INT/959
Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2020
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
Τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση»
Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2020
[COM(2021) 373 final]
|
Επικοινωνία
|
int@eesc.europa.eu
|
|
Υπάλληλος διοίκησης
|
Silvia STAFFA
|
|
Ημερομηνία του εγγράφου
|
23/11/2021
|
Εισηγητής: Giuseppe GUERINI
|
Αίτηση γνωμοδότησης
|
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28/10/2021
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
|
|
|
|
|
Αρμόδιο όργανο
|
Τμήμα «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση»
|
|
Έγκριση από το τμήμα
|
18/11/2021
|
|
Έγκριση από την ολομέλεια
|
DD/MM/YYYY
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
…
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
…/…/…
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
1.1Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει τη σημασία της προσαρμογής και της αναδιαμόρφωσης της πολιτικής ανταγωνισμού της ΕΕ σύμφωνα με τις ραγδαίες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που βιώνουμε. Είναι επιτακτική ανάγκη να αναπροσαρμόζονται συνεχώς το κανονιστικό πλαίσιο και οι προτεραιότητες εφαρμογής του, ώστε να είναι επίκαιρα.
1.2Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι, χάρη στην ευελιξία που παρέχει η Επιτροπή όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, η ευρωπαϊκή οικονομία κατόρθωσε να αντιμετωπίσει την κρίση COVID-19, βασιζόμενη σε σημαντική δημόσια υποστήριξη σε κρατικό επίπεδο.
1.3Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή κατόρθωσε να βρει έναν αξιέπαινο συμβιβασμό μεταξύ της άνευ προηγουμένου επείγουσας ανάγκης να καταστούν ευέλικτοι οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και της παράλληλης ανάγκης να εξασφαλιστεί ένα ελάχιστο ρυθμιστικό υπόβαθρο και γενική εποπτεία εκ μέρους της Επιτροπής, με σκοπό τον περιορισμό των υπερβολικών ανισοτήτων στην εσωτερική αγορά εξαιτίας των διαφορετικών δυνατοτήτων των κρατών μελών να υποστηρίζουν οικονομικά την εθνική οικονομία τους.
1.4Όσον αφορά την αλληλεπίδραση μεταξύ των αντιμονοπωλιακών διατάξεων (άρθρο 101 της ΣΛΕΕ) και της πανδημίας, η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για το γεγονός ότι η Επιτροπή εξέδωσε ταχέως ανακοίνωση με την οποία ενθαρρύνει τα έργα συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων με στόχο τη μείωση της έλλειψης προσφοράς βασικών προϊόντων και υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αυτό ήταν ένα παράδειγμα ταχείας και χρήσιμης προσαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής σχετικά με τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας στις συγκεκριμένες κοινωνικές, οικονομικές και υγειονομικές συνθήκες που ανέκυψαν το 2020.
1.5Η ΕΟΚΕ θεωρεί επίσης θετικό το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού —μέσω του οποίου συντονίζονται οι δράσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και της ΓΔ Ανταγωνισμού— κατόρθωσε να διατυπώσει κοινή θέση με θέμα την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης της νόσου COVID-19, με στόχο να αποτραπούν δυνητικά φαινόμενα καιροσκοπικής εκμετάλλευσης που είναι εξαιρετικά επιβλαβή σε περιόδους κρίσης.
1.6Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι οι νομοθετικές προτάσεις της Επιτροπής με θέμα τον ανταγωνισμό στις ψηφιακές αγορές είναι πολύ χρήσιμες για την επίτευξη εναρμονισμένων κανόνων ικανών να εμπνέουν εμπιστοσύνη στους πολίτες, τους καταναλωτές και τις ΜΜΕ (ιδίως δε τις πολύ μικρές επιχειρήσεις) όσον αφορά την κατάλληλη διασφάλιση της ανταγωνιστικής δομής των αγορών, αφενός, και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, αφετέρου. Τα εν λόγω δεδομένα και η χρήση τους χρήζουν διττής ερμηνείας: ως σχετιζόμενα με την προστασία των ατόμων και των ελευθεριών τους, καθώς και ως παράγοντες ανταγωνισμού καίριας στρατηγικής σημασίας.
1.7Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να αποσαφηνίσει δεόντως εάν οι κανόνες ανταγωνισμού εφαρμόζονται ή όχι στις συλλογικές διαπραγματεύσεις από παρόχους υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται στην ψηφιακή οικονομία και στις ψηφιακές πλατφόρμες, και οι οποίοι δεν μπορούν πάντοτε να εντάσσονται στις παραδοσιακές κατηγορίες απασχόλησης του εργατικού δικαίου. Η διευκρίνιση αυτή είναι αναγκαία για να αποφευχθούν πιθανές αρνητικές συνέπειες για τους παρόχους υπηρεσιών εξαιτίας της εφαρμογής της νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.
1.8Παραπέμποντας στην απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση Tercas, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα καθεστώτα εγγυήσεων για τις ιδιωτικά χρηματοδοτούμενες τράπεζες που δεν υπόκεινται στη δεσπόζουσα επιρροή του κράτους πρέπει να θεωρείται ότι εξαιρούνται από τους κανόνες της ΕΕ περί κρατικών ενισχύσεων, δεδομένου ότι δεν συνιστούν παρέμβαση του κράτους στην οικονομία, αλλά μάλλον εκδήλωση ενός ιδιωτικού συστήματος αμοιβαίας αλληλεγγύης μεταξύ πιστωτικών ιδρυμάτων που περιλαμβάνει ιδιωτικά κεφάλαια και όχι κρατικούς πόρους.
1.9Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να συντονίσει την πολιτική ανταγωνισμού της με άλλες πολιτικές στρατηγικής σημασίας για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, όπως οι διεθνείς εμπορικές πολιτικές. Αυτό θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο, δεδομένου ότι οι εταιρείες τρίτων χωρών συχνά έχουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα έναντι των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων εξαιτίας αθέμιτων κρατικών επιδοτήσεων και παραγωγικών μοντέλων ασύμβατων με τις ευρωπαϊκές αξίες και τις αρχές βιωσιμότητας που διατυπώνονται στις Συνθήκες και τη νομοθεσία της ΕΕ.
2.Εισαγωγή
2.1Η πεντηκοστή ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επί της πολιτικής ανταγωνισμού κατά το 2020 επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στις πρωτοβουλίες που έχουν αναληφθεί για τον περιορισμό των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων της παγκόσμιας πανδημίας που προκλήθηκε από τον ιό της νόσου COVID-19.
2.2Πρόκειται για την πρώτη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2020 μετά την ανανέωση της θητείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την ολοκλήρωση της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, καθώς και για την πρώτη έκθεση που δημοσίευσε η Επιτροπή υπό την ηγεσία της Προέδρου κ. Von der Leyen.
2.3Η επιβολή των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ συνέβαλε αποφασιστικά, με την πάροδο των ετών, στην επιδίωξη μιας κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, όπως προβλέπεται στις ιδρυτικές Συνθήκες της ΕΕ, και άρα ικανής να συνδυάσει τις ευρωπαϊκές αξίες της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας με τις εξίσου σημαντικές αξίες της δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης εντός μιας ενιαίας αγοράς τόσο ανταγωνιστικής όσο και χωρίς αποκλεισμούς.
2.4Οι ταχείες και απρόσμενες αλλαγές των τελευταίων ετών στον υγειονομικό, κοινωνικό, τεχνολογικό και οικονομικό τομέα προβάλλουν τη σημασία μιας πολιτικής ανταγωνισμού ικανής να επικαιροποιείται και να εξελίσσεται συνεχώς σε συνάρτηση με τις συντελούμενες αλλαγές, προσαρμόζοντας τις διατάξεις του κανονιστικού πλαισίου και τις προτεραιότητες εφαρμογής κατά τρόπο ώστε να παραμένουν διαρκώς επίκαιρες.
2.5Το 2020 επήλθε μία από τις χειρότερες κρίσεις στην παγκόσμια ιστορία και μπορεί πλέον να διαπιστωθεί ότι, επίσης χάρη στη δράση της ΕΕ και στην ικανότητα αντίδρασής της, οι επιχειρήσεις και οι πολίτες της Ευρώπης κατόρθωσαν να αντιμετωπίσουν μια άνευ προηγουμένου κρίση με τη βοήθεια σημαντικής δημόσιας στήριξης σε κρατικό επίπεδο βάσει της ευελιξίας που παρείχε η Επιτροπή στις κρατικές ενισχύσεις. Ως εκ τούτου, η πολιτική ανταγωνισμού επέδειξε αξιοσημείωτη ικανότητα προσαρμογής σε απρόβλεπτες και ακραίες περιστάσεις.
2.6Η ΕΕ κατόρθωσε επίσης να θέσει σε εφαρμογή ένα ενδεδειγμένο σχέδιο πόρων για την τόνωση των εθνικών οικονομιών προς την κατεύθυνση μιας σταθερής ανάκαμψης, ικανής να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις αγορές, συνδυάζοντας τη διοχέτευση πόρων προς τα κράτη με στενή παρακολούθηση και με μέλημα την αποφυγή υπερβολικών στρεβλώσεων της αγοράς και δυσμενών επιπτώσεων στο οικονομικό σενάριο.
2.7Με σκοπό να διατηρηθεί και μελλοντικά μια αποτελεσματική πολιτική ανταγωνισμού, ανταποκρινόμενη στο εξελισσόμενο κοινωνικοοικονομικό σενάριο, η ΕΟΚΕ επικροτεί την ενίσχυση της επιβολής της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας στον ιδιωτικό τομέα, η οποία προβλέπεται στην έκθεση της Επιτροπής και έπεται της έγκρισης της σχετικής οδηγίας του 2014.
2.8Η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει επίσης την, εκ μέρους της Επιτροπής, εν εξελίξει αξιολόγηση της δυνατότητας προσαρμογής των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονται στον τομέα των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ), ιδίως όσον αφορά τις υγειονομικές και τις κοινωνικές υπηρεσίες που είναι ζωτικής σημασίας για την κοινωνική συνοχή σε εδαφικό επίπεδο.
2.9Η ΕΟΚΕ ευελπιστεί ότι η Επιτροπή θα συντονίσει την πολιτική ανταγωνισμού και την επιβολή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις με άλλες πολιτικές που επηρεάζουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, όπως οι διεθνείς εμπορικές πολιτικές. Αυτό θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο, δεδομένου ότι οι εταιρείες τρίτων χωρών συχνά αποκομίζουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα έναντι των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων εξαιτίας αθέμιτων κρατικών επιδοτήσεων και παραγωγικών μοντέλων ασύμβατων με τις ευρωπαϊκές αξίες και τις αρχές βιωσιμότητας που διατυπώνονται στις Συνθήκες.
3.Πολιτική ανταγωνισμού και πανδημική κρίση
3.1Η ΕΟΚΕ επικροτεί την ευελιξία που παρείχε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσον αφορά τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων μετά την έξαρση της νόσου COVID-19, προβαίνοντας (τον Μάρτιο του 2020) στην έγκριση ειδικού προσωρινού πλαισίου, το οποίο επικαιροποιήθηκε εγκαίρως πέντε φορές έως τον Ιανουάριο του 2021 σε συνάρτηση με την εξέλιξη της πανδημίας κρίσης.
3.2Η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι η Επιτροπή αποσαφήνισε πρωτίστως ποια μέτρα μπορούσαν να ληφθούν χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση βάσει των ισχυόντων κανόνων, εφαρμόζοντας παράλληλα ένα προσωρινό και ευέλικτο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο επέτρεψε τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων πρωτοφανούς ύψους εντός απλουστευμένου διαδικαστικού πλαισίου.
3.3Δυνάμει του εν λόγω νομικού πλαισίου, η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού (ΓΔ COMP) της Επιτροπής ενέκρινε αξιοσημείωτο αριθμό εθνικών καθεστώτων ενίσχυσης σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, όπως επέβαλε η κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της πανδημίας, επιδεικνύοντας εξαιρετική επιχειρησιακή ικανότητα.
3.4Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι η Επιτροπή κατόρθωσε να βρει έναν αξιέπαινο συμβιβασμό μεταξύ της άνευ προηγουμένου επιτακτικής ανάγκης να καταστούν ευέλικτοι οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων και της ανάγκης να εξασφαλιστεί ένα ελάχιστο ρυθμιστικό υπόβαθρο επίπεδο και ένας γενικός έλεγχος εκ μέρους της Επιτροπής, με στόχο τον περιορισμό των υπερβολικών ανισοτήτων στην εσωτερική αγορά εξαιτίας των διαφορετικών δυνατοτήτων χρηματοοικονομικής παρέμβασης των κρατών μελών για τη στήριξη των εθνικών οικονομιών τους.
3.5Τα πολλαπλά μέτρα ενίσχυσης των επιχειρήσεων που εμπίπτουν στο προσωρινό πλαίσιο ―συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, των άμεσων ενισχύσεων, των κρατικών εγγυήσεων για τραπεζικά δάνεια, της προτιμησιακής δανειοδότησης και της συμμετοχής στο εταιρικό κεφάλαιο― και το αξιοσημείωτο ύψος των ανώτατων επιτρεπτών ορίων ενίσχυσης, ιδίως μετά την τελευταία διόρθωση που πραγματοποίησε η Επιτροπή τον Ιανουάριο του 2021, αποδείχθηκαν επαρκή για την αντιμετώπιση της κρίσης και ανέδειξαν σημαντικές ποιοτικές εξελίξεις σε σύγκριση με το προηγούμενο προσωρινό πλαίσιο που εγκρίθηκε μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
3.6Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ της δημόσιας παρέμβασης στην οικονομία και των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων, η ΕΟΚΕ τονίζει τη δυνητική σημασία των κανόνων ανταγωνισμού ακόμη και όσον αφορά την ορθή και μη στρεβλωτική εφαρμογή των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, τα οποία τα κράτη μέλη θα κληθούν να εφαρμόσουν κάνοντας χρήση των ευρωπαϊκών πόρων που τίθενται στη διάθεσή τους.
3.7Όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των αντιμονοπωλιακών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 101 της ΣΛΕΕ και της πανδημικής κρίσης, η ΕΟΚΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι η Επιτροπή εξέδωσε ταχέως ανακοίνωση για την ενθάρρυνση των σχεδίων συνεργασίας μεταξύ των επιχειρήσεων με στόχο να μειωθούν οι ελλείψεις βασικών προϊόντων και υπηρεσιών κατά τη διάρκεια της πανδημίας, προσαρμόζοντας τις παραδοσιακές κατευθυντήριες γραμμές της για τις συμφωνίες οριζόντιας συνεργασίας στις ιδιόμορφες κοινωνικές, οικονομικές και υγειονομικές συνθήκες που επικράτησαν κατά το 2020.
3.8Συγχρόνως, οι εκτελεστικοί κανονισμοί που εγκρίθηκαν από την Επιτροπή τον Απρίλιο του 2020 προκειμένου να καταστεί προσωρινά πιο ευέλικτη η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού στους γεωργικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο από την πανδημία COVID-19 θεωρούνται εξαιρετικά χρήσιμοι. Οι εν λόγω κανονισμοί έδωσαν στους γεωργούς και στις αναγνωρισμένες διακλαδικές οργανώσεις τη δυνατότητα να αναλάβουν προσωρινές συλλογικές δράσεις για τη σταθεροποίηση ορισμένων γεωργικών τομέων.
3.9Στην έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2020 περιγράφεται επίσης η δραστηριότητα που ασκήθηκε όσον αφορά τον έλεγχο των συγκεντρώσεων, με 361 κοινοποιηθείσες πράξεις και 352 εκδοθείσες αποφάσεις, με αποτέλεσμα τη διεξοδική εξέταση 18 υποθέσεων. Αυτό σημαίνει ότι το 76% του συνόλου των πράξεων που κοινοποιήθηκαν το 2020 εγκρίθηκαν μέσω απλουστευμένης διαδικασίας στην «πρώτη φάση», πράγμα που καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα των διαδικαστικών κανόνων, η οποία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ενόψει της επανέναρξης των δραστηριοτήτων συγχωνεύσεων και εξαγορών σε παγκόσμιο επίπεδο που διευκολύνεται από την επί του παρόντος σημαντική κυκλοφορούσα ρευστότητα.
3.10Τέλος, η ΕΟΚΕ θεωρεί ιδιαίτερα αξιοσημείωτο το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ανταγωνισμού (ΕΔΑ), μέσω του οποίου συντονίζονται οι δράσεις των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και της ΓΔ Ανταγωνισμού, κατόρθωσε να διατυπώσει μια ισχυρή κοινή θέση σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της υγειονομικής κρίσης της νόσου COVID-19, με στόχο να αποτραπούν δυνητικά φαινόμενα καιροσκοπικής εκμετάλλευσης που είναι εξαιρετικά αξιόμεμπτα και επιβλαβή σε περιόδους κρίσης.
4.Ψηφιακή μετάβαση και ανταγωνισμός
4.1Η ψηφιακή μετάβαση και η ανάπτυξη της οικονομίας των νέων τεχνολογιών των πληροφοριών και των επικοινωνιών εγείρουν καινοφανή και σημαντικά ζητήματα στον τομέα του ανταγωνισμού. Γι’ αυτό, η ΕΟΚΕ θεωρεί σημαντική την ανάληψη ενδεδειγμένης από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα στον εν λόγω τομέα.
4.2Η ΕΟΚΕ έχει ήδη εκφέρει γνώμη σχετικά με τις τρεις κύριες νομοθετικές προτάσεις που ενέκρινε η Επιτροπή, με τις οποίες προτείνονται κανονιστικά μέτρα στο πλαίσιο της ψηφιακής οικονομίας όσον αφορά: την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με διεκδικήσιμες και δίκαιες αγορές στον ψηφιακό τομέα (πράξη για τις ψηφιακές αγορές)· την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών (πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες), με την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση δεδομένων (πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων).
4.3και την πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση δεδομένων (πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων), με τη γνωμοδότηση INT/921/2021. Κοινή συνισταμένη των τριών γνωμοδοτήσεων της ΕΟΚΕ σχετικά με τα συγκεκριμένα θέματα αποτελεί η ανάγκη υιοθέτησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση εναρμονισμένων κανόνων, ικανών να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών, των καταναλωτών και των ΜΜΕ (ιδίως των πολύ μικρών επιχειρήσεων) όσον αφορά, αφενός, την ενδεδειγμένη διασφάλιση της ανταγωνιστικής διάρθρωσης των αγορών και, αφετέρου, την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Τα εν λόγω δεδομένα και η χρήση τους χρήζουν διττής ερμηνείας: είτε ως σχετιζόμενα με την προστασία των ατόμων και των ελευθεριών τους είτε ως παράγοντες ανταγωνισμού καίριας στρατηγικής σημασίας.
4.4Υπό αυτήν την έννοια, η ύπαρξη δεόντως ανταγωνιστικών και πραγματικά διεκδικήσιμων αγορών είναι ζωτικής σημασίας για την αποφυγή καταχρήσεων ισχύος στην αγορά από ψηφιακές πλατφόρμες που ενεργούν ως «ρυθμιστές πρόσβασης», με στόχο να διασφαλιστεί η μελλοντική ανάπτυξη νέων ψηφιακών εταιρειών, προς όφελος της καινοτομίας, της οικονομικής μεγέθυνσης και, εν τέλει, της ευημερίας των καταναλωτών.
4.5Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι οι νομοθετικές προτάσεις που υπέβαλε η Επιτροπή κατά το 2020 αποτελούν ενδεδειγμένο σημείο εκκίνησης για τη θέσπιση νομοθετικού πλαισίου το οποίο θα πρέπει, με την πάροδο των ετών, να βελτιωθεί μέσω συνεχούς επικαιροποίησης της τομεακής ρύθμισης και των κανόνων ανταγωνισμού ανάλογα με τη διάρθρωση των αγορών που διαμορφώνει σταδιακά η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας.
4.6Εν προκειμένω, είναι θεμελιώδες να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού ως προς την πρόσβαση και την ανταγωνιστική ικανότητα των διαφόρων φορέων που δραστηριοποιούνται στις ψηφιακές αγορές, με στόχο τόσο τη βελτίωση της ενιαίας αγοράς όσο και την αποφυγή στρεβλώσεων του ανταγωνισμού για την προστασία των καταναλωτών και των επιχειρήσεων της Ευρώπης, με παράλληλη μεγαλύτερη συνεκτίμηση των κοινωνικών επιπτώσεων του εφαρμοστέου στην ψηφιακή οικονομία κανονιστικού πλαισίου.
4.7Επ’ αυτού, η ΕΟΚΕ επικροτεί ιδιαίτερα το απόσπασμα της έκθεσης της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο «η κοινωνική οικονομία της αγοράς αποτελεί θεμέλιο της ΕΕ και η πολιτική ανταγωνισμού της ΕΕ το υποστηρίζει. Τα άτομα και οι επιχειρήσεις ευημερούν όταν η οικονομία τίθεται στην υπηρεσία τους.» Θα ήθελε να δει αυτή την αρχή να λειτουργεί απτά στην ανάλυση και την αξιολόγηση που συνεπάγεται η εφαρμογή της πολιτικής ανταγωνισμού.
5.Ανταγωνισμός και συλλογικές διαπραγματεύσεις
5.1Η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας και των ψηφιακών πλατφορμών επηρεάζει σημαντικά όχι μόνο τη διάρθρωση των αγορών, αλλά και τα εργασιακά πλαίσια και τις μεθόδους εργασίας, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες απασχόλησης και ανάπτυξης. Συγχρόνως υπάρχουν επίσης, ως γνωστόν, δυνητικά προβλήματα σχετικά με τις συνθήκες εργασίας των φορέων παροχής υπηρεσιών, οι οποίοι θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την παρεχόμενη δυνατότητα συλλογικής οργάνωσης και δράσης.
5.2Η ΕΟΚΕ επικροτεί συνεπώς την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αποσαφηνίσει δεόντως εάν οι κανόνες ανταγωνισμού εφαρμόζονται ή όχι στις συλλογικές διαπραγματεύσεις από παρόχους υπηρεσιών που δραστηριοποιούνται στην ψηφιακή οικονομία και στις ψηφιακές πλατφόρμες, οι οποίοι δεν μπορούν πάντοτε να ενταχθούν στις παραδοσιακές κατηγορίες απασχόλησης που προβλέπονται από το εργατικό δίκαιο.
5.3Παρότι έχει εδώ και αρκετό καιρό αποσαφηνιστεί από τη νομολογία του Δικαστηρίου ότι οι κανόνες ανταγωνισμού δεν εφαρμόζονται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις μεταξύ μισθωτών και επιχειρήσεων, εξακολουθούν να υφίστανται διάφορες αβεβαιότητες σχετικά με το «εάν» και το «σε ποιο βαθμό» οι κανόνες ανταγωνισμού εφαρμόζονται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις που αφορούν τους αυτοαπασχολούμενους παρόχους υπηρεσιών.
5.4Είναι επομένως χρήσιμο να βελτιωθούν περαιτέρω η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα στον εν λόγω τομέα, προκειμένου να αρθούν οι ρυθμιστικές αβεβαιότητες που ενδέχεται να προκαλέσουν ανεπάρκειες και κόστος συμμόρφωσης, με παράλληλη συνεκτίμηση του γεγονότος ότι είναι προς συμφέρον των παρόχων υπηρεσιών να οργανωθούν αποτελεσματικά για να εξασφαλίσουν καλύτερες συνθήκες και ένα πιο προστατευόμενο περιβάλλον εντός του οποίου θα ασκούν τις δραστηριότητές τους.
6.Ανταγωνισμός και στόχοι για το κλίμα και το περιβάλλον
6.1Το φιλόδοξο πρόγραμμα της ΕΕ για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και το στρατηγικό πρόγραμμα που προωθεί η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία θα είναι δύσκολο να συνεχιστούν χωρίς την κατάλληλη προσαρμογή των πολιτικών ανταγωνισμού και, ειδικότερα, των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις, τα προγράμματα παροχής κινήτρων και τη χρηματοδότηση που διατίθεται για την πράσινη καινοτομία.
6.2Ως εκ τούτου, η πολιτική ανταγωνισμού μπορεί να συμβάλει ενεργά στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα και το περιβάλλον. Στην έκθεση της Επιτροπής περιγράφεται μια σειρά παρεμβάσεων, ιδίως όσον αφορά τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, μέσω των οποίων η Επιτροπή αξιολόγησε και ενέκρινε κρατικά μέτρα για την προώθηση της κυκλικής οικονομίας, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της ενεργειακής απόδοσης, τα οποία η ΕΟΚΕ επιδοκιμάζει και υποστηρίζει.
6.3Κατά συνέπεια, η ΕΟΚΕ επικροτεί τη συγκεκριμένη προσέγγιση, αλλά συνιστά συγχρόνως ―κατά την αξιολόγηση των διαφόρων μέτρων― να λαμβάνεται υπόψη ο κοινωνικός τους αντίκτυπος. Σε πολλές περιπτώσεις, οι επενδύσεις στην κυκλική οικονομία και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρέχουν πράγματι ευκαιρίες για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, μεταξύ άλλων, με τη χρήση μέσων που εμπερικλείουν τις ασθενέστερες και τις πλέον ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
6.4Όσον αφορά το θέμα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εφιστάται η προσοχή στον ρόλο που διαδραματίζουν οι ενεργειακές κοινότητες και οι κοινότητες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας οι οποίες προωθούνται από τις ευρωπαϊκές τομεακές οδηγίες· οι κοινότητες αυτές προάγουν, μέσω της δημιουργίας οριζόντιων δικτύων συχνά υπό συνεταιριστική μορφή, την άμεση συμμετοχή των πολιτών στην παραγωγή και στην αναδιανομή της ενέργειας που παράγεται επίσης από ανανεώσιμες πηγές.
6.5Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η συμμετοχή των εν λόγω φορέων είναι χρήσιμη για τη διεύρυνση του φάσματος εκείνων που έχουν πρόσβαση στις αγορές ενέργειας και επιτελεί διττή λειτουργία, αφενός, με τη διασφάλιση του πλουραλισμού των επιχειρήσεων και, αφετέρου, με την επίταση του ανταγωνισμού στις αγορές ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
7.Ανταγωνισμός και τραπεζικός τομέας
7.1Στην έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού 2020 επισημαίνεται ότι δεν υπήρξαν νέες επιμέρους υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι ενέκρινε την παράταση ορισμένων εθνικών καθεστώτων στήριξης, βάσει των οποίων τα κράτη μέλη μπορούν να παρεμβαίνουν, εάν χρειαστεί, για να διευκολύνουν την εύτακτη διευθέτηση δυσχερειών ή κρίσεων που αντιμετωπίζουν μικρά πιστωτικά ιδρύματα.
7.2Η ΕΟΚΕ υπενθυμίζει τη σημασία των τοπικών και των περιφερειακών τραπεζών, τόσο ως φορέων διασφάλισης της ενδεδειγμένης «επιχειρηματικής βιοποικιλότητας» στον τραπεζικό τομέα όσο και ως παραγόντων της αγοράς που βρίσκονται κοντά στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις των απομακρυσμένων περιοχών, και επιδοκιμάζει την προβλεπόμενη από την Επιτροπή παράταση των καθεστώτων, σε περίπτωση που καταστεί αναγκαία η διευθέτηση της εύτακτης εξόδου τραπεζικών ιδρυμάτων κάθε μεγέθους για την προστασία των αποταμιευτών και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης στο οικονομικό και στο χρηματοπιστωτικό πλαίσιο.
7.3Παραπέμποντας στην απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ στην υπόθεση Tercas, η οποία επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση με ανάλογα συμπεράσματα, η ΕΟΚΕ επισημαίνει ότι τα συστήματα εγγυήσεων των τραπεζικών ιδρυμάτων που χρηματοδοτούνται από ιδιωτικούς πόρους και δεν τελούν υπό τη δεσπόζουσα επιρροή του κράτους πρέπει να θεωρείται ότι εξαιρούνται από τους ενωσιακούς κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.
7.4Τα εν λόγω συστήματα εγγυήσεων δεν συνιστούν κρατική παρέμβαση στην οικονομία, αλλά αποτελούν μάλλον έκφραση ενός ιδιωτικού καθεστώτος αμοιβαίας αλληλεγγύης μεταξύ πιστωτικών ιδρυμάτων και αυτοοργάνωσης μέσω ιδίων πόρων, το οποίο αποσκοπεί στη διατήρηση της εμπιστοσύνης των καταθετών και των αποταμιευτών στο τραπεζικό σύστημα, ακόμη και σε περίπτωση συγκεκριμένων κρίσεων.
8.Ανταγωνισμός και φορολογικά καθεστώτα
8.1Η έκβαση των διαφόρων νομικών διαφορών, τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέπεμψε στο Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τα επιλεκτικά φορολογικά πλεονεκτήματα και τις εθνικές φορολογικές αποφάσεις τύπου «tax ruling» που θεωρήθηκαν αρχικά ως μη συμμορφούμενες προς το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, καταδεικνύει την επιδοκιμαζόμενη βούληση της Επιτροπής να διασφαλίσει μια πραγματικά εναρμονισμένη δημοσιονομική πειθαρχία στην Ευρώπη με όλα τα μέσα που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένων των εκτελεστικών αποφάσεων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων.
8.2Ωστόσο, η διαφορετική έκβαση των εν λόγω αποφάσεων ενώπιον των ευρωπαϊκών δικαιοδοσιών προβάλλει την ανάγκη μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας και εναρμόνισης των φορολογικών κανόνων στην Ευρώπη μέσω της εφαρμογής του σχεδίου δράσης που εγκρίθηκε επί του θέματος από την Επιτροπή στις αρχές του 2021 και, ως εκ τούτου, μέσω της ανάληψης κατάλληλων νομοθετικών πρωτοβουλιών στον τομέα της φορολογίας για την προστασία και την εδραίωση της εσωτερικής αγοράς.
Βρυξέλλες, 18 Νοεμβρίου 2021
Alain COHEUR
Πρόεδρος του τμήματος «Ενιαία αγορά, παραγωγή και κατανάλωση»
_____________