This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 32026C03440
Joint Declaration ‘Europe for Culture - Culture for Europe’
Dearbhú Comhpháirteach maidir leis ‘An Eoraip ar son Cultúir – Cultúr ar son na hEorpa’
Dearbhú Comhpháirteach maidir leis ‘An Eoraip ar son Cultúir – Cultúr ar son na hEorpa’
ST/9202/2026/INIT
IO C, C/2026/3440, 25.6.2026, ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2026/3440/oj (BG, ES, CS, DA, DE, ET, EL, EN, FR, GA, HR, IT, LV, LT, HU, MT, NL, PL, PT, RO, SK, SL, FI, SV)
|
Iris Oifigiúil |
GA Sraith C |
|
C/2026/3440 |
25.6.2026 |
DEARBHÚ COMHPHÁIRTEACH MAIDIR LEIS ‘AN EORAIP AR SON CULTÚIR – CULTÚR AR SON NA hEORPA’
(C/2026/3440)
I. RÉAMHRÁ
|
1. |
An 12 Samhain 2025, chuir an Coimisiún dréacht-Dearbhú Comhpháirteach maidir leis ‘An Eoraip ar son Cultúir — Cultúr ar son na hEorpa’ (‘Dearbhú Comhpháirteach’) (1) faoi bhráid na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa. Is é is aidhm don Dearbhú sin féachaint chuige go mbeidh tiomantas polaitiúil neartaithe an don chultúr, faoi chuimsiú róil agus inniúlachtaí gach institiúide faoi seach. |
|
2. |
An 1 Aibreán, d’údaraigh Coiste na mBuanionadaithe don Uachtaránacht tús a chur leis an bplé idirinstitiúideach le Parlaimint na hEorpa agus leis an gCoimisiún ar bhonn an téacs mar a leagtar amach in 7663/26 REV 1 é, tar éis don Choiste um Ghnóthaí Cultúrtha scrúdú a dhéanamh air an 21 Eanáir 2026 agus an 17 Feabhra 2026. |
|
3. |
Tionóladh ceithre chruinniú idirinstitiúideacha d’fhonn téacs an Dearbhaithe a phlé, trí cinn ar an leibhéal teicniúil (an 22 Aibreán, an 4 Bealtaine, an 6 Bealtaine 2026) agus ceann eile ar an leibhéal polaitiúil (an 18 Bealtaine 2026 in Strasbourg) inar thángthas ar chomhaontú polaitiúil sealadach le Parlaimint na hEorpa agus leis an gCoimisiún. Leagtar amach san Iarscríbhinn an comhréiteach ar thángthas air. |
|
4. |
Is ceart do Pharlaimint na hEorpa, don Chomhairle agus don Choimisiún an Dearbhú Comhpháirteach a shíniú anois. |
II. CONCLÚID
Iarrtar ar Choiste na mBuanionadaithe an méid seo a leanas a dhéanamh:
|
— |
an comhaontú a dhearbhú; agus |
|
— |
a mholadh don Chomhairle an méid seo a leanas a dhéanamh:
|
(1) 15410/25 ADD 2
IARSCRÍBHINN
Dréacht-Dhearbhú Comhpháirteach
‘An Eoraip ar son Cultúir – Cultúr ar son na hEorpa’
De bharr an mhéid seo a leanas:
|
a) |
Is mór-roinn í an Eoraip ina bhfuil ealaín, cultúr agus cruthaitheacht as cuimse agus ag a bhfuil oidhreacht shaibhir chultúrtha agus stair shaibhir. Tá éagsúlacht chultúrtha agus beogacht na hEorpa, a fhaigheann spreagadh ó shármhaitheas a healaíontóirí agus a gairmithe cultúir agus cruthaitheachta, ríthábhachtach do luachanna agus féiniúlacht an Aontais, cothaítear leo muintearas Eorpach agus féiniúlacht chomhroinnte Eorpach, agus neartaítear an daonlathas leo. |
|
b) |
Is earnálacha eacnamaíocha dinimiciúla iad earnálacha agus tionscail an chultúir agus na cruthaitheachta. Bíonn gach cineál léirithe agus gach cineál taispeántais a bhaineann leis na healaíona, leis an gcultúr agus leis an oidhreacht chultúrtha i gceist, le cois an chlosamhairc agus na meán. Is acmhainní straitéiseacha iad le haghaidh iomaíochas agus chomhtháthú na hEorpa, lena ngintear fás eacnamaíoch agus éifeachtaí iarmharta dearfacha ar fud earnálacha agus críoch, lena gcruthaítear poist cháilithe, agus lena dtiomáintear buntáiste cruthaitheach agus nuálach an Aontais. |
|
c) |
Tá an cultúr agus an oidhreacht chultúrtha mar bhonn taca leis na croíluachanna ar a bhfuil an tAontas bunaithe – meas ar dhínit an duine, an tsaoirse, an daonlathas, an comhionannas, an smacht reachta agus meas ar chearta an duine (Airteagal 2 CAE) – agus is léiriú iad ar an mana ‘Aontaithe san éagsúlacht’. Is é cuspóir uileghabhálach an Aontais i réimse an chultúir saibhreas a éagsúlachta cultúrtha agus teanga a urramú agus a chur chun cinn; a áirithiú go ndéanfar oidhreacht chultúrtha na hEorpa a choimirciú agus a fheabhsú; agus comhar idir na Ballstáit a spreagadh (Airteagal 3 CAE, Airteagal 167 CFAE), agus ar an gcaoi sin tacú le gníomhaíochtaí na mBallstát i réimse an chultúir. |
|
d) |
Trí bhíthin an chultúir agus na hoidhreachta cultúrtha, bíonn deis ann saol tarraingteach spéisiúil don todhchaí a shamhlú, agus tá siad thar a bheith tábhachtach do shaol na nEorpach. Cuireann siad ardán ar fáil don idirphlé poiblí, déantar pobail a aontú leo agus beatha daoine a shaibhriú, tugtar comhtháthú isteach inár sochaithe leo agus is gné thábhachtach iad do ghníomhaíocht sheachtrach an Aontais. Is féidir leis an Aontas lántairbhe a bhaint as a shócmhainní cultúrtha chun athléimneacht a chothú, an tsíocháin agus an daonlathas a chur chun cinn, agus chun réitigh nuálacha a spreagadh lena rannchuidítear leis an bhforbairt inbhuanaithe. |
|
e) |
Is acmhainn straitéiseach é an cultúr don Aontas trínar féidir aghaidh a thabhairt ar réaltachtaí práinneacha an lae inniu, amhail teannais gheopholaitiúla agus gheo-eacnamaíocha, téamh domhanda agus díghrádú an chomhshaoil, neamh-chomhionannais shóisialta agus eacnamaíocha, athruithe gasta teicneolaíochta, athruithe déimeagrafacha, agus géarchéim mheabhairshláinte. An tráth céanna, tá dúshláin dá gcuid féin roimh earnálacha agus tionscail an chultúir agus na cruthaitheachta, tionscal an chlosamhairc ina measc, rud a fhágann go bhfuil gá le tacaíocht spriocdhírithe agus gníomhaíocht dheimhneach. |
|
f) |
Sa dearbhú seo cuirtear friotal ar fhís straitéiseach fhadtéarmach lena bhféachfar leis an gcultúr a chur i gcroílár fhéiniúlacht na hEorpa, agus cuirtear freisin leis an méid a baineadh amach le Pleananna Oibre an Aontais don Chultúr. Leagtar béim ar a thábhachtaí atá an cultúr do dhaoine aonair, do phobail agus don Aontas, agus neartaítear cearta agus prionsabail chultúrtha. Aithnítear go gcuirtear féiniúlachtaí, luachanna agus bríonna in iúl le gníomhaíochtaí, earraí agus seirbhísí cultúrtha. Athdhearbhaítear freisin gur cheart don Aontas gnéithe cultúrtha a chur san áireamh ina chuid gníomhaíochtaí go léir, go háirithe chun éagsúlacht a chuid cultúr a urramú agus a chur chun cinn. |
|
g) |
Agus aitheantas á thabhairt do ról tacaíochta an Aontais i réimse an chultúir, dearbhaítear leis an dearbhú seo gealltanais pholaitiúla chomhroinnte agus freagrachtaí polaitiúla comhroinnte Pharlaimint na hEorpa, Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus an Choimisiúin Eorpaigh – laistigh dá n-inniúlachtaí éagsúla agus i gcomhréir iomlán le dlí an Aontais – bunaithe ar na príomhthreoracha a leagtar amach i gCompás Cultúir 2025 an Choimisiúin don Aontas Eorpach. |
Dearbhú Comhpháirteach maidir leis ‘An Eoraip ar son Cultúir – Cultúr ar son na hEorpa’
Tá sé d’aidhm againn an cultúr a chur chun cinn agus a shuí mar acmhainn le haghaidh aontacht, dhaonlathas, éagsúlacht, bharr feabhais agus iomaíochas na hEorpa, agus go dtairbheodh an cultúr de na nithe sin freisin. Agus, dá bhrí sin, táimid tiomanta an méid seo a leanas a dhéanamh:
|
— |
Treisiú le ról an Aontais Eorpaigh mar lárionad cumhachta cultúrtha domhanda agus mar mhol bríomhar cruthaitheachta, áit ar féidir le gach neach a bheith cruthaitheach gan srian, agus fáil acu ar an gcúltur agus a bheith rannpháirteach ann gan srian; ról a sheasann le cearta cultúrtha, agus a thugann cumhacht do shaoránaigh agus do ghairmithe cruthaitheacha. |
|
— |
A áirithiú go leanfaidh an cultúr de bheith ina phríomhspreagadh lena neartaítear creatlach shocheacnamaíoch agus chríochach na hEorpa agus aitheantas á thabhairt do luach intreach, sochaíoch, sibhialta agus eacnamaíoch an chultúir, agus dá acmhainneacht chlaochlaitheach. |
|
— |
Bearta a chur chun cinn chun daoine a chumhachtú, dul chun cinn a dhéanamh, nuálaíocht a dhéanamh agus dul san iomaíocht ar fud an domhain. |
|
— |
Luach intreach an chultúir agus ról an chultúir mar leas poiblí a aithint, rud a chuireann le hathléimneacht agus fás inbhuanaithe an Aontais. |
I gcomhréir leis na gealltanais sin agus leis na ceithre phríomhthreoir den Chompás Cultúir don Aontas Eorpach, dearbhaímid go bhfuilimid tugtha go hiomlán do na prionsabail seo a leanas le haghaidh beartais chultúrtha san Eoraip.
|
1. |
Bunsraitheanna an chultúir is ea saoirse an léirithe ealaíonta agus an tsaoirse chun cultúr a chruthú, agus tá ról fíor-riachtanach acu maidir le sochaithe daonlathacha a chothú agus luachanna Eorpacha a chaomhnú.
Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
2. |
Is bunluachanna iad an éagsúlacht chultúrtha agus teanga ar a bhfuil an tAontas fothaithe. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
3. |
Is colún bunúsach de shochaithe daonlathacha cuimsitheacha í an rochtain ar an gcultúr. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
4. |
Tá an ceart ag gach duine chun dálaí oibre cothroma, córa, sláintiúla agus sábháilte, lena n-áirítear ealaíontóirí agus gairmithe cultúrtha atá i gcroílár ár n-earnálacha cultúir agus cruthaitheachta. Tá luach saothair cothrom agus dálaí leordhóthanacha oibre bunriachtanach don tsaoirse ealaíne agus don éagsúlacht chultúrtha. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
5. |
Tá daoine óga ríthábhachtach chun todhchaí na hEorpa agus a tírdhreach cultúrtha éagsúil a mhúnlú. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
6. |
Tá an tsineirge idir an cultúr, na healaíona agus an t-oideachas ríthábhachtach i dtaca le forbairt agus rathúnas na sochaithe a bheidh ann amach anseo. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
7. |
Tá sé cruthaithe go mbíonn tionchair dhearfacha ag an rannpháirtíocht chultúrtha ar shláinte agus ar fholláine daoine aonair agus pobal. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
8. |
Le húsáid, forbairt agus rialachas eiticiúil, inbhuanaithe agus freagrach chórais na hIntleachta Saorga (IS), ba cheart cruthaitheacht an duine a chothú trí chur chuige cothrom duine-lárnach agus cearta-bhunaithe. Ba cheart di an méid seo a leanas a dhéanamh: cearta cultúrtha, inrochtaineacht, cuimsitheacht agus éagsúlacht chultúrtha a urramú; infhionntacht agus infheictheacht ábhair Eorpaigh, náisiúnta agus áitiúil a chur chun cinn agus rannchuidiú leo; iomaíochas a chothú; cur i gcoinne deighiltí digiteacha; agus cuimsiú digiteach a chothú. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
9. |
Nascann an oidhreacht chultúrtha an seansaol leis leis an saol atá romhainn amach anseo. Is siombail é den aontacht san éagsúlacht agus is bunchloch í dár bhféiniúlacht, dár ndaonlathas agus dár n-athléimneacht. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
10. |
Leis an gcultúr agus leis an oidhreacht chultúrtha, cothaítear forbairt réigiúnach agus chríochach, athléimneacht, comhtháthú sóisialta agus cóineasú idir réigiúin na hEorpa. Ní mór iad a chosaint freisin le linn géarchéimeanna, lena n-áirítear ar rioscaí amhail éifeachtaí an athraithe aeráide. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
11. |
Tá an cultúr, lena n-áirítear an oidhreacht chultúrtha, ríthábhachtach san aistriú i dtreo na hinbhuanaitheachta comhshaoil toisc go múnlaíonn sé luachanna, iompraíochtaí agus cleachtais atá mar bhonn agus mar thaca le forbairt atá freagrach ó thaobh an chomhshaoil de. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
|
12. |
Is éard atá i gceist le huaillmhianta an dearbhaithe seo a shaothrú agus lántairbhe a bhaint as tionchair thrasnacha an chultúir an cultúr a chur chun cinn i mbeartais inmheánacha agus sheachtracha an Aontais, aghaidh a thabhairt ar riachtanais agus ar infheistíocht a dhéanamh in earnálacha agus tionscail an chultúir agus na cruthaitheachta, agus faireachán a dhéanamh ar dhul chun cinn. Táimid tiomanta na nithe seo a leanas a dhéanamh:
|
ELI: http://data.europa.eu/eli/C/2026/3440/oj
ISSN 1977-107X (electronic edition)