SOC/804

Καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ

Τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»

Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και του υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου (αναδιατύπωση)

[COM(2024) 60 final – 2024/0035 (COD)]

Επικοινωνία:	sabrina.borg@eesc.europa.eu
Διοικητική υπάλληλος	Sabrina BORG
Ημερομηνία του εγγράφου	1/7/2024

Εισηγητής: Christian BÄUMLER

Συνεισηγήτρια: Diana INDJOVA

Σύμβουλος	Ivan KARAGYOZOV (σύμβουλος της συνεισηγήτριας, Ομάδα III)
Αιτήσεις γνωμοδότησης	Συμβούλιο, 24/4/2024 Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 27/3/2024
Νομική βάση	Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Αρμόδιο τμήμα	Τμήμα «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»
Έγκριση από το τμήμα	25/6/2024
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	69/0/0
Εγκρίθηκε από την Ολομέλεια	Η/Μ/ΕΕΕΕ
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.	…
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας (υπέρ/κατά/αποχές)	…/…/…

1.Συμπεράσματα και συστάσεις

1.1Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) υποστηρίζει τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αποτελεσματική καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, η οποία αποσκοπεί στην ποινικοποίηση όλων των μορφών τέτοιων πράξεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που καθίστανται δυνατές ή διευκολύνονται από τις τεχνολογικές εξελίξεις.

1.2Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την υποχρέωση που προβλέπεται στην υποβληθείσα πρόταση, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη υποχρεούνται να συστήσουν εθνικές αρχές αρμόδιες για τον συντονισμό της πρόληψης και της καταπολέμησης της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και ζητεί τη σύσταση κεντρικής αρχής σε κάθε κράτος μέλος για τον συντονισμό και την κατάρτιση των αστυνομικών αρχών σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο.

1.3Η ΕΟΚΕ ζητεί τον καθορισμό κοινών ελάχιστων προτύπων σχετικά με τους ορισμούς των ποινικών αδικημάτων και το επίπεδο των κυρώσεων που θα πρέπει να επιβάλλονται.

1.4Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση επέκτασης του ορισμού του όρου «εικόνα» ώστε να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η κατάχρηση της τεχνητής νοημοσύνης κατά τη δημιουργία περιβαλλόντων εικονικής πραγματικότητας.

1.5Η ΕΟΚΕ ζητεί την ποινικοποίηση, σε όλα τα κράτη μέλη, των «εγχειριδίων παιδοφιλίας» και της άγρας παιδιών που αποσκοπεί στην κακοποίηση.

1.6Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της ποινικοποίησης των δομών του σκοτεινού διαδικτύου που καθιστούν δυνατή ή διευκολύνουν τη σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση.

1.7Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προτεινόμενης αύξησης των ελάχιστων κυρώσεων και την παράταση των προθεσμιών παραγραφής, οι οποίες δεν μπορούν να αρχίσουν να τρέχουν πριν από την ενηλικίωση του θύματος.

1.8Η ΕΟΚΕ επικροτεί τις υποχρεωτικές εκτιμήσεις κινδύνου και τις σχετικές παρεμβάσεις για την πρόληψη της υποτροπής.

1.9Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προτεινόμενης υποχρέωσης καταγγελίας σε περίπτωση ύπαρξης ενδείξεων σεξουαλικής κακοποίησης και της υποχρέωσης αποκάλυψης πληροφοριών του προσωπικού των ιδρυμάτων και των οργανισμών που έρχονται σε επαφή με παιδιά.

1.10Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της προτεινόμενης ενίσχυσης της θέσης των θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης και παιδικής εκμετάλλευσης, μεταξύ άλλων με τη βελτίωση της δυνατότητας να αξιώνεται αποζημίωση. Η περίθαλψη των θυμάτων πρέπει να παρέχεται δωρεάν.

1.11Η ΕΟΚΕ ζητεί να εξαιρεθούν από τη δίωξη οι γονείς, οι εκπαιδευτές, οι εκπαιδευτικοί και το προσωπικό των οργανώσεων προστασίας των παιδιών που έρχονται σε επαφή με υλικό παιδικής πορνογραφίας κατά την εκτέλεση των ειδικών καθηκόντων τους. Οι υπάλληλοι των αρχών επιβολής του νόμου και τα πρόσωπα που έρχονται σε επαφή με παιδιά πρέπει να λαμβάνουν συνεχή κατάρτιση για την ορθή εκπλήρωση των καθηκόντων τους.

1.12Η ΕΟΚΕ ζητεί να ρυθμιστεί ειδικά η διεθνής ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με τη σεξουαλική κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών και να διευρυνθούν οι δυνατότητες αποθήκευσης των δεδομένων σε όλα τα κράτη μέλη με την ανάπτυξη ενός ενωσιακού ερευνητικού κέντρου.

1.13Η ΕΟΚΕ ζητεί η ταχεία και πλήρης εφαρμογή της στρατηγικής για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών να συνοδεύεται από την ΕΕ μέσω ομάδων εμπειρογνωμόνων.

1.14Η ΕΟΚΕ ζητεί η κοινωνία των πολιτών να συμμετέχει τόσο στην καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών όσο και στην πρόληψή της και στην υποστήριξη των θυμάτων.

1.15Η ΕΟΚΕ δίνει έμφαση στην ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα των παιδιών με αναπηρία, τα οποία μπορούν εύκολα να πέσουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης, σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κυβερνοεγκλημάτων. Ο κίνδυνος είναι υψηλότερος για τα παιδιά με διανοητική αναπηρία, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών με νοητική υστέρηση ή ψυχοκοινωνικές αναπηρίες, και για τα ευάλωτα παιδιά που ζουν σε κοινωνικά ιδρύματα. Η ΕΟΚΕ ζητεί ένα ισχυρό δίκτυο ελέγχου και ένα σύστημα κλήσεων έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων.

1.16Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ ενός ενιαίου συστήματος για έναν αποτελεσματικό μηχανισμό παρακολούθησης που θα παρέχει τη δυνατότητα ανταλλαγής ορθών πρακτικών για την ασφάλεια και την προστασία των παιδιών, στο πλαίσιο του οποίου το σύνολο των πόρων και οι προσπάθειες κατάρτισης θα αποσκοπούν στη βελτίωση της αντιμετώπισης καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να εκπαιδεύονται και να ενθαρρύνονται να εφαρμόζουν πρακτικές διασφάλισης για την προστασία των παιδιών από ριψοκίνδυνες δραστηριότητες, καθώς αυτές επιτείνουν την ευάλωτη θέση τους ως προς την σεξουαλική εκμετάλλευση.

2.Πλαίσιο της πρότασης

2.1Το 2004, εκδόθηκε η απόφαση-πλαίσιο του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας. Η οδηγία 2011/93/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας αντικατέστησε την απόφαση-πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών όσον αφορά την ποινική ευθύνη για εκ προθέσεως πρόσβαση σε περιεχόμενο παιδικής πορνογραφίας με τη χρήση τεχνολογιών πληροφοριών ή επικοινωνιών. Το 2016, δύο εκθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αξιολόγησαν τον βαθμό στον οποίο τα κράτη μέλη της ΕΕ είχαν λάβει νέα μέτρα για να συμμορφωθούν με την οδηγία και στη συνέχεια παρουσίασαν τη στρατηγική της ΕΕ για το 2020.

2.2Τον Ιούλιο του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη στρατηγική της ΕΕ για αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Στη στρατηγική αυτή καθορίσθηκαν οκτώ πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής και, όπου απαιτείται, της περαιτέρω ανάπτυξης του νομικού πλαισίου για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών. Ταυτόχρονα, επιδιώχθηκε να ενισχυθούν οι αρχές επιβολής του νόμου και να προωθηθούν οι προσπάθειες διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών σε σχέση με την πρόληψη, τη διερεύνηση και την παροχή βοήθειας σε θύματα και επιζώντες.

2.3Ειδικότερα, στη στρατηγική αναγνωρίσθηκε η ανάγκη να αξιολογηθεί κατά πόσον το ισχύον πλαίσιο ποινικού δικαίου της ΕΕ, και συγκεκριμένα η οδηγία 2011/93/ΕΕ σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας, ήταν κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό, λαμβανομένων υπόψη των κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών κατά την τελευταία δεκαετία. Η οδηγία ορίζει ελάχιστα πρότυπα για την πρόληψη και την καταπολέμηση αυτών των ιδιαίτερα σοβαρών μορφών εγκληματικότητας, οι οποίες στρέφονται κατά παιδιών, δηλαδή θυμάτων που έχουν δικαίωμα σε ειδική προστασία και φροντίδα. Θεσπίζει ελάχιστους κανόνες για τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων στον τομέα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, καθώς και ελάχιστα πρότυπα για την αποτελεσματική έρευνα και δίωξη, την παροχή βοήθειας και στήριξης στα θύματα και την πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών.

2.4Το 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διενήργησε εκτίμηση για να αξιολογήσει την εφαρμογή της οδηγίας, συμπεριλαμβανομένων πιθανών νομοθετικών κενών, βέλτιστων πρακτικών και δράσεων προτεραιότητας σε επίπεδο ΕΕ. Η μελέτη κατέδειξε ότι το νομοθέτημα έχει περιθώρια βελτίωσης, τονίσθηκαν δε η ασάφεια ορισμένων ορισμών που περιέχονται στην οδηγία, καθώς και οι προκλήσεις που συνεπάγονται η έρευνα για τους δράστες και η δίωξή τους. Στη μελέτη εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με την εκθετική αύξηση της διαδικτυακής ανταλλαγής υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και τις αυξανόμενες δυνατότητες των δραστών να αποκρύπτουν την ταυτότητά τους, ιδίως στο διαδίκτυο, αποφεύγοντας επομένως τη διερεύνηση και τη δίωξη. Εν κατακλείδι, στη μελέτη διαπιστώθηκε ότι τόσο η αυξανόμενη παρουσία των παιδιών στο διαδίκτυο όσο και οι τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις θέτουν προκλήσεις για την επιβολή του νόμου, δημιουργώντας παράλληλα νέες δυνατότητες κακοποίησης που δεν καλύπτονται πλήρως από την ισχύουσα οδηγία.

3.Γενικές παρατηρήσεις

3.1Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της πρότασης να διασφαλιστεί η ποινικοποίηση όλων των μορφών σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που καθίστανται δυνατές ή διευκολύνονται από τις τεχνολογικές εξελίξεις.

3.2Συμφωνεί με τον στόχο της πρότασης να διασφαλιστεί ότι οι εθνικοί κανόνες για την έρευνα και τη δίωξη προβλέπουν αποτελεσματική καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών, καθώς θα λαμβάνονται υπόψη οι πρόσφατες τεχνολογικές εξελίξεις.

3.3Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο να βελτιωθεί τόσο η πρόληψη όσο και η παροχή βοήθειας στα θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, όπως προβλέπεται στην πρόταση. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών είναι ζωτικής σημασίας για την επιτυχία αυτής της στρατηγικής.

3.4Χαιρετίζει τα βήματα που έχουν γίνει για την ενίσχυση της θέσης των θυμάτων και των επιζώντων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών μέσω της ενίσχυσης των δυνατοτήτων τους να αξιώνουν αποζημίωση. Η πρόταση επεκτείνει τα δικαιώματα αυτά στις ζημίες ώστε να συμπεριληφθούν οι ζημίες που προκαλούνται από τη διαδικτυακή διάδοση υλικού σχετικού με την κακοποίηση.

3.5Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον καλύτερο συντονισμό για την πρόληψη και την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών σε όλα τα κράτη μέλη και σε εθνικό επίπεδο, όπως προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Υποστηρίζει την προτεινόμενη υποχρέωση των κρατών μελών να συστήσουν εθνικές αρχές αρμόδιες για τον εν λόγω συντονισμό. Σε κάθε κράτος μέλος, θα πρέπει να υπάρχει μία αρχή ως σημείο επαφής για τη διεθνή συνεργασία και τον συντονισμό σε εθνικό επίπεδο. Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να συμμετέχει στον συντονισμό αυτών των δράσεων.

3.6Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι με την παρούσα πρόταση αναπτύσσονται περαιτέρω οι υφιστάμενες διατάξεις της οδηγίας στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ του 2020 για αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και συμπληρώνεται το κανονιστικό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

3.7Τονίζει το γεγονός ότι η πρόταση συμπληρώνει άλλες πρωτοβουλίες της ΕΕ που εστιάζονται, άμεσα ή έμμεσα, σε πτυχές των προκλήσεων που συνδέονται με την αντιμετώπιση αδικημάτων σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών. Η πρόταση θα πρέπει να κάνει χρήση του γενικού πλαισίου της ΕΕ για την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων όλων των εγκλημάτων, συμπεριλαμβανομένων της στρατηγικής της ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα των θυμάτων και της πρότασης αναθεώρησης της οδηγίας για τα δικαιώματα των θυμάτων. Είναι υψίστης σημασίας η προαναφερθείσα οδηγία να είναι οριζόντια και να εφαρμόζεται σε όλα τα θύματα. Όπως αναφέρεται στη γνωμοδότηση SOC/780, είναι σημαντικό να παρέχονται ολοκληρωμένη υποστήριξη για τα δικαιώματα των θυμάτων και υπηρεσίες που θα συνυπολογίζουν την πολυμορφία των θυμάτων. Περιλαμβάνονται επίσης ειδικές διατάξεις για την ενίσχυση των δικαιωμάτων των περιθωριοποιημένων ομάδων.

3.8Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι ο διασυνοριακός χαρακτήρας των αδικημάτων σεξουαλικής κακοποίησης έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο την τελευταία δεκαετία. Παρουσιάζεται αυξημένη επικράτηση στο πλαίσιο της χρήσης επιγραμμικών τεχνολογιών, οι οποίες επιτρέπουν, διευκολύνουν και ενισχύουν τον αντίκτυπο των εν λόγω αδικημάτων σε διασυνοριακό επίπεδο. Απαιτείται συνεχής κατάρτιση τόσο για τους υπαλλήλους των αρχών επιβολής του νόμου όσο και για όλα τα πρόσωπα που ασχολούνται με παιδιά. Οι υπηρεσίες αυτές πρέπει επίσης να είναι διαθέσιμες για τους γονείς.

3.9Υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική δίωξη των δραστών και η διασφάλιση της προστασίας των θυμάτων σε ολόκληρη την ΕΕ προϋποθέτουν τον καθορισμό κοινών ελάχιστων προτύπων για τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και τη βαρύτητα των σχετικών ποινών. Ειδικότερα, οι ορισμοί των ποινικών αδικημάτων πρέπει να προσαρμοστούν σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να επιτευχθεί αποτελεσματική καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών.

3.10Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση επέκτασης του ορισμού του όρου «εικόνα» ώστε να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά η κατάχρηση της τεχνητής νοημοσύνης κατά τη δημιουργία περιβαλλόντων εικονικής πραγματικότητας. Στην πρόταση ορθώς λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι η πρόσβαση σε υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα προς τη διά ζώσης κακοποίηση.

3.11Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την αποσαφήνιση στην πρόταση ότι η άγρα που αποσκοπεί στη διάπραξη αδικημάτων διαδικτυακής σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών πρέπει να ποινικοποιηθεί σε όλα τα κράτη μέλη.

3.12Τάσσεται υπέρ της ποινικοποίησης των λεγόμενων «εγχειριδίων παιδοφιλίας». Τα εγχειρίδια που περιγράφουν τον τρόπο εξεύρεσης και κακοποίησης παιδιών και τον τρόπο αποφυγής της δίωξης για τα εγκλήματα αυτά δεν μπορούν να γίνονται ανεκτά.

3.13Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την πρόταση να εξεταστεί ο ρόλος του σκοτεινού διαδικτύου στη δημιουργία κοινοτήτων δραστών που αποσκοπούν στη σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση και στη διάδοση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Οι επιγραμμικές δομές που επιτρέπουν αυτές τις δραστηριότητες πρέπει να ποινικοποιούνται.

3.14Υποστηρίζει την πρόταση να αυξηθεί η αυστηρότητα των ελάχιστων ποινών για την κακοποίηση και τη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών. Πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα ώστε οι γονείς, οι εκπαιδευτές, οι εκπαιδευτικοί και το προσωπικό των οργανώσεων προστασίας των παιδιών να μην μπαίνουν στο στόχαστρο των αρχών επιβολής του νόμου όταν έρχονται σε επαφή με την παιδική πορνογραφία στο πλαίσιο των ειδικών καθηκόντων τους.

3.15Υποστηρίζει επίσης την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υποβολή των δραστών σεξουαλικών αδικημάτων σε αξιολόγηση κινδύνου και την ένταξή τους σε προγράμματα παρέμβασης προκειμένου να προλαμβάνεται η υποτροπή. Θα πρέπει να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε προγράμματα παρέμβασης σε εθελοντική βάση.

3.16Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι με την πρόταση λαμβάνονται μέτρα για τη μείωση του κινδύνου πρόσβασης των δυνητικών παραβατών σε παιδιά μέσω επαγγελματικών ή εθελοντικών δραστηριοτήτων. Τα ιδρύματα ή οι οργανισμοί στους οποίους υπάρχει στενή επαφή με παιδιά πρέπει να αναζητούν πληροφορίες σχετικά με τα άτομα που επιθυμούν να συμμετάσχουν στους τομείς δραστηριότητάς τους. Τα κράτη μέλη πρέπει να υποχρεούνται να παρέχουν τις πληροφορίες αυτές.

3.17Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ιδέα που διατυπώνεται στην πρόταση, σύμφωνα με την οποία η παραγραφή των αδικημάτων σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης δεν μπορεί να αρχίσει να τρέχει πριν από την ενηλικίωση του θύματος. Οι προτεινόμενες ελάχιστες προθεσμίες παραγραφής είναι απαραίτητες ώστε τα θύματα να έχουν τη δυνατότητα να προσφεύγουν στη δικαιοσύνη. Συχνά, τα θύματα δεν είναι σε θέση να καταγγείλουν αυτά τα εγκλήματα επί σειρά ετών.

3.18Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτεινόμενη καθιέρωση υποχρέωσης καταγγελίας όταν υπάρχουν ενδείξεις σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η υποχρέωση καταγγελίας παρέχει ασφάλεια δικαίου, ιδίως για τους εκπαιδευτές και τους παρόχους υγειονομικής περίθαλψης.

3.19Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι οι αρχές επιβολής του νόμου στην ΕΕ βασίζονται στη συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο για αγνοούμενα παιδιά και παιδιά-θύματα εκμετάλλευσης (NCMEC) στις Ηνωμένες Πολιτείες για τη δίωξη της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης στο διαδίκτυο. Η ΕΟΚΕ ζητεί παρόμοιους θεσμούς και μηχανισμούς εντός της ΕΕ για τον εντοπισμό υλικού σεξουαλικής κακοποίησης στο διαδίκτυο ως αποδεικτικών στοιχείων και τονίζει την ανάγκη θέσπισης συγκεκριμένης νομικής βάσης για τις διαβιβάσεις δεδομένων από τις ΗΠΑ στην ΕΕ.

3.20Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ταχεία και πλήρης εφαρμογή της στρατηγικής της ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή της στρατηγικής στα κράτη μέλη πρέπει να συνοδεύεται από την ΕΕ μέσω ομάδων εμπειρογνωμόνων.

4.Ειδικές παρατηρήσεις

4.1Όλα τα μέσα που εφαρμόζονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αποβλέπουν στην ευημερία και στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, ως θεμελιώδεις αξίες που πρέπει να προάγονται, χωρίς διακρίσεις, από όλα τα κράτη μέλη. Τα νομικά μέσα αφορούν σημαντικά θέματα σε σχέση με την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση: προστασία και μέτρα συνδρομής των παιδιών-θυμάτων και των οικογενειών τους, εφαρμογή προγραμμάτων παρέμβασης, κοινοί διαδικαστικοί κανόνες για τη διερεύνηση, τη δίωξη και την παραπομπή ενώπιον της δικαιοσύνης προσώπων που έχουν διαπράξει εγκλήματα, αντιμετώπιση των δραστών σεξουαλικών αδικημάτων, δημιουργία βάσης δεδομένων που να καθιστά δυνατή την καταχώριση και την αποθήκευση πληροφοριών σχετικά με τους παραβάτες, μέτρα για διεθνή συνεργασία με στόχο την πρόληψη και την καταπολέμηση εγκλημάτων, καθώς και δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής των διατάξεων από άλλους δημόσιους φορείς. Επί του παρόντος, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν υπάρχει ομοιογενές νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο να μπορούν να βασίζονται τα κράτη μέλη όσον αφορά την καταπολέμηση των διαφόρων μορφών σεξουαλικής εκμετάλλευσης και σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

4.2Η σεξουαλική κακοποίηση και η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών μπορούν να εμφανίζονται στην πράξη με διάφορες μορφές, τόσο εκτός διαδικτύου, με τη διενέργεια σεξουαλικών πράξεων στις οποίες συμμετέχουν παιδιά ή υποχρεώνοντας παιδιά να συμμετέχουν σε πράξεις παιδικής πορνείας, όσο και επιγραμμικά, όπου οι δράστες χρησιμοποιούν διαφορετικές στρατηγικές, όλο και συχνότερα με τη βοήθεια του διαδικτύου. Ως εκ τούτου, οι διάφορες μορφές σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης είναι εξαιρετικά διαφοροποιημένες. Περιλαμβάνουν ευρύ φάσμα πρακτικών μεθόδων, οι οποίες έχουν ως στόχο να επιτύχουν αντίκτυπο στη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών.

4.3Η χρήση του διαδικτύου, της τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών αποτελεί πλέον πηγή ανησυχίας σε παγκόσμιο επίπεδο, όχι μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τους δράστες, με αύξηση των περιπτώσεων σεξουαλικής κακοποίησης. Η προστασία των παιδιών εντός και εκτός διαδικτύου απειλείται σοβαρά, γεγονός που την καθιστά προτεραιότητα της ΕΕ. Η σεξουαλική κακοποίηση και η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών εντός και εκτός διαδικτύου αποτελούν ένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα, καθώς μπορεί να προκαλέσουν ανεπανόρθωτα τραύματα με μακροχρόνιες σωματικές, ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

4.4Ως εκ τούτου, οι διάφορες μορφές σεξουαλικής κακοποίησης και σεξουαλικής εκμετάλλευσης είναι εξαιρετικά διαφοροποιημένες. Περιλαμβάνουν ευρύ φάσμα πρακτικών μεθόδων, οι οποίες έχουν ως στόχο να επιτύχουν αντίκτυπο στη σωματική και ψυχική υγεία των παιδιών. Οι παράγοντες κινδύνου για την ασφάλεια εντός και εκτός διαδικτύου είναι η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη υποστήριξης από μέλη της ίδιας ομάδας και από μέντορες, ο αυξημένος χρόνος στο διαδίκτυο, οι καταστάσεις άγχους, το στρες και η αναπηρία.

4.5Ενώ η σεξουαλική εκμετάλλευση στο διαδίκτυο μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε παιδί οπουδήποτε, άλλες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης φαίνεται να συνδέονται με ομάδες παιδιών και νέων των οποίων οι εμπειρίες ζωής τα καθιστούν ευάλωτα. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι κάτωθι περιπτώσεις: τοποθέτηση σε κέντρα φροντίδας, «αγνοούμενα» παιδιά ή παιδιά που έχουν φύγει από το σπίτι ή από ίδρυμα φροντίδας, διανοητική ή σωματική αναπηρία, προγενέστερη σεξουαλική κακοποίηση ή παραμέληση, κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών, πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου, χαμηλή αυτοεκτίμηση και δρομολόγηση επαφών από συνομήλικους με άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας που διαπράττουν πράξεις εκμετάλλευσης.

4.6Η σεξουαλική κακοποίηση και η σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών μπορεί επίσης να συμβαίνει εντός της οικογένειας, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές δυσκολίες για τις αρχές επιβολής του νόμου, καθώς οι οικογένειες έχουν το δικαίωμα να αρνηθούν να καταθέσουν σε ποινικές διαδικασίες. Ένα σύστημα κλήσεων έκτακτης ανάγκης θα μπορούσε αφενός να ενισχύσει την πρόληψη και αφετέρου να διευκολύνει την άσκηση ποινικών διώξεων.

4.7Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι έχει αυξηθεί ο αριθμός των περιπτώσεων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, ιδίως σε σχέση με το υλικό που προσπελάζεται και διανέμεται στον επιφανειακό παγκόσμιο ιστό και σε διομότιμα δίκτυα, αλλά και σε σχέση με δραστηριότητες σε φόρουμ του σκοτεινού δικτύου.

4.8Η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών στο πλαίσιο του κυβερνοεγκλήματος θεωρείται ότι είναι πολύ πιθανόν να εντοπίζεται. Μία από τις πλέον απειλούμενες κοινωνικές ομάδες, λόγω ανεπαρκούς κοινωνικής εμπειρίας, υψηλών επιπέδων επικοινωνιακής δραστηριότητας και ευρέως διαθέσιμων τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (ΤΠΕ), είναι τα παιδιά, και ιδίως τα παιδιά με αναπηρία.

4.9Οι παράγοντες που καθορίζουν τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών είναι κοινωνικοί και τεχνολογικοί. Η αύξηση της παιδικής πορνογραφίας ευνοείται από μια σειρά συνθηκών: την ταχεία τεχνολογική ανάπτυξη, την ανωνυμία που παρέχεται από τον κυβερνοχώρο και το χαμηλό κόστος των πόρων που καταναλώνονται. Πρόκειται για παγκόσμιους παράγοντες (έμμεσο εξωτερικό περιβάλλον), μακρο-περιβαλλοντικούς παράγοντες (που χαρακτηρίζουν κυρίως το εθνικό επίπεδο του έμμεσου εξωτερικού περιβάλλοντος) και μικρο-περιβαλλοντικούς παράγοντες που χαρακτηρίζουν τα συγκεκριμένα υποκείμενα, τα δικαιώματα των οποίων παραβιάζονται.

4.10Η εικονική παιδική πορνογραφία έγκειται σε εικόνες που παράγονται από υπολογιστή, σχέδια, πίνακες και γελοιογραφίες που απεικονίζουν μια σεξουαλική αναπαράσταση παιδιών. Πρέπει να σημειωθεί ότι η «εικονική παιδική πορνογραφία» και οι «ψευδοφωτογραφίες», που ονομάζονται επίσης «μορφοποιημένες εικόνες», είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

4.11Η αφαίρεση του περιεχομένου παιδικής πορνογραφίας στην πηγή είναι συχνά αδύνατη εάν το αρχικό υλικό δεν βρίσκεται σε χώρες της ΕΕ, και είναι σημαντικό να ληφθούν προληπτικά μέτρα για την αφαίρεση του εν λόγω περιεχομένου και τη σύλληψη εκείνων που είναι ένοχοι παραγωγής, διανομής και τηλεφόρτωσης εικόνων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

4.12Τον μεγαλύτερο κίνδυνο σεξουαλικής εκμετάλλευσης διατρέχουν τα παιδιά που βρίσκονται σε ιδρύματα «κλειστής» φροντίδας και τα παιδιά με αναπηρίες. Τα παιδιά με αναπηρία, ιδίως τα παιδιά με διανοητικές αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων της νοητικής υστέρησης και των ψυχοκοινωνικών αναπηριών, ενδέχεται να έχουν περιορισμένη κατανόηση των κοινωνικών σημείων αναφοράς και των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, γεγονός που τα καθιστά πιο ευάλωτα στην αθέμιτη προσέγγιση και στη σεξουαλική εκμετάλλευση. Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων απαιτείται ένα ισχυρό δίκτυο ελέγχου.

Βρυξέλλες, 25 Ιουνίου 2024.

Η πρόεδρος του τμήματος «Απασχόληση, κοινωνικές υποθέσεις, δικαιώματα του πολίτη»

Cinzia Del Rio

_____________