NAT/807
Στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – Στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων – Για ένα περιβάλλον χωρίς τοξικές ουσίες
[COM(2020) 667 final]
Εισηγήτρια: Μαρία ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Συνεισηγητής: John COMER
|
Παραπομπή
|
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 28/10/2020
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 192 παράγραφος 1 και άρθρο 304 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
|
|
|
|
|
Αρμόδιο όργανο
|
Τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη, περιβάλλον»
|
|
Έγκριση από το τμήμα
|
15/04/2021
|
|
Έγκριση από την ολομέλεια
|
27/04/2021
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
560
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
242/1/7
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
1.1Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει τον στόχο της Επιτροπής να κινηθεί προς ένα περιβάλλον χωρίς τοξικές ουσίες και να διασφαλίσει ότι τα χημικά προϊόντα παράγονται με τρόπο που μεγιστοποιεί τη θετική συμβολή τους στην κοινωνία και μειώνει τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις.
1.2Απαιτείται ένας ορισμός για το ποιες χρήσεις χημικών ουσιών είναι «απαραίτητες», καθώς και μια σαφώς περιγραφόμενη μεθοδολογία όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα χημικά προϊόντα μπορούν να είναι «ασφαλή και βιώσιμα εκ σχεδιασμού». Στο πλαίσιο αυτό, τονίζουμε ότι οι «ουσίες που προκαλούν ανησυχία» πρέπει να προσδιορίζονται, να αξιολογούνται και να ταξινομούνται με τον πλέον διεξοδικό, αδιαμφισβήτητο και απλουστευμένο τρόπο, ώστε να μπορεί η βιομηχανία να προσαρμοστεί.
1.3Η ΕΟΚΕ συγχαίρει την Επιτροπή για την άποψή της ότι η ΕΕ πρέπει να πρωτοστατήσει σε παγκόσμιο επίπεδο στην παραγωγή και χρήση ασφαλών και βιώσιμων χημικών προϊόντων και υπογραμμίζει τη σημασία της εξασφάλισης ίσων όρων ανταγωνισμού στις διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, για τις εταιρείες, καθώς επίσης τη σημασία της λήψης μέτρων δίκαιης μετάβασης προς όφελος όλων των πολιτών της ΕΕ.
1.4Για να είναι επιτυχής η στρατηγική, απαιτείται η συμμετοχή των ανθρώπων και της βιομηχανίας, καθώς και καινοτόμοι τρόποι σκέψης, σε συνδυασμό με τη διαφάνεια και τη συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
1.5Η στρατηγική στοχεύει στην επέκταση της γενικής προσέγγισης για τη διαχείριση κινδύνων σε καταναλωτικά προϊόντα που περιέχουν επικίνδυνες χημικές ουσίες όπως είναι οι καρκινογόνοι, μεταλλαξιογόνοι ή ενδοκρινικοί διαταράκτες. Ωστόσο, για να διευκολυνθεί η προσαρμογή της βιομηχανίας, πρέπει να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ γενικών και ειδικών εκτιμήσεων κινδύνου.
1.6Η ΕΟΚΕ ζητεί να καταστεί υποχρεωτική η κατάλληλη και συνεπής επισήμανση, με την επιβολή της νομοθεσίας σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων που περιέχουν νανοϋλικά.
1.7Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ικανοποίησή της για την προσπάθεια ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ, ειδικά όσον αφορά τις χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για εφαρμογές υγείας, και επιθυμεί να δει την ίδια προσπάθεια και σε άλλους τομείς και ζητεί να δρομολογηθεί η αναθεώρηση της βιομηχανικής πολιτικής της ΕΕ, με σκοπό την επαναφορά μέρους της παραγωγής βασικών χημικών προϊόντων στις χώρες της ΕΕ.
1.8Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει ότι είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί η ανεπαρκής διαθεσιμότητα χημικών δεδομένων προκειμένου να ενισχυθούν η καινοτομία και η εμπιστοσύνη των καταναλωτών, καθώς επίσης να διεξαχθούν κατάλληλες εκτιμήσεις επιπτώσεων. Είναι ζωτικής σημασίας να υπάρχουν προσβάσιμες και αξιόπιστες βάσεις δεδομένων για τα αποτελέσματα της έρευνας, να επανεξετάζονται τα δικαιώματα και τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας βιομηχανικής ιδιοκτησίας που περιορίζουν την πρόσβαση σε δεδομένα, και να ενισχυθεί η αρχή της «απαγόρευσης εμπορίας μη καταχωρισμένων ουσιών».
1.9Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η αντιμετώπιση των μειγμάτων χημικών ουσιών αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για την αξιολόγηση του κινδύνου των χημικών προϊόντων. Ωστόσο, περισσότερη έρευνα και ανάπτυξη είναι ζωτικής σημασίας για να καλυφθούν τα πραγματικά κενά σε γνώσεις και να προωθηθεί η εκτίμηση και η διαχείριση μειγμάτων χημικών ουσιών.
2.Η πρόταση της Επιτροπής
2.1Η παρούσα στρατηγική είναι μια ευκαιρία αφενός να εξισορροπείται η κοινωνική αξία των χημικών ουσιών με την ανθρώπινη υγεία και τα όρια του πλανήτη μας, ώστε να υπάρχει ανταπόκριση στις θεμιτές φιλοδοξίες των πολιτών της ΕΕ για υψηλό επίπεδο προστασίας από επικίνδυνα χημικά προϊόντα, και αφετέρου να προωθείται η βιομηχανία της ΕΕ ως πρωτοπόρα παγκοσμίως στην παραγωγή και χρήση ασφαλών και βιώσιμων χημικών προϊόντων.
2.2Στην προσπάθεια επίτευξης ενός περιβάλλοντος χωρίς τοξικές ουσίες, καθιερώνεται μια νέα ιεράρχηση στη διαχείριση των χημικών προϊόντων, η οποία περιλαμβάνει την ασφαλή και βιώσιμη χρήση τους, την ελαχιστοποίηση ή την αντικατάσταση ουσιών που προκαλούν ανησυχία λόγω της χρόνιας επίδρασής τους στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον, καθώς και τη σταδιακή κατάργηση των πιο επιβλαβών ουσιών που έχουν μη απαραίτητη κοινωνική χρησιμότητα, ιδίως όσον αφορά τα καταναλωτικά προϊόντα.
Σχήμα: Ιεραρχία χωρίς τοξικές ουσίες: μια νέα ιεράρχηση στη διαχείριση των χημικών προϊόντων
2.3Η στρατηγική επικεντρώνεται σε πέντε βασικούς στόχους:
2.3.1Καινοτομία για ασφαλή και βιώσιμα χημικά προϊόντα στην ΕΕ Τα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη κριτηρίων ασφαλούς και βιώσιμου σχεδιασμού της ΕΕ για χημικά προϊόντα· την εισαγωγή νομικών απαιτήσεων σχετικά με την περιεκτικότητα των προϊόντων σε ουσίες που προκαλούν ανησυχία, μέσω της πρωτοβουλίας για βιώσιμα προϊόντα· και την τροποποίηση της νομοθεσίας της ΕΕ για τις βιομηχανικές εκπομπές προκειμένου να προωθηθεί η χρήση ασφαλέστερων χημικών ουσιών από τη βιομηχανία της ΕΕ.
2.3.2Ισχυρότερο νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τη διασκέδαση επειγουσών ανησυχιών για το περιβάλλον και την υγεία. Οι προτεινόμενες δράσεις αποσκοπούν στην προστασία των καταναλωτών και των εργαζομένων ώστε να αποφευχθεί η παρουσία των πλέον επιβλαβών χημικών ουσιών σε όλα τα καταναλωτικά προϊόντα (π.χ. υλικά που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα, τα παιχνίδια, τα είδη παιδικής φροντίδας, τα καλλυντικά, τα απορρυπαντικά, τα έπιπλα και τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα). Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί σε χημικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο, γονιδιακές μεταλλάξεις, να επηρεάσουν το αναπαραγωγικό ή το ενδοκρινικό σύστημα ή να είναι ανθεκτικές και βιοσυσσωρευτικές. Η προσέγγιση αυτή θα εφαρμοστεί τελικά σε χημικές ουσίες που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό, το νευρολογικό ή το αναπνευστικό σύστημα και χημικά προϊόντα τοξικά για ένα συγκεκριμένο όργανο. Μέχρι να αρχίσει να ακολουθείται η γενική προσέγγιση διαχείρισης κινδύνων, η χρήση όλων των προαναφερθεισών ουσιών θα υπόκειται σε περιορισμούς κατά προτεραιότητα μέσω της ομαδοποίησής τους, αντί να ρυθμίζονται μία προς μία.
2.3.3Απλούστευση και ενοποίηση των μέτρων για τη βελτίωση του νομικού πλαισίου. Στην πρόταση περιλαμβάνεται η θέσπιση της διαδικασίας «μία ουσία, μία αξιολόγηση» με σκοπό να συντονιστεί η εκτίμηση επικινδυνότητας / κινδύνου των χημικών προϊόντων στο σύνολο της νομοθεσίας για τις χημικές ουσίες, να ενισχυθεί η διοίκηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Χημικών Προϊόντων και να αυξηθεί η βιωσιμότητα του χρηματοδοτικού του μοντέλου. Επιπλέον, η στρατηγική προτείνει στοχευμένες τροποποιήσεις του κανονισμού REACH (κανονισμός για την καταχώριση, την αξιολόγηση, την αδειοδότηση και τους περιορισμούς των χημικών προϊόντων) και του κανονισμού CLP (κανονισμός για την ταξινόμηση, την επισήμανση και τη συσκευασία), οι οποίες πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις βέλτιστες ρυθμιστικές αρχές και να υπόκεινται σε αξιολογήσεις και εκτιμήσεις επιπτώσεων, κατά περίπτωση.
2.3.4Δημιουργία μιας ολοκληρωμένης βάσης γνώσεων για τα χημικά προϊόντα. Θα αναπτυχθεί ένα ενωσιακό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και δράσης για τα χημικά προϊόντα προκειμένου αφενός να διασφαλιστεί ότι οι πολιτικές της ΕΕ αντιμετωπίζουν τους αναδυόμενους χημικούς κινδύνους μόλις εντοπιστούν μέσω παρακολούθησης και έρευνας, και αφετέρου να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο δεικτών για την παρακολούθηση των κινητήριων δυνάμεων και των επιπτώσεων της χημικής ρύπανσης και τη μέτρηση της αποτελεσματικότητας της νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα.
2.3.5Υπόδειγμα για τη χρηστή διαχείριση των χημικών προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτές οι δράσεις θα στοχεύουν αφενός στην υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων των τρίτων χωρών όσον αφορά την αξιολόγηση και διαχείριση χημικών προϊόντων και αφετέρου στη διασφάλιση ότι τα επικίνδυνα χημικά προϊόντα που απαγορεύονται στην ΕΕ δεν παράγονται στις χώρες αυτές προς εξαγωγή.
3.Γενικές παρατηρήσεις
3.1Τα τελευταία 50 χρόνια, τα χημικά προϊόντα διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στον τρόπο ζωής μας, συμβάλλοντας θετικά στον πολιτισμό μας και στην πρόοδο της κοινωνίας στο σύνολό της, και του αυξανόμενου πληθυσμού της. Ταυτόχρονα, τα χημικά προϊόντα ―τόσο οι συνθετικές χημικές ουσίες όσο και οι φυσικές― μπορεί να έχουν επικίνδυνες ιδιότητες που θέτουν σε κίνδυνο την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.
Παρ’ όλα αυτά, η ανθρωπότητα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από αυτά. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, η παραγωγή χημικών προϊόντων θα αυξηθεί επτά φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο πληθυσμό μεταξύ 1990 και 2030.
3.2Όλοι πρέπει να συμφωνήσουμε ότι είναι αξιέπαινος ο στόχος ενός περιβάλλοντος χωρίς τοξικές ουσίες και, ανεξάρτητα από το πόσο δύσκολο είναι να τον επιτύχουμε, δεν υπάρχει δικαιολογία για να μην προσπαθήσουμε να κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Η ΕΟΚΕ επικροτεί την πρόθεση της Επιτροπής να καθιερώσει μια υψηλού επιπέδου στρογγυλή τράπεζα με όλους τους ενδιαφερόμενους για τον σκοπό αυτό.
3.3Μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων χημικών προϊόντων συνεχίζουν να διαρρέουν στο περιβάλλον από πολλές πηγές, όπως απόβλητα επεξεργασμένων και μη επεξεργασμένων οικιακών και βιομηχανικών λυμάτων, χώροι υγειονομικής ταφής, διαδικασίες αποτέφρωσης και κατασκευής, κ.λπ., και μπορούν να εξαπλωθούν μέσω αέρα, εδάφους και νερού, όπου προκαλούν σοβαρές ζημιές
.
3.4Υπάρχουν πολλά συσσωρεμένα προβλήματα από το παρελθόν εξαιτίας της χημικής μόλυνσης. Για παράδειγμα, οι πολυβρωμιούχοι διφαινυλαιθέρες και άλλα φλογοεπιβραδυντικά μεταναστεύουν εύκολα από τα προϊόντα στα οποία προστίθενται, όπως ο αφρός πολυουρεθάνης, και μολύνουν αέρα και σκόνη. Αν και πολλοί πολυβρωμιούχοι διφαινυλαιθέρες έχουν απαγορευτεί, παραμένουν στο περιβάλλον λόγω της επιμονής και της εκτεταμένης χρήσης τους.
3.5Κατά την αντικατάσταση τέτοιων επικίνδυνων χημικών προϊόντων, πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι ο αντίκτυπος της αντικατάστασης αποτελεί σημαντική βελτίωση. Για παράδειγμα, το βιοντίζελ από φοινικέλαιο, το οποίο συμβάλλει στην αποψίλωση των δασών, μπορεί να είναι πιο επιβλαβές για το περιβάλλον απ’ ότι η χρήση ορυκτών καυσίμων.
3.6Επιπλέον, οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να γνωρίζουν και να αποφεύγουν προσπάθειες αντικατάστασης ενός επικίνδυνου χημικού προϊόντος με συναφή χημικά προϊόντα που έχουν παρόμοιες ιδιότητες. Για παράδειγμα, οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ομάδα και όχι μεμονωμένα. Νέα έρευνα δείχνει ότι ορισμένες εναλλακτικές λύσεις στις παλαιές υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες ενδέχεται να μην είναι οι ασφαλέστερες
.
3.7Η ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία της διότι οι δράσεις απολύμανσης για την αποκατάσταση της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος ενδέχεται να μην επαρκούν, ειδικά όσον αφορά βασικά χημικά προϊόντα για τα οποία δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα εναλλακτικά χωρίς τοξικές ουσίες ή απαιτείται μακροχρόνια διεργασία ανάπτυξης, καθώς και όσον αφορά χημικά προϊόντα που έχουν καταργηθεί σταδιακά τα οποία εξακολουθούν να προκαλούν μεγάλη ανησυχία λόγω της παρατεταμένης παραμονής τους στο περιβάλλον. Καθώς εξακολουθούν να καταβάλλονται μεγάλες προσπάθειες για την εφαρμογή στρατηγικών απολύμανσης, η ΕΟΚΕ προσβλέπει στο επικείμενο «Σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση».
3.8Η ΕΟΚΕ ζητά να είναι υποχρεωτική η σωστή και συνεπής επισήμανση σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού, με αυστηρή επιβολή για προϊόντα που περιέχουν νανοϋλικά (παιχνίδια, βιοκτόνα, ρούχα, φυτοφάρμακα, φάρμακα, βαφές, προϊόντα παιδικής φροντίδας κ.λπ.).
3.9Η ΕΟΚΕ διερωτάται επίσης εάν το χρονοδιάγραμμα των διαφόρων δράσεων που θα πραγματοποιηθούν παράλληλα είναι ρεαλιστικό και εφικτό, δεδομένου ότι η βιομηχανία πρέπει να προσαρμοστεί σταδιακά στη μετάβαση χωρίς σοβαρές αρνητικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Επιπλέον, πρέπει να ενισχυθεί η ανάπτυξη ικανοτήτων των αρχών, καθώς αυτό είναι απαραίτητο για την επιτυχή εφαρμογή των προγραμματισμένων επικαιροποιημένων πολιτικών.
3.10Ορισμένες πτυχές απουσιάζουν ή δεν επεξηγούνται επαρκώς στη στρατηγική, όπως η εκτιμώμενη ενεργειακή ισορροπία της προτεινόμενης χημικής μετάβασης και οι συνέπειες για τους εργαζομένους και τις μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Μέσω του Ευρωπαϊκού Διαρθρωτικού και Επενδυτικού Ταμείου θα πρέπει να διατεθούν χρηματοδοτικοί πόροι με σκοπό την αποτελεσματική εφαρμογή της στρατηγικής.
4.Ειδικές παρατηρήσεις
4.1Καινοτομία για ασφαλή και βιώσιμα χημικά προϊόντα στην ΕΕ
4.1.1Έχει καταστεί αποδεκτό ότι τα κριτήρια μετάβασης σε χημικά προϊόντα ασφαλή και βιώσιμα εκ σχεδιασμού αποτελεί κοινωνική και οικονομική επιταγή, προκειμένου να διευκολυνθούν η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση της βιομηχανίας της ΕΕ. Πρόκειται για μια τεράστια πρόκληση, η απαραίτητη έρευνα είναι δυνητικά πολύ δαπανηρή και θα προσφέρει ορισμένα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Ωστόσο, ενδέχεται να προκύψουν ορισμένες απώλειες θέσεων εργασίας και οικονομικές απώλειες, καθώς ίσως να μην είναι σε θέση όλες οι εταιρείες να προσαρμοστούν ούτε όλοι οι εργαζόμενοι να μπορούν να αποκτούν νέες δεξιότητες ή να αναβαθμίζουν όσες ήδη διαθέτουν. Ως εκ τούτου, τα οικονομικά μέτρα και τα μέτρα παροχής κινήτρων είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη δίκαιης μετάβασης, με ειδική αναφορά στους εργαζόμενους για να διατηρήσουν τις θέσεις εργασίας τους ή να διαθέτουν βιώσιμη εναλλακτική λύση, καθώς και για τη στήριξη επενδύσεων και καινοτόμων επιχειρηματικών μοντέλων.
4.1.2Δεν προβλέπονται μέτρα για τη διασφάλιση της πλήρους προσαρμογής των εργαζομένων, όπως η παροχή κινήτρων για επανειδίκευση και την εξειδικευμένη κατάρτιση με σκοπό την πρόληψη της απώλειας θέσεων εργασίας. Προβληματισμός υπάρχει επίσης σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η γεω-κατανομή των βιομηχανικών τομέων θα καθορίσει τον αντίκτυπο της στρατηγικής. Θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι βιομηχανίες που βρίσκονται σε περιφερειακές περιοχές, καθώς και το υψηλό ποσοστό των ΜΜΕ οι οποίες συμμετέχουν στον τομέα.
4.1.3Η έννοια του «ασφαλούς και βιώσιμου εκ σχεδιασμού» χημικού προϊόντος που θα αναπτυχθεί προκαλεί ανησυχίες στα ενδιαφερόμενα μέρη. Για τον λόγο αυτό, ο ορισμός της εν λόγω έννοιας και οι κατάλληλες δεξιότητες για την ενίσχυση της παραγωγής τους, θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα κριτήρια όλων των σχετικών φορέων.
4.1.4Η διαδικασία καταχώρισης, αξιολόγησης και αδειοδότησης χημικών προϊόντων είναι πολύπλοκη και απαιτεί εξειδίκευση, η οποία μερικές φορές είναι δύσκολη για τις ΜΜΕ και συνεπάγεται συνήθως υψηλό κόστος συμμόρφωσης και διοικητικές δαπάνες. Για να διευκολυνθεί η εκπλήρωση των διαδικασιών καταχώρισης και διαχείρισης κινδύνων στο πλαίσιο των κανονισμών REACH και CLP, η διαδικασία θα πρέπει να απλοποιηθεί ή να δοθούν κίνητρα για εκπαίδευση μη ειδικών.
4.1.5Οι καινοτόμες και καθαρότερες βιομηχανικές διαδικασίες και τεχνολογίες θα μειώσουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής χημικών προϊόντων, θα βελτιώσουν την ετοιμότητα της αγοράς και θα επιτύχουν τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης και γενικά την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Οι κατευθυντήριες γραμμές αξιολόγησης και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή καθαρότερων βιομηχανικών διεργασιών και τεχνολογιών θα καταστήσουν δυνατή την εν λόγω μετάβαση. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι βέλτιστες διαθέσιμες τεχνολογίες.
4.1.6Η Επιτροπή επιδιώκει να ελαχιστοποιήσει την παρουσία ουσιών που προκαλούν ανησυχία σε ανακυκλωμένα υλικά, θεσπίζοντας προδιαγραφές και την απαίτηση να δίνονται πληροφορίες σχετικά με το χημικό περιεχόμενο και την ασφαλή χρήση, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την πολιτική βιώσιμων προϊόντων. Η χρήση ανακυκλώσιμων υλικών δεν θα πρέπει να επιτρέπει τη διατήρηση της χρήσης επικίνδυνων χημικών ουσιών σε υψηλότερες συγκεντρώσεις
. Οι «ουσίες που προκαλούν ανησυχία» πρέπει να προσδιορίζονται, να αξιολογούνται και να ταξινομούνται με τον πλέον διεξοδικό, αδιαμφισβήτητο και απλουστευμένο τρόπο, ώστε να μπορεί η βιομηχανία να προσαρμοστεί.
4.1.7Αυτά τα μέτρα θα αυξήσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των παραγωγών όσον αφορά τα ανακυκλωμένα προϊόντα. Η έλλειψη επαρκών πληροφοριών σχετικά με το χημικό περιεχόμενο των προϊόντων που παράγονται από ανακυκλωμένα υλικά είναι ένα ζήτημα, και οι περιορισμοί στην προστασία των δεδομένων θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προβλήματα σε αυτόν τον τομέα.
4.1.8Στη στρατηγική ανακοινώνεται ότι θα αυξηθούν οι επενδύσεις σε καινοτόμες τεχνολογίες. Πρόκειται συνεπώς για μια μεγάλη ευκαιρία για προώθηση της έρευνας στον τομέα της αξιοποίησης των βιομηχανικών αποβλήτων, ιδίως αυτών του αγροδιατροφικού τομέα, το μεγάλο δυναμικό του οποίου δεν αξιοποιήθηκε λόγω ανεπαρκών επενδύσεων.
Ωστόσο, στη στρατηγική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» και στη στρατηγική για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων, δεν γίνεται σχεδόν καμία αναφορά σε νομικές απαιτήσεις για προϊόντα που προέρχονται από την αξιοποίηση των αποβλήτων του αγροδιατροφικού τομέα. Για παράδειγμα, η παρουσία φαρμακευτικών καταλοίπων σε κοπριά ζώων που έχει υποστεί επεξεργασία για χρήση ως λίπασμα, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για άρδευση καλλιεργειών και τα υπολείμματα φαρμακευτικών προϊόντων και φυτοφαρμάκων, ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων σε βελτιστοποιημένα απόβλητα τροφίμων αποτελούν ζητήματα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, καθώς οι εν λόγω βιοδραστικές ουσίες ενδέχεται να εξαπλωθούν σε ολόκληρο το περιβάλλον, προκαλώντας δυσμενείς επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Πρέπει, επομένως, να εντοπίζονται, να αξιολογούνται και να ρυθμίζονται. Οι ανθρώπινοι πληθυσμοί ενδέχεται να πληγούν όχι μόνο μέσω της έκθεσης αλλά και μέσω της κατανάλωσης, καθώς αυτές οι ουσίες μπορούν να βιοσυσσωρευτούν και να βιομεγεθυνθούν σε ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων.
4.1.9Οι ουσίες που προκαλούν ανησυχία δημιουργούν σύγχυση μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών. Μια εξήγηση για το είδος των απαιτήσεων που πρέπει να εισαχθούν και το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής ενδείκνυνται για την κατανόηση των επιπτώσεων αυτού του μέτρου στους τρέχοντες κύκλους υλικών.
4.1.10Το εκτιμώμενο ενεργειακό ισοζύγιο της προτεινόμενης μετάβασης στο πεδίο των χημικών προϊόντων είναι ένα ζήτημα που προβληματίζει. Δεδομένου ότι οι βασικοί απαιτούμενοι μετασχηματισμοί για να επιτευχθούν οικολογικοί κύκλοι υλικών απαιτούν ισχυρές ενδοθερμικές διεργασίες (π.χ. διαχωρισμός, ανακύκλωση, απολύμανση/απορρύπανση, χημική μετατροπή), η ενεργειακή ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί. Εκτός αυτού, το αποτύπωμα άνθρακα από την κατασκευή χημικών προϊόντων πρέπει να μειωθεί, καθώς πρόκειται συνήθως για μια ενεργοβόρο διαδικασία.
4.1.11Εν προκειμένω, το υδρογόνο έχει μεγάλες δυνατότητες, τόσο ως πηγή ενέργειας όσο και ως χημικό αναγωγικό μέσο σε στοχευόμενες διεργασίες (π.χ. αντικατάσταση του άνθρακα ως αναγωγικού μέσου). Ωστόσο, οι κυψέλες καυσίμου υδρογόνου εξακολουθούν να βασίζονται στην ακριβή και περιβαλλοντικά δαπανηρή πλατίνα. Απαιτείται βασική χημική έρευνα για την εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων έναντι της πλατίνας.
4.1.12Καθιστώντας την ΕΕ λιγότερο εξαρτημένη και αυξάνοντας τη στρατηγική πρόβλεψη για τα χημικά προϊόντα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στον εφοδιασμό και τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται σε εφαρμογές βασικές για την κοινωνία της ΕΕ. Η αύξηση της ανθεκτικότητας της αλυσίδας εφοδιασμού των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στην υγεία θα σηματοδοτήσει σημαντική πρόοδο για την ενωσιακή αγορά και βιομηχανία χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται στον τομέα της υγείας. Είναι ανάγκη να γνωρίζουμε πώς τα μέτρα αυτά θα εφαρμόζονται σε άλλα χημικά προϊόντα με ουσιώδεις χρήσεις.
4.1.13Τα προϊόντα που παράγονται με πρώτες ύλες εισαγόμενες από τρίτες χώρες (για παράδειγμα σπάνιες γαίες) που αποκτώνται μέσω εξορυκτικών δραστηριοτήτων που ενέχουν κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία, έχουν καταστεί κρίσιμης σημασίας για πολλές σύγχρονες τεχνολογίες, από τα αμυντικά συστήματα, τα κινητά τηλέφωνα και τις τηλεοράσεις έως τους λαμπτήρες LED και τις ανεμογεννήτριες. Ως εκ τούτου, τίθεται το ερώτημα ποιες στρατηγικές θα εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση της εξάρτησης από άλλες βασικές ουσίες, όταν οι διαδικασίες παραγωγής τους βασίζονται στον εφοδιασμό από χώρες εκτός ΕΕ.
4.1.14Η ΕΟΚΕ αναρωτιέται επίσης πώς θα εφαρμοστεί η προσέγγιση προϊόντων «ασφαλών και βιώσιμων εκ σχεδιασμού» σε προμηθευτές εκτός ΕΕ, οι οποίοι έχουν τους δικούς τους κανονισμούς για τα χημικά. Δεδομένου ότι τα όρια των κριτηρίων αυτών για την παραγωγή χημικών προϊόντων δεν έχουν ακόμη καθοριστεί, δεν είναι σαφές εάν η αρχή και τα μέτρα αξιολόγησης θα ισχύουν για τις πηγές πρώτων υλών, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Παραμένει ασαφές πώς θα αλληλοσυνδέονται τα προτεινόμενα μέτρα και πώς θα εξισορροπούνται με διαφορετικές υφιστάμενες πολιτικές σε χώρες εκτός ΕΕ, οι οποίες συμμετέχουν σε αλυσίδες αξίας χημικών προϊόντων της ΕΕ.
4.1.15Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ προτείνει να αναθεωρηθεί η βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ και να εξεταστεί η λύση της παροχής κινήτρων για την επιστροφή της παραγωγής χημικών προϊόντων στις χώρες της ΕΕ. Αυτό όχι μόνο θα ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, αλλά θα δημιουργήσει επίσης νέες ποιοτικές θέσεις εργασίας και θα διευκολύνει την επίτευξη της στρατηγικής για τα χημικά προϊόντα.
4.2Ισχυρότερο νομικό πλαίσιο της ΕΕ για την αντιμετώπιση πιεστικών ανησυχιών για το περιβάλλον και την υγεία
4.2.1Η ΕΟΚΕ επικροτεί τον στόχο της Επιτροπής να επεκτείνει τη γενική προσέγγιση στη διαχείριση κινδύνων. Ωστόσο, δεδομένου ότι ορισμένα προϊόντα θα περιοριστούν, είναι αναγκαίο να διασφαλιστεί η συνέπεια μεταξύ γενικών και ειδικών εκτιμήσεων επικινδυνότητας για όλες τις χημικές ουσίες, ώστε να μπορέσει η βιομηχανία να προσαρμοστεί σταδιακά.
4.2.2Η ΕΟΚΕ επικροτεί επίσης τη χρήση της ομαδοποίησης για τη ρύθμιση των υπερφθοριωμένων και πολυφθοριωμένων αλκυλιωμένων ουσιών και συμφωνεί ότι ο βαθμός στον οποίο επιλέγονται οι στρατηγικές ομαδοποίησης ενδέχεται να χρειαστεί να αναβαθμιστεί έτσι ώστε να αυξηθεί η αποδοτικότητα και η αποτελεσματικότητα της νομοθεσίας
.
4.2.3Στη στρατηγική θα προταθούν νέες τάξεις κινδύνου και νέα κριτήρια στον κανονισμό CLP για την πλήρη κάλυψη της περιβαλλοντικής τοξικότητας, της ανθεκτικότητας, της κινητικότητας και της βιοσυσσώρευσης. Είναι σημαντικό η αξιολόγηση των αρνητικών επιπτώσεων των χημικών ουσιών στο περιβάλλον και η κατανομή διαφορετικών τάξεων κινδύνου στις χημικές ουσίες να πραγματοποιούνται σε ολοκληρωμένη και διαφανή βάση. Τα κριτήρια ταξινόμησης θα πρέπει να καθορίζονται λεπτομερώς, ώστε να προλαμβάνονται πιθανές ανησυχίες σχετικά με άλλα προϊόντα που είναι σε διαδικασία ανάπτυξης.
4.2.4Η εισαγωγή ενδοκρινικών διαταρακτών, ανθεκτικών, κινούμενων και τοξικών ουσιών, καθώς και άκρως ανθεκτικών όσο και κινούμενων ουσιών ως κατηγοριών SVHC (ουσιών που προκαλούν πολύ μεγάλη ανησυχία) απαιτεί ολοκληρωμένη και διαφανή εκτίμηση και αξιολόγηση. Επιπλέον, απαιτείται μεγαλύτερη συνοχή μεταξύ των ουσιών πολύ μεγάλης ανησυχίας που προσδιορίζονται στον κανονισμό REACH και της υπόλοιπης ευρωπαϊκής νομοθεσίας (π.χ: η οδηγία πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα).
4.2.5Στη στρατηγική επισημαίνονται κυρίως οι ενδοκρινικοί διαταράκτες και οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες ως επικίνδυνες ουσίες αλλά εξετάζονται επίσης και επικίνδυνα φυτοφάρμακα, βιοκτόνα, φαρμακευτικά προϊόντα, βαρέα μέταλλα, πλαστικοποιητές και επιβραδυντικά φλόγας. Ωστόσο, άλλες χημικές ουσίες που προκαλούν ανησυχία και κάποιες άλλες, όπως τα νανοϋλικά, αναφέρονται ελάχιστα. Μολονότι περιλαμβάνονται στον κανονισμό REACH, η αναθεώρηση του ορισμού και η ρύθμισή τους παραμένουν ανεπαρκής (π.χ.: η έλλειψη ρύθμισης των εκλύσεων νανοϋλικών στο περιβάλλον, η απουσία περιορισμών για τη διάθεσή τους στην αγορά, η έλλειψη διαφάνειας και δημιουργίας μητρώου της ΕΕ για τη διασφάλιση της ιχνηλασιμότητάς τους από την παραγωγή έως τους καταναλωτές).
4.2.6Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρέως τεκμηριωμένα στοιχεία για τους κινδύνους που συνδέονται με ορισμένες οικογένειες ουσιών, η ΕΕ θα πρέπει, όχι μόνο να περιορίσει, αλλά και ορισμένες φορές να απαγορεύσει τη χρήση ήδη αναγνωρισμένων ενδοκρινικών διαταρακτών όπως η δισφαινόλη και οι φθαλικές ενώσεις ― αυτό ισχύει και για τις χημικές ουσίες χωρίς διατροφική χρησιμότητα σε τρόφιμα, όπως τα νανοϋλικά.
4.2.7Τα μέτρα για την προώθηση και τη διευκόλυνση της υποκατάστασης των ενδοκρινικών διαταρακτών και άλλων ουσιών πολύ μεγάλης ανησυχίας θα μπορούσαν να εφαρμοστούν μέσω ενός χρηματοδοτικού μηχανισμού (bonus/malus).
4.2.8Αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου ―όσον αφορά την εκτίμηση επικινδυνότητας των χημικών ουσιών που προκαλούν ανησυχία― ότι τα μείγματα τυγχάνουν ιδιαίτερης προσοχής και η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι θα αντιμετωπιστούν τόσο τα εκούσια όσο και τα ακούσια μείγματα. Ωστόσο, τα εναπομένοντα κενά γνώσεων σχετικά με την τοξικότητα και την έκθεση σε μείγματα καθώς και ο μεγάλος αριθμός των χρησιμοποιούμενων χημικών ουσιών οδηγούν σε προτάσεις όπως η συστηματική χρήση του συντελεστή αξιολόγησης μειγμάτων (MAF) μεμονωμένων χημικών ουσιών ώστε να αντιμετωπιστούν τα ακούσια μείγματα. Η αξιοπιστία του MAF στην αξιολόγηση του χημικού κινδύνου εγείρει ανησυχίες, καθώς δεν πρόκειται για παράγοντα διαφορετικών σεναρίων. Ως εκ τούτου, η ΕΟΚΕ συμφωνεί απόλυτα με τις προτεραιότητες και τις συστάσεις για την έρευνα και την ανάπτυξη που επισημαίνονται στην έκθεση [SWD(2020) 250
] για την αποτελεσματική αξιολόγηση και διαχείριση των μειγμάτων χημικών ουσιών.
4.3Απλούστευση και ενοποίηση του νομικού πλαισίου
4.3.1Η ΕΟΚΕ υιοθετεί την προσέγγιση «μία ουσία, μία αξιολόγηση» που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για την αποτελεσματική αξιολόγηση της ασφάλειας των χημικών προϊόντων.
4.3.2Αυτό θα απλουστεύσει και θα επιταχύνει τη διαδικασία έγκρισης, η οποία θα ωφελήσει τους παραγωγούς και θα διευκολύνει την έρευνα και την ανάπτυξη εναλλακτικών ουσιών χωρίς τοξικές ουσίες. Ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωρίζονται οι διαφορετικές επιπτώσεις της ίδιας ουσίας σε διαφορετικές περιστάσεις αλλά και μείγματα.
4.3.3Περίπου το 30 % των ειδοποιήσεων σχετικά με επικίνδυνα προϊόντα στην αγορά αφορούν κινδύνους που οφείλονται σε χημικές ουσίες και μόνο το ένα τρίτο των καταχωρίσεων των χημικών ουσιών που έχουν γίνει από τη βιομηχανία βάσει του κανονισμού REACH συμμορφώνονται πλήρως με τις απαιτήσεις πληροφόρησης.
4.3.4Η προσέγγιση μηδενικής ανοχής στη μη συμμόρφωση και οι προτεινόμενες δράσεις για την επιτάχυνση της εφαρμογής και της επιβολής της νομοθεσίας για τα χημικά προϊόντα είναι ευπρόσδεκτες. Συνιστάται ανεπιφύλακτα, να εφαρμοστεί σωστά η αρχή της «απαγόρευσης μη καταχωρισμένων ουσιών», προκειμένου να μην υπάρχουν μη ρυθμιζόμενα προϊόντα και χημικά στις αγορές.
4.3.5Επιπλέον, τα δεδομένα σχετικά με τις χημικές ουσίες που έχουν εγκριθεί στην αγορά πρέπει να επικαιροποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα από τους ίδιους τους καταχωρίζοντες, δεδομένου ότι ο κανονισμός REACH είναι ανεπαρκής για συγκεκριμένες πτυχές. Σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης χημικών ουσιών
, για το 64% των υπό αξιολόγηση ουσιών (126 από τις 196) δεν υπάρχουν πληροφορίες που να αποδεικνύουν την ασφάλεια των χημικών ουσιών που διατίθενται στην αγορά της Ευρώπης.
4.3.6Σχεδόν το 90 % των προϊόντων που θεωρούνται επικίνδυνα εισάγονται από χώρες εκτός ΕΕ. Η παγκόσμια παραγωγή χημικών προϊόντων προβλέπεται να συνεχίσει να αυξάνεται. Είναι πιθανό ότι οι χώρες της ΕΕ και του ΟΟΣΑ θα επικεντρωθούν στην ανάπτυξη και κατασκευή τεχνολογικά προηγμένων χημικών προϊόντων, όπως τα εξειδικευμένα και χημικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται στις βιοεπιστήμες. Η Αφρική, η Μέση Ανατολή και η Ασία πιθανότατα θα παράγουν μεγάλες ποσότητες «βασικών» χημικών προϊόντων. Αυτό θα δημιουργήσει τεράστια προβλήματα για την ΕΕ όσον αφορά τους ελέγχους στα σύνορα και την οικονομική ανταγωνιστικότητα Θα απαιτηθούν μέτρα για τη διασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών.
4.3.7Η ΕΟΚΕ επικροτεί τα μέτρα για την ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων της ΕΕ και τη συνεργασία με τις διαδικτυακές πλατφόρμες άμεσης πώλησης.
4.4Ολοκληρωμένη βάση γνώσεων για τα χημικά προϊόντα
4.4.1Δεδομένου ότι η ΕΕ δεν διαθέτει ολοκληρωμένη βάση πληροφοριών για όλες τις ουσίες, οι προτάσεις για δράσεις όσον αφορά τη βελτίωση της διαθεσιμότητας χημικών δεδομένων είναι ευπρόσδεκτες εφόσον είναι αποτελεσματικές.
4.4.2Από τη σκοπιά της βιομηχανίας, το αμφισβητήσιμο σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας καθιστά αδύνατη την αποκάλυψη όλων των πτυχών των προϊόντων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην αγορά.
4.4.3Από επιστημονικής άποψης, η περιορισμένη δωρεάν ανοιχτή επιστήμη εμποδίζει την ελεύθερη ανταλλαγή γνώσεων και τον συνδυασμό προσπαθειών και επενδύσεων. Οι επιστημονικοί κανόνες προστασίας δεδομένων και τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας που δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένα, περιορίζουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε όλα τα σχετικά χημικά δεδομένα και, συνεπώς, στην καινοτομία.
4.4.4Οι συγκρούσεις προσβασιμότητας στα δεδομένα πρέπει να αντιμετωπιστούν και να επιλυθούν, με τη συμπερίληψη μέτρων για τη διεύρυνση των διαθέσιμων δεδομένων και τη βελτίωση της ποιότητάς τους. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός στον οποίο οι βιομηχανίες που εισάγουν κατασκευαστικά νανοϋλικά να χρηματοδοτούν ανεξάρτητη έρευνα για τον κίνδυνο των νανοϋλικών, όπου υπάρχει έλλειψη επιστημονικών γνώσεων.
4.4.5Η Επιτροπή στοχεύει να συνεχίσει να ενθαρρύνει την έρευνα και τη βιοπαρακολούθηση για την κατανόηση και την πρόληψη των κινδύνων που σχετίζονται με τις χημικές ουσίες και να προωθήσει την καινοτομία στις εκτιμήσεις χημικού κινδύνου και στην επιστήμη κανονιστικής συμμόρφωσης.
4.4.6Για να διευκολυνθεί η καινοτομία μέσω της έρευνας, η συμμετοχή των εργαζομένων και η οικονομική στήριξη θα πρέπει επίσης να αφιερωθούν στη βελτιστοποίηση των ορθών πρακτικών στη μεταφορά γνώσεων, τόσο βιομηχανικών όσο και επιστημονικών, διασφαλίζοντας την ελεύθερη και εύκολη πρόσβαση σε αξιόπιστες βάσεις δεδομένων. Επιπλέον, η πρόσβαση στην καινοτομία θα πρέπει να είναι προσβάσιμη σε κάθε παράγοντα που αφορά η χημική βιομηχανία της ΕΕ.
4.4.7Εκτιμώνται θετικά τα μέτρα για την προώθηση της καινοτομίας στις δοκιμές ασφάλειας και στην αξιολόγηση χημικών κινδύνων, μειώνοντας τις δοκιμές σε ζώα, ιδίως λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις στην έρευνα και τις καινοτόμες μεθόδους που αναπτύχθηκαν (π.χ. δοκιμές in vitro) και θα βελτιώσουν την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και την ταχύτητα των εκτιμήσεων χημικού κινδύνου.
4.4.8Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί μεγαλύτερη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων. Πολλά σημαντικά θέματα συζητούνται σε κλειστές συναντήσεις, γεγονός που προκαλεί σύγχυση μεταξύ των πολιτών της ΕΕ σχετικά με τις δράσεις της ΕΕ για τον περιορισμό της έκθεσής τους σε επικίνδυνες χημικές ουσίες. Επίσης, τα ανεπεξέργαστα δεδομένα για τα οποία πραγματοποιούνται αξιολογήσεις και λαμβάνονται αποφάσεις (ECHA & EFSA)
πρέπει να είναι διαθέσιμα. Υπάρχει ανάγκη διασφάλισης μεγαλύτερης διαφάνειας όσον αφορά τις αποφάσεις και τις θέσεις των κρατών μελών σχετικά με τις χημικές ουσίες στην αγορά.
4.5Υπόδειγμα για τη χρηστή διαχείριση των χημικών προϊόντων σε παγκόσμιο επίπεδο
4.5.1Λαμβάνοντας υπόψη τον παγκόσμιο αντίκτυπο, η ΕΟΚΕ διαπιστώνει με ικανοποίηση ότι μεταξύ των δράσεων για την προώθηση προτύπων ασφάλειας και βιωσιμότητας εκτός της ΕΕ, η Επιτροπή δεσμεύεται να διασφαλίσει ότι τα επικίνδυνα χημικά προϊόντα που απαγορεύονται στην ΕΕ δεν παράγονται προς εξαγωγή. Ωστόσο, εξακολουθεί να μην είναι σαφές πώς θα εφαρμοστούν σε παγκόσμιο επίπεδο οι υπόλοιπες νομοθετικές πράξεις που πρέπει να θεσπιστούν και να εναρμονιστούν. Η απαγόρευση των προϊόντων που προορίζονται για εξαγωγή μπορεί να επηρεάσει τη βιομηχανία σε άλλες χώρες στις οποίες δεν ισχύει η φιλοδοξία της στρατηγικής για τα χημικά προϊόντα. Δεν είναι σαφές πώς θα αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις στις μη ενωσιακές βιομηχανίες, ως πρώην παραγωγοί και εξαγωγείς συγκεκριμένου προϊόντος.
4.6Η υπερβολική χρήση χημικών προϊόντων στον τομέα της υγείας
Πρέπει να υπάρξει πολύ περισσότερη έρευνα όσον αφορά την ανάπτυξη πολιτικών για την πρόληψη ασθενειών με ιδιαίτερη έμφαση στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ο στόχος πρέπει να είναι μια θετική στάση που οδηγεί σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, επιτρέποντας στους ανθρώπους να χρησιμοποιούν λιγότερες χημικές θεραπείες όταν χρειάζεται. Όλες οι χημικές θεραπείες πρέπει να απευθύνονται σε εκείνους για τους οποίους είναι απαραίτητες, αποφεύγοντας την υπερβολική χρήση.
4.7Χημικά προϊόντα στη γεωργία
4.7.1Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται στη γεωργία πρέπει να μειωθούν χωρίς να προκληθεί υποβάθμιση της ποιότητας της παραγωγής τροφίμων ή να τεθεί σε κίνδυνο η επισιτιστική ασφάλεια στην ΕΕ.
4.7.2Ο υφιστάμενος Ευρωπαϊκός Συνασπισμός ενεργειακής έρευνας, που είναι επιφορτισμένος με την εύρεση και τον έλεγχο βιολογικών εναλλακτικών λύσεων έναντι των συνθετικών χημικών στη γεωργία, πρέπει να χρηματοδοτηθεί επαρκώς. Οι επενδύσεις πρέπει να επικεντρώνονται σε βιολογικά φυτοφάρμακα. Θα πρέπει επίσης να αυξηθεί η χρηματοδοτική στήριξη όσον αφορά την προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας για φυσικούς προαγωγούς ανάπτυξης φυτών και προστατευτικά φυτών. Για παράδειγμα, η εγγενής βιοδραστικότητα ορισμένων φυσικών ενώσεων που μεταβολίζονται από ριζοβακτήρια μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως φυτοπροστατευτικό έναντι εξωτερικών παθογόνων.
4.7.3Είναι επιθυμητή μια πολύ πιο στοχευμένη χρήση χημικών λιπασμάτων και αυτό θα οδηγήσει σε χαμηλότερη χρήση χημικών λιπασμάτων. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων έτσι ώστε να συνεχίζεται η επαρκής παραγωγή τροφίμων και οι γεωργοί να έχουν ικανοποιητικό εισόδημα.
4.7.4Απαιτούνται περαιτέρω εκτιμήσεις κινδύνων για το περιβάλλον και την υγεία έτσι ώστε να εκτιμηθεί εάν η χρήση βιοτεχνολογίας και γενετικής μηχανικής θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξεύρεση εναλλακτικών λύσεων αντί των χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.
4.7.5Εάν δεν παρουσιαστούν άλλες βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις, μια σημαντική μείωση της χρήσης φυτοφαρμάκων είτε θα αυξήσει το κόστος παραγωγής ή / και θα οδηγήσει σε χαμηλότερες αποδόσεις. Επομένως, πρέπει να εξεταστούν τόσο το ζήτημα της οικονομικής επιβάρυνσης για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές όσο και το ζήτημα των εισαγωγών τροφίμων από χώρες εκτός ΕΕ.
4.7.6Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 είναι ιδιαίτερα φιλόδοξη, καθώς προβλέπεται να μετατρέψει τουλάχιστον το 30 % της γης της Ευρώπης σε ένα δίκτυο ενεργά διαχειριζόμενων και προστατευόμενων περιοχών. Θα πρέπει να συμβάλει σημαντικά στη βιοποικιλότητα, στην αποκατάσταση της φύσης και στην υποστήριξη της στρατηγικής για τη βιωσιμότητα των χημικών προϊόντων στον γεωργικό τομέα.
4.7.7Υπό αυτήν την έννοια, πρέπει να καταβληθούν ειδικές προσπάθειες για την καλύτερη προστασία της βιοποικιλότητας και ιδίως των επικονιαστών από τα φυτοφάρμακα. Για παράδειγμα, το έγγραφο καθοδήγησης της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων σχετικά με την εκτίμηση επικινδυνότητας των φυτοπροστατευτικών προϊόντων στις μέλισσες έχει μεγάλα κενά. Πρέπει να ενσωματώνει δεδομένα για τη χρόνια τοξικότητα, τις επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στην προνύμφη και δεδομένα που αφορούν την οξεία τοξικότητα για τις μέλισσες και άλλους επικονιαστές.
4.7.8Προκειμένου η στρατηγική για τα χημικά προϊόντα να επιτύχει, πρέπει να έχουμε σημαντική υποστήριξη από το ευρύ κοινό και μια πραγματική αλλαγή στη νοοτροπία μας όσον αφορά την προσέγγισή μας για τη χρήση χημικών, την κλιματική αλλαγή και την ρύπανση του περιβάλλοντος.
Βρυξέλλες, 27 Απριλίου 2021
Christa Schweng
Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής