Cosaint shealadach a thabhairt i gcás mórphlódú isteach de dhaoine asáitithe

PRÍOMHPHOINTÍ

Cosaint shealadach a chur chun feidhme

• Cuirtear cosaint shealadach chun feidhme i ngach Ballstát le cinneadh ó Chomhairle an Aontais Eorpaigh lena ndeimhnítear mórphlódú isteach daoine easáitithe chuig an Aontas agus ina luaitear na grúpaí daoine a bhfuil cosaint de dhíth orthu.
• Mairfidh an tréimhse 1 bhliain ach is féidir síneadh suas le 2 bhliain a chur leis.
• D’fhéadfadh deireadh a chur leis an gcosaint má mheasann an Chomhairle go bhfuil sé sábháilte do dhaoine filleadh ar a dtír dhúchais.
• Ní mór do na Ballstáit a áirithiú go mbeidh daoine easáitithe toilteanach teacht chuig a dtír féin.

Eisiaimh ó chosaint shealadach

D’fhéadfaí roinnt daoine a eisiamh ó chosaint shealadach.

Áirítear leis sin daoine atá:

• a bhfuil amhras fúthu:
  • coireanna in aghaidh na síochána¹,
  • coireanna cogaidh,
  • coireanna in aghaidh na daonnachta,
  • coireanna neamhpholaitiúla tromchúiseacha,
• ag gníomhú dóibh in aghaidh chuspóirí agus phrionsabail na Náisiún Aontaithe,
• gur baol don tslándáil sa Bhallstát óstach iad.

Éifeachtaí na cosanta sealadaí

• Ní mór do na Ballstáit cead cónaithe a thabhairt do dhaoine a ndeonaítear cead cónaithe dóibh go sealadach. Tá an cead seo bailí ar feadh thréimhse iomlán na cosanta.
• Tá sé de cheart ag daoine a ndeonaítear cosaint shealadach dóibh:
  • a bheith fostaithe nó féinfhostaithe,
  • rochtain a fháil ar oideachas aosach, gairmoiliúint agus taithí oibre,
  • cóiríocht oiriúnach a bheith acu,
  • leas sóisialach, tacaíocht airgeadais agus cúram leighis.
• Beidh sé de cheart ag leanaí faoi bhun 18 mbliana d’aois oideachas a fháil faoi na coinníollacha céanna le náisiúnaigh an Bhallstáit óstaigh.
• Má thugtar cosaint shealadach do bhaill áirithe den teaghlach céanna i mBallstáit éagsúla, nó mura bhfuil roinnt ball teaghlaigh san Aontas go fóill, ní mór an ceart a bheith acu a bheith athaontaithe sa Bhallstát céanna.
• Tá na rialacha sin i gcomhréir le rialacha an Aontais maidir le glacadh le hiarratasóirí ar chosaint idirnáisiúnta a leagtar amach i dTreoir 2013/33/AE (féach achoimre).

Iarratais ar thearmann

• Ní mór do dhaoine a ndeonaítear cosaint dóibh a bheith in ann iarratas ar thearmann a lóisteáil. Is é an Ballstát a fhaigheann an duine atá freagrach as scrúdú a dhéanamh ar an iarratas.
• Féadfaidh na Ballstáit a chinneadh, áfach, nach féidir stádas an iarrthóra tearmainn a bheith ag duine ar deonaíodh cosaint shealadach dó nó di ag an am céanna.
• Cuidíonn sé sin leis na Ballstáit an t-ualach ar a gcóras tearmainn a laghdú trí chosaint shealadach a thairiscint agus scrúdú na n-iarratas ar thearmann a chur siar ag an am céanna.
• Leagtar amach i dTreoir 2013/32/AE rialacha coiteanna an Aontais maidir le cosaint idirnáisiúnta a dheonú agus a tharraingt siar (féach an achoimre).

Deireadh a chur le cosaint shealadach

• Le linn na cosanta, nó nuair a thagann deireadh leis an gcosaint shealadach, ní mór do na Ballstáit bearta a dhéanamh chun filleadh deonach daoine faoi chosaint a chumasú.
• Má tá gá le filleadh éigeantach, ní mór do na Ballstáit a áirithiú go dtugtar urraim chuí do dhínit an duine agus nach bhfuil aon chúiseanna daonnúla láidre ann a d’fhágfadh go mbeadh sé dodhéanta filleadh.
• Ní féidir iallach a chur ar dhaoine nach féidir leo taisteal ar chúiseanna sláinte filleadh go dtí go dtiocfaidh feabhas ar a sláinte.
• D’fhéadfadh sé go mbeadh cead ag teaghlaigh a bhfuil a leanaí faoi bhun 18 mbliana d’aois agus a fhreastalaíonn ar scoil fanacht go dtí deireadh na scoilbhliana.

Cogadh ionsaithe na Rúise i gcoinne na hÚcráine

• Tar éis ionradh na Rúise ar mhórscála ar an Úcráin i mí Feabhra 2022, ghlac an Chomhairle gníomh cur chun feidhme, Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382, lena mbunaítear go bhfuil mórphlódú isteach daoine easáitithe as an Úcráin de réir bhrí Threoir 2001/55/CE agus a bhfuil sé d’éifeacht aige cosaint shealadach a thabhairt isteach. Is é seo an chéad chéim inar glacadh cinneadh den sórt sin i gcomhthéacs Threoir 2001/55/CE.
• Tá feidhm ag Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2022/382 maidir leis an méid seo a leanas:
  • Náisiúnaigh na hÚcráine a bhí ina gcónaí san Úcráin roimh an 24 Feabhra 2022,
  • daoine gan stát agus náisiúnaigh de thíortha neamh-AE seachas an Úcráin a thairbhigh de chosaint idirnáisiúnta nó de chosaint náisiúnta choibhéiseach san Úcráin roimh an 24 Feabhra 2022, agus
  • baill teaghlaigh na ndaoine atá liostaithe thuas.

Tacaíocht riaracháin

Baineann na bearta a leagtar síos leis an treoir tairbhe as an gCiste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht a bunaíodh faoi Rialachán (AE) Uimh. 516/2014. Más rud é gur mó líon na ndaoine easáitithe ná an cumas glactha atá léirithe ag na Ballstáit, glacfaidh an Chomhairle bearta iomchuí, go háirithe trí thacaíocht bhreise a mholadh do na Ballstáit atá buailte.