Cóir chomhionann gan spleáchas ar bhunús cine ná ar bhunús eitneach

PRÍOMHPHOINTÍ

• Tá an treoir seo bunaithe ar phrionsabal na córa comhionainne idir daoine. Cuireann sé cosc ar idirdhealú díreach¹agus indíreach², ar chiapadh³, ar threoracha idirdhealaithe agus ar íospairt⁴.
• Baineann an treoir le gach duine agus le gach earnáil gníomhaíochta, maidir le:
  • rochtain ar fhostaíocht;
  • dálaí oibre, lena n-áirítear ardú céime, pá agus dífhostú;
  • rochtain ar ghairmoiliúint;
  • bainteacht le heagraíochtaí oibrithe nó fostóirí, agus le heagraíocht ghairmiúil ar bith;
  • oideachas;
  • rochtain ar chosaint shóisialta agus ar chúram sláinte;
  • buntáistí sóisialta;
  • rochtain ar agus soláthar earraí agus seirbhísí atá ar fáil don phobal, lena n-áirítear tithíocht.
• Tá feidhm ag an treoir maidir le náisiúnaigh nach náisiúnaigh den AE iad ach ní chumhdaíonn sí éagsúlacht sa chóir atá bunaithe ar náisiúntacht ná ar choinníollacha iontrála agus cónaithe do shaoránaigh ó thíortha nach de chuid an AE iad.

Maoluithe ón bprionsabal um chóir chomhionann

• Sa réimse fostaíochta, féadfar maolú a údarú sa chás gurb ionann bunús cine nó eitneach agus fíor-riachtanas gairmiúil. Ní mór bonn cirt a bheith leis an maolú sin de réir chineál na gníomhaíochta agus de réir na gcoinníollacha faoina ngníomhaítear é. Ní mór dó a bheith dlisteanach agus comhréireach.
• Ceadaíonn an treoir gníomhaíocht dhearfach, eadhon bearta náisiúnta atá dírithe ar mhíbhuntáistí a bhaineann le cine nó bunús eitneach a chosc nó a chúiteamh.

Leigheasanna agus forfheidhmiú

• Ní mór go mbeadh rochtain ag aon duine a chreideann gur íospartach idirdhealaithe é/í ar fhorais de bhunadh ciníoch nó eitneach ar imeachtaí breithiúnacha agus/nó riaracháin. Féadfaidh cumainn nó daoine dlítheanacha leasmhara eile imeachtaí a thionscnamh thar ceann an ghearánaigh nó chun tacú leis.

Ní gá d’íospartach an idirdhealaithe ach toimhde idirdhealaithe a bhunú, agus ina dhiaidh sin is faoin bhfreagróir a bheidh sé a chruthú nach ndearnadh aon idirdhealú.

Idirphlé sóisialta agus idirphlé sibhialta

• Cinntíonn na comhpháirtithe sóisialta go gcuirtear cóir chomhionann chun cinn, go háirithe trí mhonatóireacht a dhéanamh ar chleachtais san ionad oibre, trí chóid iompair a tháirgeadh agus trí chomhaontuithe a thabhairt i gcrích. Ar bhonn níos ginearálta, spreagann an treoir comhaontuithe a chur i gcrích lena mbunófar rialacha neamh-idirdhealaithe sna réimsí a thagann faoi raon feidhme na cómhargála.
• Spreagtar freisin idirphlé sibhialta leis na heagraíochtaí sochaí sibhialta lena mbaineann.

Comhlachtaí chun comhionannas a chur chun cinn

Soiléirítear le Treoir leasaitheach (AE) 2024/1499 ról na gcomhlachtaí arna n-ainmniú ar an leibhéal náisiúnta chun cóir chomhionann a chur chun cinn agus chun an t-idirdhealú (comhlachtaí comhionannais) a chomhrac. Leagann sé síos ceanglais íosta nach mór do Bhallstáit an AE a chur chun feidhme maidir le ról agus oibriú na gcomhlachtaí sin, lena n-áirítear conas ba cheart dóibh cabhrú le híospartaigh tar éis dóibh a ngearán a fháil. Caithfidh na comhlachtaí seo:

• a bheith neamhspleách i dtéarmaí a struchtúir dhlíthiúil, a gcuntasachta, a mbuiséad, a bhfoirne agus a gcúrsaí eagrúcháin;
• go gcuirfear acmhainní leordhóthanacha ar fáil dóibh chun a gcúraimí go léir a chur i gcrích agus chun a bhfreagrachtaí a fheidhmiú go héifeachtach;
• a bheith in ann cásanna féideartha idirdhealaithe a imscrúdú agus tuairim neamhcheangailteach a eisiúint nó cinneadh ceangailteach a ghlacadh;
• dul i gcomhairle go rialta leis an rialtas agus le hinstitiúidí poiblíreachtaíocht agus beartais eile maidir le a bhfuil gnéithe comhionannais agus neamh-idirdhealaithe ag baint leo;
• sonraí a bhailiú faoina ngníomhaíochtaí féin;
• pleanáil agus tuairisciú poiblí a dhéanamh ar a gcuid oibre agus ar staid na córa comhionainne agus an neamh-idirdhealaithe ar bhonn rialta.

Faoi Threoir leasaitheach (AE) 2024/1499, ní mór do Bhallstáit freisin:

• rialacha a thabhairt isteach lena gceadófar an fhéidearthacht díospóidí a réiteach lasmuigh den chúirt;
• a áirithiú go bhfuil an ceart ag comhlachtaí comhionannais gníomhú in ábhair a bhaineann leis an dlí sibhialta agus riaracháin a bhaineann le prgníomhú in ábhairionsabal na córa comhionainne a chur chun feidhme;
• a áirithiú go soláthraíonn comhlachtaí comhionannais a gcuid seirbhísí gan aon chostas do ghearánaigh ar fud a gcríoch, lena n-áirítear i gceantair thuaithe agus iargúlta;
• a cheangal ar chomhlachtaí comhionannais inrochtaineacht a ráthú agus socruithe réasúnacha a sholáthar do dhaoine aonair faoi mhíchumas maidir lena gcuid seirbhísí agus gníomhaíochtaí go léir.

Moladh

Ag tógáil ar Threoir 2000/43/CE agus ar Theachtaireacht 2020 ón gCoimisiún Eorpach lena leagtar amach creat straitéiseach AE na Romach, ghlac Comhairle an Aontais Eorpaigh, in 2021, moladh lena gceanglaítear ar na Ballstáit an t-idirdhealú i gcoinne na Romach a chomhrac agus a gcuimsiú a chur chun cinn i réimsí an oideachais, na fostaíochta, na sláinte agus na tithíochta.

Tagann an moladh in ionad an mholadh roimhe sin a glacadh in 2013.