SOC/798
Η βία κατά των γυναικών ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
Τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»
Η βία κατά των γυναικών ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων: τρέχουσα κατάσταση των μέτρων σε ολόκληρη την ΕΕ
(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)
Εισηγητής: José Antonio MORENO DÍAZ
Συνεισηγήτρια: Dovilė JUODKAITĖ
|
Επικοινωνία
|
SOC@eesc.europa.eu
|
|
Υπάλληλος διοίκησης
|
Grasu Gabriela
|
|
Ημερομηνία του εγγράφου
|
6/2/2025
|
|
Σύμβουλοι
|
Lidia FERNANDEZ MONTES (για τον εισηγητή, Ομάδα ΙΙ)
Ugnė GRIGAITĖ (για τη συνεισηγήτρια, Ομάδα ΙΙΙ)
Laura NUÑO GÓMEZ (για την Ομάδα II)
|
|
|
|
|
Απόφαση της συνόδου ολομέλειας
|
18/1/2024
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 52 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
|
|
|
Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας
|
|
|
|
|
Αρμόδιο όργανο
|
Τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»
|
|
Έγκριση από το τμήμα
|
4/2/2025
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
96/1/1
|
|
Έγκριση από την Ολομέλεια
|
H/Μ/ΕΕΕΕ
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
…
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
…/…/…
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
1.1Η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αποτελεί μία από τις πιο επίμονες μορφές διακρίσεων λόγω φύλου. Σε παγκόσμια κλίμακα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αναφέρει ότι περίπου το 30 % των γυναικών βιώνει ενδοσυντροφική βία κατά τη διάρκεια της ζωής του.
1.2Οποιαδήποτε μορφή βίας κατά των γυναικών, ιδίως στο πλαίσιο σχέσεων με οικείους ή συζυγικών σχέσεων, αποτελεί σημαντική πηγή ανησυχίας για τη δημόσια και την κλινική υγεία και συνιστά σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών.
1.3Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) εκτιμά ότι το ζήτημα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί κατεπειγόντως και ζητεί την κύρωση της σύμβασης αριθ. 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας σχετικά με τη βία και την παρενόχληση (ειδικότερα της σύστασης αριθ. 206 της ΔΟΕ), όπως και της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), καθώς και την προώθηση και των δύο συμβάσεων σε όλα τα κράτη μέλη από την ίδια την ΕΕ.
1.4Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας θα πρέπει να καλύπτει όλες τις μορφές βίας κατά των γυναικών που δεν έχουν ήδη συμπεριληφθεί σε αυτήν, όπως είναι η θεσμική βία, η πορνογραφία, η αναπαραγωγική εκμετάλλευση, η έμμεση βία, η υποταγή μέσω χημικών ουσιών και η παρενόχληση στον δρόμο, καθώς και η σεξουαλική και έμφυλη παρενόχληση και η καταναγκαστική στείρωση των γυναικών με αναπηρία, μεταξύ άλλων.
1.5Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η σεξουαλική βία και ο βιασμός θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην οδηγία ως μορφές βίας και να ποινικοποιηθούν με βάση την απουσία συναίνεσης (σύμφωνα με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης). Απαιτείται ορισμός της «συναίνεσης» σε σχέση με τη σεξουαλική βία. Η έννοια της σεξουαλικής βίας βασίζεται στην ύπαρξη ή την απουσία συναίνεσης.
1.6Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, θα πρέπει να συμπεριληφθεί στα «ευρωεγκλήματα» που αναφέρονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
1.7Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι οι τομείς του κοινωνικού διαλόγου, των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των αναγκαίων διαπραγματεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους θα πρέπει να περιλαμβάνουν ειδικά μέτρα για την τόνωση της απασχόλησης και την προώθηση της απασχολησιμότητας των θυμάτων έμφυλης βίας, με σκοπό τόσο τη διασφάλιση μεγαλύτερης προστασίας της ιδιωτικής ζωής των θυμάτων και ασφαλούς περιβάλλοντος για όλες τις γυναίκες, όσο και την καταπολέμηση της σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία.
1.8Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στις γυναίκες και στα κορίτσια που ανήκουν σε εθνοτικές και/ή πολιτιστικές μειονότητες, όπως οι γυναίκες Ρομά και οι μετανάστριες,ιδίως δε εκείνες που βρίσκονται σε παράτυπη διοικητική κατάσταση.
1.9Οι γυναίκες με αναπηρία αντιμετωπίζουν πολλαπλές και διατομεακές διακρίσεις λόγω τόσο του φύλου τους όσο και της αναπηρίας τους. Μολονότι οι γυναίκες με αναπηρία είναι πιθανότερο να βιώσουν ενδοοικογενειακή βία, η υποχρέωση ταξινόμησης των στατιστικών δεδομένων ανά μορφή αναπηρίας απουσιάζει από την οδηγία και πρέπει να συμπεριληφθεί.
1.10Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι τα τελευταία άρθρα της οδηγίας δεν κάνουν καμία αναφορά στην ποινικοποίηση της καταναγκαστικής στείρωσης. Εν προκειμένω, αυτή η μορφή βίας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας υγείας με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
1.11Η ΕΟΚΕ εκφράζει επίσης την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πορνεία δεν έχει συμπεριληφθεί στις μορφές βίας κατά των γυναικών, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της οδηγίας 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της. Κρίνει επίσης ότι η εμπορευματοποίηση της κύησης και η αναπαραγωγική εκμετάλλευση θα έπρεπε να είχαν συμπεριληφθεί στην οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 ως μορφές βίας κατά των γυναικών.
1.12Η ΕΟΚΕ παρατηρεί με ανησυχία ότι οι περιορισμοί στην ελεύθερη και ασφαλή εθελούσια διακοπή της κύησης και η παρενόχληση που υφίστανται οι γυναίκες (ιδίως κοντά σε κλινικές) δεν θεωρούνται ότι αποτελούν συγκεκριμένες μορφές βίας κατά των γυναικών.
1.13Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία για τις απόψεις που εκφράζονται ιδίως από φονταμενταλιστικές θρησκευτικές ομάδες οι οποίες, λόγω των πατριαρχικών θέσεων που διαιωνίζουν, αρνούνται να αναγνωρίσουν τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών ως ειδική μορφή βίας απλώς και μόνο επειδή είναι γυναίκες. Ανησυχία προκαλούν επίσης οι ενέργειες της ακροδεξιάς, η οποία καταφέρεται εναντίον του στόχου της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και αρνείται να αναγνωρίσει τη διαρθρωτική βία και τις διακρίσεις που υφίστανται οι γυναίκες και τα κορίτσια, κάτι που βάλλει, ως εκ τούτου, κατά των αξιών και των αρχών του άρθρου 2 της ΣΛΕΕ.
1.14Η εκπαίδευση διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διαμόρφωση ρόλων και στερεοτύπων σχετικά με το φύλο. Ως εκ τούτου θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον προληπτικό της ρόλο —συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης— σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Η εκπαιδευτική κοινότητα, οι διάφορες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ιδίως οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι φεμινιστικές οργανώσεις), οι κοινωνικοί εταίροι και οι ενδιαφερόμενες κοινότητες θα πρέπει να συμπεριληφθούν ρητά στη θεσμική συνεργασία για την πρόληψη και την καταπολέμηση της έμφυλης βίας.
2.Γενικές παρατηρήσεις
2.1Η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αποτελεί μία από τις πιο επίμονες μορφές διακρίσεων λόγω φύλου: η σοβαρότερη και πιο βάναυση περίπτωση είναι η δολοφονία γυναικών επειδή είναι γυναίκες, η οποία συνιστά γυναικοκτονία. Από την ανάλυση των στατιστικών προκύπτει ότι 2 στις 10 γυναίκες έχουν υποστεί σωματική και/ή σεξουαλική βία από σύντροφο ή φίλο· 3 στις 10 γυναίκες από συγγενή ή μέλος της οικογένειας· 10 στις 20 γυναίκες έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση· και τουλάχιστον 2 γυναίκες δολοφονούνται καθημερινά στην ΕΕ από ερωτικό σύντροφο ή μέλος της οικογένειας.
2.2Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι περίπου το 30 % των γυναικών βιώνει βία ασκούμενη από τον σύντροφό τους κατά τη διάρκεια της ζωής του. Οι αποκλίσεις σε περιφερειακό επίπεδο είναι σημαντικές.
2.3Ο ΠΟΥ αναγνωρίζει ότι η βία κατά των γυναικών, ιδίως στο πλαίσιο σχέσεων με οικείους ή συζυγικών σχέσεων, αποτελεί σημαντική πηγή ανησυχίας για τη δημόσια και την κλινική υγεία, και συνιστά παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών. Το ζήτημα αυτό αντικατοπτρίζει επίσης την έκταση της ανισότητας και των διακρίσεων μεταξύ των φύλων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες. Οι επιπτώσεις αυτών των βίαιων συμπεριφορών στη σωματική, ψυχική, σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία μπορεί να επηρεάσουν μακροπρόθεσμα μια γυναίκα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής της.
2.4Η ΕΟΚΕ θεωρεί επιβεβλημένη και επιτακτική την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού· ως εκ τούτου, ζητεί την κύρωση από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ της σύμβασης της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας σχετικά με τη βία και την παρενόχληση (σύμβαση αριθ. 190 της ΔΟΕ), ειδικότερα της σύστασης αριθ. 206 για τη βία και την παρενόχληση, όπως και της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης), καθώς και την προώθησή τους σε όλα τα κράτη μέλη από την ίδια την ΕΕ.
2.5Η ΕΟΚΕ επικροτεί την οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας, η οποία αποτελεί την πλέον ολοκληρωμένη νομοθετική πράξη για την αποτελεσματική καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. Η οδηγία ποινικοποιεί σε επίπεδο ΕΕ ορισμένες μορφές βίας κατά των γυναικών εντός και εκτός διαδικτύου και απαιτεί από τα κράτη μέλη να θεσπίσουν ισχυρά μέτρα πρόληψης, προστασίας, πρόσβασης στη δικαιοσύνη, στήριξης, συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των αρχών.
2.6Κύριος σκοπός της παρούσας γνωμοδότησης είναι να προβεί σε αξιολόγηση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στο τελικό κείμενο της οδηγίας, συμπεριλαμβανομένων των μορφών και των μέσων άσκησης βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών που δεν καλύπτονται από την προαναφερθείσα οδηγία. Στόχος της είναι η παροχή μιας προοπτικής η οποία να περιλαμβάνει πραγματικά μια ολοκληρωμένη κοινή πολιτική κατά της έμφυλης βίας, προσφέροντας μια περιεκτική και αποτελεσματική στρατηγική κατά της εν λόγω παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο της Ένωσης.
2.7Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η οδηγία θα πρέπει να εμπεριέχει όλες τις μορφές βίας κατά των γυναικών που δεν έχουν ακόμη συμπεριληφθεί σε αυτήν, όπως είναι η θεσμική βία, η πορνογραφία, η αναπαραγωγική εκμετάλλευση, η έμμεση βία, η υποταγή μέσω χημικών ουσιών και η παρενόχληση στον δρόμο, καθώς και η σεξουαλική και έμφυλη παρενόχληση και η καταναγκαστική στείρωση των γυναικών με αναπηρία, μεταξύ άλλων.
2.8Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί αυξημένη προστασία της ιδιωτικής ζωής των θυμάτων, διότι η τρέχουσα διατύπωση του άρθρου 20 μπορεί να αποτελέσει παραβίαση της ιδιωτικής ζωής των θυμάτων και να οδηγήσει σε δυσμενή κριτική της συμπεριφοράς τους και, κατ’ επέκταση, σε δευτερογενή θυματοποίησή τους.
2.9Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η σεξουαλική βία και ο βιασμός θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην οδηγία ως μορφές βίας και να ποινικοποιηθούν με βάση την απουσία συναίνεσης. Είναι ζωτικής σημασίας να εισαχθεί ορισμός της «συναίνεσης» σε σχέση με τη σεξουαλική βία. Η έννοια της σεξουαλικής βίας βασίζεται στην ύπαρξη ή την απουσία συναίνεσης.
2.10Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, θα πρέπει να συμπεριληφθεί στα «ευρωεγκλήματα» που αναφέρονται στο άρθρο 83 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
2.11Η ΕΟΚΕ πιστεύει επίσης ότι οι τομείς του κοινωνικού διαλόγου, των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των αναγκαίων διαπραγματεύσεων με τους κοινωνικούς εταίρους θα πρέπει να περιλαμβάνουν ειδικά μέτρα για την τόνωση της απασχόλησης και την προώθηση της απασχολησιμότητας των θυμάτων έμφυλης βίας, με σκοπό τόσο τη διασφάλιση μεγαλύτερης προστασίας της ιδιωτικής ζωής των θυμάτων και ασφαλούς περιβάλλοντος για όλες τις γυναίκες, όσο και την καταπολέμηση της σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία.
2.12Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει επίσης να δοθεί στις γυναίκες και στα κορίτσια που ανήκουν σε εθνοτικές και/ή πολιτιστικές μειονότητες, όπως οι γυναίκες Ρομά και οι μετανάστριες —ιδίως στις μετανάστριες που βρίσκονται σε παράτυπη διοικητική κατάσταση.
2.13 Η ΕΟΚΕ κρίνει, επιπλέον, ότι η οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 θα πρέπει να είναι περισσότερο επικεντρωμένη στις γυναίκες με αναπηρία και εκφράζει την ανησυχία της για την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στην ποινικοποίηση της καταναγκαστικής στείρωσης.
2.14Τα ζητήματα φύλου, αναπηρίας και βίας είναι περίπλοκα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Οι γυναίκες με αναπηρία αντιμετωπίζουν πολλαπλές και διατομεακές διακρίσεις λόγω τόσο του φύλου τους όσο και της αναπηρίας τους. Οι γυναίκες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε αυτόν τον κίνδυνο είναι οι γυναίκες με ψυχικές παθήσεις, ψυχοκοινωνική αναπηρία και/ή νοητική υστέρηση. Εν προκειμένω, αυτή η μορφή βίας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα δημόσιας υγείας που επιφέρει μακροπρόθεσμες συνέπειες.
2.15Παρότι υπόψη τα στοιχεία σε παγκόσμιο επίπεδο καταδεικνύουν ότι οι γυναίκες με αναπηρία έχουν διπλάσιες έως πενταπλάσιες πιθανότητες να υποστούν εξ οικείων βία σε σύγκριση με τις γυναίκες χωρίς αναπηρία, με εκτεταμένες επιπτώσεις στη σωματική και την ψυχική υγεία, καθώς και στην ευημερία των γυναικών με αναπηρία, ωστόσο η υποχρέωση ταξινόμησης των στατιστικών δεδομένων ανά αναπηρία απουσιάζει από την οδηγία.
2.16Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πορνεία δεν έχει συμπεριληφθεί στις μορφές βίας κατά των γυναικών, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της οδηγίας 2011/36/ΕΕ για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, στο πλαίσιο του οποίου προτείνεται τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την ποινικοποίηση της χρήσης υπηρεσιών που αποτελούν αντικείμενο της εκμετάλλευσης της εκπόρνευσης άλλων ή άλλων μορφών σεξουαλικής εκμετάλλευσης.
2.17Η ΕΟΚΕ εκτιμά επίσης ότι τα μέτρα που προβλέπονται στο άρθρο 11 της οδηγίας 2011/36/ΕΕ θα πρέπει να διαχωριστούν από τις διατάξεις του άρθρου 6 παράγραφος 3 της οδηγίας 2004/81/ΕΚ του Συμβουλίου, στο οποίο ορίζεται ότι η προθεσμία περίσκεψης δεν δημιουργεί δικαίωμα παραμονής.
2.18Θεωρεί επίσης ότι η εμπορευματοποίηση της κύησης και η αναπαραγωγική εκμετάλλευση θα έπρεπε να είχαν συμπεριληφθεί στην οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 ως μορφές βίας κατά των γυναικών.
2.19Η ΕΟΚΕ φρονεί ότι η παραπομπή των θυμάτων σε υπηρεσίες υποστήριξης θα πρέπει όχι μόνο να γίνεται δωρεάν, με έγκαιρο και συντονισμένο τρόπο, αλλά και να πραγματοποιείται κατά προτεραιότητα και επειγόντως. Είναι σημαντικό να δημιουργηθεί μια «βασική δέσμη» στο πλαίσιο των υπηρεσιών υποστήριξης και να θεωρηθεί ότι η υποστήριξη των θυμάτων αποτελεί ειδικό τομέα στον οποίο χρειάζεται περαιτέρω βελτίωση της ευαισθητοποίησης και της παρακολούθησης.
2.20Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι το γενικό πλαίσιο της ΕΕ για την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων όλων των εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων της στρατηγικής της ΕΕ για τα δικαιώματα των θυμάτων (2020-2025) και της πρότασης αναθεώρησης της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων, είναι οριζόντιο και εφαρμόζεται για όλα τα θύματα εγκληματικών πράξεων, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία παροχής ολοκληρωμένης υποστήριξης για τα δικαιώματα των θυμάτων και υπηρεσιών που θα συνυπολογίζουν την πολυμορφία των σχετιζόμενων θυμάτων.
2.21Οι διατάξεις σχετικά με το δικαίωμα υποστήριξης και προστασίας θα πρέπει να βασίζονται στις ατομικές ανάγκες των θυμάτων και να απαιτούν από τις αρχές να διασφαλίζουν ότι οι ατομικές αξιολογήσεις λαμβάνουν υπόψη τα προσωπικά χαρακτηριστικά των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένου του βιολογικού και του κοινωνικού φύλου
. Τα θύματα βίας κατά των γυναικών και εξ οικείων βίας θεωρούνται ευάλωτα θύματα βάσει της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων, τα οποία χρειάζονται ειδική υποστήριξη και μέτρα προστασίας, όπως είναι η δωρεάν ψυχολογική υποστήριξη που παρέχεται σε ευάλωτα θύματα για όσο διάστημα είναι αναγκαίο.
2.22Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις διατάξεις σχετικά με την κατάρτιση και την ενημέρωση των επαγγελματιών, οι οποίες καλύπτονται εκτενώς στο άρθρο 36 της οδηγίας. Η ΕΟΚΕ έχει ήδη ζητήσει η παροχή πληροφοριών στα θύματα έμφυλης βίας, η επικοινωνία μαζί τους και η υποστήριξή τους να βασίζονται στις ανάγκες των θυμάτων, προκειμένου να διευκολυνθεί τόσο η καταγγελία όσο και η αποτελεσματική δίωξη τέτοιων εγκλημάτων.
2.23Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των γενικών υπηρεσιών (όπως είναι οι υπηρεσίες σωματικής και ψυχικής υγείας) και των εξειδικευμένων υπηρεσιών για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών. Είναι ζωτικής σημασίας να επιτευχθεί διατομεακή συνεργασία μεταξύ των εξειδικευμένων υπηρεσιών υποστήριξης θυμάτων, των υπηρεσιών κοινωνικής μέριμνας, των τομέων της σωματικής και ψυχικής υγείας, των αρχών επιβολής του νόμου και του δικαστικού σώματος.
2.24Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και των υπηρεσιών σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, θα έπρεπε να είχαν συμπεριληφθεί στον κατάλογο των βασικών υπηρεσιών υποστήριξης για τα θύματα στο πλαίσιο της οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385. Παροτρύνει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ να καταργήσουν το σύνολο των φραγμών όσον αφορά την πρόσβαση σε επείγουσα αντισύλληψη και σε υπηρεσίες εθελούσιας διακοπής της κύησης έπειτα από βιασμό.
2.25Δεδομένου του ρόλου που διαδραματίζει η εκπαίδευση στη διαμόρφωση ρόλων και στερεοτύπων σχετικά με το φύλο, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον προληπτικό της ρόλο —συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης— σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Επιπλέον, η εκπαιδευτική κοινότητα, οι διάφορες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ιδίως οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι φεμινιστικές οργανώσεις), οι κοινωνικοί εταίροι και οι ενδιαφερόμενες κοινότητες θα πρέπει να συμπεριληφθούν ρητά στη θεσμική συνεργασία. Η εκπαίδευση και η πρόσβαση σε πληροφόρηση σχετικά με την αναπαραγωγική υγεία θα πρέπει να είναι εστιασμένες και προσαρμοσμένες στις ειδικές ανάγκες των γυναικών και των κοριτσιών, μεταξύ άλλων σε ευανάγνωστους και κατανοητούς μορφότυπους, ώστε να προσεγγίζονται γυναίκες και κορίτσια από διαφορετικά πολιτισμικά και κοινωνικά υπόβαθρα, με διάφορες αναπηρίες, αναλφαβητισμό, καθώς και γυναίκες και κορίτσια που ανήκουν σε άλλες ευάλωτες ομάδες.
2.26Τα μέσα ενημέρωσης διαδραματίζουν ισχυρό ρόλο στην ανταλλαγή πληροφοριών που μπορούν να διαιωνίσουν ή να αμφισβητήσουν τα επιβλαβή αφηγήματα σχετικά με την έμφυλη βία, διαμορφώνοντας και επηρεάζοντας τις αντιδράσεις της κοινωνίας και του κοινού στην έμφυλη βία. Ως εκ τούτου, τα μέσα ενημέρωσης θα πρέπει να ακολουθούν τις αρχές του επαγγελματισμού και της δεοντολογίας όταν καλύπτουν θέματα που αφορούν την έμφυλη βία
.
2.27Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι φραγμοί στην πρόσβαση στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και στα συναφή δικαιώματα αποτελούν ειδική μορφή βίας κατά των γυναικών και, ως εκ τούτου, θα πρέπει να λογίζονται ως τέτοια, όπως στην περίπτωση της γυναικολογικής και μαιευτικής βίας.
2.28Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ανησυχία ότι οι υφιστάμενοι περιορισμοί στην ελεύθερη και ασφαλή εθελούσια διακοπή της κύησης, όπως και η παρενόχληση που υφίστανται οι γυναίκες —ιδίως κοντά σε κλινικές— δεν λογίζονται ως συγκεκριμένες μορφές βίας κατά των γυναικών. Στο πλαίσιο των δικαιωμάτων των γυναικών όσον αφορά τη σεξουαλικότητα και τα αναπαραγωγικά δικαιώματά τους πρέπει να διασφαλίζεται ότι έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν ελεύθερα σχετικά με την εθελούσια διακοπή της κύησής τους, όπως και ότι έχουν δικαίωμα στην άμβλωση. Υπό το πρίσμα των συστηματικών επιθέσεων από φονταμενταλιστικές και ακροδεξιές ομάδες, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι είναι αναγκαίο να προβλέπονται νομικά μέτρα στα κράτη μέλη που θα διασφαλίζουν όχι μόνο το εν λόγω δικαίωμα αλλά και την ελεύθερη άσκησή του.
2.29Η ΕΟΚΕ παρατηρεί επίσης με ανησυχία ότι δεν προβλέπεται η εξασφάλιση μιας ικανοποιητικής ζωής, υπό συνθήκες ελευθερίας και ισότητας, για τα ορφανά τέκνα των θυμάτων βίας κατά των γυναικών.
2.30Η ΕΟΚΕ ζητεί από τους παρόχους υπηρεσιών ψυχικής υγείας να προωθήσουν οδούς προς τη θεραπεία και την ευημερία, και να εγγυηθούν την ασφάλεια των επιζώντων έμφυλης και σεξουαλικής βίας. Όλοι οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας θα πρέπει να κατανοούν επαρκώς τον έμφυλο χαρακτήρα και τη δυναμική των διαφόρων μορφών βίας κατά των γυναικών, ιδίως δε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εξ οικείων βίας, της σεξουαλικής και της ενδοσυντροφικής βίας, τις επιπτώσεις τους στην ψυχική υγεία και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ, αφενός, της βίας και της ψυχικής υγείας και, αφετέρου, άλλων μορφών καταπίεσης, όπως είναι ο ρατσισμός, η τρανσφοβία, οι διακρίσεις υπέρ ατόμων χωρίς αναπηρία και η φτώχεια.
2.31Η μη παροχή περίθαλψης, υπηρεσιών και υποστήριξης ψυχικής υγείας σε γυναίκες θύματα βίας (οι οποίες υφίστανται πάντοτε σοβαρές συνέπειες στην ψυχική τους υγεία λόγω του τραύματος που τους προκάλεσε η άσκηση τέτοιου είδους βίας) συνιστά σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπλέον, το γεγονός ότι δεν έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες που θα μπορούσαν να τις βοηθήσουν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, όπως η πρόσβαση σε επαρκές βιοτικό επίπεδο και κοινωνική προστασία, σε υπηρεσίες αποκατάστασης και προσαρμογής, σε εργασία και απασχόληση, καθώς και σε νομική δικαιοσύνη, συνιστά επίσης παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.
2.32Η ΕΟΚΕ εκφράζει τη βαθιά της ανησυχία για τις απόψεις —προερχόμενες ιδίως από φονταμενταλιστικές θρησκευτικές ομάδες— που αρνούνται να αναγνωρίσουν τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών ως ειδική μορφή βίας απλώς επειδή είναι γυναίκες και διατηρούν πατριαρχικές θέσεις. Βαθιά ανησυχία προκαλούν επίσης οι δράσεις της ακροδεξιάς, η οποία καταφέρεται εναντίον του στόχου της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και αρνείται να αναγνωρίσει τη διαρθρωτική βία και τις διακρίσεις που υφίστανται οι γυναίκες και τα κορίτσια, κάτι που, ως εκ τούτου, συνιστά επίθεση κατά των αξιών και των αρχών του άρθρου 2 της ΣΛΕΕ.
3.Ειδικές παρατηρήσεις
3.1Για τους σκοπούς της κατάρτισης της παρούσας γνωμοδότησης πρωτοβουλίας, πραγματοποιήθηκαν αποστολές σε δύο κράτη μέλη της ΕΕ, με σκοπό να αναλυθούν οι εθνικές προοπτικές και η εφαρμογή των υφιστάμενων και των μελλοντικών νομικών απαιτήσεων για την προστασία των θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας. Οι δύο χώρες που επελέγησαν για την πραγματοποίηση των αποστολών αυτών ήταν η Λιθουανία και η Ισπανία. Στο παράρτημα 1 παρέχεται σύνοψη των κύριων αποτελεσμάτων των επισκέψεων στις χώρες αυτές, με ιδιαίτερη έμφαση στα στοιχεία που παρασχέθηκαν από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τους κοινωνικούς εταίρους, καθώς και από τις αρμόδιες εθνικές αρχές επί του συγκεκριμένου θέματος.
Βρυξέλλες, 4 Φεβρουαρίου 2025
Η πρόεδρος του τμήματος «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»
Cinzia Del Rio
*
*
*
ΣΗΜ.:
Ακολουθούν παραρτήματα.
ANNEX 1
For the purpose of the preparation of this Own initiative Opinion two country missions were developed in order to analyse national perspectives and implementation of existing and future legal requirements to protect victims of gender based violence and domestic violence. Lithuania and Spain were chosen as the two countries to visit. A summary of the main outcomes from the country visits highlighting input on the topic from the Civil Society Organisations (CSOs) and social partners, as well as responsible national authorities are reflected in this annex.
SPAIN
Spain scored 76.7 on the 2024 Gender Equality Index prepared by the European Institute for Gender Equality (EIGE), while the EU average is 71.0.. Likewise, in the Global Gender Gap Index 2023 drawn up by the World Economic Forum, Spain occupies position 18 out of 155 analysed (with 79.1%), having reduced the gap between women and men compared to 2022.
A broad regulatory framework and public policies have been developed in this regard by different levels of government, especially the State Pact. However, further progress is needed on fostering greater inter-administrative cooperation, better financing at all levels, and increased support for women’s organisations.
1Prevention
1.1All Spanish educational laws include education on and prevention of gender-based violence, with a focus on coeducation. However, it is regrettable that the Catholic Church and ultraconservative sectors continue oppose affective-sexual education and equality, especially considering that part of the educational model is managed by religious organisations.
1.2Efforts have been made to fight gender based violence since 1994, including ongoing measures, such as training for primary healthcare professionals and the State Security Forces and Corps (FCSE).
1.3A comprehensive and coordinated data collection model is also being developed, aimed at reviewing it to take into account intersectionality and include a specific study on women with disabilities.
1.4Far-right sectors, including parties with representation in parliament, express their denial of violence against women.
2Protection
2.1Adaptation of services and resources is offered to women with disabilities (including facilitators) and to migrant women, providing them access to interpreters.
2.2Not all of the rights contained in Organic Law 10/2022 on the Comprehensive Guarantee of Sexual Freedom related to victim status accreditation, labour rights, and the number of 24-hour crisis centres have been effectively implemented. Implementation depends on each autonomous community, generating regional inequalities.
2.3There are attacks on women’s rights from far-right sectors, particularly regarding the right to voluntary termination of pregnancy. In this regard, organisations believe it would be beneficial to have an initiative similar to the French model, constitutionalising that right.
2.4Second-order violence is experienced by professionals working with victims of gender-based violence.
3Prosecution
3.1An important pillar of Organic Law 1/2004 on Comprehensive Measures for Protection against Gender-Based Violence is the provision of free legal advice for victims, regardless of their resources, with the victim deciding whether or not to have legal assistance when filing the report. However, the FCSE sometimes fail to provide proper guidance in this regard before the report is made.
3.2Non-reporting persists, as indicated by the 2019 National Survey on Violence Against Women. Entities point out that the lack of a specialised training for the judicial sector is one of the main causes for this.
3.3Regarding the enforcement of sentences there is a sense of impunity, , especially when victims are minors and sentences are substituted with community service or courses, sometimes in agreement with the prosecution.
3.4The VioGen system for risk assessment is an advanced set of algorithms, but it is not sufficient. In this regard, there is a need for greater transparency, an independent audit or the participation of women’s organisations. The same recommendation applies to the implementation of Onvios, the system designed to tackle sexual violence.
3.5Specialized courts have been created for violence against women. However, judges holding the office in such courts are not always specialized.
LITHUANIA
Lithuania is one of the five European Union countries that have signed but not ratified the Istanbul Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence. Lithuania scored 65.8 on the 2024 Gender Equality Index released by the European Institute for Gender Equality (EIGE). However, the domain of "Violence" is not included in this calculation of the Index score. The Lithuanian score is 5.2 points below the score for the EU as a whole. Accordingly, Lithuania ranks 16th in the EU on the Gender Equality Index, moving its ranking up by one place since 2023. Within the Global Gender Gap Index 2023 drawn up by the World Economic Forum, Lithuania has closed at least 80% of its gap and returns to the top 10 economies, taking 9th place.
Lithuania has recently undertaken some legislative reforms in the fields of equal opportunities, disability rights, and ensuring the protection from sexual harassment not only of term-contract employees and civil servants, but also job-seekers. Amendments to the legislation on protection from domestic violence ensure providing for temporary protection orders in cases of domestic violence, and abolishing the institute of private prosecution. Yet, there is still a lack of a comprehensive regulation on gender-based violence explicitly protecting women. The seven forms of violence against women that are defined in the Directive are not covered by Lithuanian national laws. Only the general field of domestic violence is regulated in Lithuania.
4Prevention
4.1The Law on Protection from Domestic Violence was introduced in 2011, and the related institutional framework has been developed to ensure prevention, protection from and prosecution for domestic violence. On 1 July 2023, a new version of this Law entered into force. Despite some positive developments, the Law has still remained gender-neutral. Moreover, the key provision that domestic violence is a violation of human rights has been removed from the Law.
4.2Since 2011, a network of Specialised Complex Support Centres has been developed throughout Lithuania to ensure the provision of specialised services to victims of domestic violence.
4.3There have been some preventative measures introduced, but they are fragmented, often project based initiatives
with no regular funding, mainly carried out by women’s NGOs
. More coordinated measures for awareness raising campaigns against gender-based violence and trainings for professionals are foreseen in the national development programme with 1.7 million allocated to start in 2025.
4.4Since 1 July 2023, amendments to the Law on Protection from Domestic Violence established the function for the Ministry of Education, Science and Sports to ensure the compulsory integration into pre-school, pre-primary and general education curricula of topics such as gender equality, prevention of domestic violence, respect for the dignity of every person, mutual assistance, socio-emotional skills, non-violent conflict resolution and the right to personal integrity. This takes into account the abilities and ages of all students and seeks to coordinate the development of the competence of teaching staff in the fields of prevention, recognition of domestic violence and the provision of support to persons at risk of or affected by domestic violence.
4.5The new version of the Life Skills Curriculum, which also includes gender equality and sexuality, was approved by the Ministry of Education, Science and Sports in October 2022 and implementation started in September 2023. Although the programme focuses on gender stereotypes, the concept of gender equality is not precisely defined, leaving room for different interpretations. Moreover, there is a lack of systemic teaching of gender equality-related topics, and there is no reference to gender-based violence. According to NGOs, there is a lack of information and a question mark surrounding the qualifications of the teachers who would be teaching these lessons.
4.6There is a lack of comprehensive data collection models in Lithuania, gaps exist in collecting and making publicly available information about the number of reports made to the police, the number of pre-trial investigations opened, the number of pre-trial investigations closed, the number of cases brought to court and the number of cases trialled as well as the number of perpetrators sentenced.
5Protection
5.1The new amendments to the Law on Protection from Domestic Violence have introduced a Domestic Violence Protection Warrant ("the Warrant") which is a preventive protection measure by which an adult who raises the risk of domestic violence is ordered to temporarily move out of the place of residence shared with a person who is at risk of domestic violence, not to visit their place of residence, not to approach them and/or children living with them, not to communicate with them, and not to seek contact with them. This preventive measure, not involving criminal law, is imposed by the police officer first on the scene, immediately for a period of not less than 15 days. Yet, there have been cases where the same person was granted the Warrant as many as eight or even more times. This suggests that there is still no well thought out and clearly regulated procedure for moving from a preventive measure to the application of the criminal law, even if it fails several times.
5.2As for victim support services and resources in Lithuania, they often fail to ensure that women with various disabilities are appropriately supported, and that information and all services are accessible to them. Even though there are obligatory accessibility requirements (both physical and informational) for all public services, no additional funding is provided to ensure such accessibility.
5.3In Lithuania, there are still legal provisions allowing forced sterilisation for women with disabilities placed under guardianship.
6Prosecution
6.1The issue of "non-reporting" persists in Lithuania.
6.2According to NGOs not enough attention is paid to recurrent cases of violence. There are complaints that state interventions are ineffective and insufficient to deter the perpetrator, and that the violence continues. Typically, only a very small number of cases reach court, but even then the penalties are inadequate.
6.3There is no judicial specialisation in Lithuania.
_____________