An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA) — sábháilteacht bia agus beatha ainmhithe a chinntiú san Aontas Eorpach

PRÍOMHPHOINTÍ

• Ní dhíolfar bianna ar bith atá díobhálach don tsláinte nó mí-oiriúnach lena n–ithe. Ní mór na tosca seo a leanas a chur san áireamh:
  • na gnáthchoinníollacha faoina n–úsáideann an tomhaltóir bia;
  • faisnéis a chuirtear ar fáil don tomhaltóir;
  • an tionchar ar shláinte, sa ghearrthéarma agus san fhadtéarma;
  • éifeachtaí tocsaineacha carnacha;
  • na híogaireachtaí áirithe sláinte i gcatagóir ar leith de thomhaltóirí i gcás go bhfuil an bia ceaptha don chatagóir tomhaltóirí sin.
• Má tá aon bhia nó aon bheatha neamhshábháilte mar chuid de bhaisc, glactar leis nach bhfuil an bhaisc iomlán sábháilte.
• Cuirtear reachtaíocht bia i bhfeidhm ag gach céim den bhiashlabhra, ón táirgeadh, próiseáil, iompar agus dáileachán agus go dtí an soláthar. Go háirithe, ní mór do ghnólachtaí bia:
  • inrianaitheacht bia, beatha agus ainmhithe a tháirgeann bia, mar aon le haon substaint atá beartaithe a chur isteach i mbia nó i mbeatha, a ráthú ag gach céim den táirgeadh agus den dáileadh;
  • bia nó beathú a bhaint den mhargadh láithreach, nó táirgí a soláthraíodh roimhe seo a aisghairm, má cheaptar go bhfuil siad sin díobhálach don tsláinte;
  • na húdaráis chuí, agus tomhaltóirí más gá, a chur ar an eolas.
• Soláthraíonn EFSA tacaíocht eolaíoch agus theicniúil don Choimisiún Eorpach agus do Bhallstáit an Aontais Eorpaigh i ngach réimse a bhfuil tionchar acu ar shábháilteacht bia. Tá sé freagrach freisin as measúnuithe riosca a chomhordú, rioscaí atá ag teacht chun cinn a aithint agus comhairle a thabhairt maidir le bainistíocht géarchéime.
• Bíonn EFSA ag comhoibriú leis na comhlachtaí inniúla sna Ballstáit a dhéanann cúraimí atá cosúil le cúraimí an Údaráis agus le comhlachtaí eolaíocha eile arna mbunú faoi dhlí an Aontais, go háirithe an Ghníomhaireacht Eorpach Ceimiceán (ECHA), an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach (EMA) agus an Ghníomhaireacht Eorpach Chomhshaoil (EEA) maidir leis an méid seo a leanas:
  • tuairimí eolaíocha ábhartha a sholáthar;
  • malartú sonraí agus faisnéise, lena n-áirítear bunú féideartha formáidí sonraí gaolmhara agus stór focal rialaithe chun malartú den sórt sin a éascú;
  • forbairt modheolaíochtaí eolaíocha chun ceimiceáin a mheasúnú.
• Nuair a dhéantar riosca a shainaithint tar éis anailís riosca sláinte, féadfaidh tíortha AE agus an Coimisiún glacadh le bearta sealadacha réamhchúraim atá i gcomhréir le hardleibhéal cosanta sláinte.
• Leis an gcóras mear-rabhaidh maidir le bia agus beatha (RASFF), a bhaineann le tíortha AE, leis an gCoimisiún agus le EFSA, déantar foráil maidir le faisnéis a roinnt maidir le:
  • bearta chun cúrsaíocht bia a theorannú, nó chun é a tharraingt siar ón mhargadh;
  • gníomh a rinneadh chun cosc, nó teorainn ar chur le bia nó beatha a chur ar an margadh nó a úsáid sa deireadh nó coinníollacha sonracha a fhorchur maidir leis sin;
  • diúltú do bhaisc de bhia allmhairithe.
• Ní mór an fhaisnéis seo a chur ar fáil freisin don phobal i gcoitinne más cuí.
• I gcás go bhfuil riosca tromchúiseach ag baint le bia nó beathú agus murar féidir srian a choimeád ar an riosca don tsláinte nó don chomhshaol, d’fhéadfadh trádáil agus allmhairiú táirge a chur ar fionraí a bheith i gceist le bearta cosanta éigeandála an Choimisiúin. Féadfaidh tíortha AE bearta chomhchosúla a dhéanamh mura ngníomhaíonn an Coimisiún.
• I dteannta le EFSA agus tíortha AE, ní mór don Choimisiún plean ginearálta bainistíochta géarchéime a dhréachtú chun cásanna a chuimsiú i gcás nach leor na gnáthbhearta cosanta éigeandála. Má aithnítear cás mar sin ní mór don Choimisiún aonad géarchéime a bhunú láithreach chun go n–aithneofar na roghanna maidir le sláinte an duine a chosaint.
• Tá sé mar aidhm ag AE freisin tomhaltóirí a chosaint ar chleachtais chalaoiseacha nó mheabhlacha sa trádáil bia, mar shampla truailliú bia (mar shampla, feoil capaill i dtáirgí mairteola), agus bonn a sholáthar do thomhaltóirí chun roghanna eolasacha a dhéanamh faoi bhia.

Leasaítear le Rialachán (AE) 2019/1381 maidir le trédhearcacht agus inbhuanaitheacht an mheasúnaithe riosca AE sa slabhra bia Rialachán (CE) Uimh 178/2002. Féachtar leis na nithe seo a leanas a dhéanamh.

• Níos mó trédhearcachta a áirithiú: Beidh rochtain uathoibríoch ag an bpobal ar na staidéir agus ar an bhfaisnéis go léir a chuirtear isteach mar thaca le haon iarratas a dhíreofar ar an EFSA, e.g. do gach staidéar a thacaíonn le hiarratas ar údarú ag oibreoir gnó bia, go luath sa phróiseas measúnaithe riosca. Ní nochtfar faisnéis rúnda a bhfuil údar cuí léi. Rachfar i gcomhairle freisin le páirtithe leasmhara agus leis an bpobal i gcoitinne maidir leis na staidéir a chuirfear isteach. Tabharfaidh an t-aiseolas a gheofar deis don Údarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA) rochtain a bheith aige ar an mbunús fianaise is leithne is féidir sula dtabharfaidh sé a chomhairle eolaíoch uaidh.
• Neamhspleáchas agus stóinseacht na staidéar eolaíoch a chuirfear isteach a mhéadú: Cuirfear EFSA ar an eolas faoi gach staidéar, nuair a dhéanfar iad a choimisiúnú, d’fhonn nós imeachta iarratais a dhéanamh amach anseo, le linn na céime réamhiarratais. Áiritheofar dá réir go gcuirfidh cuideachtaí a bheidh iarratas á dhéanamh acu ar údaruithe an fhaisnéis ábhartha uile ar aghaidh agus nach gcoimeádfaidh siad siar staidéir neamhfhabhracha. Cuirfidh EFSA comhairle ghinearálta ar fáil d’iarratasóirí, go háirithe d’fhiontair bheaga agus mheánmhéide, sula gcuirfear an sainchomhad isteach. Féadfaidh an Coimisiún a iarraidh ar EFSA staidéir bhreise a choimisiúnú chun críocha fíoraithe in imthosca eisceachtúla ina bhfuil conspóidí tromchúiseacha nó torthaí contrártha. Déanfaidh an Coimisiún misin aimsithe fíricí freisin chun comhlíonadh saotharlann maidir leis na caighdeáin is infheidhme maidir le staidéir a dhéanamh a sheoladh chuig EFSA a fhíorú. Cuirfear toradh na misean aimsithe fíricí i láthair i dtuarascáil fhorléargais.
• Rialachas agus comhar eolaíoch a neartú: Beidh tíortha AE, , an tsochaí shibhialta agus Parlaimint na hEorpa páirteach i rialachas EFSA trí ionadaíocht chuí a bheith acu ina bhord bainistíochta. Déanfaidh tíortha AE cumas eolaíoch EFSA a spreagadh chun forbairt a dhéanamh, mar shampla, trí thionscadail chomhpháirteacha agus trí dhea–chleachtais a roinnt, agus tabharfaidh siad faoi ghníomhaíochtaí cur chun cinn chun a áirithiú go n–earcófar na saineolaithe neamhspleácha is fearr in obair EFSA.
• Cumarsáid chuimsitheach riosca a fhorbairt. Glacfar plean ginearálta don chumarsáid riosca trí ghníomh cur chun feidhme. Cinnteoidh sé seo creat cuimsitheach le linn an phróisis anailíse riosca agus cothóidh sé idirphlé oscailte leis na páirtithe leasmhara uile.