|
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
|
|
Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
|
|
Ενδιάμεση αναθεώρηση του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου
|
|
_____________
|
|
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών. Ενδιάμεση αναθεώρηση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021-2027
[COM(2023) 336 final]
|
|
|
|
ECO/625
|
|
|
|
Εισηγήτρια: Elena-Alexandra CALISTRU
Εισηγητής: Κωνσταντίνος ΔΙΑΜΑΝΤΟΥΡΟΣ
Εισηγητής: Stefano PALMIERI
|
|
|
|
Αίτηση γνωμοδότησης
|
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 18/07/2023
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
|
|
Αρμόδιο όργανο
|
Τμήμα: «Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οικονομική και κοινωνική συνοχή»
|
|
Έγκριση από το τμήμα
|
8/9/2023
|
|
Έγκριση από την Ολομέλεια
|
20/9/2023
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
581
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
202/1/9
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
1.1Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) θεωρεί ότι το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) αποτελεί σημαντικό μέσο χρηματοδότησης προγραμμάτων και δράσεων σε όλους τους τομείς πολιτικής, σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της ΕΕ, παρέχοντας καθοδήγηση προς τις προτεραιότητες της ΕΕ.
1.2Η ΕΟΚΕ συμφωνεί απολύτως ότι αποτελεί επείγουσα ανάγκη να επιτευχθεί ταχεία συμφωνία επί της ενδιάμεσης αναθεώρησης του ΠΔΠ της περιόδου 2021-2027, με βάση τα εξής:
-τη συνεχή αρωγή της Ουκρανίας, με την παροχή στη χώρα της χρηματοδότησης που χρειάζεται για την ανασυγκρότησή της και την εκπλήρωση των όρων προσχώρησής της στην ΕΕ. Εν προκειμένω, η ΕΟΚΕ ζητεί τη δημιουργία μιας κοινής πλατφόρμας της κοινωνίας των πολιτών «ΕΕ-Ουκρανία» με αποστολή την εποπτεία της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας στη διάθεση των κονδυλίων ανασυγκρότησης·
-την παροχή στην ΕΕ των αναγκαίων χρηματοδοτικών μέσων για την εκπλήρωση των πολιτικών προτεραιοτήτων της σε θέματα όπως η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση, η μετανάστευση, η υγεία, ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων και η οικονομική ανάκαμψη·
-την εμπέδωση του κράτους δικαίου τόσο στα κράτη μέλη της ΕΕ όσο και στη διαδικασία ανασυγκρότησης στην Ουκρανία, με προϋποθέσεις χρηματοδότησης που θα συνδέονται με τις μεταρρυθμίσεις·
-τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων εποπτείας της εκτέλεσης του προγράμματος, με τη συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία·
-την ευρεία συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό, τον προγραμματισμό και την εφαρμογή του προγράμματος του ΠΔΠ. Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, οι προτεραιότητες της αναθεώρησης δεν συζητήθηκαν με τα ενδιαφερόμενα μέρη.
1.3Οι αλλαγές που προτείνονται στην αναθεώρηση είναι περιορισμένες ―κάτι που καταδεικνύει έλλειψη φιλοδοξίας―, απλώς συμπληρώνοντας πρόχειρα το πλαίσιο. Εξάλλου, η αναθεώρηση είναι εντελώς αποσυνδεδεμένη από τις εργασίες στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενδέχεται να έχει ήδη φτάσει στα όρια των όσων μπορεί να προτείνει υπό τις παρούσες συνθήκες.
1.4Στην αναθεώρηση δεν δίνεται λύση στις επιπτώσεις που έχουν η περιστολή του προϋπολογισμού στην απασχόληση και τις επιχειρήσεις, καθώς και η μειωμένη αγοραστική δύναμη του ΠΔΠ λόγω του υψηλού πληθωρισμού. Συν τοις άλλοις, δεν θίγονται βασικά ζητήματα όπως ο γηράσκων πληθυσμός της Ευρώπης και οι δημογραφικές αλλαγές ― η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι στο ΠΔΠ θα πρέπει να αποτυπώνονται καλύτερα όλες οι κύριες προτεραιότητες της ΕΕ.
1.5Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι το προτεινόμενο πρόγραμμα της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» (STEP) είναι πολύ περιορισμένο ως προς την κλίμακα και το πεδίο εφαρμογής του σε σύγκριση με παρόμοιες πρωτοβουλίες σε άλλες χώρες. Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά τις σχετικές με τις δυνατότητες μόχλευσης παραδοχές, καθώς και τολμηρές κινήσεις όπως το Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας. Η ΕΟΚΕ τονίζει την ανάγκη να ανακτήσει η ΕΕ την ανταγωνιστικότητά της, καθώς η ευρωπαϊκή οικονομία εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τους κύριους ανταγωνιστές της.
1.6Για την αύξηση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας της ΕΕ, η ΕΟΚΕ συνιστά μακροπρόθεσμες στρατηγικές, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός βιώσιμου δημοσιονομικού πλαισίου που θα ελαχιστοποιεί την επισφάλεια της έκθεσης στα επιτόκια και θα διευκολύνει την αποτελεσματικότερη κατανομή των διοικητικών πόρων και τη λήψη προληπτικών μέτρων ενόψει απρόβλεπτων περιστατικών. Η ΕΟΚΕ εισηγείται επίσης την αναθεώρηση του λογιστικού πλαισίου των ανώτατων ορίων δαπανών, έτσι ώστε να δοθεί προτεραιότητα στα έσοδα, τα οποία αυξάνονται παράλληλα με τον πραγματικό πληθωρισμό, ενώ οι δαπάνες αυξάνονται σταθερά κατά 2 %.
1.7Μολονότι απαιτείται να επιδειχθεί σπουδή για την οριστικοποίηση της αναθεώρησης του ΠΔΠ έως το τέλος του 2023, ώστε τα αρχικά αποτελέσματα να μπορούν να αντικατοπτρίζονται στον προϋπολογισμό του 2024, είναι επίσης ζωτικής σημασίας να ξεκινήσουν ευρύτερες συζητήσεις για το επόμενο ΠΔΠ. Οι συνομιλίες με θέμα την πιθανή ένταξη της Ουκρανίας (και άλλων υποψήφιων χωρών) στην ΕΕ συνοδεύονται από σημαντικά δημοσιονομικά ζητούμενα και προϋποθέτουν θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Αυτό θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει σημαντικά τις δημοσιονομικές πολιτικές της ΕΕ, με συνέπεια λιγότερα εύπορα κράτη να μετατραπούν από καθαρούς αποδέκτες σε συνεισφέροντες και παράλληλα να ανακύψουν πολύπλοκα ερωτήματα σχετικά με τις γεωργικές δαπάνες και τις δαπάνες συνοχής. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι πρέπει να διεξαχθούν διεξοδικές συζητήσεις, μεταξύ άλλων με την κοινωνία των πολιτών, ενόψει της προετοιμασίας του επόμενου ΠΔΠ.
2.Ιστορικό
2.1Μετά την έγκριση του ΠΔΠ της περιόδου 2021-2027, η ΕΕ αντιμετώπισε πολυάριθμες απρόβλεπτες καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων αυτών της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και της επακόλουθης ενεργειακής κρίσης, οι οποίες αύξησαν τον πληθωρισμό και το κόστος δανεισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντέδρασε γρήγορα, επιστρατεύοντας όλα τα διαθέσιμα μέσα, όπως ανακατανομές, επαναπρογραμματισμό και δημοσιονομική ευελιξία.
2.2Τον Μάιο του 2020, η ΕΕ παρουσίασε το σχέδιο ανάκαμψής της μετά την πανδημία, το μέσο NextGenerationEU. Ο κεντρικός άξονας του, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, υποστηρίζει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα, μεταξύ άλλων στην πράσινη και στην ψηφιακή μετάβαση και στα κοινωνικά δικαιώματα. Ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας περιλαμβάνει 723,8 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις και δάνεια και αναμένεται να αυξήσει το ΑΕγχΠ κατά 1,2 % έως το 2026, ενδεχομένως και παραπάνω, σύμφωνα με την ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Έως τον Μάιο του 2023 είχαν εκταμιευθεί 153,4 δισεκατομμύρια ευρώ από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, με 225 δισεκατομμύρια ευρώ δανειακής στήριξης να είναι διαθέσιμα προς δέσμευση το 2023. Εκτός από τον μηχανισμό ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, μέσω του NextGenerationEU έχουν διατεθεί επιπλέον 83,1 δισεκατομμύρια ευρώ για την υποστήριξη βασικών προγραμμάτων της ΕΕ.
2.3Παρά τις διαταραχές που προκλήθηκαν από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, ο οποίος επηρέασε τα παγκόσμια ενεργειακά συστήματα και ώθησε τις τιμές της ενέργειας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, η οικονομία της ΕΕ έχει ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό από τον κλυδωνισμό που προκάλεσε η COVID-19. Ωστόσο, η υφιστάμενη δημοσιονομική ευελιξία στο πλαίσιο του ΠΔΠ έχει πλέον εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό λόγω των προγραμμάτων αντιμετώπισης κρίσεων, όπως το REPowerEU, και της άμεσης στήριξης προς την Ουκρανία και άλλες χώρες που βρίσκονται σε κρίση. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρήζει βιώσιμης ενίσχυσης για την επιδίωξη των κύριων προτεραιοτήτων του και την κάλυψη του υψηλότερου κόστους δανεισμού. Ο προϋπολογισμός της ΕΕ χρειάζεται επίσης ευελιξία προκειμένου να αντιμετωπιστεί το υψηλότερο κόστος δανεισμού λόγω της αύξησης των επιτοκίων.
2.4Πολλές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και οι μεταβαλλόμενες προτεραιότητες έχουν επιβαρύνει τους πόρους της διοίκησης της ΕΕ. Τα πρόσθετα καθήκοντα που έχουν ανατεθεί στην ΕΕ από το 2020 δεν συνοδεύτηκαν από αύξηση του προσωπικού και ο υψηλός πληθωρισμός επηρεάζει τις συμβάσεις που υπόκεινται σε τιμαριθμική προσαρμογή. Ως εκ τούτου, απαιτείται επειγόντως ειδική αναθεώρηση του ΠΔΠ για την ικανοποίηση των αναγκών και των προτεραιοτήτων.
2.5Στις 20 Ιουνίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της για την ενίσχυση του ΠΔΠ της περιόδου 2024-2027. Οι προτάσεις αποσκοπούν στην παροχή ειδικών βελτιώσεων σε τομείς προτεραιότητας, ώστε να καταστεί δυνατή η συνέχιση της επιδίωξης βασικών στόχων μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ.
3.Γενικές παρατηρήσεις
3.1Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι το ΠΔΠ αποτελεί σημαντικό μέσο χρηματοδότησης προγραμμάτων και δράσεων σε όλους τους τομείς πολιτικής, από τη γεωργία και την περιφερειακή πολιτική έως την έρευνα, την απασχόληση, τις επιχειρήσεις και το διάστημα ―σύμφωνα με τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες της ΕΕ―, παρέχοντας καθοδήγηση προς τις προτεραιότητες της ΕΕ.
3.2Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ, ο οποίος αφορά το τυποποιημένο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο και το NextGenerationEU, αντιμετωπίζει διάφορα ζητούμενα, όπως η πανδημία COVID-19 και η διττή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, με τη δέσμη μέτρων αναθεώρησης του ΠΔΠ καταδεικνύεται μεν σαφώς ο τρόπος με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει πλέον έμφαση σε νέες προτεραιότητες, όπως η αρωγή στην Ουκρανία, η επακόλουθη ενεργειακή κρίση και η κάλυψη των επιτοκίων για τα δάνεια του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, αλλά δίνονται περιορισμένες απαντήσεις σε ζητήματα σχετικά με την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης (η πλατφόρμα «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» είναι ένα μικρό βήμα σε σύγκριση με το Ταμείο Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας, το οποίο δεν έχει ακόμη γίνει πραγματικότητα), την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την υγεία, τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και την οικονομική ανάκαμψη.
3.3Τα μέχρι σήμερα στοιχεία δείχνουν ότι το ΠΔΠ 2021-2027 έχει συμβάλει στην προώθηση της ψηφιακής μετάβασης, στην προαγωγή της πολιτικής συνοχής και στην ενίσχυση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ). Ωστόσο, η ΕΟΚΕ τονίζει ότι, όπως επισημαίνει και το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπάρχουν ήδη εμφανείς επικρίσεις όσον αφορά τους οικονομικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι και οι τελικοί αποδέκτες, την καθυστερημένη έγκριση των νομικών βάσεων για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, καθώς και αναφορικά με τον πιθανό κίνδυνο αποδέσμευσης ή ελλιπούς υλοποίησης ορισμένων έργων, παρά τις προσπάθειες να καταστούν τα εν λόγω έργα πιο ευέλικτα. Η ΕΟΚΕ ζητεί την έγκαιρη ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για την τρέχουσα αναθεώρηση του ΠΔΠ, καθώς και την αναζήτηση εναλλακτικών μηχανισμών χρηματοδότησης, την ιεράρχηση αποτελεσματικών στρατηγικών εφαρμογής και την ενίσχυση των μέτρων παρακολούθησης, συμπεριλαμβανομένης της συνεχούς συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών στην παρακολούθηση της εφαρμογής του προγράμματος.
3.4Η αντίδραση της ΕΕ σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως η κρίση COVID-19 και η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αντικατοπτρίζει τη δέσμευσή της να προστατεύει τους πολίτες της και να στηρίζει όσους πλήττονται από κρίσεις. Ωστόσο, θα πρέπει να ληφθεί δεόντως υπόψη η ταχεία εξάντληση των δημοσιονομικών αποθεμάτων, οι καθυστερημένες πρωτοβουλίες, η υπερβολική εξάρτηση από ειδικές δημοσιονομικές ενισχύσεις και η πίεση στον προϋπολογισμό της ΕΕ λόγω αυτών των απρόβλεπτων προβλημάτων. Η ΕΟΚΕ τάσσεται υπέρ της αύξησης των προϋπολογισμών για ευέλικτα αποθεματικά, της απλούστευσης των διαδικασιών κατανομής, της δημιουργίας μιας πιο ανθεκτικής και ευέλικτης δομής χρηματοδότησης και της ενίσχυσης των συμπράξεων με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις τοπικές αρχές, οι οποίες μπορούν να καταστούν ισχυροί σύμμαχοι στην αντιμετώπιση των εν λόγω καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
3.5Η πρόταση αρωγής στην Ουκρανία ως απάντηση στη ρωσική εισβολή είναι μεν αναγκαία, αλλά δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείψουμε τη διπλωματική οδό και την επιδίωξη μιας διαρκούς «ειρήνης με δικαιοσύνη». Η χορήγηση 30,5 δισεκατομμυρίων ευρώ έως τον Ιούνιο του 2023 και η δημιουργία του μέσου μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής+ αποτελούν αποφασιστικά μέτρα για την αρωγή της Ουκρανίας σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Οι προσπάθειες αυτές καταδεικνύουν την αλληλεγγύη και τον ζήλο που επιδεικνύει η ΕΕ για την επίτευξη σταθερότητας στην περιοχή. Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ, η ικανότητα της ΕΕ να κινητοποιεί τόσο σημαντικούς πόρους υπογραμμίζει τη σημασία και την αποτελεσματικότητα του προϋπολογισμού της ΕΕ όσον αφορά την αντιμετώπιση γεωπολιτικών κρίσεων. Δεδομένου ότι η μη επίτευξη συμφωνίας από το Συμβούλιο έως το τέλος του έτους θα σημαίνει ουσιαστικά απουσία βοήθειας της Ουκρανίας, η ΕΟΚΕ προτρέπει τα κράτη μέλη να συμφωνήσουν εγκαίρως.
3.5.1Μολονότι με την πρόταση παρέχεται ουσιαστική αρωγή στην Ουκρανία, το χρηματοδοτικό κενό για την περίοδο 2024-2027 είναι μεγαλύτερο από το ποσό που σχεδιάζει να διαθέσει η ΕΕ, και απαιτείται να επιδειχθεί μεγαλύτερη φιλοδοξία για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμησή της. Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει την προτροπή της πλατφόρμας της κοινωνίας των πολιτών «ΕΕ-Ουκρανία» να χρησιμοποιηθούν δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την ανασυγκρότηση της Ουκρανίας. Η ΕΕ πρέπει επίσης να διαδραματίσει ζωτικό ρόλο στην παρότρυνση των χορηγών βοήθειας και στον σχεδιασμό του μέσου «διευκόλυνση για την Ουκρανία» με σκοπό την ικανοποίηση των πραγματικών αναγκών της χώρας, υποστηρίζοντας ένα πλήρως δημοκρατικό πρότυπο σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ. Η δε κοινωνία των πολιτών εκφράζει την ανησυχία της ως προς τη διαφάνεια και τη συμμετοχικότητα των μηχανισμών χρηματοδότησης και δηλώνει ότι πρέπει να τυγχάνουν αυστηρής εποπτείας έτσι ώστε τα κονδύλια να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του ουκρανικού λαού. Η μεγαλύτερη διαφάνεια στην κατανομή τους και η ύπαρξη κοινής πλατφόρμας της κοινωνίας των πολιτών υπό την ΕΟΚΕ και την Ουκρανία θα μπορούσαν να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του κοινού και να διασφαλίσουν την αποδοτική χρήση των χρημάτων.
3.6Η εστίαση της πρότασης στη διαχείριση της μετανάστευσης και στην ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με βασικές τρίτες χώρες αποτελεί πλεονέκτημα, καθότι θίγει ένα συνεχιζόμενο ζήτημα στην ΕΕ. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι ο προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να συμβάλει σε μια πιο ανθρώπινη και βιώσιμη λύση στη μεταναστευτική κρίση μέσω της παροχής της απαραίτητης χρηματοδότησης και της συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης, με παράλληλη ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Επιπλέον, τα κονδύλια που διατίθενται για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και την αρωγή όσων κρατών μελών υφίστανται εξαιρετική πίεση καταδεικνύουν τη δέσμευση της ΕΕ για επίδειξη συλλογική υπευθυνότητας και αλληλεγγύης. Ωστόσο, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η τελική λύση προϋποθέτει να επιδειχθεί σημαντική και μακρόπνοη δέσμευση στα επίπεδα του Σχεδίου Μάρσαλ και σε μεσοπρόθεσμο έως μακροπρόθεσμο ορίζοντα, έτσι ώστε να ενθαρρυνθεί η εμπέδωση δημοκρατικού καθεστώτος, να διευκολυνθεί η οικονομική ανάπτυξη, να περιοριστεί η μετανάστευση και να προκύψουν βιώσιμοι φιλικοί εμπορικοί εταίροι προς αμοιβαίο όφελος των λαών τους και των πολιτών της ΕΕ.
3.7Η πρόταση για την πλατφόρμα «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» και η «σφραγίδα κυριαρχίας» αποτελούν μέρος των προσπαθειών να καταστεί η ΕΕ πρωτοπόρος παγκοσμίως στις στρατηγικές τεχνολογίες. Με την ανακατανομή και τη συμπλήρωση της χρηματοδότησης από υφιστάμενα προγράμματα, η πλατφόρμα «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» αποσκοπεί στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας στην ΕΕ, γεγονός το οποίο αποφέρει μακροπρόθεσμα οφέλη στην οικονομία και την κοινωνία. Ενώ η εγκαθίδρυση της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» συνιστά αξιέπαινη πρωτοβουλία, η πηγή της χρηματοδότησής της ―που προέρχεται από συνδυασμό ήδη υφιστάμενων προγραμμάτων― θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση ή ανακατεύθυνση της χρηματοδότησης από τα προγράμματα αυτά, δεδομένου ότι οι πρόσθετοι πόροι που διατίθενται στην εν λόγω πλατφόρμα είναι ελάχιστοι (10 δισεκατομμύρια ευρώ). Το μέγεθος και το πεδίο εφαρμογής της είναι επίσης πιο περιορισμένα σε σύγκριση με παρόμοια συστήματα που έχουν θεσπιστεί σε τρίτες χώρες όπως οι ΗΠΑ.
3.7.1Η ΕΟΚΕ ζητεί μεγαλύτερη σαφήνεια όσον αφορά τη βάση των σχετικών με τις δυνατότητες μόχλευσης παραδοχών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως δεδομένου ότι το μέγεθος της οικονομίας των ΗΠΑ, το οποίο ήταν κατά 10 % χαμηλότερο από εκείνο της ΕΕ το 2008, είναι πλέον κατά 50 % μεγαλύτερο από εκείνο της ΕΕ των 27 (33 % εάν συνυπολογιστεί το Ηνωμένο Βασίλειο), και η τάση αυτή συνεχίζεται. Συν τοις άλλοις, δεδομένης της ουσιαστικής συμβολής που πρέπει να έχει η τεχνολογική ανάπτυξη στη διόρθωση του ελλείμματος παραγωγικότητας που αναπόφευκτα θα συνοδεύσει το επικείμενο δημογραφικό ζήτημα της γήρανσης του πληθυσμού, η Ευρώπη πρέπει να φανεί πολύ πιο φιλόδοξη. Η ΕΟΚΕ προειδοποιεί ότι η στενή εστίαση και κλίμακα της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» θα μπορούσε ακούσια να υπονομεύσει άλλες σημαντικές πρωτοβουλίες μέσω ανακατανομών, παρέχοντας παράλληλα ανεπαρκείς πόρους για τη δημιουργία στρατηγικών αξιακών αλυσίδων στον τομέα της τεχνολογίας στην ΕΕ.
3.8Παρά το αίτημα της πρότασης κανονισμού για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, η αναθεώρηση του ΠΔΠ επισημαίνει τον τρόπο με τον οποίο το 90 % του προϋπολογισμού της ΕΕ και τα κονδύλια του NextGenerationEU έχουν ήδη διατεθεί για συγκεκριμένους σκοπούς. Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την ικανότητα της ΕΕ να αντιδρά σε απρόβλεπτα γεγονότα ή καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, με συνέπεια να εξαναγκάζεται να βρίσκει άλλους τρόπους χρηματοδότησης των αναγκαίων πρωτοβουλιών. Η ΕΟΚΕ αναγνωρίζει την ανάγκη μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς. Η αύξηση του μέσου ευελιξίας κατά 3 δισεκατομμύρια ευρώ θα επιτρέψει στην ΕΕ να ανταποκριθεί αποτελεσματικότερα σε απρόβλεπτες ζητήματα έως το τέλος του τρέχοντος ΠΔΠ το 2027.
3.9Στην αναθεώρηση του ΠΔΠ αναγνωρίζεται ότι η διοίκηση της ΕΕ βρίσκεται υπό πίεση, με σημαντικές πρόσθετες επιβαρύνσεις και υψηλό πληθωρισμό που επηρεάζουν την αποτελεσματικότητα των δραστηριοτήτων της ΕΕ. Μολονότι η πρόταση προτείνει την αύξηση του ανώτατου ορίου του τομέα 7 του ΠΔΠ («Ευρωπαϊκή δημόσια διοίκηση») με σκοπό να μετριαστεί αυτό, δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην ανάγκη για πιο βιώσιμη, μακροπρόθεσμη λύση όσον αφορά τη διαχείριση του αυξημένου φόρτου εργασίας και των διοικητικών ζητημάτων. Η αποτελεσματικότερη χρήση της υφιστάμενης χρηματοδότησης θα πρέπει να συμβαδίζει με οποιαδήποτε αύξηση της χρηματοδότησης βάσει του τομέα 7, κάτι που επείγει για να μετριαστεί η πίεση αρχής γενομένης από το 2024.
3.10Όσον αφορά τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προσθήκη νέων πηγών εσόδων στον προϋπολογισμό της ΕΕ έως το 2024, η ΕΟΚΕ παραπέμπει στη σχετική γνωμοδότησή της (πρόκειται να εγκριθεί στις 25-26 Οκτωβρίου 2023).
3.11Η ΕΟΚΕ ζητεί να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια για την αύξηση της συμμετοχής των πολιτών στη διαδικασία του προϋπολογισμού μέσω της διευκόλυνσης της διεξαγωγής διαλόγου, δημόσιων ακροάσεων και διαβουλεύσεων μέσω δημόσιων βημάτων. Αυτό μπορεί να ενισχύσει τη διαφάνεια και το αίσθημα συνευθύνης και να καταστήσει το ΠΔΠ ικανότερο να ικανοποιεί τις ανάγκες των πολιτών της ΕΕ. Επιπλέον, η ΕΕ θα πρέπει να επενδύσει σε ψηφιακά μέσα για να καταστούν τα δημοσιονομικά δεδομένα πιο ανοικτά, ευπρόσιτα και εύχρηστα για το κοινό, προωθώντας έναν πιο ανοικτό διάλογο με θέμα τις δημοσιονομικές προτεραιότητες της ΕΕ.
3.12Η ΕΟΚΕ διαπιστώνει ότι, δυστυχώς, η προσπάθεια που κατέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα τελευταία χρόνια για τη συστηματοποίηση μιας διαδικασίας στρατηγικής ανάλυσης προοπτικών ικανής να εντοπίζει τα κύρια προβλήματα της ΕΕ δεν ελήφθη υπόψη κατά την προετοιμασία της αναθεώρησης του ΠΔΠ.
4.Ειδικές παρατηρήσεις
4.1Τα κύρια σημεία του ΠΔΠ 2021-2027
4.1.1Η απόκριση του προϋπολογισμού της ΕΕ στην πανδημία COVID-19 και στην ενεργειακή κρίση. Η απόκριση μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ στην πανδημία COVID-19 ήταν ουσιαστική και άνευ προηγουμένου, καθότι δόθηκε άμεση υποστήριξη μέσω επαναπροσδιορισμού των προτεραιοτήτων και ανακατανομών μέσω του Μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας και του NextGenerationEU και χρηματοδοτικών κονδυλίων για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις, μεταξύ άλλων στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση. Το ποσοστό εκτέλεσης ήταν υψηλό και ο μακροοικονομικός αντίκτυπος αναμένεται να είναι σημαντικός.
4.1.2Η ενσωμάτωση των νέων σχετικών με το REPowerEU κεφαλαίων ως μέρος της δημοσιονομικής απόκρισης σηματοδοτεί την ισχυρή βούληση τερματισμού της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης. Ενισχύει τις κοινές προσπάθειες επέκτασης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε διάφορους τομείς και επίτευξης ενεργειακής ανεξαρτησίας. Η χρηματοδότηση του REPowerEU μέσω πρόσθετης αναδιανομής και επιχορηγήσεων καταδεικνύει την αποφασιστικότητα να δοθεί προτεραιότητα σε βιώσιμες και φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις που ευθυγραμμίζονται με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.
4.1.3Η ψηφιακή μετάβαση της ΕΕ, καταλυτικό παράγοντα της οποίας αποτέλεσε η πανδημία COVID-19, χρηματοδοτείται επαρκώς μέσω του ΠΔΠ 2021-2027 και του NextGenerationEU, με επενδύσεις σε ψηφιακές υποδομές, την τεχνητή νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και άλλα. Μολονότι έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές επενδύσεις, η υπερβολική εξάρτηση από τη χρηματοδότηση του ΠΔΠ και του NextGenerationEU ενδέχεται να μην είναι βιώσιμη, δεδομένων των περιορισμένων περιθωρίων ελιγμών και των εγγενών προβλημάτων σε πολλές πηγές χρηματοδότησης. Αν και ενδεικτικό της έντονης ζήτησης, το υψηλό ποσοστό υλοποίησης του προγράμματος μπορεί να καλύπτει αναποτελεσματικότητες ή πιθανές ανεπάρκειες στην έγκαιρη υιοθέτηση των ψηφιακών τεχνολογιών. Η σκοπιμότητα των φιλόδοξων στόχων πρέπει επίσης να αξιολογηθεί με ειλικρίνεια, δεδομένου του σύνθετου και εξελισσόμενου ψηφιακού τοπίου και της ανάγκης επίλυσης αναδυόμενων ζητημάτων, όπως το ψηφιακό χάσμα και η κυβερνοασφάλεια στο ταχέως ψηφιοποιούμενο τοπίο.
4.1.4Με προϋπολογισμό ύψους 392 δισεκατομμυρίων ευρώ, η πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2021-2027 στοχεύει στην ενίσχυση της περιφερειακής συνοχής μέσω ταμείων όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+, το Ταμείο Συνοχής και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Αποσκοπεί στην ενίσχυση των κλιματικών στόχων και χαρακτηρίζεται από ευελιξία στην ικανοποίηση συγκεκριμένων αναγκών. Η καθυστερημένη έγκριση του ΠΔΠ και των τομεακών νομικών βάσεων προκάλεσε καθυστερήσεις στην υλοποίηση και οδήγησε σε πιθανή αποδέσμευση για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Η ΕΟΚΕ συνιστά την ταχύτερη εγκαθίδρυση των νομικών βάσεων, την ταχύτερη υλοποίηση των διαφόρων δράσεων για την αποφυγή της αποδέσμευσης και τη διενέργεια ενδελεχούς επανεξέτασης των στρατηγικών για την επίτευξη των κλιματικών στόχων, με μέριμνα ότι καμία περιφέρεια δεν θα μείνει στο περιθώριο κατά την πράσινη μετάβαση. Είναι σημαντικό η ΕΕ να αναγνωρίσει πόσο έχει αλλάξει η κατάσταση στις περιοχές που έχουν κοινά σύνορα με τη Ρωσία και την Ουκρανία. Λόγω αυτών των νέων συνθηκών, απαιτούνται ειδικά μέτρα σε αυτές τις περιοχές, π.χ. μέσω της πολιτικής συνοχής της ΕΕ, βάσει της εμπειρίας μέσων όπως τα CARE και FAST-CARE.
4.1.5Η ΕΟΚΕ τονίζει ότι η ΚΓΠ της περιόδου 2021-2027 αποτελεί στρατηγικό τομέα πολιτικής της ΕΕ. Η ΚΓΠ ήταν σε θέση να εγγυηθεί την επισιτιστική ασφάλεια στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια της κρίσης COVID-19 και κατά τη διάρκεια των διαταραχών της αγοράς και του υψηλού πληθωρισμού που επηρέασαν τις γεωργικές εισροές οι οποίες προκλήθηκαν από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η ισχύουσα ΚΓΠ (της περιόδου 2021-2027), με προϋπολογισμό ύψους 386,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, έχει ενισχύσει την ευελιξία στα εθνικά στρατηγικά σχέδια και έχει καταστήσει δυνατή τη λήψη πιο φιλόδοξων μέτρων για το κλίμα. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι ο υψηλός πληθωρισμός έχει αποδυναμώσει σημαντικά την αγοραστική δύναμη των άμεσων ενισχύσεων της ΚΓΠ και άλλων υποστηρικτικών μέτρων της ΚΓΠ. Η ΕΟΚΕ επισημαίνει επίσης ότι η ΚΓΠ θα πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει τη λειτουργία των αλυσίδων τροφίμων στην ΕΕ και να δίνει λύσεις σε περισσότερα ζητήματα βιοποικιλότητας (π.χ. μέσω έργων που υποστηρίζονται από το ΕΓΤΑΑ) ή σε αυτό της μη βιώσιμης χρήσης των υδάτων. Η ΕΟΚΕ είναι επίσης θετική όσον αφορά τις μακροπρόθεσμες βλέψεις της ΕΕ για την ύπαιθρο και θεωρεί ότι η ΚΓΠ έχει μεγάλη σημασία για την εφαρμογή της, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων που σχετίζονται με τη φτώχεια.
4.1.6Προστασία των πολιτών της ΕΕ: απόκριση σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Η ΕΕ έχει κινητοποιήσει όλα τα εναπομένοντα κονδύλια από το ΠΔΠ 2014-2020 και έχει δημιουργήσει νέα προγράμματα, όπως το EU4Health και το rescEU, για την αντιμετώπιση της κρίσης COVID-19 και μελλοντικών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας. Ωστόσο, το αποθεματικό αλληλεγγύης και επείγουσας βοήθειας (SEAR) εξαντλήθηκε γρήγορα και αποδείχθηκε ανεπαρκές για την ικανοποίηση όλων των αναγκών. Για να υπάρξει καλύτερη απόκριση στο μέλλον, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι θα πρέπει η ΕΕ να εξετάσει το ενδεχόμενο αύξησης του προϋπολογισμού του εν λόγω αποθεματικού και απλούστευσης της διαδικασίας κατανομής, έτσι ώστε να επιταχυνθεί η λήψη αποφάσεων. Επιπροσθέτως, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι απαιτείται αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων EU4Health και rescEU, έτσι ώστε να επιτυγχάνουν τους στόχους τους και να πραγματοποιηθούν πιθανές βελτιώσεις.
4.1.7Οι συνέπειες του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας: Η απρόκλητη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει ως συνέπεια την ανακατεύθυνση σημαντικού μέρους του προϋπολογισμού της ΕΕ για την παροχή βοήθειας. Αρχικά, ο προϋπολογισμός για την Ουκρανία ήταν περίπου 160 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Ωστόσο, από την έναρξη του πολέμου, έχουν διατεθεί 70 δισεκατομμύρια ευρώ για την αρωγή της Ουκρανίας και του λαού της, συμπεριλαμβανομένων 38,3 δισεκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ και τα κράτη μέλη για οικονομική βοήθεια και 21,16 δισεκατομμυρίων ευρώ για στρατιωτική βοήθεια. Μολονότι η δημοσιονομική βοήθεια της ΕΕ ήταν ολοκληρωμένη, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από δημοσιονομικές ανακατανομές και πρόσθετες επιβαρύνσεις, γεγονός το οποίο ασκεί πίεση στις υφιστάμενες δομές χρηματοδότησης. Η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η υπερβολική εξάρτηση από ειδικές ενισχύσεις του προϋπολογισμού θα μπορούσε να οδηγήσει σε απρόβλεπτες δημοσιονομικές πιέσεις και σε μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα. Επιπλέον, ο προϋπολογισμός για ανθρωπιστική βοήθεια εξακολουθεί να έχει υψηλή ζήτηση λόγω διαφόρων παγκόσμιων κρίσεων.
4.2Τα νέα σημεία: εύστοχη και ισορροπημένη προσαρμογή του ΠΔΠ για την αντιμετώπιση νέων ζητημάτων
4.2.1Αταλάντευτη και μακροπρόθεσμη αρωγή της Ουκρανίας μέσω της νέας διευκόλυνσης για την Ουκρανία
4.2.1.1Η πρόταση περιγράφει τη δημιουργία νέου μέσου με την ονομασία «διευκόλυνση για την Ουκρανία», στο οποίο θα διατεθούν 50 δισεκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2024-2027 (33 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια και εγγυήσεις και 17 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις), το οποίο θα υποστηρίξει τις προσπάθειες ανάκαμψης και ανασυγκρότησης της Ουκρανίας μετά την εισβολή της Ρωσίας το 2022. Η ουκρανική κυβέρνηση θα καταρτίσει σχέδιο, σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για την καθοδήγηση της αποδέσμευσης των κονδυλίων. Το σχέδιο θα παρουσιάσει το όραμα της Ουκρανίας για ανασυγκρότηση και εκσυγχρονισμό, καθώς και τις μεταρρυθμίσεις που προτίθεται να αναλάβει στο πλαίσιο της διαδικασίας προσχώρησης στην ΕΕ.
4.2.1.2Εκφράζουμε την ικανοποίησή μας για την πρόθεση παροχής μακροπρόθεσμης και αξιόπιστης στήριξης στην Ουκρανία για την αντικατάσταση της συγκεκριμένης αντίδρασης στην κρίση που έχει επικρατήσει μέχρι σήμερα. Η αντιμετώπιση τόσο των άμεσων αναγκών ανάκαμψης όσο και της μακροπρόθεσμης ανασυγκρότησης, η απόδοση προτεραιότητας στην άμεση δημοσιονομική υποστήριξη τομέων όπως η εκπαίδευση και οι υποδομές, η διευκόλυνση των ιδιωτικών επενδύσεων στην ανασυγκρότηση της Ουκρανίας και η παροχή τεχνικής βοήθειας για την ευθυγράμμιση με το κεκτημένο της ΕΕ είναι έγκαιρες και ενδεδειγμένες ενέργειες και καταδεικνύουν την κατανόηση των πολυδιάστατων αναγκών της Ουκρανίας.
4.2.1.3Η πιθανή χρήση δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης της Ουκρανίας αποτελεί καινοτόμο προσέγγιση που θα μπορούσε να παράσχει σημαντική βοήθεια, όχι μόνο από οικονομική άποψη, αλλά και ως απόκριση βασισμένη σε αξίες. Η συμμετοχή άλλων διεθνών χρηματοδοτών και η μόχλευση επενδύσεων του ιδιωτικού τομέα θα μπορούσαν να αυξήσουν τους πόρους που διατίθενται στην Ουκρανία και να δημιουργήσουν ένα ισχυρότερο και πιο ολοκληρωμένο δίκτυο αρωγής. Η ΕΟΚΕ σημειώνει διάφορες θετικές πτυχές.
4.2.1.4Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την προσέγγιση βάσει επιδόσεων των προτεινόμενων μηχανισμών χρηματοδότησης, η οποία απαιτεί από την Ουκρανία να εκπονήσει σχέδια μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση βασικών ζητημάτων όπως η διαφάνεια, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η χρηστή διακυβέρνηση, το κράτος δικαίου, τα συνδικαλιστικά δικαιώματα και ο κοινωνικός διάλογος. Αυτό είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης του κοινού και των επενδυτών στην εθνική κυβέρνηση.
4.2.1.5Από τη σκοπιά της κοινωνίας των πολιτών, εκφράζονται ανησυχίες σχετικές με τη διαφάνεια και τη χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχή των μηχανισμών χρηματοδότησης. Από την πρόταση απουσιάζουν ειδικοί μηχανισμοί για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προσπαθειών ανάκαμψης και ανασυγκρότησης, έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες του ουκρανικού λαού και όχι μόνο σε αυτές της κυβέρνησης. Η συμμετοχή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και εφαρμογής τους μπορεί να ενισχύσει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αποτελεσματικότητα και να αποτελέσει εγγύηση ότι λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες όλων των ομάδων. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών διαδραματίζουν επίσης καίριο ρόλο στην αποτελεσματική και στοχευμένη κατανομή των ενισχύσεων, εξασφαλίζοντας πολύτιμες τοπικές γνώσεις, την εμπιστοσύνη της κοινότητας και την ικανότητα προσέγγισης ευάλωτων ομάδων. Η μη συμμετοχή τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια προσέγγιση εκ των άνω προς τα κάτω, η οποία ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες και τα συμφέροντα του πληττόμενου πληθυσμού. Η κοινωνία των πολιτών θα πρέπει να αποτελέσει βασικό παράγοντα ― μια κοινή πλατφόρμα της κοινωνίας των πολιτών υπό την ηγεσία της ΕΟΚΕ και της Ουκρανίας θα μπορούσε να αποτελέσει λύση για την εποπτεία της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας των ταμείων ανασυγκρότησης, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής της αρχής της εταιρικής σχέσης.
4.2.1.6Μολονότι η πρόταση αναφέρει τον συντονισμό των χρηματοδοτών και την κατάρτιση σχεδίου από την ουκρανική κυβέρνηση, δεν παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικές με τον τρόπο συντονισμού των διαφόρων συνιστωσών του μηχανισμού ή τον τρόπο εποπτείας της εφαρμογής του, κάτι το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει την αποτελεσματικότητά του. Εάν συμμετάσχει σε δομικό επίπεδο, η κοινωνία των πολιτών θα μπορούσε να παρακολουθεί την πρόοδο των κρίσιμων μεταρρυθμίσεων και να μεριμνά έτσι ώστε να εκταμιεύονται τα κονδύλια σύμφωνα με τις κοινές προτεραιότητες ΕΕ-Ουκρανίας.
4.2.1.7Η ΕΟΚΕ ζητεί να τεθούν οι προϋποθέσεις χρηματοδότησης με τρόπο ρεαλιστικό, δηλαδή την παροχή κινήτρων για μεταρρυθμίσεις και την προαγωγή των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου, με τη συνεκτίμηση παράλληλα της πραγματικότητας σε κάθε τόπο.
4.2.2Διαχείριση της μετανάστευσης, ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με βασικές τρίτες χώρες και αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης
4.2.2.1Η έμφαση της πρότασης στη διαχείριση της μετανάστευσης και στην ενίσχυση των εταιρικών σχέσεων με βασικές τρίτες χώρες αποτελεί πλεονέκτημα, καθότι επιχειρεί να δώσει λύση σε ένα ζήτημα που απασχολεί σήμερα την ΕΕ (ενίσχυση του προϋπολογισμού της ΕΕ κατά 15 δισεκατομμύρια ευρώ). Ο προϋπολογισμός της ΕΕ μπορεί να συμβάλει στην εξεύρεση μιας πιο ανθρώπινης και βιώσιμης λύσης στη μεταναστευτική κρίση, μέσω της απαραίτητης χρηματοδότησης και της συνεργασίας με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης, με πλήρη σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με μέριμνα για την υγεία και την ασφάλεια των μεταναστών και των προσφύγων. Επιπλέον, τα κονδύλια που διατίθενται για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και για τη στήριξη των κρατών μελών που υφίστανται εξαιρετική πίεση καταδεικνύουν την προσπάθεια της ΕΕ στην επίδειξη συνευθύνης και αλληλεγγύης.
4.2.2.2Η δέσμευση για υποστήριξη των βασικών χωρών καταγωγής και διέλευσης κατά τη μεταναστευτική κρίση και η επιθυμία να ενισχυθεί η υποστήριξη των εταίρων στα Δυτικά Βαλκάνια είναι αξιέπαινη. Η αναγνώριση της ανάγκης αύξησης των δημοσιονομικών ανώτατων ορίων και του αποθεματικού αλληλεγγύης και επείγουσας βοήθειας σηματοδοτεί επίσης την αναγνώριση των αυξανόμενων ζητημάτων και την προσπάθεια αντιμετώπισής τους.
4.2.3Προώθηση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας σε κρίσιμες τεχνολογίες μέσω της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη»
4.2.3.1Η πρόταση εγκαθίδρυσης της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη» θα χρηματοδοτηθεί με την ανακατανομή των υφιστάμενων κονδυλίων και τη διάθεση επιπλέον 10 δισεκατομμυρίων ευρώ. Αποσκοπεί δε στην επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή βιομηχανία και στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας της ηπείρου μέσω της διοχέτευσης της υφιστάμενης χρηματοδότησης σε βασικά έργα και της επιτάχυνσης της υλοποίησης σε στρατηγικούς τομείς. Η ΕΟΚΕ σημειώνει διάφορες θετικές πτυχές της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη».
4.2.3.2Η πρωτοβουλία της εν λόγω πλατφόρμας αποσκοπεί στην ενοποίηση διαφόρων ταμείων και προγραμμάτων της ΕΕ που λειτουργούν βάσει χωριστών κανόνων και είναι κατανεμημένα σε διάφορα προγράμματα δαπανών. Η πλατφόρμα προτείνει την ενίσχυση των υφιστάμενων μέσων με τη διάθεση πρόσθετων κονδυλίων σε καθιερωμένα επενδυτικά προγράμματα, όπως το InvestEU, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας, το Ταμείο Καινοτομίας και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας. Με τη συγκέντρωση αυτών των πόρων, η πλατφόρμα θα μπορούσε να εξορθολογίσει την κατανομή των κονδυλίων, να βελτιώσει την αποδοτικότητα και να εξαλείψει πιθανές αλληλεπικαλύψεις. Η εναρμόνιση αυτή θα οδηγήσει σε οικονομίες κλίμακας, βελτιώνοντας έτσι την αποδοτικότητα των επενδύσεων της ΕΕ.
4.2.3.3Κατά την ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης το 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Ursula von der Leyen, ζήτησε τη δημιουργία Ταμείου Ευρωπαϊκής Κυριαρχίας. Ωστόσο, δεν υποβλήθηκε τέτοια πρόταση στη δέσμη μέτρων για την ενδιάμεση αναθεώρηση του ΠΔΠ. Το εν λόγω ταμείο θα μπορούσε να συντελέσει ουσιωδώς στην κάλυψη των επενδυτικών κενών και στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων της ΕΕ σε τρίτες χώρες που έχουν ήδη εφαρμόσει παρόμοια χρηματοδοτικά προγράμματα. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΟΚΕ ζητεί πιο φιλόδοξο σύστημα χρηματοδότησης για την υποστήριξη της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας της ΕΕ.
4.2.3.4Δεδομένου ότι το ΠΔΠ εξακολουθεί να βρίσκεται υπό πίεση εν μέσω συνεχιζόμενων, απροσδόκητων ζητημάτων, οι προσπάθειες για την αύξηση της αποδοτικότητας των δαπανών θα πρέπει να πλαισιώνουν οποιαδήποτε κατανομή νέων πόρων. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η συνεχής δημιουργία νέων πλαισίων μέσω της ανακατανομής των υφιστάμενων κονδυλίων, όπως στην περίπτωση της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη», ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω κατακερματισμού των χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Αυτό, με τη σειρά του, μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο αποδοτικές δαπάνες και σε μεγάλο αριθμό προτεραιοτήτων δαπανών που δεν διαθέτουν τους πόρους που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων πολιτικής τους. Συν τοις άλλοις, η ΕΟΚΕ ζητεί να διεξαχθεί ολοκληρωμένη εκτίμηση αντικτύπου όσον αφορά τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα των εν λόγω μέσων, τα οποία θεωρείται ότι έχουν συνολικό αντίκτυπο ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, κάτι που συνεπάγεται μόχλευση δεκαπλασιασμού όσον αφορά τα κονδύλια της πλατφόρμας «Στρατηγικές Τεχνολογίες για την Ευρώπη».
4.2.4Τεχνικές προσαρμογές σε νέες οικονομικές συνθήκες
4.2.4.1Η αναθεώρηση του ΠΔΠ αναγνωρίζει τις ποικίλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει: έχουν αυξηθεί οι αρμοδιότητες, έπρεπε να ενσωματωθεί δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων περιστάσεων και έπρεπε να διατηρηθούν τα ανώτατα όρια που είχαν συμφωνηθεί προηγουμένως. Ενώ η βραχυπρόθεσμη λύση για την ανάπτυξη νέου ειδικού μέσου για τη διαχείριση του κόστους του NextGenerationEU και την αύξηση του διοικητικού προϋπολογισμού κρίνεται σκόπιμη, τα μέτρα αυτά ενδέχεται να εκθέσουν τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε μεγαλύτερη ευπάθεια σε μελλοντικές αβεβαιότητες.
4.2.4.2Η αξιολόγηση ορθώς αναγνωρίζει τον αντίκτυπο της αύξησης των επιτοκίων στο κόστος χρηματοδότησης του NextGenerationEU και προτείνει ένα ειδικό μέσο για την κάλυψη των υπερβάσεων κόστους. Η αναγνώριση αυτού του προβλήματος και η προσπάθεια προσαρμογής σε νέες οικονομικές συνθήκες είναι ρεαλιστική. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ φρονεί ότι θα πρέπει να δοθεί έμφαση στη δημιουργία ενός βιώσιμου και ανθεκτικότερου δημοσιονομικού πλαισίου, με τη χρήση μηχανισμών όπως ο επιμερισμός των κινδύνων μεταξύ των μελών της ΕΕ ή η δημιουργία δημοσιονομικής ικανότητας στην ευρωζώνη. Το πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να διασφαλίσει σταθερότερη χρηματοδότηση και χαμηλότερο κόστος δανεισμού μακροπρόθεσμα. Δεδομένου ότι το κόστος των τόκων είναι πολύ υψηλότερο από το αρχικά προβλεπόμενο, η ΕΟΚΕ πιστεύει ότι η ΕΕ θα πρέπει να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το κόστος των τόκων στον προϋπολογισμό της ΕΕ και στο ΠΔΠ, έτσι ώστε αυτό να μην ασκεί αδικαιολόγητη πίεση σε σημαντικά προγράμματα της ΕΕ.
4.2.4.3Η αξιολόγηση εντοπίζει ορθά την πίεση που ασκείται στους διοικητικούς πόρους λόγω της αύξησης των αρμοδιοτήτων χωρίς αντίστοιχη αύξηση του προσωπικού. Ωστόσο, η ΕΟΚΕ κρίνει ότι θα ήταν επωφελές η αύξηση της χρηματοδότησης να συνοδεύεται από μέτρα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας, όπως η καλύτερη χρήση των ψηφιακών μέσων, ο εξορθολογισμός των διοικητικών διαδικασιών και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ.
4.2.4.4Η ΕΟΚΕ συνιστά να δοθεί έμφαση σε μακροπρόθεσμες στρατηγικές για την αύξηση της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας και τη διασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης. Αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη δημιουργία ενός βιώσιμου δημοσιονομικού πλαισίου που θα ελαχιστοποιεί την έκθεση σε αυξανόμενα επιτόκια, την αποτελεσματικότερη κατανομή των διοικητικών πόρων και την ενσωμάτωση προληπτικών μέτρων για τη μείωση των επιπτώσεων απρόβλεπτων περιστάσεων.
4.2.4.5Σύμφωνα με την τρέχουσα απόφαση του Συμβουλίου για τους ιδίους πόρους, το μεγαλύτερο μέρος του ΠΔΠ χρηματοδοτείται από συνεισφορές των κρατών μελών βάσει του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους. Ως εκ τούτου, ο πιο άμεσος τρόπος να αυξηθούν μακροπρόθεσμα οι χρηματοδοτικοί πόροι που διατίθενται στο πλαίσιο του ΠΔΠ θα ήταν η επίτευξη πορείας υψηλότερης βιώσιμης ανάπτυξης για την οικονομία της ΕΕ μέσω επενδύσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία και την ανταγωνιστικότητά της. Βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο αύξησης της συνεισφοράς βάσει του ΑΕΕ.
4.2.4.6Μολονότι η αξιολόγηση προτείνει αύξηση του μέσου ευελιξίας, δεν εξετάζει επαρκώς τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει πρόσθετες απρόβλεπτες ανάγκες. Δεδομένου του περιορισμένου περιθωρίου ελιγμών, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα μπορούσε να είναι καλύτερα εφοδιασμένος με προληπτικά μέτρα, όπως κεφάλαια κάλυψης έκτακτων αναγκών ή αποθεματικά, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την προστασία από απρόβλεπτες χρηματοδοτικές ανάγκες και τη διασφάλιση της ικανότητας της ΕΕ να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά μελλοντικές κρίσεις, ενώ παραμένει κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της για τη βιωσιμότητα της στήριξης προς την Ουκρανία και τις δυνατότητες αντιμετώπισης μελλοντικών κρίσεων στο πλαίσιο της περιορισμένης δημοσιονομικής ευελιξίας.
4.2.4.7Τα προβλεπόμενα πρότυπα πληρωμών για το ΠΔΠ υποδηλώνουν πιθανή υπέρβαση του ανώτατου ορίου πληρωμών το 2026 λόγω του μηχανισμού «ανώτατων ορίων». Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομικές πιέσεις που θα παρεμπόδιζαν την ικανότητα της ΕΕ να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης προς την Ουκρανία και άλλους στρατηγικούς στόχους. Η διαφάνεια όσον αφορά αυτά τα δυνητικά οικονομικά προβλήματα είναι ουσιαστικής σημασίας. Η ΕΟΚΕ ζητεί την αναθεώρηση του λογιστικού πλαισίου των ανώτατων ορίων δαπανών, έτσι ώστε να δοθεί προτεραιότητα στα έσοδα, τα οποία αυξάνονται παράλληλα με τον πραγματικό πληθωρισμό, ενώ οι δαπάνες αυξάνονται σταθερά κατά 2 %.
Βρυξέλλες, 20 Σεπτεμβρίου 2023
Oliver Röpke
Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής
_____________