REX/532
Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο
(διερευνητική γνωμοδότηση)
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
Τμήμα «Εξωτερικές σχέσεις»
Βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και αξιοπρεπής εργασία στο διεθνές εμπόριο
(διερευνητική γνωμοδότηση)
|
Επικοινωνία
|
rex@eesc.europa.eu
|
|
Υπάλληλος διοίκησης
|
Delphine Galon
|
|
Ημερομηνία του εγγράφου
|
18/08/2020
|
Εισηγήτρια: Tanja BUZEK (DE-II)
|
Απόφαση της συνόδου ολομέλειας
|
20/02/2020
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 32 παράγραφος 1 του Εσωτερικού Κανονισμού
|
|
|
Διερευνητική γνωμοδότηση
|
|
|
|
|
Αρμόδιο τμήμα
|
«Εξωτερικές σχέσεις»
|
|
Έγκριση από το τμήμα
|
24/07/2020
|
|
Έγκριση από την Ολομέλεια
|
ΗΗ/ΜΜ/ΕΕΕΕ
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
554
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
1.1Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού έχουν καθοριστική σημασία για τις οικονομικές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο και για το παγκόσμιο εμπόριο με εταιρείες που δραστηριοποιούνται όλο και περισσότερο διεθνώς. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις αποτελούν τους κινητήριους μοχλούς τους και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αποτελούν σημαντικό μέρος αυτών. Είναι σύνθετες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες με όλες τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται. Επίσης, η οικονομική ανάπτυξη, η δημιουργία θέσεων εργασίας και η επιχειρηματικότητα αμφισβητούνται λόγω των αρνητικών συνεπειών για τις συνθήκες εργασίας αλλά και τη βιωσιμότητα σε ορισμένες αλυσίδες εφοδιασμού.
1.2Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει φέρει στο φως μια ανησυχητική κατάσταση αστάθειας και σημαντικούς κινδύνους που σχετίζονται με εξαιρετικά κατακερματισμένες και μη ποικιλόμορφες αλυσίδες εφοδιασμού. Ανέδειξε την τρωτότητα των εργαζομένων, τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις δυσμενείς επιπτώσεις των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων σε κοινωνικό επίπεδο, σε επίπεδο υγείας και ασφάλειας στις σημερινές αλυσίδες εφοδιασμού παγκοσμίως.
1.3Η πανδημία COVID-19 μας διδάσκει ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πρέπει να γίνουν πιο ανθεκτικές, ποικιλόμορφες και υπεύθυνες. Το εμπόριο θα πρέπει να συμβάλλει αποφασιστικά σε μια βιώσιμη οικονομική ανάκαμψη, ενώ παράλληλα θα πρέπει να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να ανασυστήσουν και να αναδιοργανώσουν τις σπασμένες αλυσίδες τους προστιθέμενης αξίας. Ωστόσο, απαιτείται η χρήση ισχυρότερων νομικών πράξεων για την υλοποίηση ενός κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπεύθυνου επιχειρηματικού, εμπορικού και επενδυτικού θεματολογίου.
1.4Η ΕΟΚΕ ζητεί από την ΕΕ να συγκεντρώσει περισσότερα δεδομένα σχετικά με τις τρωτές αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως όσον αφορά τους κινδύνους από τις διαταραχές των οικονομικών δραστηριοτήτων και τον εντοπισμό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τονίζει επίσης τον επείγοντα χαρακτήρα της αξιολόγησης, σε παγκόσμιο επίπεδο, του τρόπου με τον οποίο τα διεθνή εργασιακά πρότυπα μειώνουν τις ελλείψεις στην αξιοπρεπή εργασία στη ΓΓΣ καθώς και της γεφύρωσης των κενών διακυβέρνησης που έχουν εντοπιστεί.
1.5Ένα δεύτερο ζήτημα είναι οι «πολιτικές» και η «γνήσια» επένδυση στη βιωσιμότητα. Απαιτούνται φιλόδοξες ενέργειες για να διασφαλίσουν ότι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού θα συμβάλουν σε ένα πιο δίκαιο οικονομικό και κοινωνικό πρότυπο που θα βασίζεται στη βιωσιμότητα και την αξιοπρεπή εργασία. Οι ενέργειες πρέπει να συνάδουν με τις διεθνείς και ευρωπαϊκές αρχές, ιδίως τη Συμφωνία του Παρισιού, τους Στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ), τις θεμελιώδεις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τον Ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Πρέπει να αποτελούν βασικά στοιχεία των παγκόσμιων, ευρωπαϊκών και διεθνών απαντήσεων στην κρίση COVID-19.
1.6Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η βιωσιμότητα και η εταιρική κοινωνική ευθύνη (CSR) αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία για την επιχειρηματική κοινότητα. Πολλές εταιρείες εφαρμόζουν ενεργά τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (UNGP) και άλλες σχετικές νομικές πράξεις που υποστηρίζονται από τις κυβερνήσεις, ιδίως τις Οδηγίες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΑΣΑ) για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και τη Διακήρυξη της ΔΟΕ για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις. Αυτά τα εθελοντικά μέτρα έχουν οδηγήσει σε ορισμένες θετικές αλλαγές στη συμπεριφορά όσον αφορά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες, αλλά απαιτούνται περαιτέρω βελτιωτικές δράσεις.
1.7Είναι ζωτικής σημασίας για την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να ενεργήσουν με συνέπεια σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, συντονίζοντας τις πρωτοβουλίες και γεφυρώνοντας τα προσδιορισμένα κενά. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) ζητεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (EC) να καταρτίσει ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αξιοπρεπή εργασία και τη βιωσιμότητα στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, σε συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (EP) και το Συμβούλιο, αξιοποιώντας τον κοινωνικό διάλογο και μια πολυμερή προσέγγιση.
1.8Πρέπει να είναι φιλόδοξο, περιεκτικό και εγκάρσιο για να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στην πραγματικότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Οι κύριοι στόχοι του πρέπει να είναι η προαγωγή της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, η διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, η υποστήριξη των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ στην υιοθέτηση μιας προσέγγισης υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς και, τέλος, η διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού.
1.9Ως γενικό πλαίσιο τόσο για την πολιτική όσο και για τις νομοθετικές πρωτοβουλίες, πρέπει να αναγνωρίζει τους θεμελιώδεις, διαφορετικούς και συμπληρωματικούς ρόλους των διαφόρων δρώντων σε αυτόν τον τομέα, ιδίως των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών, των διεθνών φορέων, των εταιρειών, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων κύκλων συμφερόντων.
1.10Τα εθνικά σχέδια δράσης πρέπει να εφαρμόζουν τους στόχους τους και να υποχρεούνται να επιτυγχάνουν τα ελάχιστα πρότυπα εφαρμογής των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών.
1.11Η επίτευξη πολυμερούς προόδου ορισμένες φορές ξεκινά με τη φιλόδοξη μονομερή δράση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, ιδίως υπό το πρίσμα της παγκόσμιας ηγεσίας των ευρωπαϊκών εταιρειών. Ζητώντας από την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να μεριμνήσουν για πιο αποτελεσματικές και δεσμευτικές διεθνείς νομικές πράξεις, τάσσεται Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο νέου υπέρ μιας δεσμευτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα και μιας σύμβασης της ΔΟΕ για αξιοπρεπή εργασία στις αλυσίδες εφοδιασμού.
1.12Η ΕΟΚΕ επαινεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που ακολούθησε το κάλεσμά της, ώστε η ευρωπαϊκή νομοθεσία σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια να είναι στο επίκεντρο του σχεδίου δράσης. Προκειμένου να επιτευχθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, η δεσμευτική διατομεακή νομοθετική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά πρέπει να καλύπτει όλες τις εταιρείες που έχουν ιδρυθεί ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ, καθώς και τον δημόσιο τομέα, και να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς των ΜΜΕ.
1.13Θα είναι σημαντικό να απαιτηθεί από τις εταιρείες να εφαρμόσουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας, όπως η προληπτική προσέγγιση, να διασφαλιστεί η ύπαρξη αποτελεσματικών μέτρων και πρόσβασης στη δικαιοσύνη, καθώς επίσης να προβλεφθεί η αποτελεσματική επιβολή τους, μεταξύ άλλων μέσω δημόσιας παρακολούθησης, ελέγχων και κυρώσεων. Τα ειδικά χαρακτηριστικά της, μεταξύ των οποίων η εταιρική ευθύνη, θα ακολουθούνται από ειδική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ.
1.14Οι εργαζόμενοι και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις πρέπει να αποτελούν μέρος της λύσης. Η δέουσα επιμέλεια πρέπει να καλύπτει πλήρως τα δικαιώματα των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των εργαζομένων, ιδίως το δικαίωμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τη συλλογική δράση, τις δίκαιες συνθήκες εργασίας και τη δίκαιη αμοιβή, την πληροφόρηση και τη διαβούλευση, καθώς και την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας. Αυτά τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν θεμελιώδες μέρος της αξιοπρεπούς εργασίας.
1.15Ο ευρωπαϊκός διακλαδικός και κλαδικός κοινωνικός διάλογος και ο εθνικός κοινωνικός διάλογος πρέπει να συμβάλλουν στην εφαρμογή της, όπως και στις κοινές πρωτοβουλίες και τα έργα, τις κατευθυντήριες γραμμές, την ανάπτυξη ικανοτήτων, τις συμφωνίες, τη στήριξη των εταιρειών στην ανάληψη υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας και των συνδικαλιστικών οργανώσεων στη συμμετοχή σε συζητήσεις και διαπραγματεύσεις με τη διοίκηση.
1.16Το Σχέδιο δράσης, προκειμένου να εκπληρώσει την πλήρη και συνεπή προσέγγισή του, πρέπει επίσης να πλαισιώνει μια φιλόδοξη αναθεώρηση της οδηγίας για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών που θα περιλαμβάνει όλες τις εταιρείες, ανταποκρινόμενο στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς των ΜΜΕ, και τους συγκεκριμένους βασικούς δείκτες και στόχους απόδοσης. Νομοθετικά μέτρα σχετικά με τα καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να ενεργεί προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων και για τις δραστηριότητες της εταιρείας για να συμβάλει στην επίτευξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων.
1.17Στο πλαίσιο του νέου μέσου ανάκαμψης «ΕΕ - Επόμενη Γενιά» και άλλων χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ, η ΕΟΚΕ προτείνει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και κίνητρα που θα συνδέονται με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τους στόχους για αξιοπρεπή εργασία και βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
1.18Τα κράτη μέλη πρέπει να διασφαλίζουν την πλήρη εφαρμογή και επιβολή της κοινωνικής ρήτρας στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις. Οι νέες προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων υποστηρίζουν και προάγουν αποτελεσματικά τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη συμπεριφορά στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες τους εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένης της αξιοπρεπούς εργασίας.
1.19Επιπλέον, το Σχέδιο δράσης πρέπει να περιλαμβάνει μη νομοθετικά μέτρα, όπως πρωτοβουλίες αύξησης της ευαισθητοποίησης των καταναλωτών, των επενδυτών και άλλων ενδιαφερόμενων μερών, κίνητρα για υπεύθυνες επιχειρήσεις που να υπερβαίνουν τις νομικές υποχρεώσεις, καθώς και ειδική υποστήριξη στις ΜΜΕ για την εισαγωγή πολιτικών δέουσας επιμέλειας.
1.20Τα διαπραγματευτικά στοιχεία των στόχων του Σχεδίου δράσης πρέπει να αντανακλώνται στη νέα αναθεώρηση της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ. Οι εμπορικές και οι διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες μπορούν να ενισχύσουν και να διασφαλίσουν μια πιο ομοιόμορφη εφαρμογή των προτύπων τόσο από τους επενδυτές όσο και από τις κυβερνήσεις. Οι ξένοι επενδυτές πρέπει να υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τη δέουσα επιμέλεια προτού να μπορέσουν να επωφεληθούν από μια διεθνή επενδυτική συμφωνία. Οι συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ) πρέπει να προάγουν τις βέλτιστες πρακτικές όσον αφορά τη συμπερίληψη των περιβαλλοντικών και κοινωνικών κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις και, σε καμία περίπτωση, να μην περιορίζουν την εφαρμογή τους.
1.21Ο νέος επικεφαλής για την επιβολή των εμπορικών συμφωνιών (CTEO) πρέπει να διαθέτει πιο ισχυρές νομικές πράξεις για την επιβολή των δεσμεύσεων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Μια ανανεωμένη ομάδα εμπειρογνωμόνων πρέπει να είναι σε θέση να ενεργοποιήσει έναν μηχανισμό επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών, με δυνατότητα επιβολής χρηματικών ποινών ή κυρώσεων και μέσων επανόρθωσης για το θιγόμενο μέρος. Την εφαρμογή των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη πρέπει να συμπληρώνει μια ανεξάρτητη γραμματεία εργασίας και ένας μηχανισμός υποβολής συλλογικών καταγγελιών. Ο αντίκτυπος των συστάσεων της εσωτερικής συμβουλευτικής ομάδας στη διερεύνηση περιπτώσεων μη τήρησης δεσμεύσεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης χρήζει σημαντικής ενίσχυσης. Οι πιο πρόσφατες προσεγγίσεις στις εργασιακές διαφορές πρέπει να αναζητούν μέτρα αντιμετώπισης των εταιρειών που δεν συμμορφώνονται με το εργασιακό δίκαιο και, επιπλέον, να αναζητούν ένα σύστημα εμπνευσμένο από τα μέτρα της ΕΕ κατά του κοινωνικού ντάμπινγκ.
1.22Το κίνητρο επίτευξης των επικυρώσεων της ΔΟΕ παραμένει μεγαλύτερο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία και πριν από τη σύναψή της. Συνεπώς, αυτό πρέπει να πραγματωθεί στην υπογεγραμμένη συμφωνία. Η ρήτρα περί «θεμελιωδών στοιχείων» πρέπει να επεκταθεί για να καλύπτει τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ που έχουν επικυρωθεί από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, ενώ η ΔΟΕ πρέπει να συμμετέχει στην παρακολούθηση της εφαρμογής των Συμβάσεών της στις ΣΕΣ. Η ΕΟΚΕ προτείνει τη σύνδεση των μειώσεων των δασμών με την αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων των δεσμεύσεων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
2.Ιστορικό της γνωμοδότησης
2.1Στην παρούσα διερευνητική γνωμοδότηση, η γερμανική προεδρία της ΕΕ ζήτησε από την ΕΟΚΕ να προωθήσει μια σειρά πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της βιωσιμότητας και τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρεπούς εργασίας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η προεδρία παρουσίασε μια λεπτομερή λίστα ερωτήσεων ως εξής:
·Πώς πλαισιώνεται και πώς εφαρμόζεται ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την υλοποίηση μιας συνολικής και φιλόδοξης στρατηγικής για αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, ιδίως διερευνώντας τον ρόλο του κοινωνικού διαλόγου και της κοινωνίας των πολιτών, και την υποστήριξη σε αυτά·
·Ποια θα πρέπει να είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός ευρωπαϊκού κανονισμού για τη δέουσα επιμέλεια και πώς ενισχύεται η πρόσβαση σε αποτελεσματικά μέσα αντιμετώπισης των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού·
·Πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες, λαμβάνοντας υπόψη τις προκλήσεις και τα οφέλη τους, και πώς μπορεί να συμβάλει στην ανθεκτικότητα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού απέναντι σε κρίσεις όπως η πανδημία COVID-19·
·Πώς μπορεί να συμβάλει στην κοινή εφαρμογή των Στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) και των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών (UNGP), συμπεριλαμβανομένων των ελάχιστων προτύπων στα εθνικά σχέδια δράσης των κρατών μελών (NAP)·
·Πώς μπορεί να ενισχυθεί η προαγωγή της αξιοπρεπούς εργασίας στις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού στην εμπορική πολιτική, διερευνώντας συγκεκριμένα μια βέλτιστη εφαρμογή των κεφαλαίων που αφορούν τη βιωσιμότητα στις συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών (ΣΕΣ).
2.2Η ΕΟΚΕ έχει ήδη συνεισφέρει σε αυτήν την κατεύθυνση. Το 2016, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υιοθετήσει μια «ολοκληρωμένη και φιλόδοξη στρατηγική για την προώθηση της αξιοπρεπούς εργασίας στις ΠΑΕ με όλες τις εσωτερικές (πρόσβαση στις δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ, επισήμανση κλπ.) και εξωτερικές πολιτικές της (εμπορική, αναπτυξιακή, πολιτική γειτονίας κλπ.). Πρότεινε να «συμπεριληφθούν τόσο νομοθετικά όσο και μη νομοθετικά μέτρα, βέλτιστες πρακτικές, οικονομικά κίνητρα, πρόσβαση στην κατάρτιση και δημιουργία ικανοτήτων για τον κοινωνικό διάλογο και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις»
.
2.3Το 2018, η ΕΟΚΕ παρότρυνε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να είναι πιο φιλόδοξη στην προσέγγισή της, ειδικότερα όσον αφορά την ενίσχυση της αποτελεσματικής εκτελεστότητας των δεσμεύσεων στα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη» και επισήμανε την επείγουσα ανάγκη επικύρωσης των θεμελιωδών συμβάσεων της ΔΟΕ πριν από τη σύναψη μιας εμπορικής συμφωνίας. Αναφορικά με την ενίσχυση των εργασιακών διατάξεων, συνιστάται ιδίως η εξέταση ίδρυσης μιας ανεξάρτητης γραμματείας εργασίας και ενός μηχανισμού υποβολής συλλογικών καταγγελιών.
2.4Το 2019, η ΕΟΚΕ κάλεσε όλα τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να υποστηρίξουν τη δεσμευτική συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών και να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις», συμφωνώντας στο απαραίτητο περιεχόμενο μιας δεσμευτικής συνθήκης
.
2.5Η νομική επιτροπή του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου ζήτησε πρόσφατα από την ΕΟΚΕ μια γνωμοδότηση σχετικά με την Εταιρική δέουσα επιμέλεια και την Εταιρική ευθύνη
. Ορισμένες αποφάσεις του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου καλούσαν για δεσμευτική νομοθεσία δέουσας επιμέλειας και άλλες πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
2.6Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τόνισε τη σημασία της αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη για τα θύματα παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με εφαρμογή της δέουσας επιμέλειας, αναγνωρίζοντας τον εταιρικό σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως «απαραίτητο για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την επίτευξη των ΣΒΑ». Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το υπεύθυνο επιχειρείν ενδέχεται τελικά να οδηγήσει σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα».
2.7Κατόπιν της παρουσίασης της μελέτης από τη Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών (DG JUST) τον Απρίλιο του 2020, ο Ευρωπαίος επίτροπος κ. Didier Reynders δεσμεύτηκε να προωθήσει μια δεσμευτική διατομεακή νομική πρωτοβουλία για τη δέουσα επιμέλεια όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, που θα καλύπτει τις αλυσίδες εφοδιασμού των εταιρειών, συμπεριλαμβανομένης της ευθύνης και των κυρώσεων και με βάση έναν συνολικό ορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που θα συμπεριλαμβάνει επίσης τα δικαιώματα των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων
.
3.Η επικρατούσα κατάσταση και ο αντίκτυπος της κρίσης της νόσου COVID-19 στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού
3.1Οι εργασίες των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού διαδραματίζουν έναν βασικό ρόλο στις οικονομικές δραστηριότητες σε όλο τον κόσμο και στο παγκόσμιο εμπόριο. Οι πολυεθνικές εταιρείες και οι αλυσίδες εφοδιασμού τους απασχολούν εκατοντάδες εκατομμύρια εργαζομένους και αυτά τα δίκτυα αποτελούν το 80% του παγκόσμιου εμπορίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΟΕ για το 2013, 453 εκατομμύρια ή περισσότερες από το ένα πέμπτο των θέσεων εργασίας συνδέονταν με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, μια αύξηση 53% την προηγούμενη δεκαετία. Οι τάσεις στην ψηφιακή τεχνολογία, το περιβάλλον και την κοινωνική διακυβέρνηση και τη βιωσιμότητα θα έχουν πολύπλευρη επίδραση στη διεθνή παραγωγή κατά την επόμενη δεκαετία μετασχηματισμών.
3.2Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού είναι σύνθετες, ποικιλόμορφες και κατακερματισμένες, με ορισμένες ΜΜΕ να έχουν περισσότερους από 100.000 απευθείας προμηθευτές. Δημιουργούν ευκαιρίες αλλά ενέχουν και κινδύνους. Έχουν συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την επιχειρηματικότητα, και μπορούν να συμβάλουν σε μια μετάβαση από την ανεπίσημη στην επίσημη οικονομία
, η οποία είναι ευνοϊκή στις αναπτυσσόμενες χώρες. Δεδομένου του αυξανόμενου όγκου του παγκόσμιου εμπορίου και της επένδυσης που λαμβάνει χώρα από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, καθώς επίσης της εξωτερικής ανάθεσης και του διασυνοριακού συντονισμού της παγκόσμιας παραγωγής από κορυφαίες επιχειρήσεις, οι επιχειρηματικές εργασίες έχουν σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο.
3.3Το μέγεθος των αλυσίδων εφοδιασμού και η διάρκεια της σχέσης με τους προμηθευτές είναι πολυδιάστατες επιχειρηματικές επιλογές που βασίζονται στις πιο ενδιαφέρουσες επιχειρηματικές σχέσεις, την εγγύτητα των αγορών των καταναλωτών, την εφοδιαστική, τις δεξιότητες κ.λπ. Ωστόσο, η συστηματική υπεργολαβική ανάθεση αποτελεί, επίσης, ένα υποπροϊόν του ανταγωνισμού και των παραγόντων οικονομικής ανάπτυξης σε ένα επιχειρηματικό μοντέλο όπου οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πολύ συχνά οργανώνονται με στόχο το χαμηλότερο κόστος. Επιπλέον, η αποδοτικότητα ως προς το κόστος εργασίας που αναζητούν οι εταιρείες δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε οφέλη για τις οικονομίες, τους εργαζομένους, τα ενδιαφερόμενα μέρη και την κοινωνία γενικότερα.
3.4Το ισχύον πλαίσιο για τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τα ανθρώπινα δικαιώματα απαρτίζεται κυρίως από μη δεσμευτικές νομικές πράξεις. Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως των εργατών και των συνδικαλιστικών ενώσεων, συνεχίζουν να παρατηρούνται στις εταιρικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων των πολυεθνικών, των αλυσίδων εφοδιασμού και των υπεργολάβων τους. Επιπλέον, είναι δύσκολη η ανίχνευση των αρνητικών συνεπειών τους. Συγκεκριμένα πλαίσια ευθύνης στις αλυσίδες υπεργολαβίας υπάρχουν ήδη στην ευρωπαϊκή νομοθεσία και έχουν εισαχθεί, για παράδειγμα, στη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις, την απόσπαση εργαζομένων και τη μετανάστευση.
3.5Η κρίση της νόσου COVID-19 έχει φέρει στο φως μια ανησυχητική κατάσταση αστάθειας και σημαντικούς κινδύνους που σχετίζονται με εξαιρετικά κατακερματισμένες και μη ποικιλόμορφες αλυσίδες εφοδιασμού και έχει αναδείξει την τρωτότητα των εργαζομένων που εργάζονται σε αυτές. Οι διαταραχές μεγάλης κλίμακας ανέδειξαν την ανάγκη ενίσχυσης της αξιοπιστίας και της ανθεκτικότητας των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού, ιδίως σε βασικές περιοχές και τομείς, τόσο στην εσωτερική αγορά της ΕΕ όσο και σε κυβερνήσεις τρίτων χωρών.
3.6Η ΕΟΚΕ προτείνει τη συλλογή ή την επεξεργασία περισσότερων δεδομένων σχετικά με τις τρωτές αλυσίδες εφοδιασμού, όσον αφορά τους κινδύνους από τις διαταραχές των οικονομικών δραστηριοτήτων και τον εντοπισμό παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ετήσια έκθεση για την εφαρμογή των ΣΕΣ θα μπορούσε να χρησιμεύει ως βάση τακτικής πληροφόρησης.
3.7Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ κ. Αντόνιο Γκουτέρες αναφέρθηκε στην πανδημία COVID-19 ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, η οποία μετατρέπεται σε οικονομική και κοινωνική κρίση και «ανθρωπιστική κρίση που μετασχηματίζεται γρήγορα σε κρίση ανθρωπίνων δικαιωμάτων». «Η κοινωνία των πολιτών αποκάλυψε την αποτυχία πολλών κυβερνήσεων να προστατέψουν τους πολίτες τους και πολλών επιχειρήσεων να σεβαστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες αρχές του ΟΗΕ. Οι εργαζόμενοι αναγκάζονται συχνά να εργάζονται χωρίς κατάλληλο εξοπλισμό προστασίας από τη μετάδοση της νόσου, δεν τους επιτρέπεται να λαμβάνουν αναρρωτική άδεια μετ’ αποδοχών όταν νοσούν ή πρέπει να τίθενται σε αυτοαπομόνωση και απολύονται χωρίς προειδοποίηση ή αποζημίωση». Μεταξύ άλλων, έχουν επισημανθεί κίνδυνοι σχετικοί με την ύπαρξη καταναγκαστικής εργασίας σε εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις αλυσίδες εφοδιασμού για την παραγωγή γαντιών και άλλων μέσων ατομικής προστασίας που πωλούνται στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ.
3.8Η ομάδα εργασίας των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αναγνώρισε σε μια σημαντική δήλωση την ανάγκη να ακολουθήσει ένα βιώσιμο ανθρωποκεντρικό μονοπάτι» στη μάχη κατά της νόσου COVID-19. Δεν «πρέπει να καταλήγει σε χαμηλότερα πρότυπα –ή ακόμη και να χρησιμοποιείται προσχηματικά από τις κυβερνήσεις και τους επιχειρηματικούς παράγοντες για την καταστρατήγηση των διεθνών δεσμεύσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα». Η επίτευξη αληθινής προόδου στην εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών θα «μας προετοιμάσει καλύτερα για την επόμενη κρίση, ειδικότερα αν στρέψουμε τη συλλογική προσοχή μας στην κλιματική κρίση και σε άλλες προκλήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα που απορρέουν από αδικίες και αυξανόμενες ανισότητες»
.
3.9Η ΕΟΚΕ κάλεσε για αναζωογόνηση των εμπορικών ροών που θα βασιστεί σε ισχυρές δεσμεύσεις όσον αφορά τα κοινωνικά και εργασιακά πρότυπα και την αποτελεσματική επιβολή τους. Η διαταραχή των διαδικασιών εφοδιασμού και παραγωγής έχει καταδείξει τη σημασία θέσπισης και αποτελεσματικής επιβολής μέτρων για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, καθώς και της διατήρησης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων για τον εφοδιασμό με αγαθά και υπηρεσίες παγκοσμίως. Η επικύρωση, η εφαρμογή και η επιβολή των βασικών συμβάσεων της ΔΟΕ σχετικά με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων συνιστούν έναν σημαντικό τρόπο εξασφάλισης ασφαλών και αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, μαζί με όλες τις βασικές και επικαιροποιημένες συμβάσεις της ΔΟΕ.
4.Αφετηρία: Κύριες υφιστάμενες διεθνείς νομικές πράξεις και ορισμοί
4.1Υπάρχουν αρκετές διεθνείς νομικές πράξεις που αφορούν τις πολυεθνικές αλυσίδες εφοδιασμού. Παρέχουν ορισμούς για την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, τους μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας και τις υποχρεώσεις των εταιρειών ως προς τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, καθώς και τους ρόλους, τις υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις των κρατών για τη διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της αποτελεσματικής πρόληψης, των ελέγχων, των μέσων επανόρθωσης και των κυρώσεων.
4.217 Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) απαρτίζουν τον πυρήνα της ατζέντας των Ηνωμένων Εθνών του 2030 για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η οργάνωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα, είναι θεμελιώδεις για την προαγωγή και την επίτευξη των στόχων της, όπως η «βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και η παραγωγική απασχόληση (Στόχος 8), η δημιουργία βιώσιμων βιομηχανιών χωρίς αποκλεισμούς (Στόχος 9), η μείωση των ανισοτήτων (Στόχος 10), η διασφάλιση βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης (Στόχος 12) και η ενίσχυση των συνεργασιών για τη βιώσιμη ανάπτυξη (Στόχος 17)». Οι ΣΒΑ 9 και 12 εστιάζουν συγκεκριμένα στις αλυσίδες εφοδιασμού ενώ ο ΣΒΑ 17 στην εταιρική συμπεριφορά.
4.3Οι κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών του 2011 επισημαίνουν την «ευθύνη των κρατών για την προστασία από την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην επικράτειά τους» και την «εισαγωγή και επιβολή μέτρων που υποχρεώνουν τις επιχειρήσεις να σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα στις δραστηριότητές τους». Οι εταιρείες υποχρεούνται «να προλαμβάνουν τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις αλυσίδες εφοδιασμού και τις επιχειρηματικές σχέσεις τους» και να εφαρμόζουν μια «διαδικασία δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα για τον προσδιορισμό, την πρόληψη, τον μετριασμό και την αιτιολόγηση της αντιμετώπισης των αρνητικών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα», καθώς και να επιτρέπουν «την αποκατάσταση τυχόν αρνητικών επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα που προκαλούν ή στις οποίες συμβάλλουν». Επισημαίνουν τον ρόλο των δημόσιων συμβάσεων στην προαγωγή του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δυνατότητας υπεύθυνης αποδέσμευσης ως ύστατη λύση ως κλειδί στη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού.
4.4Ορισμένες νομικές πράξεις και πρωτοβουλίες της ΔΟΕ αφορούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και την αξιοπρεπή εργασία, καθώς και τις ευθύνες των κρατών μελών και των εταιρειών. Η έννοια της αξιοπρεπούς εργασίας, σύμφωνα με τη ΔΟΕ, καλύπτει τέσσερις στρατηγικούς στόχους:
·προώθηση της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της ανάπτυξης δεξιοτήτων και του βιώσιμου βιοπορισμού·
·διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων, ιδίως των μειονεκτούντων και φτωχών εργαζομένων·
·διεύρυνση της κοινωνικής προστασίας σε άντρες και γυναίκες προκειμένου να παρέχεται ικανή αποζημίωση σε περίπτωση απώλειας ή μείωσης του εισοδήματος, καθώς και πρόσβαση σε επαρκή υγειονομική περίθαλψη·
·προώθηση του κοινωνικού διαλόγου μέσω της συμμετοχής ισχυρών και ανεξάρτητων εργατικών και εργοδοτικών οργανώσεων.
4.5Η Απόφαση της ΔΟΕ του 2016 σχετικά με την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού εστιάζει στον ρόλο των κυβερνήσεων να απαιτούν από τις εταιρείες την εφαρμογή των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας στις αλυσίδες εφοδιασμού τους, να διασφαλίζουν τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προαγωγή της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένου μέσω των πολιτικών δημοσίων συμβάσεων.
4.6Με βάση τις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τη διαδικασία δέουσας επιμέλειάς τους, η Τριμερής διακήρυξη αρχών της ΔΟΕ σχετικά με τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και την κοινωνική πολιτική διασαφηνίζει ότι «αυτή η διαδικασία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον κεντρικό ρόλο της ελευθερίας του συνεταιρίζεσθαι και των συλλογικών διαπραγματεύσεων, καθώς και των εργασιακών σχέσεων και του κοινωνικού διαλόγου σαν συνεχή διαδικασία».
4.7Ως υποχρεωτικές για τα κράτη μέλη του, οι κατευθυντήριες γραμμές του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις προβλέπουν λεπτομερείς οδηγίες για υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά και συνιστούν τη δέουσα επιμέλεια βάσει κινδύνου, ενώ απαιτούν από τα κράτη τη δημιουργία εθνικών σημείων επαφής (ΕΣΕ) με στόχο την προώθηση της προσήλωσης στις κατευθυντήριες γραμμές, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης της ευαισθητοποίησης και της υποβολής καταγγελιών σε περίπτωση παραβίασής τους. Η ΕΟΚΕ κάλεσε προηγουμένως τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι τα ΕΣΕ είναι «ανεξάρτητα και δομημένα έτσι ώστε να εμπλέκουν τους κοινωνικούς εταίρους ως μέλη των ΕΣΕ ή της επιτροπής εποπτείας των ΕΣΕ. Θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλη εκπαίδευση, στελέχωση και χρηματοδότηση.
5.Εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τις ευρωπαϊκές εταιρείες
5.1Πολλές εταιρείες έχουν δεσμευτεί και συμμετέχουν σε μεμονωμένες πρωτοβουλίες που οδήγησαν σε αλλαγή συμπεριφοράς με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Στις κλαδικές πρωτοβουλίες συμπεριλαμβάνονται οι amfori, Together for Sustainability, Chemie³ και Bettercoal. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες τυγχάνουν καλής φήμης εκτός Ευρώπης όσον αφορά τις δεσμεύσεις και τη συνεισφορά τους στη βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της τοπικής παρουσίας τους. Ωστόσο, αυτά τα εθελοντικά μέτρα δεν έχουν επιφέρει την απαιτούμενη πλήρη αλλαγή συμπεριφοράς
.
5.2Μια πρόσφατη μελέτη της Γενικής Διεύθυνσης Δικαιοσύνης και Καταναλωτών παρουσιάζει μια αποτελεσματική και περιεκτική ανάλυση της επικρατούσας κατάστασης, όπου «μόλις πάνω από το ένα τρίτο των επιχειρήσεων που έλαβαν μέρος» δήλωσε ότι ανέλαβε υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον περιβαλλοντικό αντίκτυπο, η πλειονότητα των οποίων αφορά μόνο τους απευθείας προμηθευτές. Επισημαίνει την ανάγκη για μια ευρωπαϊκή διατομεακή δεσμευτική νομοθεσία σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά. Η τρέχουσα κρίση ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη στήριξη για δράση.
5.3Λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές εμπειρίες στην εφαρμογή αποτελεσματικών και φιλόδοξων πολιτικών για τη δέουσα επιμέλεια, συχνά βάσει συμφωνιών που συνάπτονται με συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα επωφελούνταν πράγματι από την εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού και από τον θεμιτό ανταγωνισμό, σύμφωνα με τα κοινά ελάχιστα πρότυπα που ισχύουν επίσης για εταιρείες που έχουν ιδρυθεί σε τρίτες χώρες και δραστηριοποιούνται στην ΕΕ. Η καλή φήμη του «σήματος ΕΕ» στο επιχειρείν βασίζεται επίσης στα υψηλά πρότυπα του κανονιστικού περιβάλλοντός της.
5.4Υπάρχουν διάφοροι νόμοι της ΕΕ σχετικοί με τη διαχείριση των αλυσίδων εφοδιασμού και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αξιοπρεπή εργασία, συγκεκριμένα η οδηγία για τη δημοσιοποίηση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών
2014/95/ΕΕ
για αναφορά από τις μεγαλύτερες εταιρείες δημόσιου συμφέροντος σχετικά με τον αντίκτυπο και τους κινδύνους των δραστηριοτήτων τους, καθώς και οι πολιτικές τους, εάν υπάρχουν, για τη μείωσή τους, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας. Αναφορικά με συγκεκριμένους τομείς, ο κανονισμός για την ξυλεία
995/2010/ΕΕ
και ο κανονισμός για τα ορυκτά από ζώνες συγκρούσεων
2017/821/ΕΕ
καθιέρωσαν τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας για τις αλυσίδες εφοδιασμού των εταιρειών.
5.5Επίσης, πολλές εθνικές νομοθεσίες έχουν εισαγάγει πρόσφατα τη δέουσα επιμέλεια, όπως ο γαλλικός νόμος σχετικά με την υποχρέωση επαγρύπνησης των επιχειρήσεων
. Παρέχει ένα φιλόδοξο εθνικό νομικό πλαίσιο, το οποίο υποχρεώνει τις μεγάλες εταιρείες να καθορίζουν, να δημοσιεύουν και να εφαρμόζουν ένα σχέδιο επαγρύπνησης, ώστε να εντοπίζουν και να προλαμβάνουν τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον αρνητικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο στις δραστηριότητές τους, στις δραστηριότητες των εταιρειών που ελέγχουν άμεσα ή έμμεσα και στις δραστηριότητες των υπεργολάβων και των προμηθευτών με τους οποίους διατηρούν μια «εδραιωμένη επιχειρηματική σχέση». Περιλαμβάνει ένα πλαίσιο ευθυνών που δεσμεύει τις εταιρείες να λογοδοτούν όταν η αθέτηση των υποχρεώσεών τους για δέουσα επιμέλεια έχουν ως αποτέλεσμα βλάβη ή παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
5.6Το ήδη υπάρχον κατακερματισμένο νομικό πλαίσιο επιδρά αρνητικά στις επιχειρήσεις που πρέπει να συμμορφωθούν με διάφορες δέσμες κανόνων. Πλήττονται από τον αθέμιτο ανταγωνισμό, τη ανασφάλεια δικαίου και το διοικητικό κόστος, τα οποία θα έπρεπε να αποφεύγονται. Συνεπώς, ένας όλο και μεγαλύτερος αριθμός επιχειρήσεων και επενδυτών καλεί για τη δημιουργία υποχρεωτικών νομικών πράξεων για τη δέουσα επιμέλεια.
5.7Επιπροσθέτως, η επικρατούσα κατάσταση δεν ανταμείβει τις υπεύθυνες εταιρείες, λόγω έλλειψης κοινών ελάχιστων απαιτήσεων, συγκρίσιμων διαδικασιών, κατάλληλων κινήτρων από τις δημόσιες αρχές, αποτελεσματικής επιβολής των υφιστάμενων κανόνων και ευαισθητοποίησης μεταξύ επενδυτών, ενδιαφερομένων μερών και καταναλωτών.
6.Ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρεπή εργασία στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού
6.1Δημιουργία ενός αποτελεσματικού ρυθμιστικού πλαισίου
6.1.1Η αξιοπρεπής εργασία, ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βιωσιμότητας στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας και εφοδιασμού βρίσκονται σε υψηλή θέση στο θεματολόγιο των πολιτικών των παγκόσμιων, ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών, και αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σπουδαιότητα για την επιχειρηματική κοινότητα. Ωστόσο, χρειάζεται επειγόντως ένα πιο αποτελεσματικό και συνεπές ρυθμιστικό πλαίσιο για την επίτευξη αυτών των στόχων και την προαγωγή των παγκόσμιων και ευρωπαϊκών κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων, του θεμιτού ανταγωνισμού μεταξύ οικονομικών φορέων και τη στήριξη των ευρωπαϊκών οικονομικών δραστηριοτήτων.
6.1.2Η αξιοποίηση πρωτοβουλιών που έχουν ήδη αναληφθεί από πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες και η επιβεβαίωση της παγκόσμιας ηγετικής θέσης τους σε αυτόν τον τομέα, είναι ύψιστης σημασίας για τη δημιουργία μιας φιλόδοξης, περιεκτικής και εγκάρσιας στρατηγικής που θα συνδέει αποτελεσματικά τις πρωτοβουλίες και θα γεφυρώνει τα κενά που εντοπίζονται. «Τα εθελοντικά και τα δεσμευτικά μέτρα δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται».
6.1.3Πρέπει να σχεδιαστεί ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης ως γενικό πλαίσιο για νομοθετικές και μη νομοθετικές πρωτοβουλίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την αξιοπρεπή εργασία και τη βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Πρέπει να αναγνωρίζει τους θεμελιώδεις, διαφορετικούς και συμπληρωματικούς ρόλους των διαφόρων δρώντων σε αυτόν τον τομέα, ιδίως των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, των κρατών μελών, των διεθνών φορέων, των εταιρειών, των κοινωνικών εταίρων και των ενδιαφερόμενων κύκλων συμφερόντων. Για να διασφαλιστεί η επιτυχία του, όλοι οι δρώντες πρέπει να εμπλέκονται πλήρως στην επίτευξη των στόχων του σχεδίου δράσης που πρέπει να αναπτυχθεί στη βάση του κοινωνικού διάλογου και μιας προσέγγισης πολλαπλών ενδιαφερόμενων μερών.
6.1.4Οι κύριοι στόχοι πρέπει να είναι η προώθηση της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς, η διασφάλιση του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων της ΕΕ στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και τις αλυσίδες εφοδιασμού, η υποστήριξη των επιχειρήσεων και των ΜΜΕ στην υιοθέτηση μιας προσέγγισης υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς και η διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις. Μια προληπτική προσέγγιση υποχρεωτικής δέουσας επιμέλειας πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα λιγότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Όλες οι εταιρείες πρέπει να τηρούν τις ίδιες βασικές δέσμες κανόνων και αυτό επιτρέπει συγκρίσιμες διαδικασίες για τους καταναλωτές.
6.1.5Ένας ευρύς ορισμός πρέπει να καλύπτει τα ανθρώπινα δικαιώματα, να συμπεριλαμβάνει τα δικαιώματα των εργαζομένων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων και να αξιοποιεί το εύρος των διεθνών νομικών πράξεων, ιδίως των συμβάσεων της ΔΟΕ. Τα δικαιώματα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και το δικαίωμα στις συλλογικές διαπραγματεύσεις και τη συλλογική δράση, την πληροφόρηση, τη διαβούλευση και τη συμμετοχή, τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, τους δίκαιους μισθούς, την κάλυψη κοινωνικής ασφάλισης. Στη μάχη κατά της παιδικής εργασίας και της καταναγκαστικής εργασίας, η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περί «μηδενικής ανοχής στην παιδική εργασία» πρέπει να συνοδεύεται από αποτελεσματικές και φιλόδοξες δράσεις. Το σχέδιο δράσης πρέπει να καλύπτει επίσης την ευρύτερη υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, ιδίως τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τη διοίκηση των επιχειρήσεων, την καταπολέμηση της διαφθοράς, τη δίκαιη φορολογική πολιτική και τη φορολογική διαφάνεια. Για τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για τις βιώσιμες αλυσίδες εφοδιασμού, είναι σημαντική η εφαρμογή συγκεκριμένων μέτρων σε τοπικό επίπεδο, όπου οι εταιρείες πρέπει να συνεκτιμούν την τοπική νομοθεσία και τις συμφωνίες κατά τη δραστηριοποίησή τους εκτός της ΕΕ. Οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν τη σημασία της επιβολής των εργασιακών κανόνων, ιδίως μέσω επιθεωρήσεων, και πρέπει να διαδραματίσουν τον δικό τους ρόλο σε εθνικό και τοπικό επίπεδο.
6.1.6Βασικό στοιχείο αποτελεί ο συντονισμός σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Τα εθνικά σχέδια δράσης που πρόκειται να αναπτυχθούν σε συνεργασία με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους και την κοινωνία των πολιτών, πρέπει να συνδέονται στενά με τα ΕΣΕ για την εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών και να αναγνωρίζουν τον ρόλο των οδηγιών του ΟΟΣΑ και των ΕΣΕ, τα οποία πρέπει να είναι «ανεξάρτητα και δομημένα έτσι ώστε να εμπλέκουν τους κοινωνικούς εταίρους ως μέλη των ΕΣΕ ή της επιτροπής εποπτείας των ΕΣΕ. Θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλη εκπαίδευση, στελέχωση και χρηματοδότηση. Το ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης μπορεί επίσης να περιλαμβάνει τα ελάχιστα πρότυπα σε διαφορετικούς τομείς για να διασφαλίζεται η πλήρης και αποτελεσματική εθνική εφαρμογή των σχετικών διεθνών νομικών πράξεων. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι απαραίτητη η συνοχή και ο συντονισμός ανάμεσα στους διαφορετικούς τομείς πολιτικών και αρμόδιων γενικών διευθύνσεων, ιδίως στη Δικαιοσύνη, την Οικονομία, το Εμπόριο ή την Απασχόληση και την ΕΥΕΔ.
6.2Πλαισίωση μιας δεσμευτικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη δέουσα επιμέλεια
6.2.1Η ΕΟΚΕ επικροτεί το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολουθεί τη σύστασή της
να προτείνει μια νομοθεσία της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα και καλεί για ένα Ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης που θα έχει στην πρώτη γραμμή μια δεσμευτική διατομεακή νομοθετική πρωτοβουλία δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα της μελέτης που ανέθεσε η Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών και σύμφωνα με τη δέσμευση του Ευρωπαίου επιτρόπου Reynders.
6.2.2Προκειμένου να αποφευχθεί ο αθέμιτος ανταγωνισμός και οι άνισοι όροι ανταγωνισμού, πρέπει να καλύπτει όλες τις εταιρείες που έχουν ιδρυθεί ή δραστηριοποιούνται στην ΕΕ και τις δραστηριότητές τους, συμπεριλαμβανομένων όλων των αλυσίδων εφοδιασμού και υπεργολαβίας, καθώς και του δημόσιου τομέα, και να ανταποκρίνεται στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς που ισχύουν για τις ΜΜΕ. Αυτό ακολουθεί την προσέγγιση των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών για κάλυψη «όλων των επιχειρήσεων ανεξαρτήτως μεγέθους, τομέα, πλαισίου λειτουργίας, ιδιοκτησίας και διάρθρωσης»
. Οι εταιρείες πρέπει να τηρούν τα υψηλά πρότυπα υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς που καλύπτουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις, την εταιρική διακυβέρνηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τη φορολογική ισότητα.
6.2.3Με βάση τα κύρια βήματα των διαδικασιών δέουσας επιμέλειας που αναγνωρίζονται από τις σχετικές νομικές πράξεις των Ηνωμένων Εθνών, της ΔΟΕ και του ΟΟΣΑ, οι εταιρείες πρέπει να χαρτογραφήσουν και να αξιολογήσουν τις πραγματικές και τις πιθανές αρνητικές συνέπειες, να δράσουν ανάλογα με τα ευρήματα (διακόπτοντας εργασίες που προκαλούν αρνητικές επιπτώσεις), να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν ένα σχέδιο δέουσας επιμέλειας για την πρόληψη τυχόν πιθανών κινδύνων και της επέλευσης του αρνητικού αντίκτυπου, να καθιερώσουν έναν μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης, να επαληθεύσουν και να παρακολουθήσουν αποτελεσματικά και με διαφάνεια την εφαρμογή των σχεδίων δέουσας επιμέλειας και να συντάξουν αναφορά για την εφαρμογή του. Η διαδικασία δέουσας επιμέλειας μέσω της οποίας ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους πρέπει να είναι αναλογική προς τη σοβαρότητα των πιθανών επιπτώσεων και του πλαισίου λειτουργίας τους.
6.2.4Η νομική πράξη πρέπει να βασίζεται σε μια προληπτική προσέγγιση αλλά ταυτόχρονα να διασφαλίζει αποτελεσματικά διορθωτικά μέτρα και πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τα θύματα και τους εκπροσώπους τους, συμπεριλαμβανομένων των συνδικαλιστικών οργανώσεων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κομβικό ρόλο διαδραματίζει η δημόσια παρακολούθηση των εταιρικών υποχρεώσεων και των νομικών συνεπειών σε περίπτωση που δεν τηρούνται. Τα ειδικά χαρακτηριστικά της, μεταξύ των οποίων η εταιρική ευθύνη, θα ακολουθούνται από ειδική γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ. Ωστόσο, οποιαδήποτε πρωτοβουλία της ΕΕ σε αυτόν τον τομέα δεν πρέπει να επηρεάζει ή να περιορίζει τους κοινούς μηχανισμούς και ορισμένους μηχανισμούς ευθυνών ή άλλα πλαίσια ευθυνών σε διεθνές, ευρωπαϊκό ή εθνικό επίπεδο.
6.3Ο βασικός ρόλος των κοινωνικών εταίρων και της κοινωνίας των πολιτών
6.3.1Οι κοινωνικός διάλογος πρέπει να διαδραματίζει βασικό ρόλο για τη δέουσα επιμέλεια και την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά, διασφαλίζοντας τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις δραστηριότητες των εταιρειών και τις αλυσίδες εφοδιασμού και υπεργολαβίας. Όλα τα σχέδια δράσης και οι νομοθετικές πρωτοβουλίες πρέπει να βασίζονται στην αξία του και στην αξία των συλλογικών διαπραγματεύσεων και να διασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων των εργαζομένων στην πληροφόρηση και τη διαβούλευση. Δυστυχώς, αυτά τα στοιχεία δεν αναφέρονται στη μελέτη της Γενικής Διεύθυνσης Δικαιοσύνης και Καταναλωτών.
6.3.2Οι εταιρείες και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις μπορούν να διαπραγματεύονται, στο αντίστοιχο επίπεδο, τις συμφωνίες για τον καθορισμό της συγκεκριμένης εφαρμογής των υποχρεώσεων που περιλαμβάνονται στην οδηγία. Αυτό υπογραμμίζει την καλή πρακτική και τη θετική συνεισφορά ορισμένων ισχυουσών συμφωνιών στις διαδικασίες δέουσας επιμέλειας. Επιπλέον, πρέπει να πραγματοποιηθεί ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων για τον ορισμό του σχεδίου δέουσας επιμέλειας και της εφαρμογής του.
6.3.3Ο ευρωπαϊκός διακλαδικός και κλαδικός κοινωνικός διάλογος πρέπει να συμβάλει στη βελτίωση αυτών των τομέων, συμπεριλαμβανομένων κοινών πρωτοβουλιών και έργων, οδηγιών, δημιουργίας ικανοτήτων, συμφωνιών.
6.3.4Η προηγούμενη εμπειρία έχει δείξει πώς οι πρωτοβουλίες που βασίζονται στον κοινωνικό διάλογο μπορούν να επιφέρουν σημαντική πρόοδο σε όρους αξιοπρεπούς εργασίας στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Η Συμφωνία σχετικά με την πυρασφάλεια και την ασφάλεια των κτιρίων στο Μπανγκλαντές υπογράφτηκε τον Μάιο του 2013 ως νομικά δεσμευτική συμφωνία ανάμεσα σε πάνω από διακόσιες κυρίως ευρωπαϊκές μάρκες ρούχων και καταστήματα λιανικής πώλησης και δύο παγκόσμιες συνδικαλιστικές οργανώσεις, την IndustriALL και τη UNI Global Union, καθώς και ορισμένες τοπικές συνδικαλιστικές οργανώσεις και υπογράφοντες μάρτυρες.
6.3.5Επιπλέον, το σχέδιο δράσης πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για την περαιτέρω ευαισθητοποίηση των καταναλωτών και των επενδυτών σχετικά με τη σημασία των κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων των εταιρειών, την προώθηση νομικών πράξεων που επιτρέπουν τη συγκρισιμότητα των επιδόσεων των εταιρειών και τον βέλτιστο προσδιορισμό εκείνων που προωθούν αποτελεσματικές στρατηγικές υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς. Όλες οι πρωτοβουλίες πρέπει να βασίζονται στη συμμετοχή των συναρμοδίων, όπως οι κοινωνικοί εταίροι και οι ΜΚΟ, οι οποίοι μπορούν να δρουν ως φορείς διάδοσης της ενημέρωσης και να συμβάλλουν στην ενίσχυση της ευαισθητοποίησης ως προς τις θετικές και αρνητικές συμπεριφορές.
6.4Συμπληρωματικά μέτρα για ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης
6.4.1Αναθεώρηση της οδηγίας για τη δημοσίευση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών. Υποστήριξη μιας φιλόδοξης αναθεώρησης που περιλαμβάνει όλες τις εταιρείες στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής το οποίο ανταποκρίνεται επίσης στις συγκεκριμένες ανάγκες και τους περιορισμούς που ισχύουν για τις ΜΜΕ. Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής πρέπει να καθοριστεί καλύτερα για τη δημοσίευση μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών, ώστε να είναι περιεκτικό, συγκρίσιμο και αποτελεσματικό. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αναφορά αποτελεί βασικό στοιχείο στους μηχανισμούς δέουσας επιμέλειας, πρέπει να συνάδει με την αντίστοιχη νομική πρωτοβουλία και να περιλαμβάνει συγκεκριμένους βασικούς δείκτες απόδοσης και στόχους (π.χ. με βάση τη Συμφωνία του Παρισιού και τους ΣΒΑ), καθώς επίσης πρέπει να βασίζεται στις κατευθυντήριες αρχές των Ηνωμένων Εθνών και άλλες σχετικές διεθνείς νομικές πράξεις.
6.4.2Καθήκοντα διοικητικού συμβουλίου, βιώσιμη εταιρική διακυβέρνηση και εταιρικό δίκαιο. Υποστήριξη νομοθετικών μέτρων σχετικά με τα καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου σε επίπεδο ΕΕ, ώστε να ενεργεί προς το συμφέρον όλων των ενδιαφερόμενων παραγόντων και για τις δραστηριότητες των εταιρειών ώστε να συμβάλλουν στην επίτευξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων. Επιπλέον, αναγνώριση άλλων νομοθετικών και μη νομοθετικών μέτρων για την προώθηση πιο βιώσιμης, προοδευτικής και μακροπρόθεσμης εταιρικής διακυβέρνησης και εταιρικού δικαίου.
6.4.3Δημόσια χρηματοδότηση και δημόσια στήριξη. Πρόταση συγκεκριμένων προϋποθέσεων και θετικών κινήτρων που συνδέονται με τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των στόχων για αξιοπρεπή εργασία και βιωσιμότητα στις δραστηριότητες των εταιρειών και των αλυσίδων εφοδιασμού για την πρόσβαση σε δημόσια και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και στήριξη, συγκεκριμένα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών και εθνικών σχεδίων οικονομικής ανάκαμψης λόγω της κρίσης COVID-19.
6.4.4Δημόσιες συμβάσεις. Διασφάλιση της πλήρους εφαρμογής και επιβολής της κοινωνικής ρήτρας στις οδηγίες για τις δημόσιες συμβάσεις από τα κράτη μέλη και προώθηση προτάσεων για τις διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων για την αποτελεσματική στήριξη και την προώθηση της αποτελεσματικής δέουσας επιμέλειας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και της υπεύθυνης επιχειρηματικής συμπεριφοράς στις εργασίες και τις αλυσίδες εφοδιασμού τους, καθώς και της αξιοπρεπούς εργασίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί, μεταξύ άλλων, μέσω μιας αναθεώρησης των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις, της δημιουργίας ικανοτήτων για τις αναθέτουσες αρχές και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών, συμπεριλαμβανομένης της προώθησής τους μέσω των ΣΕΣ.
6.4.5Κίνητρα. Πρόταση πρωτοβουλιών για την παροχή υποστήριξης στις εταιρείες που υπερβαίνουν τις νομικές υποχρεώσεις αναφορικά με την υπεύθυνη επιχειρηματική συμπεριφορά και τον θετικό περιβαλλοντικό και κοινωνικό αντίκτυπο. Αυτές περιλαμβάνουν, ενδεικτικά, πρωτοβουλίες υποστήριξης για την ανάπτυξη ειδικών πολιτικών και νομικών πράξεων, προώθησης δικτύων βιώσιμων εταιρειών, δημιουργίας ικανοτήτων για κοινωνικούς εταίρους.
6.4.6Συνέργεια με το θεματολόγιο του διεθνούς εμπορίου και των επενδύσεων. Οι ξένοι επενδυτές θα υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τη δέουσα επιμέλεια προτού ωφεληθούν από την κάλυψη μιας διεθνούς επενδυτικής συμφωνίας. Ομοίως, οι συμβαλλόμενοι μιας ΣΕΣ θα πρέπει να εγγυώνται ότι οι εταιρείες με έδρα στην επικράτειά τους συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας. Ο Καναδάς, για παράδειγμα, ενίσχυσε τη στρατηγική του για την εταιρική κοινωνική ευθύνη, με ιδιαίτερη έμφαση στη συμπεριφορά των καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, και προέβη στη σύσταση πολυμερούς οργάνου παροχής συμβουλών. Τον Απρίλιο του 2019 διορίστηκε ο πρώτος Καναδός διαμεσολαβητής για υπεύθυνες επιχειρήσεις, ο οποίος επιφορτίστηκε με τον έλεγχο και τη δημοσιοποίηση εικαζόμενων παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που προκύπτουν από τις δραστηριότητες καναδικών εταιρειών στο εξωτερικό, στους τομείς της εξόρυξης, του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ένδυσης, καθώς και με τη διατύπωση συστάσεων σχετικά με εμπορικά μέτρα για τις εταιρείες.
6.4.7Το σχέδιο δράσης πρέπει να επικεντρώνεται σε ένα μεγαλύτερο εύρος στοιχείων, ιδίως στη φορολογική διαφάνεια, την υποβολή εκθέσεων ανά χώρα, τη θεμιτή φορολογική συμπεριφορά, τη βιώσιμη χρηματοδότηση και τις υποχρεώσεις των επενδυτών. Ο κανονισμός σχετικά με τα ορυκτά από περιοχές συγκρούσεων και ο κανονισμός για την ξυλεία μπορούν να αξιολογηθούν ενόψει της αναγκαιότητας αναθεώρησης ή ενίσχυσής τους.
7.Εμπόριο με στόχο την επίτευξη αξιοπρεπούς εργασίας και αποτελεσματικής επιβολής
7.1Το εμπόριο συνιστά ένα σημαντικό εγκάρσιο στοιχείο στην εφαρμογή των στόχων ενός ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης, καθώς το συνδέει με τρίτες χώρες και με μια πολυμερή οπτική γωνία. Η νέα αναθεώρηση της εμπορικής στρατηγικής της ΕΕ πρέπει επειγόντως να αντανακλά αυτήν την προσέγγιση. Η ΕΕ διαθέτει το μεγαλύτερο εμπορικό δίκτυο στον κόσμο, παρέχοντας στις διμερείς εμπορικές συμφωνίες ένα ιδιαίτερα σημαντικό πλεονέκτημα που πρέπει να χρησιμοποιείται αποτελεσματικά πριν από τη σύναψή τους και σε όλη τη διάρκεια εφαρμογής και επιβολής τους.
7.2Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΕΕ και Βιετνάμ ανέδειξαν την πρόοδο που μπορεί να πετύχει η ΕΕ στη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών κατά τη συνεργασία με μια χώρα εταίρο. Ωστόσο, αρκετά χρόνια μετά τη σύναψη των ΣΕΣ, παρατηρείται ακόμη μια έλλειψη προόδου σε συμμόρφωση με τις δεσμεύσεις για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε ορισμένες χώρες εταίρους, ιδίως κατά τη μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ ΕΕ και Κορέας για τα εργασιακά δικαιώματα σχετικά με τη μη επικύρωση των θεμελιωδών και επικαιροποιημένων συμβάσεων της ΔΟΕ. Αυτό αποδεικνύει ότι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα για τη διασφάλιση των βασικών επικυρώσεων της ΔΟΕ παραμένει κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και πριν από τη σύναψή τους· συνεπώς, αυτό θα μπορούσε να πραγματωθεί στην υπογεγραμμένη συμφωνία.
7.3Το εμπόριο δεν αποτελεί κινητήριο μοχλό για την κλιματική πολιτική αλλά μπορεί να γίνει καταλυτικός παράγοντας. Η συμφωνία του Παρισιού έχει μετατραπεί σε «ουσιώδες στοιχείο» για όλες τις μελλοντικές συνολικές εμπορικές συμφωνίες, γεγονός που σημαίνει ότι αναστέλλονται σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, και αυτό είναι ένα θετικό βήμα που πρέπει να επεκταθεί ώστε να καλύπτει τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες Συμβάσεις της ΔΟΕ που επικυρώνονται από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Ως ο αναγνωρισμένος φορέας σε διεθνές επίπεδο, η ΔΟΕ θα πρέπει να εμπλακεί στην εποπτεία της εφαρμογής των συμβάσεών της στο πλαίσιο των ΣΕΣ.
7.4Η ΕΟΚΕ έχει προτείνει, κατά το παρελθόν, να συμπεριληφθεί μια ειδική ρήτρα για την προώθησή των ΣΒΑ σε όλες τις μελλοντικές εντολές για τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη και για τη μεταρρύθμιση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), ώστε να θεσπίσει κανόνες που θα διασφαλίζουν ότι οι χώρες σέβονται και εφαρμόζουν τους ΣΒΑ. Εν προκειμένω, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα πρέπει να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους για την άσκηση επιρροής και την ανάληψη δράσης στο σύνολο των διαφόρων οργάνων του ΠΟΕ, ιδίως όσον αφορά τα νέα πεδία όπως το εμπόριο και η αξιοπρεπής εργασία.
7.5Τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη αποτελούν ένα όλο και πιο σημαντικό μέρος σε όλες τις ΣΕΣ νέας γενιάς της ΕΕ αλλά η αποτελεσματική επιβολή και η εκτελεστότητα πρέπει να αποτελέσουν τώρα βασικό παράγοντα στην υλοποίηση αυτών των δεσμεύσεων και, ειδικότερα, να διασφαλίσουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις της ΕΕ στο εξωτερικό. Ο αντίκτυπος των συστάσεων των εσωτερικών συμβουλευτικών ομάδων στη διερεύνηση περιπτώσεων μη τήρησης δεσμεύσεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης, χρήζει σημαντικής ενίσχυσης.
7.6Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει, επιπλέον, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναζητήσει νέες προσεγγίσεις για τη διευθέτηση των εργασιακών διαφορών που θα επιτρέπουν σε μια διεθνή ειδική ομάδα επίλυσης διαφορών να επιβάλλει μέτρα επανόρθωσης για τις μονάδες που δεν συμμορφώνονται. Μια γρήγορη διαδικασία χρησιμοποιείται ήδη για τα μέτρα αντιντάμπινγκ της ΕΕ και μπορεί να επεκταθεί και στο κοινωνικό ντάμπινγκ. Σύμφωνα με το γαλλικό και το ολλανδικό ανεπίσημο έγγραφο, η ΕΟΚΕ προτείνει γενικώς για την αποτελεσματική εφαρμογή των διατάξεων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης να συνδέονται με τη σταδιακή εφαρμογή της μείωσης τιμολογίου.
7.7Η ΕΟΚΕ ζητεί την αναμόρφωση του τρέχοντος μηχανισμού της ομάδας ειδημόνων στα του εμπορίου και της βιώσιμης ανάπτυξης, στο πλαίσιο του οποίου δικηγόροι εξειδικευμένοι στο εμπορικό δίκαιο, αλλά και εμπειρογνώμονες σε θέματα εργασίας, κλίματος ή ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θα μπορούσαν να διερευνούν τις καταγγελίες που υποβάλλονται βάσει των κεφαλαίων για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Σε περίπτωση που οι εν λόγω ομάδες διαπιστώνουν παραβιάσεις, θα πρέπει να ενεργοποιείται ένας μηχανισμός επίλυσης διαφορών μεταξύ κρατών, με δυνατότητα επιβολής χρηματικών ποινών ή κυρώσεων και μέσων επανόρθωσης για το θιγόμενο μέρος. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΚΕ πρότεινε επίσης μια ανεξάρτητη γραμματεία εργασίας και έναν μηχανισμό υποβολής συλλογικών καταγγελιών.
7.8Ο νέος επικεφαλής για την εφαρμογή των εμπορικών συμφωνιών πρέπει να ηγηθεί της πορείας προς την εφαρμογή των δεσμεύσεων «συγκεκριμένα […] σχετικά με τα κεφάλαια για το εμπόριο και τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανησυχίες που προκύπτουν σε σχέση με άλλα κεφάλαια των εμπορικών και επενδυτικών συμφωνιών» και πρέπει να ξεκινήσει «έγκαιρες και αποτελεσματικές έρευνες, με την υποστήριξη επαρκών πόρων και να περιλαμβάνει έναν σαφή ρόλο για τα αναγνωρισμένα ενδιαφερόμενα μέρη, ώστε να υποβάλλουν καταγγελίες και να συμμετέχουν σε τυχόν επακόλουθες δημόσιες ακροάσεις».
7.9Οι επιχειρήσεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα, υποστηρίζοντας και εφαρμόζοντας νόμους που προστατεύουν τα δικαιώματα των εργαζομένων και μέσω αξιοπρεπών προτύπων που συμφωνούνται με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις τόσο στις άμεσες εργασίες όσο και στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Η ΕΟΚΕ κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει ρήτρες εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με σταθερές δεσμεύσεις και σε συμμόρφωση με τις νομικές πράξεις των Ηνωμένων Εθνών και του ΟΑΣΑ. Αυτό θα διασφαλίσει ότι οι εμπορικές συμφωνίες υποστηρίζουν την καλή επιχειρηματική συμπεριφορά και αποτρέπουν το κοινωνικό ντάμπινγκ και την υπονόμευση των κοινωνικών προτύπων.
7.10Οι εμπορικές και διεθνείς επενδυτικές συμφωνίες διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην ομοιόμορφη εφαρμογή αυτών των προτύπων από επενδυτές και κυβερνήσεις. Μια πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ περιλαμβάνει τις πολυάριθμες υπάρχουσες ή αναδυόμενες πρωτοβουλίες σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό το εύρος κανονισμών αποτελεί πρόκληση, καθώς ορισμένες προσεγγίσεις είναι οριζόντιες ενώ άλλες αφορούν ειδικά ζητήματα. Επηρεάζουν τις επιχειρήσεις με διαφορετικό τρόπο λόγω των διαφορετικών ορίων και πεδίων εφαρμογής. Ακόμη και οι χώρες του ΟΟΣΑ έχουν ποικίλα πρότυπα αναφοράς. Υπάρχει μια σαφής άποψη για τους ίσους όρους ανταγωνισμού: η ανοδική σύγκλιση ανάμεσα σε όλα τα ισχύοντα πρότυπα εξασφαλίζει ασφάλεια δικαίου και θεμιτό ανταγωνισμό για όλους.
8.Γεφύρωση των κενών διακυβέρνησης: Η σημασία της παγκόσμιας ηγετικής θέσης της ΕΕ
8.1Ένα ευρωπαϊκό πρότυπο για τη δέουσα επιμέλεια αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη διασφάλιση του σεβασμού και της τήρησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αξιοπρεπούς εργασίας στις αλυσίδες εφοδιασμού. Θα συμβάλει στην εφαρμογή των κατευθυντήριων αρχών των Ηνωμένων Εθνών, της Τριμερούς διακήρυξης της ΔΟΕ και των κατευθυντήριων γραμμών του ΟΑΣΑ. Επίσης, θα συμπληρώσει την εθνική πρωτοβουλία που αναλαμβάνεται για την επίτευξη των ΣΒΑ, ιδίως όσον αφορά την εξάλειψη της παιδικής εργασίας και της καταναγκαστικής εργασίας.
8.2Επιπλέον, θα συμβάλει στην εδραίωση πιο αξιόπιστων, βιώσιμων και ορθώς διαχειριζόμενων αλυσίδων εφοδιασμού, αυξάνοντας με αυτόν τον τρόπο την ανθεκτικότητα και την αποτελεσματικότητα της διαχείρισης σε περιόδους κρίσης. Αυτό θα ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, για παράδειγμα, όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στον χώρο εργασίας.
8.3Οι ευρωπαϊκές ενέργειες χρειάζονται επιπλέον βελτιώσεις του διεθνούς κανονιστικού πλαισίου για την επίτευξη παγκόσμιας συνοχής των πολιτικών. Η επίτευξη πολυμερούς προόδου ορισμένες φορές ξεκινά με τη φιλόδοξη μονομερή δράση. Η ΕΟΚΕ θεωρεί ότι η ΕΕ βρίσκεται σε μοναδική θέση προκειμένου να αναλάβει ηγετικό ρόλο σχετικά με τη δέουσα επιμέλεια, ιδίως υπό το πρίσμα των διευρυνόμενων παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και αξίας.
8.4Η ΕΟΚΕ καλεί την ΕΕ και τα κράτη μέλη της να σημειώσουν αληθινή πρόοδο προς την κατεύθυνση των πιο αποτελεσματικών και δεσμευτικών νομικών πράξεων σε διεθνές επίπεδο, παράλληλα με ανανεωμένες πρωτοβουλίες για την προαγωγή της αποτελεσματικής εφαρμογής των ισχυόντων νομικών πράξεων και πλαισίων. Σε αυτές πρέπει να συμπεριληφθεί η υποστήριξη μιας Δεσμευτικής συνθήκης των Ηνωμένων Εθνών για τις επιχειρήσεις και τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κάλεσμα για τη θέσπιση μιας Σύμβασης της ΔΟΕ για αξιοπρεπή εργασία στις αλυσίδες εφοδιασμού, στο πνεύμα της συζήτησης για τη Διεθνή Συνδιάσκεψη Εργασίας του 2016 και με βάση τις θεμελιώδεις και επικαιροποιημένες Συμβάσεις της ΔΟΕ και τη Διακήρυξη της ΔΟΕ σχετικά με τις αρχές και τα δικαιώματα στην εργασία. Η ΕΟΚΕ κρίνει επείγον να διενεργηθεί μελέτη παγκόσμιας εμβέλειας με σκοπό να αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο τα διεθνή πρότυπα εργασίας μειώνουν τις ελλείψεις στην αξιοπρεπή εργασία και τυχόν κενά.
Βρυξέλλες, 24 Ιουλίου 2020
Dilyana SLAVOVA
Πρόεδρος του τμήματος «Εξωτερικές σχέσεις»