ag teacht le UNSC 1244 agus le Tuairim CBI maidir le dearbhú neamhspleáchais na Cosaive.

(24)

Tá an Úcráin comhlachaithe freisin le clár Taighde agus Oiliúna Euratom.

(25)

Rialachán (AE) 2021/695 an 28 Aibreán 2021 lena mbunaítear Fís Eorpach.

(26)

Moladh (AE) 2023/498 ón gCoimisiún an 1 Márta 2023 maidir le Cód Cleachtais i ndáil le caighdeánú sa Limistéar Eorpach Taighde agus Moladh (AE) 2023/499 ón gCoimisiún an 1 Márta 2023 maidir le Cód Cleachtais maidir le bainistíocht sócmhainní intleachtúla ar mhaithe le luachshocrú eolais sa Limistéar Eorpach Taighde.

(27)

Féach inter alia: Taighde agus nuálaíocht an Aontais agus ionradh na hÚcráine: Na príomhbhealaí tionchair (europa.eu)

(28)

Crespi, F., Caravella, S., Menghini, M., & Salvatori, C. (2021). European Technological Sovereignty: An emerging framework for policy strategy [Ceannasacht Theicneolaíoch Eorpach: Creat atá ag teacht chun cinn maidir le straitéis bheartais]. Intereconomics, 56(6), 348-354.

(29)

Edler, J., Blind, K., & Frietsch, R. (2020). Technological Sovereignty: From Demand to Concept [Ceannasacht Theicneolaíoch: Ó Éileamh go Coincheap]. Le fáil ag: https://www.isi.fraunhofer.de/en/presse/2020/presseinfo-11-Technologiesouveraenitaet.html .

(30)

Ina theannta sin, bhain Comhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach (EuroHPC) úsáid as Airteagal 22(5) in aon ghníomhaíocht amháin ina chlár oibre 2023, in aon ghníomhaíocht amháin ina chlár oibre 2022, agus in dhá ghníomhaíocht ina chlár oibre do 2021.

(31)

An Coimisiún Eorpach, Ag dul i ngleic le trasnaíocht eachtrach T&N, an 14 Eanáir 2022. Tá aghaidh á tabhairt air sin freisin in obair Líonra Eolais an Aontais ar an tSín.

(32)

Grúpa Oibre G7 maidir le Slándáil agus Sláine an Éiceachórais Taighde Dhomhanda, Comhluachanna agus prionsabail maidir le slándáil taighde agus sláine taighde, Meitheamh 2022.

(33)

Moladh (AE) 2022/2415 ón gComhairle an 2 Nollaig 2022 maidir leis na treoirphrionsabail le haghaidh luachshocrú eolais.

(34)

Mar shampla, le comhoibriú idirnáisiúnta maidir le caighdeáin Eurachód le haghaidh innealtóireacht struchtúrach is féidir feabhas a chur ar chumas rialála agus ar cháilíocht an bhonneagair.

(35)

Teachtaireacht Chomhpháirteach ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa, chuig Coiste na Réigiún agus chuig an mBanc Eorpach Infheistíochta , The Global Gateway, JOIN/ 2021/ 30 final.

(36)

Teachtaireacht Chomhpháirteach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, An bealach a réiteach do phláinéad inbhuanaithe gorm - Teachtaireacht Chomhpháirteach maidir le clár oibre an Aontais um Rialachas Idirnáisiúnta na nAigéan, JOIN(2022)28 final.

(37)

  SKM_80822071310280(allatlantic2022.com)

(38)

Is príomhfhóram idirnáisiúnta é an tionscnamh Mission Innovation, lena mbailítear tíortha atá freagrach as 90 % de mhaoiniú nuálaíochta poiblí don fhuinneamh.

(39)

Tacóidh an Coimisiún freisin le Seirbhís Tacaíochta Eolais Dhomhanda a bhunú.

(40)

Ag 5ú Comhthionól Comhshaoil na Náisiún Aontaithe, glacadh rún suntasach lena réitítear an bealach do chomhaontú domhanda atá ceangailteach ó thaobh dlí maidir le truailliú plaisteach.

(41)

  Bauhaus Eorpach Nua: álainn, inbhuanaithe, le chéile. (europa.eu)

(42)

Rialachán (AE) 2021/2085 ón gComhairle an 19 Samhain 2021 lena mbunaítear na Comhghnóthais faoi Fís Eorpach agus lena n‑aisghairtear Rialacháin (CE) Uimh. 219/2007, (AE) Uimh. 557/2014, (AE) Uimh. 558/2014, (AE) Uimh. 559/2014, (AE) Uimh. 560/2014, (AE) Uimh. 561/2014 agus (AE) Uimh. 642/2014 (IO L 427, 30.11.2021, lch. 17).

(43)

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún Compás Digiteach , 2030: An modh Eorpach don Deacáid Dhigiteach, COM(2021) 118 final.

(44)

Cagnin, C., Muench, S., Scapolo, F., Störmer, E., Vesnic-Alujevic, L. Shaping and securing the EU’s open strategic autonomy by 2040 and beyond [Neamhspleáchas straitéiseach oscailte an Aontais a mhúnlú agus a dhaingniú faoi 2040 agus ina dhiaidh sin]. Oifig Foilseachán an Aontais Eorpaigh, Lucsamburg, 2021.

(45)

Le Tionscnamh Fhoireann na hEorpa comhcheanglaítear acmhainní de chuid an Aontais Eorpaigh, na mBallstát, institiúidí airgeadais agus na hearnála príobháidí.

(46)

Is samplaí soiléire iad leathnú BELLA (Building the Europe Links with Latin America) [(Ag Cruthú na Nasc Eorpach le Meiriceá Laidinigh)] nó ionaid Copernicus i dtíortha Mheiriceá Laidineach agus sna hOileáin Fhilipíneacha.

(47)

  https://d4dhub.eu/

(48)

Conclúidí ón gComhairle maidir le Taidhleoireacht Dhigiteach an Aontais, doiciméad 11406/22.

(49)

E.g., G7, G20, OECD, an tAontas Idirnáisiúnta Teileachumarsáide, an Eagraíocht Idirnáisiúnta um Chaighdeánú, an Coimisiún Idirnáisiúnta Leictriteicniúil, Institiúid na nInnealtóirí Leictreacha agus Leictreonacha.

(50)

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_22_7153

(51)

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_22_7154

(52)

  https://www.who.int/publications/m/item/act‑accelerator-outcomes‑report‑-2020-22  

(53)

Go suntasach: líonra neamhfhoirmiúil Cheannairí na nEagraíochtaí Idirnáisiúnta Taighde um Shláinte; an Comhar Taighde Domhanda um Ullmhacht do Ghalair Thógálacha; an Chomhghuaillíocht Dhomhanda um Ghalair Ainsealacha, an Cuibhreannas Idirnáisiúnta um Thaighde ar Ghalair Neamhchoitianta, agus an Cuibhreannas Idirnáisiúnta um Leigheas Pearsantaithe. Thacaigh an Coimisiún freisin leis an tionscnamh um Fhaisnéis Eipidéime ó Fhoinsí Oscailte (EIOS).

(54)

Áirítear leis sin: an Tionscnamh Comhphleanála maidir le Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach agus comhpháirtíocht nua Eorpach amach anseo maidir le Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach; An Tionscnamh Comhphleanála maidir le Galair Néaraimheathlúcháin, Comhchlár Eorpach maidir le galair neamhchoitianta agus comhpháirtíocht nua Eorpach amach anseo maidir le galair neamhchoitianta.

(55)

Is é is aidhm don tionscadal PerMed na hAfraice-AE​ naisc a chruthú idir an Eoraip agus an Afraic sa Leigheas Pearsantaithe.

(56)

  https://www.globalhealth-edctp3.eu/

(57)

Teachtaireacht ón gCoimisiún chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle, chuig Coiste Eacnamaíoch agus Sóisialta na hEorpa agus chuig Coiste na Réigiún, Clár Oibre Nua Eorpach um Nuálaíocht, COM/2022/332 final.

(58)

  20190605-gb57-17-strategic_framework_for_eit_community_global_outreach_activities.pdf (europa.eu)

(59)

  Straitéis chomhpháirteach seolta ag an Aontas Eorpach agus ag na Balcáin Thiar chun comhar a neartú sa nuálaíocht, sa taighde, san oideachas, sa chultúr, san óige agus sa spórt (europa.eu)

(60)

Is é CELAC Comhphobal Stáit Mhuir Chairib agus Mheiriceá Laidinigh.

(61)

Teachtaireacht chomhpháirteach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach agus chuig an gComhairle, Clár oibre nua AE-SAM don athrú domhanda, JOIN(2020)22 final.

(62)

Teachtaireacht chomhpháirteach chuig Parlaimint na hEorpa, chuig an gComhairle Eorpach agus chuig an gComhairle, an tAontas Eorpach-an tSín: dearcadh straitéiseach, JOIN(2019)5 final.

(63)

Áirítear orthu sin eolaíocht oscailte, eitic agus ionracas taighde, soghluaisteacht taighdeoirí, agus comhionannas inscne in T&N.

(64)

Áirítear orthu sin cearta maoine intleachtúla, taighde réamhnormatach, measúnú agus caighdeánú comhréireachta, rochtain ar sholáthairtí rialtais, creataí rialála atá cóir agus trédhearcach.

(65)

Is gníomhaíochtaí iad gníomhaíochtaí nuálaíochta a bhfuil ardleibhéal forbartha teicneolaíche ag baint leo agus atá níos giorra don mhargadh.

(66)

Príomhábhair a chuimsítear i raon feidhme gach Comhpháirtíochta: Athléimneacht sa slabhra soláthair leathsheoltóirí; 5G/6G; Cibearshlándáil; Rialachán Ardán, Sonraí agus IS; Trádáil Dhigiteach; Aitheantas digiteach agus sínithe digiteacha; An bhearna scileanna digiteacha a dhúnadh agus cuimsiú digiteach.

(67)

  An tAontas‑an India: Comhairle Trádála agus Teicneolaíochta nua (europa.eu)  

(68)

  UfM-Ministerial-Declaration‑RI-EN‑270622.pdf (ufmsecretariat.org)

(69)

Féach freisin: http://www.bluemed-initiative.eu/ , https://bluepartnership.eu/ , agus PRIMA: An Chomhpháirtíocht maidir le Taighde agus Nuálaíocht i Limistéar na Meánmhara (prima-med.org)

(70)

Mar shampla, lean an Coimisiún le forbairt na Comhpháirtíochta Fadtéarmaí Taighde agus Nuálaíochta idir an tAontas Eorpaigh agus an Afraic maidir le Fuinneamh Inathnuaite agus leathnaigh sé a raon feidhme go hidrigin in‑athnuaite.

(71)

  Ardán na hAfraice (europa.eu)

(72)

Dírítear an nascacht dhigiteach ar an Eoraip agus an Afraic a nascadh trí cháblaí fomhuirí, réigiúin na hAfraice a nascadh trí chnámha droma snáthoptaice agus réigiúin nach bhfreastalaítear orthu a nascadh trí chumarsáid satailíte, agus ar thacaíocht a thabhairt d’éiceachórais nuálaíochta digiteacha sa réigiún.

(73)

Rialachán (AE) 2021/947 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 9 Meitheamh 2021 lena mbunaítear an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta – An Eoraip Dhomhanda.

(74)

  Treochlár Straitéiseach AE-CELAC 2021-2023

(75)

  eu-asean‑leaders‑statement.pdf (europa.eu)

(76)

  Plean Gníomhaíochta chun Comhpháirtíocht Straitéiseach ASEAN‑AE (2023-2027) a Chur Chun Feidhme .pdf (europa.eu)

(77)

 Foirceannadh 117 rannpháirtíocht ó eintitis (eintitis phoiblí nó eintitis a bhaineann leis an bpobal) na Rúise, bunaithe go príomha ar an gcúigiú pacáiste smachtbhannaí, féach Airteagal 5l de Rialachán (AE) Uimh. 833/2014 ón gComhairle an 31 Iúil 2014 maidir le bearta sriantacha i bhfianaise ghníomhaíochtaí na Rúise i ndíchobhsú staid na hÚcráine (IO L 229, 31.7.2014, lch. 1). Foráiltear leis an airteagal sin i leith roinnt eisceachtaí, mar shampla i réimse an spáis agus an chomhair núicléach. Cuireadh deireadh le 37 rannpháirtíocht na Bealarúise sa chlár Fís Eorpach in 2022, bunaithe ar Rialachán (AE) 2021/1986 ón gComhairle an 15 Samhain 2021 lena leasaítear Rialachán (CE) Uimh. 765/2006 a bhaineann le bearta sriantacha i ndáil leis an mBealarúis .

(78)

  Microsoft Word - Dearbhú ó Airí Eolaíochta Declaration_20220613 (bundesregierung.de)

(79)

Le  ERA4Ukraine tugtar forléargas ar gach gníomh atá ann cheana ar an leibhéal Eorpach agus ar an leibhéal náisiúnta, lena n‑áirítear MSCA4Ukraine , tairiscintí poist ERC agus scéim comhaltachta JRC-IOE (Institiúid Ollscoile na hEorpa) .

(80)

  https://www8.cao.go.jp/cstp/kokusaiteki/g7_2023/230513_g7_communique.pdf