ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ (χωρίς εκτίμηση επιπτώσεων)
Στόχος του παρόντος εγγράφου είναι να ενημερώσει το κοινό και τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με το έργο της Επιτροπής, ώστε να μπορούν να υποβάλουν παρατηρήσεις και να συμμετάσχουν αποτελεσματικά στις δραστηριότητες διαβούλευσης. Ζητούμε από τις ομάδες αυτές να εκφράσουν τις απόψεις τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται η Επιτροπή το πρόβλημα και τις πιθανές λύσεις του, καθώς και να μας παράσχουν σχετικές πληροφορίες που τυχόν διαθέτουν. Το παρόν έγγραφο θα πρέπει να οριστικοποιηθεί κατά τα πρώτα στάδια της προπαρασκευαστικής διαδικασίας, ώστε να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων μερών.
Τίτλος της πρωτοβουλίας	Καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης — σχέδιο δράσης
Επικεφαλής ΓΔ — Αρμόδια μονάδα	ΓΔ HOME — D4
Πιθανό είδος πρωτοβουλίας	Επικοινωνία
Ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα	Δημοσίευση: 2026
Συμπληρωματικές πληροφορίες	Εσωτερική ασφάλεια — Ευρωπαϊκή Επιτροπή (europa.eu)
Το παρόν έγγραφο δημοσιεύεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς. Δεν προδικάζει την τελική απόφαση της Επιτροπής για τη δρομολόγηση ή μη της ανωτέρω πρωτοβουλίας ούτε το οριστικό της περιεχόμενο. Όλα τα στοιχεία της πρωτοβουλίας που περιγράφονται στο παρόν έγγραφο, συμπεριλαμβανομένου του χρονοδιαγράμματός της, ενδέχεται να αλλάξουν.

Α. Πολιτικό πλαίσιο, ορισμός του προβλήματος και έλεγχος επικουρικότητας

Πολιτικό πλαίσιο

Η διαδικτυακή απάτη είναι ένα ευρέως διαδεδομένο και σύνθετο φαινόμενο, στην πρόληψη του οποίου συμμετέχουν ενεργά πολλά ενδιαφερόμενα μέρη του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Η Επιτροπή έχει ήδη θέσει σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη σειρά μέτρων για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης:

·Υφιστάμενο και μελλοντικό νομικό πλαίσιο: οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών 1 , κανονισμός για τις άμεσες πληρωμές 2 , οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές 3 , πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες 4 , οδηγία για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών 2 5 , οδηγία για τα δικαιώματα των θυμάτων 6 , πράξη για τα ψηφιακά δίκτυα 7 : τα νομοθετήματα αυτά αποσκοπούν στη ρύθμιση των ψηφιακών συναλλαγών και στην προστασία των καταναλωτών από δόλιες πρακτικές, στη θέσπιση ειδικών κανόνων για την προστασία της ασφάλειας των διαδικτυακών πληρωμών και στην προώθηση της θεμιτής εμπορικής συμπεριφοράς.

·Πρόσθετη νομοθεσία με στόχευση τα έσοδα από διαδικτυακή απάτη: η διαδικτυακή απάτη αποτελεί σημαντική πηγή εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, τα οποία ενσωματώνονται ταχέως στο χρηματοπιστωτικό σύστημα (λογαριασμοί πληρωμών, ηλεκτρονικό χρήμα και, με όλο και μεγαλύτερη συχνότητα, υπηρεσίες κρυπτοστοιχείων) και μετακινούνται διασυνοριακά. Η δέσμη μέτρων της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες / της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας 8 , ιδίως ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1624 (ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων) 9 , η οδηγία (ΕΕ) 2024/1640 10 (μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών και μηχανισμοί εθνικών συστημάτων), ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1620 11 και ο κανονισμός (ΕΕ) 2023/1113 12 (στοιχεία που συνοδεύουν τις μεταφορές χρηματικών ποσών και ορισμένων κρυπτοστοιχείων), ενισχύει την εργαλειοθήκη «παρακολούθηση της διαδρομής του χρήματος» που είναι ζωτικής σημασίας για την πρόληψη, τον εντοπισμό και την εξάρθρωση μηχανισμών απάτης και τη διευκόλυνση της ανάκτησης. Η αναθεωρημένη οδηγία 2024/1260 της ΕΕ για την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων και ο κανονισμός 2018/1805 σχετικά με την αμοιβαία αναγνώριση των αποφάσεων δέσμευσης και δήμευσης παρέχουν το νομικό πλαίσιο για τον εντοπισμό, τη δέσμευση και τη δήμευση των προϊόντων εγκλήματος και για να διασφαλιστεί ότι, κατά περίπτωση, τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία επιστρέφονται στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους και ότι τα θύματα αποζημιώνονται.

·Μηχανισμοί συνεργασίας: η Ευρωπαϊκή Πολυκλαδική Πλατφόρμα κατά των Εγκληματικών Απειλών (EMPACT) 13 , η πλατφόρμα για τα δικαιώματα των θυμάτων 14 και το δίκτυο των αρχών προστασίας των καταναλωτών 15 .

·Άλλα στρατηγικά έγγραφα: Ανακοίνωση για τον χρηματοοικονομικό γραμματισμό 16 αξιολόγηση απειλών όσον αφορά το σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση 17 , του 2025, και αξιολόγηση απειλών όσον αφορά το οργανωμένο έγκλημα στο διαδίκτυο, του 2025 18 .

Στις 16 Ιουλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε λευκή βίβλο 19 για την έναρξη επανεξέτασης της αρχιτεκτονικής της ΕΕ για την καταπολέμηση της απάτης (AFA). Στόχος της επανεξέτασης είναι η ενίσχυση του πλαισίου για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της απάτης ως απάντηση στις εξελισσόμενες απειλές. Η αρχιτεκτονική για την καταπολέμηση της απάτης αποσκοπεί ειδικά στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω της βελτίωσης της διακυβέρνησης, της αποτελεσματικότητας και της αντιμετώπισης της διακρατικής και τεχνολογικής απάτης. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης, το οποίο θα επικεντρωθεί στην προστασία ευρύτερου φάσματος θυμάτων απάτης, συμπεριλαμβανομένων ατόμων και εταιρειών, με την αντιμετώπιση της απάτης στο ψηφιακό περιβάλλον. Μολονότι οι στόχοι των δύο πρωτοβουλιών διαφέρουν, και οι δύο μπορούν να επωφεληθούν ταυτόχρονα από δράσεις όπως η κοινοχρησία δεδομένων, η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών και η ευαισθητοποίηση σχετικά με τις αναδυόμενες απειλές, πράγμα το οποίο θα δημιουργήσει συνέργειες και θα ελαχιστοποιήσει τις αλληλεπικαλύψεις.

Στις 17 Απριλίου 2019 η ΕΕ εξέδωσε την οδηγία (ΕΕ) 2019/713 20 . Η οδηγία αυτή αποσκοπεί στην καταπολέμηση της απάτης που αφορά τα μέσα πληρωμής πλην των μετρητών, μέσω της εναρμόνισης των νομικών πλαισίων σε όλα τα κράτη μέλη, με απώτερο στόχο την ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας και των προτύπων έρευνας. Χάρη στην οδηγία, τίθεται μια ισχυρή βάση για το επικείμενο σχέδιο δράσης κατά της διαδικτυακής απάτης, το οποίο προορίζεται να υπερβεί το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, αντιμετωπίζοντας ευρύτερες τεχνολογικές προκλήσεις και αυξάνοντας τη στήριξη των θυμάτων.

Για να διασφαλιστεί η συνεκτική ανάπτυξη των πρωτοβουλιών αυτών, και σύμφωνα με τη στρατηγική ProtectEU του 2025 21 , το σχέδιο δράσης της Επιτροπής για την καταπολέμηση της απάτης στο διαδίκτυο θα στηρίξει τα μέτρα πρόληψης της απάτης, την αποτελεσματικότερη δράση επιβολής του νόμου και την προστασία των θυμάτων, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής συνδρομής για την ανάκτηση των κονδυλίων που καταβάλλονται αχρεωστήτως λόγω απάτης.

Πρόβλημα που επιδιώκει να αντιμετωπίσει η πρωτοβουλία

Η διαδικτυακή απάτη έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα και αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται. Αντιπροσωπεύει το ταχύτερα αναπτυσσόμενο τμήμα του οργανωμένου εγκλήματος 22 , παράγοντας σημαντικά κέρδη για τους εγκληματίες. Πλήττει ευρύ φάσμα θυμάτων, στα οποία περιλαμβάνονται άτομα κάθε ηλικίας και επιπέδου ψηφιακών δεξιοτήτων, καθώς και οργανισμοί τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα. Πολλά θύματα απάτης υφίστανται σημαντικές οικονομικές απώλειες και ψυχολογική καταπόνηση καθώς και, συχνά, εκ νέου θυματοποίηση, εκφοβισμό και δευτερογενή θυματοποίηση. Η διαδικτυακή απάτη εκμεταλλεύεται συμπεριφορικές προκαταλήψεις και τεχνικές χειραγώγησης, χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο βιομηχανοποιημένα εργαλεία (το έγκλημα ως υπηρεσία) και τροφοδοτείται από τις εξελίξεις στον τομέα της αυτοματοποίησης και της ΤΝ. Η διαδικτυακή απάτη διαπράττεται συχνά μέσω κατάχρησης του συστήματος ονομάτων τομέα (DNS). Ωστόσο, φαινόμενα όπως το ηλεκτρονικό «ψάρεμα» (phishing), η παραπλανητική ανακατεύθυνση προς πλαστό ιστότοπο (pharming), οι επιθέσεις από δίκτυα προγραμμάτων ρομπότ (botnet) και η διανομή ανεπιθύμητων μηνυμάτων (spam) αυξάνονται επίσης σε κλίμακα και συχνότητα. Η επαγγελματοποίηση και η εκβιομηχάνιση της διαδικτυακής απάτης αυξάνονται ραγδαία ως προς το πεδίο εφαρμογής, την πολυπλοκότητα, τη συχνότητα και τον αντίκτυπο. Επιπλέον, τα κρυπτονομίσματα χρησιμοποιούνται συχνά τόσο ως μέθοδος πληρωμής όσο και ως προϊόν για την τέλεση απάτης στον τομέα των επενδύσεων.

Διάφορες υφιστάμενες πρωτοβουλίες και νομοθετήματα (όπως η οδηγία για τις υπηρεσίες πληρωμών, η πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες και η οδηγία για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών 2) αντιμετωπίζουν ήδη συγκεκριμένες πτυχές του προβλήματος, πράγμα το οποίο δίνει τη δυνατότητα για εξατομικευμένες λύσεις. Ωστόσο, τα ζητήματα συντονισμού και ανεπαρκούς κατανομής των πόρων μπορούν να μειώσουν τη συνολική αποτελεσματικότητά τους.

Το πεδίο εφαρμογής του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης προορίζεται να καλύψει την απάτη που διαπράττεται μέσω της χρήσης τεχνολογίας (μέσω διαδικτύου ή τηλεφώνου). Αυτό σημαίνει ότι το σχέδιο δράσης θα διακρίνεται από άλλες πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της απάτης, όπως η AFA, ιδίως με την αύξηση της αποδοτικότητας σε κάθε στάδιο του κύκλου καταπολέμησης της απάτης μέσω της στήριξης της συμπληρωματικότητας μεταξύ των φορέων καταπολέμησης της απάτης όσον αφορά την πρόληψη, τον εντοπισμό, τη διερεύνηση, την αντιμετώπιση και τη δίωξη περιπτώσεων απάτης και της δυνατότητας αποδοτικότερης και αποτελεσματικότερης ανάκτησης των ποσών που συνδέονται με υποθέσεις απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ.

Στόχος του σχεδίου δράσης είναι να επιτευχθεί ενίσχυση της αποτροπής μέσω του εξορθολογισμού των προσεγγίσεων που είναι επί του παρόντος κατακερματισμένες. Αυτή η γενική πρόκληση μπορεί να αναλυθεί σε διάφορα ειδικά προβλήματα:

·Πρόβλημα 1: οι εξελίξεις στην τεχνολογία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της ΤΝ, έχουν καταστήσει δυνατές ολοένα και πιο εξελιγμένες, μεγάλης κλίμακας και επιδραστικές στρατηγικές απάτης.

·Πρόβλημα 2: η διαδικτυακή απάτη ελέγχεται όλο και περισσότερο από το οργανωμένο έγκλημα, πράγμα το οποίο τη συνδέει με πρακτικές νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.

·Πρόβλημα 3: τα θύματα διαδικτυακής απάτης συχνά υφίστανται σημαντικές οικονομικές απώλειες και ψυχολογική καταπόνηση. Τα θύματα αυτά χρειάζονται εξειδικευμένη στήριξη και προστασία, η οποία επί του παρόντος δεν είναι διαθέσιμη. Η έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με τη φύση, τις μορφές και τις συνέπειες της διαδικτυακής απάτης καθιστά δύσκολο για τα θύματα να αποφύγουν το έγκλημα, να το αναγνωρίσουν και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα όταν διαπράττεται (π.χ. πού να το καταγγείλουν, σε ποιον, με ποιον τρόπο, και πού, από ποιον και πώς να ζητήσουν βοήθεια). Αυτό μεταφράζεται σε μεγάλο αριθμό μη καταγγελθεισών υποθέσεων.

·Πρόβλημα 4: τα θύματα εγκληματικών πράξεων συχνά δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την καταγγελία των πράξεων αυτών, ενώ παρατηρείται έλλειψη εναρμονισμένων κανόνων σχετικά με τη δέσμευση των προϊόντων του εγκλήματος με μοναδικό σκοπό τη διασφάλιση της επανόρθωσης και της αποζημίωσης των θυμάτων. Ως εκ τούτου, τα θύματα συχνά δεν είναι σε θέση να ανακτήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία και δεν λαμβάνουν την αποζημίωση από τον δράστη.

·Πρόβλημα 5: παρά την ευρεία διάδοση της διαδικτυακής απάτης, οι δημόσιες αρχές συχνά δεν διαθέτουν γενική προσέγγιση με τους απαραίτητους πόρους και την εξειδικευμένη εμπειρογνωσία για την αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπισή της. Καθώς αυξάνεται ο αριθμός των μαζικών περιστατικών, η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων και η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση καθίστανται ολοένα και πιο αναγκαίες.

·Πρόβλημα 6: οι τρέχουσες προσπάθειες για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης πάσχουν από έλλειψη συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ των διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.

·Πρόβλημα 7: οι σχετικές πληροφορίες δεν ανταλλάσσονται πάντα μεταξύ του ιδιωτικού τομέα και των δημόσιων αρχών, γεγονός που δυσχεραίνει τον εντοπισμό και τη δίωξη των απατεώνων, τη διεξαγωγή ερευνών και την αποτελεσματική πρόληψη.

·Πρόβλημα 8: τα χρήματα που προσπορίζονται οι απατεώνες μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα από ήπειρο σε ήπειρο, γεγονός που απαιτεί στοχευμένη δράση για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων. Οι μοχλοί που ενεργοποιούνται μέσω της δέσμης μέτρων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες είναι ζωτικής σημασίας εν προκειμένω. Ειδικότερα, ο «κανόνας ταξιδιού για τα κρυπτονομίσματα» («Crypto travel rule») μπορεί να καταστήσει δυνατή τη διερεύνηση των εσόδων από απάτη που μεταφέρονται μέσω υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων. Επιπλέον, η διαφάνεια σχετικά με τους πραγματικούς δικαιούχους δίνει τη δυνατότητα να αποκαλυφθούν πολυεπίπεδες εταιρικές δομές ή δομές με εικονικούς εκπροσώπους που χρησιμοποιούνται συνήθως σε επενδυτικές απάτες και δίκτυα μεταφοράς παράνομου χρήματος (δίκτυα «mule»). Τα ποσοστά ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων εξακολουθούν να είναι πολύ χαμηλά, πράγμα το οποίο αφήνει περιθώρια βελτίωσης στην εφαρμογή των υφιστάμενων μέσων της ΕΕ για τον σκοπό αυτό.

·Πρόβλημα 9: η κατάχρηση της διαφήμισης αποτελεί μείζονα πρόκληση και συχνά λειτουργεί ως τρόπος προσέγγισης των θυμάτων από τους απατεώνες. Οι ισχυροί μηχανισμοί εντοπισμού και πρόληψης είναι καίριας σημασίας για την αντιμετώπιση της διαφημιστικής απάτης, ώστε να μειωθεί η συχνότητα και ο αντίκτυπός της.

Καθώς οι τακτικές των διαδικτυακών απατεώνων εξακολουθούν να εξελίσσονται και να υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα, είναι επιτακτική ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι διεθνείς διαστάσεις της διαδικτυακής απάτης. Η ΕΕ πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως το δυναμικό των στρατηγικών της για την ενίσχυση των προσπαθειών καταπολέμησης της απάτης σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, αναγνωρίζοντας ότι συγκεκριμένες περιφέρειες παρουσιάζουν μοναδικές προκλήσεις που απαιτούν εξατομικευμένες απαντήσεις. Αναγνωρίζοντας και αντιμετωπίζοντας τον τρόπο με τον οποίο διαπράττεται η διαδικτυακή απάτη σε παγκόσμιο επίπεδο, η ΕΕ μπορεί να διασφαλίσει μια ολοκληρωμένη και αποτελεσματική απάντηση στις αυξανόμενες προκλήσεις που θέτουν τα εγκλήματα αυτά στην Ευρώπη και πέραν αυτής.

Βάση για τη δράση της ΕΕ (νομική βάση και έλεγχος επικουρικότητας)

Νομική βάση

Άνευ αντικειμένου

Πρακτική ανάγκη για δράση της ΕΕ

Η δράση σε επίπεδο ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας λόγω του διακρατικού χαρακτήρα της διαδικτυακής απάτης και του γεγονότος ότι οι μηχανισμοί απάτης μπορούν να λειτουργούν διασυνοριακά, επηρεάζοντας άτομα και οργανισμούς εντός και εκτός της ΕΕ. Η παρέμβαση σε επίπεδο ΕΕ θα προσφέρει σαφή προστιθέμενη αξία με την προώθηση μιας ενοποιημένης, πολυεθνικής προσέγγισης για την πρόληψη του ρυθμιστικού αρμπιτράζ (δηλαδή της χρήσης ευνοϊκότερων νόμων σε ορισμένες δικαιοδοσίες με σκοπό την καταστρατήγηση νόμων σε άλλες δικαιοδοσίες), σύμφωνα με το ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων της ΕΕ για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AMLR) 23 . Θα καταστήσει δυνατή την αποτελεσματική δράση των αρμόδιων αρχών, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ) ως βασικών διασυνοριακών παραγόντων παρακολούθησης του χρήματος, και θα διευκολύνει την ουσιαστική διασυνοριακή και πολυμερή συνεργασία. Η δράση της ΕΕ θα ενισχύσει την πρόληψη, καθώς και τον εντοπισμό και την ανάκτηση προϊόντων εγκλήματος, και θα βελτιώσει τη στήριξη των θυμάτων διαδικτυακής απάτης, διασφαλίζοντας ότι έχουν πρόσβαση σε πιο συνεκτικούς, εναρμονισμένους μηχανισμούς στήριξης και προστασίας, προσαρμοσμένους στις ειδικές ανάγκες τους. Η τρέχουσα απειλή που συνιστά η διαδικτυακή απάτη, καθώς και ο σημαντικός αντίκτυπος της απάτης αυτού του είδους στα θύματα, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν επαρκώς χωρίς τέτοιες συντονισμένες προσπάθειες, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη δράση της ΕΕ.

Β. Τι επιδιώκει να επιτύχει η πρωτοβουλία και πώς

Το μελλοντικό σχέδιο δράσης αποσκοπεί στη σημαντική μείωση της εμφάνισης και του αντικτύπου της διαδικτυακής απάτης σε ολόκληρη την ΕΕ μέσω της ενίσχυσης του συντονισμού, της ενίσχυσης της στήριξης των θυμάτων και της βελτίωσης της διασυνοριακής και πολυμερούς συνεργασίας. Πρωταρχικός στόχος του θα είναι η θέσπιση μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση της αντίδρασης της ΕΕ όσον αφορά την παρακολούθηση της διαδρομής του χρήματος (follow-the-money) για τον εντοπισμό, την ανίχνευση και την παρεμπόδιση εσόδων από απάτες που διοχετεύονται μέσω λογαριασμών πληρωμών, ηλεκτρονικού χρήματος και, όλο και συχνότερα, μεταφορών κρυπτοστοιχείων (μεταξύ άλλων με την αξιοποίηση των απαιτήσεων της ΕΕ για την παροχή συνοδευτικών πληροφοριών με μεταφορές χρηματικών ποσών και ορισμένων κρυπτοστοιχείων). Προβλέπονται διάφορες κατηγορίες δράσεων:

·Ενίσχυση του συντονισμού και της συνεργασίας μέσω της ανταλλαγής σχετικών και βασικών πληροφοριών και μέσω της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών [συμπεριλαμβανομένων των μονάδων χρηματοοικονομικών πληροφοριών (ΜΧΠ) και άλλων αρμόδιων αρχών], των ενδιαφερόμενων μερών του ιδιωτικού τομέα και των διεθνών εταίρων (συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων στις οποίες εμπλέκονται πολλά ενδιαφερόμενα μέρη) για τον εξορθολογισμό των προσπαθειών για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης. Στο πλαίσιο αυτό, η προώθηση της διεθνούς συνεργασίας πέραν της ΕΕ (π.χ. στην Ασία κ.λπ.) θα είναι επίσης ουσιαστικής σημασίας.

·Ενίσχυση της πρόληψης του εγκλήματος, για παράδειγμα με την ενίσχυση των προσπαθειών για την πάταξη της δόλιας διαφήμισης, μεταξύ άλλων με τη διακοπή των σχετικών ροών πληρωμών και των αλυσίδων μεταφοράς κρυπτοστοιχείων, σύμφωνα με τις σχετικές απαιτήσεις ιχνηλασιμότητας της ΕΕ στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες / της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

·Ενίσχυση της στήριξης, της προστασίας και της ενδυνάμωσης των θυμάτων με την ανάπτυξη κατευθυντήριων γραμμών σε επίπεδο ΕΕ για την τυποποίηση και τη βελτίωση των υπηρεσιών στήριξης των θυμάτων, οι οποίες διασφαλίζουν ισότιμη πρόσβαση σε συνδρομή και προστασία, διευκολύνουν την καταγγελία και, ως εκ τούτου, βελτιώνουν τις δυνατότητες αποζημίωσης.

·Βελτίωση της διασυνοριακής συνεργασίας εντός της ΕΕ για την αντιμετώπιση του διασυνοριακού χαρακτήρα της διαδικτυακής απάτης.

·Ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας μέσω του προσδιορισμού τρίτων χωρών που συνδέονται σημαντικά με επιχειρήσεις απάτης που επηρεάζουν την Ευρώπη, και μέσω συνεργασίας με τη χώρες αυτές. Στο πλαίσιο αυτό, θα χρειαστεί συνεργασία όχι μόνο για την ανάπτυξη ικανοτήτων, αλλά και για την ανταλλαγή ορθών πρακτικών με χώρες που αντιμετωπίζουν με ενεργό τρόπο τα ζητήματα αυτά, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας μεταξύ των ΜΧΠ και μεταξύ των αρμόδιων αρχών για τον εντοπισμό και την παρεμπόδιση των εσόδων από απάτη. Διασφάλιση, όπου είναι δυνατόν, της σταδιακής ένταξης των χωρών αυτών στις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες.

Πριν από τη λήψη οποιουδήποτε πιθανού πρακτικού μέτρου σε επίπεδο ΕΕ, όπως θα περιγράφεται στο σχέδιο δράσης, θα εξεταστούν η αναλογικότητα και η επικουρικότητα, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι πρωτοβουλίες αυτές συμπληρώνουν τις εθνικές προσπάθειες και παρέχουν προστιθέμενη αξία, ιδίως με την αντιμετώπιση διασυνοριακών προκλήσεων τις οποίες τα κράτη μέλη δεν θα ήταν διαφορετικά σε θέση να αντιμετωπίσουν μόνα τους, μεταξύ άλλων με την ενίσχυση των διασυνοριακών ικανοτήτων παρακολούθησης της διαδρομής του χρήματος («follow-the-money») για τον εντοπισμό και την παρεμπόδιση των εσόδων από απάτη. Τα μέτρα θα είναι κλιμακούμενα, θα λαμβάνουν υπόψη τις διαφορετικές εθνικές συνθήκες, αλλά θα ακολουθούν μια συνεκτική προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ προκειμένου να περιοριστεί αποτελεσματικά η διαδικτυακή απάτη.

Πιθανές επιπτώσεις

Το μελλοντικό σχέδιο δράσης αναμένεται να έχει πολλές θετικές επιπτώσεις σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας, πιο έντονο αντίκτυπο στα κράτη μέλη της ΕΕ, και να ανταποκριθεί σε διάφορους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ).

·Πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια: η πρωτοβουλία αναμένεται να αυξήσει σημαντικά την ικανότητα των αρχών της ΕΕ να προλαμβάνουν και να καταπολεμούν αποτελεσματικά τη διαδικτυακή απάτη, βελτιώνοντας έτσι τη συνολική ψηφιακή ασφάλεια και μειώνοντας τους κινδύνους που συνδέονται με το κυβερνοέγκλημα.

·Πιθανές οικονομικές επιπτώσεις: με τον περιορισμό της διαδικτυακής απάτης, η πρωτοβουλία αναμένεται να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις ψηφιακές αγορές, ενισχύοντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την εμπιστοσύνη των καταναλωτών και προστατεύοντας σε μεγάλο βαθμό τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία σε ολόκληρη την ΕΕ. Αυτό αναμένεται να μειώσει τις οικονομικές απώλειες που συνδέονται με την απάτη, να προωθήσει τον θεμιτό ανταγωνισμό και να ενισχύσει την ελκυστικότητα της ΕΕ ως ασφαλούς τόπου για ψηφιακές επενδύσεις και συναλλαγές.

·Πιθανές κοινωνικές επιπτώσεις: η πρωτοβουλία αναμένεται να έχει ισχυρό θετικό κοινωνικό αντίκτυπο, προστατεύοντας τα άτομα και τους οργανισμούς από ζημία που σχετίζεται με απάτη, μειώνοντας τις οικονομικές απώλειες και την ψυχολογική καταπόνηση που υφίστανται τα θύματα, παρέχοντας στα θύματα αποτελεσματική πρόσβαση σε υπηρεσίες αποζημίωσης και στήριξης και προωθώντας ένα ασφαλέστερο διαδικτυακό περιβάλλον για όλους τους χρήστες. Η αυξημένη ευαισθητοποίηση και τα προληπτικά μέτρα αναμένεται να ενδυναμώσουν τους πολίτες και να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα της κοινότητας.

·Πιθανές επιπτώσεις στα θεμελιώδη δικαιώματα και στην ισότητα: τα μέτρα για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης που καθορίζονται στο σχέδιο δράσης αναμένεται να διαφυλάξουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ, όπως το δικαίωμα ιδιοκτησίας και πρόσβασης στη δικαιοσύνη, και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τη διαδικτυακή απάτη. Τα μέτρα αναμένεται επίσης να έχουν αντίκτυπο στο δικαίωμα στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή, στο δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων και, σε περίπτωση ποινικής διαδικασίας, στο δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και στα δικαιώματα υπεράσπισης. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή ώστε να διασφαλιστεί ότι όλα τα μέτρα σέβονται την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και τα δικαιώματα υπεράσπισης, ενώ παράλληλα είναι αναλογικά προς τους στόχους της αύξησης της ασφάλειας και της μείωσης της απάτης.

·Πιθανός αντίκτυπος στην απλούστευση και στον φόρτο για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις: οι εξορθολογισμένες διαδικασίες για την υποβολή εκθέσεων και την αντιμετώπιση της απάτης αναμένεται να μειώσουν τον διοικητικό φόρτο για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, καθιστώντας τα μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης πιο αποτελεσματικά και προσβάσιμα, για παράδειγμα μέσω οδών υποβολής εκθέσεων ενιαίου σημείου εισόδου και μείωσης των αλληλεπικαλύψεων στο πλαίσιο της προσέγγισης της ΕΕ «παρακολούθηση της διαδρομής του χρήματος».

Ο αντίκτυπος της πρωτοβουλίας είναι πιθανό να γίνει αισθητός σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας:

·πολίτες: η ενίσχυση της προστασίας και των πόρων αναμένεται να μειώσει τις οικονομικές απώλειες και την ψυχολογική καταπόνηση που προκαλούνται από τη διαδικτυακή απάτη·

·επιχειρήσεις: ένα ασφαλέστερο περιβάλλον αναμένεται να μειώσει το κόστος που συνδέεται με την πρόληψη της απάτης·

·δημόσιοι οργανισμοί: τα ενισχυμένα συστήματα θα πρέπει να προστατεύουν τα δημόσια περιουσιακά στοιχεία και τους πόρους από δόλιες δραστηριότητες, διασφαλίζοντας καλύτερη παροχή υπηρεσιών·

·δημόσιες αρχές: η βελτίωση των εργαλείων και των πλαισίων αναμένεται να ενισχύσει τη διασυνοριακή συνεργασία και την αποτελεσματικότητα στην καταπολέμηση της απάτης·

·κοινωνία συνολικά: η εμπλοκή του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, καθώς και κοινοτικών οργανώσεων, αναμένεται να οικοδομήσει συλλογική ανθεκτικότητα έναντι της διαδικτυακής απάτης.

Μολονότι το σχέδιο δράσης προορίζεται για ολόκληρη την ΕΕ, οι περιφέρειες στις οποίες η διαδικτυακή απάτη είναι πιο διαδεδομένη είναι πιθανό να επωφεληθούν ιδιαίτερα από τη συγκέντρωση προσπαθειών και πόρων, πράγμα το οποίο θα διασφαλίσει ίση προστασία σε όλα τα κράτη μέλη. Η πρωτοβουλία αναμένεται επίσης να οδηγήσει σε μεγαλύτερη διεθνή συνεργασία, αντικατοπτρίζοντας τον διασυνοριακό χαρακτήρα της διαδικτυακής απάτης, που εκτείνεται πέραν της Ευρώπης, βελτιώνοντας έτσι την ασφάλεια μέσω στενότερης συνεργασίας με υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, άλλες τρίτες χώρες και παγκόσμιους εταίρους (συμπεριλαμβανομένων πολυμερών οργανώσεων).

Το σχέδιο δράσης αναμένεται να συμβάλει σε διάφορους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης (ΣΒΑ) μέσω των διαφόρων δράσεων που θέτει σε εφαρμογή: ΣΒΑ 3: καλή υγεία και ευημερία, ΣΒΑ 8: αξιοπρεπής εργασία και οικονομική ανάπτυξη, ΣΒΑ 9: βιομηχανία, καινοτομία και υποδομές, ΣΒΑ 10: μείωση των ανισοτήτων, ΣΒΑ 11: βιώσιμες πόλεις και κοινότητες, ΣΒΑ 16: ειρήνη, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί, ΣΒΑ 17: συνεργασία για τους στόχους.

Μελλοντική παρακολούθηση

Οι πρωτοβουλίες που περιλαμβάνονται στο σχέδιο δράσης θα αξιολογούνται και θα παρακολουθούνται μεμονωμένα.

Γ. Βελτίωση της νομοθεσίας

Εκτίμηση επιπτώσεων

Άνευ αντικειμένου

Στρατηγική διαβούλευσης

Η στρατηγική διαβούλευσης για την παρούσα πρωτοβουλία θα περιλαμβάνει τη συγκέντρωση ευρέος φάσματος πληροφοριών και παρατηρήσεων από βασικά ενδιαφερόμενα μέρη, προκειμένου να βελτιωθεί και να ενισχυθεί η προσέγγιση για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης στην ΕΕ.

Στα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη περιλαμβάνονται δημόσιες αρχές (εθνικοί συντονιστές στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, αρχές προστασίας των καταναλωτών, αρχές προστασίας δεδομένων, ρυθμιστικές αρχές χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, αρχές επιβολής του νόμου και δικαστικές αρχές κ.λπ.), εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα (πάροχοι υπηρεσιών DNS, πάροχοι δημόσιων δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, υπηρεσίες διαπροσωπικών επικοινωνιών βάσει αριθμών και ανεξαρτήτως αριθμών, καθώς και πάροχοι υπηρεσιών πρόσβασης στο διαδίκτυο (PECS/PECN), ο κλάδος χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών κ.λπ.), μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ), υπηρεσίες στήριξης θυμάτων, πολυμερείς οργανώσεις, η ακαδημαϊκή κοινότητα και η κοινωνία των πολιτών. Οι απόψεις τους θα συμβάλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση της συνολικής προσέγγισης για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος.

Δραστηριότητες διαβούλευσης:

·θα συγκεντρωθούν παρατηρήσεις από τα ενδιαφερόμενα μέρη μέσω καθιερωμένων δικτύων και πλατφορμών με στόχο τη συλλογή ευρέος φάσματος απόψεων·

·μολονότι δεν έχει προγραμματιστεί δημόσια διαβούλευση, τα ενδιαφερόμενα μέρη θα είναι σε θέση να υποβάλουν παρατηρήσεις σε οποιαδήποτε από τις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ.

Για την προώθηση αυτών των προσπαθειών, θα αξιοποιηθούν οι δίαυλοι των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα ενημερωτικά δελτία και οι εταιρικές σχέσεις με σχετικούς οργανισμούς για τη μεγιστοποίηση της ευαισθητοποίησης και της συμμετοχής. Θα συνταχθεί συνοπτική πραγματολογική έκθεση και συνοπτική έκθεση όλων των πληροφοριών που συγκεντρώθηκαν, για την αποτελεσματική παρουσίαση των συνεισφορών. Πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία διαβούλευσης θα διατίθενται μέσω των διαύλων επικοινωνίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προκειμένου να διασφαλιστεί η μέγιστη δυνατή διαφάνεια και προσβασιμότητα.

Σύμφωνα με την πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθεσίας, η οποία αποσκοπεί στην ανάπτυξη πρωτοβουλιών με βάση τις βέλτιστες διαθέσιμες γνώσεις, η Επιτροπή θα καλέσει επίσης επιστημονικούς ερευνητές και ερευνήτριες, πανεπιστημιακούς φορείς, επιστημονικές εταιρείες και επιστημονικές ενώσεις με εμπειρογνωσία σε τομείς που σχετίζονται με τη διαδικτυακή απάτη να υποβάλουν σχετικές επιστημονικές έρευνες, αναλύσεις και δεδομένα που έχουν δημοσιευτεί ή βρίσκονται στο στάδιο πριν από την τελική δημοσίευση. Η Επιτροπή θα ενθαρρύνει ιδιαίτερα την υποβολή στοιχείων που συνθέτουν και αναλύουν την τρέχουσα κατανόηση του θέματος, ιδίως τον ψυχολογικό αντίκτυπο στα θύματα.

Γιατί διεξάγουμε διαβούλευση;

Στόχος της διαβούλευσης είναι να συγκεντρωθούν διάφορες πληροφορίες και παρατηρήσεις για τη βελτίωση και την ενίσχυση των στρατηγικών για την καταπολέμηση της διαδικτυακής απάτης εντός της ΕΕ. Μέσω της διαβούλευσης με ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, η Επιτροπή αποσκοπεί στην ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αντιμετώπιση της διαδικτυακής απάτης, η οποία να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την πολυπλοκότητα και τον αντίκτυπό της σε πολίτες και οργανισμούς τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα.

Κοινό-στόχος

Τα κύρια ενδιαφερόμενα μέρη τα οποία αφορά η παρούσα πρωτοβουλία είναι οι δημόσιες αρχές, οι εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα, οι αρχές προστασίας των καταναλωτών, οι αρχές προστασίας δεδομένων, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι ομάδες υπεράσπισης θυμάτων, οι πολυμερείς οργανώσεις, οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών, οι πάροχοι υπηρεσιών DNS, οι πάροχοι υπηρεσιών διαπροσωπικών επικοινωνιών ανεξαρτήτως αριθμών, τα δίκτυα και οι πάροχοι υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών (PECS/PECN), η κοινωνία των πολιτών και η ακαδημαϊκή κοινότητα. Οι ομάδες αυτές είναι ζωτικής σημασίας, διότι οι διαφορετικές οπτικές και η εμπειρογνωσία τους θα συμβάλουν στη διασφάλιση της πληρότητας, της αποτελεσματικότητας και της ικανότητας της πρωτοβουλίας να ανταποκριθεί στις ανάγκες όλων όσοι πλήττονται από διαδικτυακή απάτη. Η Επιτροπή θα επιδιώξει να λάβει παρατηρήσεις ιδίως από τα ακόλουθα μέρη:

·σχετικούς οργανισμούς και όργανα της ΕΕ, ιδίως την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (Ευρωπόλ), τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Συνεργασία στον Τομέα της Ποινικής Δικαιοσύνης (Eurojust), τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κατάρτιση στον Τομέα της Επιβολής του Νόμου (CEPOL), το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Κατάρτισης Δικαστικών (ΕΔΚΔ), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ), τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA)·

·τους συμμετέχοντες στην Ευρωπαϊκή Πολυκλαδική Πλατφόρμα κατά των Εγκληματικών Απειλών (EMPACT)·

·τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ιδίως το Συμβούλιο και τις σχετικές ομάδες εργασίας του, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα της ΕΕ (π.χ. Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών και Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα)·

·αρχές των κρατών μελών, αρχές επιβολής του νόμου και δικαστικές αρχές, αρχές προστασίας των καταναλωτών, ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές του χρηματοπιστωτικού τομέα, μονάδες χρηματοοικονομικών πληροφοριών, εθνικούς συντονιστές στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες, ακολούθους πρεσβείας αρμόδιους για θέματα κυβερνοχώρου και άλλα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη·

·διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς, π.χ. το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC), τον Διεθνή Οργανισμό Εγκληματολογικής Αστυνομίας (ΙΝΤΕΡΠΟΛ) και το Συμβούλιο της Ευρώπης·

·εκπροσώπους του ιδιωτικού τομέα, πολυμερείς οργανισμούς (όπως το Σώμα του Διαδικτύου για την Εκχώρηση Ονομάτων και Αριθμών), παρόχους υπηρεσιών DNS (συμπεριλαμβανομένων μητρώων, καταχωρητών, μεταπωλητών ονομάτων τομέα), τον κλάδο των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, τις πλατφόρμες και τους οργανισμούς αγορών·

·μη κυβερνητικές οργανώσεις, π.χ. ομάδες υπεράσπισης θυμάτων, υπηρεσίες στήριξης θυμάτων, ενώσεις προστασίας καταναλωτών·

·την ακαδημαϊκή κοινότητα.