Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή
NAT/738
Η συμβολή των ευρωπαϊκών αγροτικών περιοχών στο 2018 ως Ευρωπαϊκό έτος πολιτιστικής κληρονομιάς
ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ
Τμήμα «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον»
Η συμβολή των ευρωπαϊκών αγροτικών περιοχών στο Ευρωπαϊκό έτος πολιτιστικής κληρονομιάς 2018 – Η διασφάλιση της βιωσιμότητας και της αστικής/αγροτικής συνοχής
(γνωμοδότηση πρωτοβουλίας)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Υπάλληλος διοίκησης
|
Maarit LAURILA
|
|
Ημερομηνία του εγγράφου
|
11/09/2018
|
Εισηγητής: Tom JONES
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Απόφαση της συνόδου ολομέλειας
|
15/02/2018
|
|
Νομική βάση
|
Άρθρο 29 παράγραφος 2 του Εσωτερικού Κανονισμού
|
|
|
Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας
|
|
|
|
|
Αρμόδιο τμήμα
|
«Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον»
|
|
Υιοθέτηση από το τμήμα
|
05/09/2018
|
|
Υιοθέτηση από την Ολομέλεια
|
DD/MM/YYYY
|
|
Σύνοδος ολομέλειας αριθ.
|
…
|
|
Αποτέλεσμα της ψηφοφορίας
(υπέρ/κατά/αποχές)
|
…/…/…
|
1.Συμπεράσματα και συστάσεις
Συμπεράσματα
1.1Η ΕΟΚΕ υποστηρίζει πλήρως την ανακήρυξη του 2018 σε Ευρωπαϊκό έτος πολιτιστικής κληρονομιάς και επαινεί όλες τις προσπάθειες από τους υποστηρικτές και τους διοργανωτές σε όλα τα επίπεδα για την αύξηση της προβολής και τον εορτασμό της ποικιλόμορφης και πλούσιας ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.
1.2Η ΕΟΚΕ ενθαρρύνει όλους τους ενδιαφερόμενους και τους συμμετέχοντες να υιοθετήσουν τον ευρύτερο δυνατό ορισμό του πολιτισμού και να συμπεριλάβουν όλους τους πολίτες.
1.3Το έτος αυτό δεν θα πρέπει να είναι μόνο μια εορτή του παρελθόντος, αλλά και να προωθήσει τις εξελισσόμενες, νέες και γεμάτες προκλήσεις εκφράσεις της ανθρώπινης έμπνευσης και δεξιοτήτων.
1.4Οι δώδεκα μήνες είναι ένα μικρό παράθυρο, όμως ελπίζουμε ότι αυτή η επιπλέον προσπάθεια και επένδυση θα ενθαρρύνει τους πολίτες να επικεντρωθούν στις ευκαιρίες γύρω από την πολιτιστική κληρονομιά στις αγροτικές περιοχές. Αυτό θα τους επιτρέψει να οικοδομήσουν έναν αναγεννημένο, αισθητικό, κοινωνικό και οικονομικό θησαυρό ευημερίας για τις σημερινές και τις μέλλουσες γενιές. Στο μέσο του έτους, πάνω από 3.500 έργα έχουν λάβει την επισήμανση Ευρωπαϊκού Έτους Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ το ποσοστό αγροτικών έργων ποικίλει από τη μία περιοχή στην άλλη.
1.5Η ΕΟΚΕ συμφωνεί με την έκκληση της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για τον Πολιτισμό και τις Τέχνες, του Ιανουαρίου του 2018, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και τα κράτη μέλη να διασφαλίσουν «ουσιαστική υποστήριξη εντός του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) μετά το 2020». Χαιρετίζει, επίσης, την πρόταση ανάληψης δεσμεύσεων για τον πολιτισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο σχέδιο προϋπολογισμού του Μαΐου 2018 και τις δεσμεύσεις της μέσω της νέας πολιτιστικής ατζέντας της ΕΕ.
Συστάσεις
1.6Η αγροτική πολιτιστική κληρονομιά με όλο τον πλούτο και την ποικιλομορφία της θα πρέπει να αναγνωρισθεί επισήμως για την εγγενή καλλιτεχνική της αξία και την οικονομική και κοινωνική της συμβολή στην ευημερία όλων των Ευρωπαίων πολιτών.
1.7Οι επενδύσεις από δημόσιους φορείς πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την αγροτική διάσταση ώστε, όταν σχεδιάζονται νέες ροές χρηματοδότησης, αυτές να περιλαμβάνουν στήριξη της τρέχουσας συνεισφοράς των αγροτικών οικογενειών και εργαζομένων, λαμβανομένων πλήρως υπόψη των μέτρων που απαιτούνται για την ενίσχυση των υποδομών της αγροτικής κληρονομιάς.
1.8Οι υφιστάμενες ροές χρηματοδότησης της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης, θα πρέπει να δίνουν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στον πολιτισμό ως οριζόντια αξία και να υποστηρίζουν πολιτιστικά έργα, μεταξύ άλλων όσα προστατεύουν, προωθούν και ενισχύουν τα τοπία με βιοποικιλότητα. Η αποκατάσταση της ποιμαντικής εκτροφής και των απομακρυσμένων αγροτικών καταλυμάτων στα Πυρηναία, οι αμπελώνες στη Σαντορίνη ή η προστασία της κοινής βόσκησης στο Șeica Mare της Ρουμανίας αποτελούν καλά παραδείγματα, όπως και το πολιτιστικό πρόγραμμα Leader στη Λέσβο για την υποστήριξη της ένταξης των μεταναστών. Τα αγροπεριβαλλοντικά προγράμματα θα πρέπει να συνεχίσουν να οικοδομούν οικοσυστήματα γεωργικού χαρακτήρα, το δε δομημένο περιβάλλον θα πρέπει να επιτυγχάνει υψηλότερα πρότυπα σχεδιασμού, με σεβασμό των παραδοσιακών πολιτιστικών προτύπων, ανταποκρινόμενο ταυτόχρονα στη σύγχρονη χρήση.
1.9Οι βιώσιμες δασικές εκτάσεις, τα δάση και οι πλωτές οδοί αξίζουν μέτρα στήριξης για την αποφυγή της υποβάθμισης και της ρύπανσης.
1.10Οι ημέρες ελεύθερης προσέλευσης σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι αγροτικές επισκέψεις σχολείων, οι εκθέσεις, οι βιοτεχνικές και άλλες εκδηλώσεις και τα πολιτιστικά φεστιβάλ βοηθούν τους πολίτες των αστικών περιοχών να κατανοήσουν καλύτερα και να εκτιμήσουν τις αγροτικές περιοχές και αξίζουν δημόσια χρηματοδοτική στήριξη, όπως και τα μέτρα για την οικοδόμηση γεφυρών μεταξύ των πολιτών των αγροτικών και αστικών περιοχών μέσω πολιτιστικών προγραμμάτων.
1.11Θα πρέπει να ενθαρρυνθούν τα μέτρα για την εισαγωγή της αγροτικής νοοτροπίας και των παραδόσεων στις νέες γενιές μέσω καινοτόμων σύγχρονων διατυπώσεων και να μετρηθεί το οικονομικό και κοινωνικό όφελος, με ανταλλαγή και ανάδειξη ορθών πρακτικών. Οι καλλιτέχνες και άλλοι ελπιδοφόροι πολιτιστικοί φορείς, ενίοτε από άλλες τοποθεσίες, θα πρέπει να υποστηρίζονται ώστε να βοηθούν τις κοινότητες να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητες των τοπικών πολιτιστικών αγαθών.
1.12Η σοβαρή απώλεια βιοτεχνικών δεξιοτήτων πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω αυξημένων επενδύσεων στην κατάρτιση έτσι ώστε οι μεταβιβάσεις μεταξύ γενεών να πραγματοποιούνται με βάση προηγούμενες γνώσεις και με ενθάρρυνση της καινοτομίας. Τα σχολεία των αγροτικών περιοχών θα πρέπει να διδάσκουν το δυναμικό απασχόλησης του αγροτικού ενεργητικού, καθώς και τις ευκαιρίες για εξωτερική σταδιοδρομία. Υπάρχει μια συγκεκριμένη πρόκληση, όχι μόνο για τους νέους αγρότες, αλλά και για όλους τους νέους των αγροτικών περιοχών, να αναπτύξουν επιχειρηματικότητα στα πλαίσια του ρόλου τους για τη διαφύλαξη και τον ενστερνισμό της κληρονομιάς τους.
1.13Η αγροτική πολιτιστική κληρονομιά θα πρέπει να προωθείται με βιώσιμο τρόπο για λόγους τουρισμού, αλλά και για να προσελκύει τους πολίτες των αστικών περιοχών να επιλέγουν αγροτικές κατοικίες και να εργάζονται σε απομακρυσμένους οικισμούς.
1.14Η εμπορία αγροτικών πολιτιστικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένης της γαστρονομικής κληρονομιάς, θα πρέπει να προωθηθεί και να προστατευθεί το καθεστώς γεωγραφικής σήμανσής τους, το οποίο παρέχει διασφαλίσεις για την ποιότητα και την ιχνηλασιμότητα στους πολίτες.
1.15Πρέπει να ενθαρρυνθεί ο εθελοντισμός, η συμμετοχή της κοινότητας και οι κοινωνικές επιχειρήσεις, καθώς και οι αγροτικές ιδιωτικές επιχειρήσεις, ώστε να αναπτύξουν και να μοιραστούν τις πολιτιστικές τους δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης της πολυμορφίας γλωσσών και διαλέκτων, προς όφελος όλων των πολιτών. Οι «έξυπνες» αγροτικές κοινότητες πρέπει να αγκαλιάσουν την αξία και το δυναμικό του τοπικού πολιτιστικού τους ενεργητικού και να αναζητήσουν ευκαιρίες συνεργασίας με άλλες συναφείς ομάδες για την προώθηση δεσμών, συμπεριλαμβανομένης της ενίσχυσης του οικονομικού οφέλους από την ενίσχυση των ευκαιριών τουρισμού.
1.16Αν και τα έργα για τον εορτασμό του 2018 ως Ευρωπαϊκού έτους πολιτιστικής κληρονομιάς πιθανότατα θα συνεχιστούν στο μέλλον, είναι σημαντικό να διενεργηθεί σαφής απολογισμός και αξιολόγηση των μετρήσιμων επενδύσεων και αποτελεσμάτων, λαμβάνοντας υπόψη οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς παράγοντες. Για το έτος που ακολούθησε τις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου διατέθηκαν περίπου 8 εκατ. ευρώ το 2017. Θα ήταν δίκαιο να αναμένεται ότι ένα μετρήσιμο ποσοστό αυτής της στήριξης διατέθηκε σε αγροτικές περιοχές.
1.17Απαιτείται περισσότερη έρευνα για την ποσοτικοποίηση και μέτρηση της ποιότητας των οφελών της πολιτιστικής κληρονομιάς και της συνεχούς πολιτιστικής δραστηριότητας για την ευημερία των πολιτών, αλλά και για την υποστήριξη λύσεων για μελλοντική δράση. Οι στωικοί υπερασπιστές της κληρονομιάς χρειάζονται υποστήριξη στην υποδοχή νέων μεταναστών και διαφορετικών πολιτιστικών παραδόσεων.
1.18Απαιτούνται επείγουσες δράσεις για τη διασύνδεση των μεταφορών και των ψηφιακών υποδομών που είναι απαραίτητες για την εγκατάσταση στις αγροτικές περιοχές και την ανάπτυξη του πολιτιστικού τουρισμού.
2.Εισαγωγή
2.1Η παρούσα γνωμοδότηση επικεντρώνεται συγκεκριμένα στο ευρύ φάσμα αγαθών και ταλέντων που διαθέτουν οι αγροτικές περιοχές και οι πολίτες τους και θα συμβάλει στην πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης και στον τρόπο με τον οποίο ο ευρύς αυτός ορισμός του πολιτισμού συμβάλλει σε μια πιο βιώσιμη και ευημερούσα αγροτική ανάπτυξη. Υποστηρίζουμε τον πανευρωπαϊκό χάρτη για την αγροτική κληρονομιά που προάγει τη βιώσιμη χωροταξική ανάπτυξη και την αναφορά στη δήλωση 2.0 του Κορκ του 2016: «Η διαχείριση της γης διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διεπαφή μεταξύ πολιτών και περιβάλλοντος. Οι πολιτικές πρέπει να ενθαρρύνουν την παροχή περιβαλλοντικών δημόσιων αγαθών, συμπεριλαμβανομένης της διατήρησης της ευρωπαϊκής φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς».
2.2Η πρωτοβουλία αυτή πρέπει να ενσωματώνει την αγροτική διάσταση στο σχεδιασμό της, η δε ΕΟΚΕ εκφράζει την ανησυχία ότι δεν θα φτάσει εγκαίρως επαρκής πληροφόρηση για το Έτος στις μικρές κοινοτικές ομάδες στα χωριά και τις κωμοπόλεις ώστε να προετοιμάσουν και να εορτάσουν την τεράστια ποικιλία του πολιτιστικού ενεργητικού γύρω τους.
2.3Η καταγραφή των υφιστάμενων πολιτιστικών δραστηριοτήτων και η μάθηση από επιτυχημένα έργα έχει πραγματική αξία, όμως οι εορτασμοί για το 2018 θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνουν και νέες, καινοτόμες πολιτιστικές εκδηλώσεις που θα βασίζονται στο παρελθόν και θα μεταβιβάζουν την πολιτιστική κληρονομιά στις νέες γενιές με τρόπο σύγχρονο, προσφέροντας νέες ευκαιρίες στις αγροτικές περιοχές. Η «Δημιουργική Ευρώπη» έχει δύο αγροτικά έργα: «Ρίζες και οδοί» και «Τα τρόφιμα είναι πολιτισμός», τα οποία, εάν επιτύχουν, θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μάθηση και την ανάπτυξη.
2.4Μολονότι είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθούν τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη της πολιτιστικής δραστηριότητας (πάνω από 300.000 θέσεις εργασίας που συνδέονται άμεσα με τον ευρωπαϊκό πολιτισμό), ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι ο πολιτισμός πρέπει να χρησιμοποιείται ως δείκτης ευημερίας, είναι δε σημαντικό οι διοργανωτές του Ευρωπαϊκού έτους πολιτιστικής κληρονομιάς 2018 να προβούν σε κάποια ανάλυση που θα μπορούσε να δικαιολογήσει τις μελλοντικές δημόσιες επενδύσεις. Θα πρέπει να υπάρξει σαφής εικόνα ως προς το πόσο επιτυχημένο ήταν το έτος στην απήχησή του στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, αλλά και ως προς τον τρόπο με τον οποίο οιαδήποτε κληρονομιά ορθής πρακτικής όπως τα έργα AlpFoodway και Terract μπορεί να αξιοποιηθεί για τη μελλοντική ιεράρχηση σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο.
3.Γενικές και ειδικές παρατηρήσεις
3.1Τα τοπία της υπαίθρου, το ψηφιδωτό των φυσικών γεωλογικών δομών και τα ανθρώπινα αποτυπώματα της γεωργίας, της δασοκομίας, των λιμνών, των ποταμών και των δομημένων οικισμών παρέχουν, ίσως, τη μεγαλύτερη πολιτιστική κληρονομιά που υπάρχει. Από τα εθνικά πάρκα και τις περιοχές Natura 2000 έως τους χώρους πρασίνου στα περίχωρα των αστικών περιοχών, παρατηρείται μια ποικιλόμορφη ομορφιά που πρέπει να εκτιμάται, μια πηγή έμπνευσης για γενιές καλλιτεχνών, μουσικών, λογοτεχνών, χορευτών και όλων ημών που δεν εμπίπτουμε σε καμία από αυτές τις κατηγορίες. Η νέα πολιτιστική ατζέντα της Επιτροπής δεν εξετάζει διεξοδικά τις αγροτικές προοπτικές. Ωστόσο, δηλώνει ότι «η αποκατάσταση και αναβάθμιση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς συμβάλλει στο αναπτυξιακό δυναμικό και στη βιωσιμότητα. Η ολοκληρωμένη διαχείριση των πολιτιστικών και φυσικών πόρων ενθαρρύνει τους ανθρώπους να ανακαλύψουν και να ασχοληθούν με τους πόρους αυτούς». Οι Mayangna της Νικαράγουας χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για τη φύση και τον πολιτισμό. Αυτή είναι η οικολογική ενεργός συμμετοχή των πολιτών.
3.2Οι αγροτικές κοινότητες προσδίδουν ακόμη και αξία στα τοπία. Τα τοπία αυτά τα σμίλευσαν οι διαχειριστές και οι υπάλληλοι και οι τεχνίτες -άντρες και γυναίκες- των γεωργικών και δασικών εκτάσεων. Γενιές δεξιοτεχνών που αξιοποίησαν τη γη και το νερό για λόγους διατροφής, καταφυγίου και για να παράγουν εισόδημα. Χάραξαν τα όρια των αγρών με πέτρες και κλαδιά, ανήγειραν αχυρώνες και εργαστήρια. Εξέθρεψαν, για διαδοχικές γενεές, αυτόχθονα είδη ζώων προσαρμοσμένων στο έδαφος και το κλίμα και διαχειρίστηκαν τη βλάστηση. Ανέπτυξαν τοπικά εξειδικευμένες γαστρονομικές και λαογραφικές παραδόσεις. Κληρονομήσαμε επίσης πλούτο ωραίων κτιρίων – αρχοντικά, κάστρα, εκκλησίες, αλλά και αγροικίες, μικρούς αγροτικούς μύλους και καταστήματα, όπως τα προσεκτικά αναπαλαιωμένα κτίρια του λαογραφικού μουσείου St Fagan στην Ουαλία. Η συντήρηση συναφούς ιστορικής αρχιτεκτονικής εναπόκειται συχνά σε ιδιωτικές επενδύσεις, με κάποια ζωτικής σημασίας δημόσια και φιλανθρωπική υποστήριξη. Ένα καινοτόμο έργο στη βόρεια Ουαλία χρησιμοποιεί ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από τον βυθό της θάλασσας για τη θέρμανση και, κατά συνέπεια, τη μείωση του κόστους στο Plas Newydd, αρχοντικό υπό την αιγίδα του National Trust. Ο εορτασμός του παρελθόντος και του παρόντος πρέπει να επιδιώκει την εξισορρόπηση του ιδεαλιστικού με την πραγματικότητα της ανθρώπινης πάλης και προσπάθειας.
3.3Εκτιμούμε όλες τις προσπάθειες, συμπεριλαμβανομένων των προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας για την Κληρονομιά, για την ευαισθητοποίηση σε θέματα διατήρησης αυτής της κληρονομιάς. Η αποκατάσταση περιλαμβάνει την ανάγκη για υποστηρικτικές χωροταξικές αρχές που θα εξασφαλίζουν μετατροπές κτιρίων σε αυτό το πνεύμα. Το πρόγραμμα REVAB που συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Erasmus παρέχει κατάρτιση για την ενίσχυση του δυναμικού όσον αφορά την επαναχρησιμοποίηση αναξιοποίητων αγροτικών κτιρίων, εμποδίζοντας έτσι την εγκατάλειψή τους.
3.4Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών δημιούργησαν τον δικό τους πολιτισμό, ο οποίος αντανακλά την εργασία, τον ελεύθερο χρόνο και τις κοινωνικές τους προκλήσεις, σε όλες τις μορφές της τέχνης, του αθλητισμού και γενικά της κοινοτικής δραστηριότητας. Οι αγροτικές περιοχές αποτελούν συχνά σημαντικές δεξαμενές για την ποικιλομορφία των μειονοτικών γλωσσών και διαλέκτων. Οι ονομασίες χωριών, αγροκτημάτων και αγρών έχουν σημαντικό νόημα που αξίζει να γίνει κατανοητό και σεβαστό. Δημιούργησαν, και εξακολουθούν να δημιουργούν, μια κληρονομιά αξίας για την κοινωνία γενικότερα.
3.5Ωστόσο, οι οικονομικές τους δραστηριότητες εξελίσσονται και αυτές και μερικές φορές εξαφανίζονται. Δεν είναι όλα τα τοπία παρθένα. Κάποια αποτελούν μάρτυρες βιομηχανικής εκμετάλλευσης, πολέμων και λεηλασιών, καταστροφών από ξηρασία, πλημμύρες και πυρκαγιές, ή και υπερεκμετάλλευσης λόγω υπερβολικών, συγκεντρωμένων δραστηριοτήτων τουρισμού. Όλα έχουν μια ιστορία να διηγηθούν, διδάγματα προς μάθηση. Ο μετριασμός των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής θα απαιτήσει θετική παρέμβαση για να διατηρηθεί η ποικιλομορφία και ο πλούτος εμπειριών. Η διατήρηση δεσμών με το παρελθόν χαρακτηρίζεται εμπορικά ως «παροχή δημόσιων αγαθών», τα δε τοπία υποβαθμίζονται εάν δεν υπάρχει βιώσιμη βιοποικιλότητα, ευαίσθητος σχεδιασμός και ελεγχόμενη πρόσβαση. Ακόμη και η καλλιτεχνική πολιτιστική έκφραση αμβλύνεται όσο οι αγροτικοί πληθυσμοί υποχωρούν κάτω από τα βιώσιμα επίπεδα.
3.6Η έκθεση της Eurostat για το 2017 σημειώνει ότι πάνω από ένα τρίτο των Ευρωπαίων δεν συμμετέχουν σε πολιτιστικές δραστηριότητες, για τον λόγο αυτό δε η ανάπτυξη του αγροπολιτιστικού τουρισμού που συνδέεται με δραστηριότητες υγείας και αναψυχής αποτελεί και θα αποτελεί σημαντική γέφυρα μεταξύ των αστικών και αγροτικών πληθυσμών. Το Galway αποτελεί ένα καλό παράδειγμα πολιτιστικής συνεργασίας πόλης-υπαίθρου, ενώ η πρωτοβουλία των πολιτιστικών πρωτευουσών της Ευρώπης (π.χ. Πλόβντιβ στη Βουλγαρία και Matera στην Ιταλία, το 2019) θα πρέπει πάντοτε να προβάλλει τα πολιτιστικά χαρακτηριστικά της υπαίθρου, αλλά και της πόλης. Στην Ουαλία, ο αρμόδιος φορέας για την κληρονομιά CADW έχει μια πρωτοβουλία ανοικτή σε όλους, η οποία αποτελεί μέρος σχεδίου 50 χωρών που βοηθά τους πολίτες να εντοπίζουν τα βήματα της αλλαγής, να κατανοούν καλύτερα την ύπαρξή τους – «για να σχεδιάσεις το μέλλον σου πρέπει να κατανοήσεις το παρελθόν σου».
3.7Στην Ελλάδα, υπάρχει ένα ακόμη παράδειγμα κοινής γνώσης, στο Art Farm, που ανέπτυξε ο Σωτήρης Μαρίνης. Στο χωριό Μεγάλη Μαντινεία στη Δυτική Μάνη, έχει χτίσει δενδρόσπιτα και ένα εκπαιδευτικό κέντρο, εργαζόμενος με βάση την αρχή ότι «μια εμπειρία εδώ εκπαιδεύει σχετικά με την αγροτική και πολιτιστική μας κληρονομιά».
3.8Ο αγροτικός πολιτιστικός τουρισμός συνιστά έναν υφιστάμενο και αναπτυσσόμενο φορέα παροχής οικονομικών και κοινωνικών πόρων και τη βάση κοινών επενδύσεων. Η ευθύνη για την προστασία και την υποστήριξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί εθνική, περιφερειακή και τοπική αρμοδιότητα, είναι δε καθοριστικής σημασίας να υπάρχει αίσθηση υπερηφάνειας των πολιτών. Τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα μπορούν να προωθήσουν μια αίσθηση κοινών ευρωπαϊκών αξιών και να ενθαρρύνουν και να προωθήσουν ορθές πρακτικές και κοινές εμπειρίες. Οι παραδοσιακές, τοπικές γαστρονομικές συνταγές, οι μπύρες και τα κρασιά, οι ενδυμασίες και η μουσική, όπως κατέδειξε η Πράσινη Εβδομάδα στο Βερολίνο, προσελκύουν χιλιάδες διεθνείς επισκέπτες κάθε χρόνο και βοηθούν στη σύνδεση του παρόντος με το παρελθόν. Η σύνδεση των προϊόντων διατροφής και βιοτεχνίας των αγροτικών παραγωγών απευθείας με τους καταναλωτές μέσω των γεωργικών αγορών και των πωλήσεων μέσω διαδικτύου γίνεται όλο και πιο δημοφιλής, όπως για παράδειγμα οι τοπικές ομάδες τροφίμων REKO στη Φινλανδία.
3.9Οι χώροι απομόνωσης, όπου μπορεί κανείς να ακούσει και να παρατηρήσει τα πουλιά και να βιώσει τη ζωή στα δάση -την ποικιλομορφία των δασών, αλλά και φυτικά είδη για ιατρικές χρήσεις- συμβάλλουν στην ευρύτερη περιέργεια, διάθεση εξερεύνησης και ευημερία του πολίτη. Η διεύρυνση του φάσματος των ευκαιριών και της ανακάλυψης δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε υπερβολική συγκέντρωση των επισκέψεων σε ευπαθείς τοποθεσίες. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται προστιθέμενη αξία για την οικονομία και την απασχόληση με βάση τα κύρια αγροτικά αγαθά, στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, αξία που ήδη εκτιμάται από τα έξυπνα χωριά και κοινότητες. Στις ορεινές περιοχές της Λομβαρδίας, το έργο AttivAree ενισχύει την αίσθηση του ανήκειν των πολιτών προάγοντας τη φυσική κληρονομιά μέσω της τέχνης. Το AttivAree συνεργάζεται επίσης για την ανακαίνιση ξενώνων και την προώθηση της διαθεσιμότητας σε απομακρυσμένα χωριά όπως το Lavenone. Τα ταξιδιωτικά γραφεία θα πρέπει να ενθαρρυνθούν να συνεργάζονται με γεωγραφικά απομακρυσμένους επιχειρηματίες και κοινωνικές επιχειρήσεις που προωθούν τον βιώσιμο πολιτιστικό τουρισμό.
3.10Η διάδοση και η απεικόνιση πολιτιστικών πληροφοριών με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας θα περιορίσει δημιουργικά το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ πόλης και υπαίθρου, μεταξύ νέων και παλαιότερων γενεών. Είναι ευπρόσδεκτα έργα όπως το YourAlps, τα οποία επανασυνδέουν τη νεολαία με την ορεινή κληρονομιά. Έχουν αναδυθεί πολλά παραδείγματα καινοτόμων τρόπων απεικόνισης των πολιτιστικών παραδόσεων, όπως το καλλιτεχνικό πρόγραμμα που χρησιμοποιείται στο Aasted της Δανίας και στο χωριό Pfyn της Ελβετίας. Πρόκειται για έργα που προέρχονται από τοπικές πρωτοβουλίες και προσδιορισμένες τοπικές ανάγκες και χρησιμοποιούν συμμετοχικές διαδικασίες, οι οποίες αποτελούν και οι ίδιες μέρος της πολιτιστικής παράδοσης της Ευρώπης. Για την επιτάχυνση των επενδύσεων σε παρόμοιες πρωτοβουλίες θα πρέπει να διατίθενται δημόσιοι και ιδιωτικοί πόροι σε ευρωπαϊκό, κρατικό και περιφερειακό επίπεδο.
3.11Χρησιμοποιούνται επίσης όλο και περισσότερο νέα ψηφιακά εργαλεία, για παράδειγμα σε σημεία παρελθούσας ή τρέχουσας σύγκρουσης, για την αναδημιουργία σημαντικών ιστορικών χώρων που καταστράφηκαν από την εγκατάλειψη ή τον πόλεμο. Η τεχνολογία χρησιμοποιείται για την ακριβέστερη ανάγνωση επιτύμβιων στηλών και σβησμένων χειρόγραφων. Χαιρετίζουμε τα σχέδια της Επιτροπής για τη στρατηγική Digital4Culture και αναμένουμε να λαμβάνει υπόψη τυχόν σχετικές αγροτικές πτυχές. Το έργο MEMOLA, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί τρισδιάστατες σαρώσεις παλαιών αρδευτικών περιοχών για την κατάρτιση νέων διαδικασιών άρδευσης.
3.12Απαιτείται περισσότερη έρευνα ώστε να κατανοηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι πολιτιστικές δραστηριότητες επηρεάζουν τους ανθρώπους και τα οφέλη για την υγεία που δημιουργούν για όλες τις ηλικίες και ιδίως τα άτομα με σωματικές ή πνευματικές ασθένειες, ενώ υφιστάμενα προγράμματα Erasmus Plus, όπως το TEMA Masters, χρηματοδοτούν επί του παρόντος καλές ερευνητικές ευκαιρίες. Η διάσκεψη υψηλού επιπέδου του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για το Ευρωπαϊκό έτος πολιτιστικής κληρονομιάς με θέμα «Καινοτομία και πολιτιστική κληρονομιά»
απηύθυνε έκκληση για περαιτέρω προσπάθειες με στόχο την ανάπτυξη ερευνητικών εργασιών για τον προσδιορισμό προτεραιοτήτων και βέλτιστων πρακτικών ως προς την προώθηση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων.
3.13Οι πρωτοβουλίες που υποστηρίζονται από φιλανθρωπικά ιδρύματα συμβάλλουν σημαντικά στη διατήρηση φυσικών περιοχών και στην υποστήριξη δραστηριοτήτων, συχνά μέσω κοινωνικών επιχειρήσεων, οι οποίες ενισχύουν την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών με βιώσιμο τρόπο. Το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Φινλανδίας υποστηρίζει την έρευνα σχετικά με τα μέτρα πρόληψης ώστε τα γεωργικά κατάλοιπα να μην επηρεάζουν την ποιότητα των υδάτων στη Βαλτική Θάλασσα. Συνεργάζεται με αγρότες που πιστεύουν ότι η αύξηση της βιοποικιλότητας ισοδυναμεί με πλουσιότερο τοπίο. Ευπρόσδεκτες είναι και άλλες φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες, όπως το Καταπίστευμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς των σχολείων της Ουαλίας, το οποίο προωθεί διασχολικούς πολιτιστικούς διαγωνισμούς με τη συμμετοχή νέων στον καθορισμό και την υλοποίηση της πολιτιστικής δραστηριότητας της επιλογής τους. Ένα παράδειγμα το οποίο επιτρέπει στους νέους να διερευνήσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά είναι το σχολείο στο Piscu της Ρουμανίας, το οποίο και αποτελεί εξειδικευμένη σχολή κληρονομιάς και διοργανώνει εργαστήρια και συνέδρια. Η ίδια η ΕΟΚΕ υποδέχθηκε μαθητές από σχολεία από ολόκληρη τη Ευρώπη τον Μάρτιο του 2018, συζητώντας τις πολιτιστικές τους προτεραιότητες στο πλαίσιο του συνθήματος «Η δική σου Ευρώπη, η δική σου φωνή»
. Κατέληξαν στο συμπέρασμα «Θέλω να ζήσω σε μια Ευρώπη που θα δίνει αξία και θα προστατεύει όλες τις μορφές πολιτισμού ... θέλουμε να αποφύγουμε τον ελιτισμό και να διαδώσουμε τον πολιτισμό ... αλλά και να έχουμε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε τον δικό μας...». Στο Giffoni, ένα χωριό στη νότια Ιταλία, περίπου 300 μαθητές προετοίμασαν ταινίες και βίντεο για να προωθήσουν την περιοχή τους.
3.14Υπάρχουν περιθώρια και ζήτηση από τους τουρίστες που επιζητούν πολιτιστικά προϊόντα για μεγαλύτερες θεματικές και γεωγραφικές συνδέσεις. Τα σχέδια για την από κοινού προώθηση σημάτων και τα προγράμματα συνδυασμένης πρόσβασης είναι ευπρόσδεκτα. Οι αγροτικές εκθέσεις και οι εθνικές εκδηλώσεις σε χωριά και κωμοπόλεις, όπως το “Royal Welsh” στο Builth Wells, το οποίο προσελκύει περίπου 240.000 επισκέπτες, καθώς και το λογοτεχνικό φεστιβάλ του “Hay on Wye”, το οποίο αποφέρει περίπου 21 εκατομμύρια λίρες στερλίνες σε μια μικρή αγροτική περιοχή, αποτελούν σημαντικούς οικονομικούς και κοινωνικούς παράγοντες συνεισφοράς. Οι Ημέρες ελεύθερης προσέλευσης σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, οι εκθέσεις, τα πολιτιστικά φεστιβάλ όπως οι συναυλίες “Llangollen International Eisteddfod”, οι πεζοπορίες όπως στο Veurne του Βελγίου, οι σιδηρόδρομοι ατμού στενής τροχιάς, οι ομάδες σκανδιναβικής πεζοπορίας και τα παραδοσιακά χορευτικά συγκροτήματα, συμβάλλουν τα μέγιστα στη διατήρηση και προώθηση της αγροτικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Η συμβολή των εθελοντών σε αυτές τις εκδηλώσεις, κατά τη διάρκεια πολλών γενεών, αποτελεί από μόνη της σημαντικό μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Το έργο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Εθελοντισμού και των εθνικών και περιφερειακών εθελοντικών οργανώσεων για την προώθηση της ποιότητας του πολιτιστικού εθελοντισμού είναι αξιέπαινο, ενθαρρύνονται δε να συνεχίσουν τις πολύτιμες προσπάθειές τους, μεταξύ άλλων ως προς την παροχή κατάρτισης σε θέματα υγείας και ασφάλειας με στόχο την εγγύηση ασφαλών και ευχάριστων εμπειριών τόσο για τους εθελοντές όσο και για τους τουρίστες.
3.15Ωστόσο, παρατηρείται αυξανόμενη έλλειψη ειδικευμένων τεχνιτών για τη μεταφορά γνώσεων και την κατάρτιση της νέας γενιάς ως προς τους τρόπους προστασίας και ανάπτυξης αυτής της ποικιλόμορφης κληρονομιάς. Η πρωτοβουλία JEMA, η οποία προέρχεται από τη Γαλλία, προωθεί τακτικά το έργο βιοτεχνών και την ανάγκη κατάρτισης νέων γενεών. Η αντιμετώπιση αυτής της ανάγκης αποτελεί μια καλή ευκαιρία για σύνδεση μεταξύ των γενεών μέσω, και προς όφελος, πολιτιστικών σκοπών. Απαιτείται περισσότερη πρακτική κατάρτιση και αναγνώριση των αποκτούμενων προσόντων στο πλαίσιο των υφισταμένων ευρωπαϊκών και εθνικών/περιφερειακών προγραμμάτων, συγκεντρώνοντας όχι μόνον τις υπάρχουσες βιοτεχνικές και περιβαλλοντικές δεξιότητες αλλά και δεξιότητες για την καθοδήγηση, την ανάπτυξη νέων τεχνικών και το επιχειρηματικό πνεύμα στον τομέα των πολιτιστικών επιχειρήσεων. Είναι απαραίτητη η στήριξη καλλιτεχνών και άλλων ώστε να συνεργάζονται με τα κατά τόπους σχολεία των αγροτικών και αστικών περιοχών, για την ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς πολιτιστικών ιδεών μεταξύ των γενεών και μεταξύ εθνοτικών ομάδων.
3.16Η αγροτική πολιτιστική κληρονομιά αφορά επίσης τη συμμετοχική δημοκρατία. Υπάρχει μια ισχυρή ευρωπαϊκή παράδοση συλλογικής αλληλεγγύης και αντιμετώπισης της απομόνωσης και των μειονεκτημάτων μέσω κοινοτικών δραστηριοτήτων, πολλές από τις οποίες βασίζονται στον πολιτισμό. Η οικοδόμηση τοπικής βιώσιμης ηγεσίας και η υλοποίηση τοπικών προτεραιοτήτων μέσω της τοπικής ανάπτυξης με την πρωτοβουλία τοπικών κοινοτήτων, καθώς και η μέθοδος Leader, προσθέτουν στην κληρονομιά των οργανωμένων πολιτικών ομάδων και κινημάτων. Οι κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες βοηθούν στη σύνδεση των ανθρώπων σε γεωγραφικές περιοχές με αραιές δημόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες. Μια παράδοση εθελοντικής τομεακής παρέμβασης, η οποία μερικές φορές παρέχει την ύστατη λύση, διατηρεί τα ευαίσθητα, ευάλωτα τοπία της ανθρώπινης επιβίωσης. Η δημόσια στήριξη τέτοιου είδους δραστηριοτήτων είναι ζωτικής σημασίας.
Βρυξέλλες, 5 Σεπτεμβρίου 2018
Maurizio REALE
Πρόεδρος του τμήματος «Γεωργία, αγροτική ανάπτυξη και περιβάλλον»
_____________